ROK 2024 – NIEKOŃCZĄCE SIĘ KONFLIKTY I WOJNY (7)

X X X

3/ Sudan. W kwietniu 2023 roku walki między dwiema sudańskimi frakcjami wojskowymi – armią i paramilitarnymi Siłami Szybkiego Wsparcia (RSF) – przerodziły się w wojnę totalną. W starciach od tego czasu zginęły tysiące ludzi, wysiedlono kolejne miliony i sprowadzono Sudan na skraj upadku. Ponieważ widmo ludobójstwa ponownie nawiedza zachodni region Darfuru, siły RSF, które są odpowiedzialne za większość zabójstw, mogą być gotowe do przejęcia kraju. Wojna ma swoje korzenie w walkach wewnątrz wojska po obaleniu bezwzględnego dyktatora Omara al-Baszira podczas powstania ludowego w 2019 r. Al-Baszir traktował oddziały paramilitarne RSF jako nieoficjalną gwardię pretoriańską, próbując odizolować się od groźby zamachu stanu.

Przywódca RSF, Mohamed Hamdan Dagalo, znany również jako Hemedti, po raz pierwszy zyskał rozgłos jako dowódca bojówek Janjaweed, które w połowie pierwszej dekady XXI wieku zaciekle stłumiły bunty w Darfurze w imieniu dyktatora Omara al-Baszira. Gdy w 2019 r. tysiące Sudańczyków wyszło na ulice, Hemedti i gen. sudańskich sił zbrojnych, Abdel Fattah al-Burhan połączyli siły, aby obalić Baszira, a następnie zgodzili się podzielić władzą z rządem cywilnym w demokratycznych wyborach.

W październiku 2021 r. wojsko odepchnęło cywilne władze na bok. Gdy rozmowy osiągnęły punkt kulminacyjny w połowie kwietnia, w stolicy – Chartumie – wybuchły walki, które następnie się rozprzestrzeniły. Kto oddał pierwszy strzał, nie jest jasne. Wczesne bitwy zniszczyły znaczną część miasta. Bojownicy RSF – głównie z zachodniego Sudanu – zajęli dzielnice, często plądrując w poszukiwaniu łupów. Armia, mająca przewagę na ziemi, została zbombardowana z powietrza. W Darfurze wojna przerodziła się w zabójstwa na tle etnicznym, a RSF dokonała masakry zwłaszcza ludności cywilnej w Darfurze Zachodnim. Wydawało się, że linie frontu ustalą się latem. Następnie, w październiku i listopadzie, RSF zajęła główne miasta Darfuru i pojawiły się nowe historie, opisujące brutalność wobec Masalitów, niearabskiej społeczności, którą bojówki nękają od lat.

Gdy nie mające należytej kontroli nad sobą siły Hemedtiego zajęły większość zachodu, a także większą część Chartumu i jego okolic, armia przeniosła swoje centrum dowodzenia do Portu Sudan nad Morzem Czerwonym. W grudniu RSF przeprowadziła błyskawiczną ofensywę na wschód od stolicy, w spichlerzowym stanie Sudanu – El Gezira. Miasto Wad Madani – stolica El Geziry, do którego uciekło około pół miliona Sudańczyków, głównie z Chartumu – upadło niemal bez walki, zadając cios morale armii sudańskiej. Wielu Sudańczyków z peryferii kraju utożsamia się z retoryką RSF, potępiającą rządzące krajem elity. Uważają, że korupcja całkowicie pochłonie kraj, to postawa, nawet jeśli niektórzy również gardzą drapieżnictwem sił paramilitarnych.

Ze swojej strony ludy nadrzeczne Sudanu, które w przeszłości kierowały państwem, gardzą RSF. RSF otrzymuje broń ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich – siły Hemedtiego walczyły ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi w Jemenie – podczas gdy armię wspiera głównie Egipt. W miarę marszu RSF na wschód dyplomaci z Afryki, krajów arabskich i Zachodu wyrazili obawę, że chęć Zjednoczonych Emiratów Arabskich do uzyskania dostępu do Morza Czerwonego może odegrać pewną rolę. Nie jest jasne, czy armia będzie w stanie przegrupować się na tyle, aby powstrzymać impet RSF. Jeśli chodzi o wysiłki na rzecz zaprowadzenia pokoju, przedstawiciele stron spotykają się w Dżuddzie w Arabii Saudyjskiej, ale żaden z nich nie prowadzi negocjacji w dobrej wierze. Washington, który zwołał rozmowy, pominął gospodarza i Egipt, które są kluczowe dla powstrzymania stron wojujących. W grudniu Washington zmienił swoje poparcie na wysiłki afrykańskich głów państw, aby zbliżyć Burhana i Hemedtiego do zawarcia zawieszenia broni. Upadek Sudanu może odbić się echem przez dziesięciolecia w całym regionie Sahelu, Rogu Afryki i Morza Czerwonego. Okno umożliwiające uniknięcie takiego wyniku zamyka się. (Cdn.)

Roman Boryczko,

2024