Kuba trwa! Hawana wchodzi w orbitę przyjaciół Rosji (3)

X X X

Kuba przeżywa dziś najgorszy kryzys gospodarczy od 30 lat. Tym samym do końca 2024 roku 88% populacji wyspy będzie żyło w biedzie, a obecna inflacja osiągnęła rekordowy poziom. Przywódcy kraju trudną sytuację gospodarczą tłumaczą utrzymującym się amerykańskim embargiem, które dla każdego cywilizowanego kraju byłoby śmiertelne w skutkach. Reformy społeczno-gospodarcze, przeprowadzone przez rząd kubański nie przyniosły pożądanych rezultatów. Według badań Kubańskiego Obserwatorium Praw Człowieka z 2023 r. trzeci rok z rzędu głównym problemem kubańskich obywateli jest kryzys żywnościowy (tak twierdzi 70% respondentów), w dalszej kolejności niskie płace (50%) i rosnące inflacja (34%). Utrzymują się przerwy w dostawie prądu (jednak w porównaniu do 2022 r. częstotliwość przerw w dostawie prądu spadła w 2023 r.). Mówiąc o efektywności polityki społeczno-gospodarczej rządu kubańskiego, warto zauważyć, że 9 na 10 Kubańczyków (86%) ocenia ją „negatywnie”, 68% – „zdecydowanie negatywnie” (dla porównania w 2022 r. wynosił 51%). W szczególności w marcu 2024 r. Kubę doświadczyła fala protestów społecznych, związanych z przerwami w dostawie prądu i niedoborami żywności.

Kuba przeżywa kryzys energetyczny. Wyspa nie jest w stanie zapewnić sobie takiej ilości zużywanej ropy, a deficyt wynosi 100 tys. baryłek dziennie. Głównym dostawcą ropy na Kubę tradycyjnie była Wenezuela, a ostatnio Meksyk. Gospodarka Wenezueli znajduje się jednak w kryzysie, a po wprowadzeniu amerykańskich sankcji na państwową spółkę PDVSA spadły dostawy ropy na Kubę. Dla przykładu, wenezuelski eksport ropy na Kubę w 2020 roku wyniósł średnio prawie 80 tys. baryłek dziennie, natomiast w 2023 – 55 tys. baryłek dziennie, czyli o 30% mniej. Oczywiście powrót do skali pomocy gospodarczej, jaka istniała w czasach sowieckich, jest niemożliwy. Niemniej jednak Rosja udziela Kubie pomocy humanitarnej (w ciągu ostatnich kilku lat jej wielkość wyniosła 22 tys. ton) i udziela pożyczek kubańskim partnerom. Przykładowo w 2024 roku Kuba otrzymała od Rosji dwie pożyczki na dostawy ropy. Aby ustabilizować niespokojną wewnętrzną sytuację polityczną na Kubie, w marcu 2024 roku wysłano pierwszą w tym roku dostawę rosyjskiej ropy w ilości 715 tys. baryłek. Strona rosyjska wielokrotnie deklarowała gotowość pomocy w przezwyciężeniu „nielegalnych sankcji” Stanów Zjednoczonych, zacieśniając współpracę gospodarczą z wyspą. Ponadto strony na wysokim szczeblu wielokrotnie podkreślały znaczenie rozwijania powiązań handlowych i gospodarczych.

Dziś, ze względu na trudną sytuację gospodarczą, Kuba bardziej niż kiedykolwiek potrzebuje inwestycji zagranicznych. Aby przyciągnąć kapitał zagraniczny, w 2013 roku utworzono specjalną strefę rozwoju Mariel. Dla działających tam firm przewidziany jest specjalny reżim celny, zwalniający je m.in. z podatków od importu niektórych towarów. Chętnych do inwestowania w projekty kubańskie było jednak niewielu ze względu na obawy przed wprowadzeniem amerykańskich sankcji wobec działalności tego typu zagranicznych firm na Kubie. Rosja i Chiny są dla Kuby szczególnie interesujące jako inwestorzy. Chiny są tradycyjnie jednym z ważnych partnerów handlowych Kuby. Tym samym w 2023 r. wolumen dwustronnej wymiany handlowej z Chinami wyniósł 862 mln dolarów.

Natomiast udział Rosji w kubańskiej gospodarce jest niewielki. Dla porównania obroty handlowe Rosji z Kubą są o około połowę mniejsze niż z Chinami i na koniec 2022 roku wyniosły 452 mln dolarów. Niemniej jednak w ciągu ostatniej dekady Rosja zwiększyła aktywność inwestycyjną i obecność rosyjskich firm na wyspie. Przykładowo w styczniu 2023 roku na Kubie zakończono realizację największego projektu w branży metalurgicznej – elektrycznej huty stali w zakładzie metalurgicznym Antillana de Acero H. Marti, który został zbudowany przy rosyjskich inwestycjach i przy użyciu rosyjskiego sprzętu a zapewnił Kubańczykom 500 dodatkowych miejsc pracy. Na wyspie działają rosyjskie firmy farmaceutyczne. Warto zaznaczyć, że korzystne warunki dla prowadzenia rosyjskiego biznesu na wyspie stwarzają ramy prawne. Przykładowo Plan Rozwoju kluczowych obszarów współpracy rosyjsko-kubańskiej na lata 2023–2030. oraz Program Współpracy Handlowej i Gospodarczej do 2030 r. (oba dokumenty zostały podpisane w listopadzie 2023 r.). Dziś wspólnie z kubańskimi partnerami Rosja prowadzi na Kubie szereg  projektów. Wśród nich można wyróżnić projekt zwiększenia wydobycia ropy na złożu Boca de Jaruco (Zarubezhnieft i Cuban Cupet), działający od 2011 roku i będący jednym z najnowocześniejszych aktywów spółki, który jest z sukcesem realizowany pomimo złożoności budowy geologicznej pola.

Inter RAO – Export działa również na Kubie. Od 2015 roku spółka uczestniczy w projekcie budowy czterech bloków energetycznych o mocy 200 MW w TPP Maximo Gomez i TPP East Havana. Należy zaznaczyć, że strona kubańska często zwraca się z prośbami o odroczenie spłaty kredytu. W związku z tym lepiej, aby Federacja Rosyjska inwestowała głównie w projekty na Kubie, które były realizowane wspólnie ze Związkiem Radzieckim i wymagają modernizacji, na przykład wspomniana fabryka Antillana de Acero H. Marty’ego. Należy pamiętać, że w XX w. Kuba była czołowym eksporterem cukru, a znaczącym eksportem były pomarańcze. Dziś, z powodu braku nawozów i problemów technicznych (sankcje), produkcja rolna i przemysłowa podupada. Rząd rosyjski przeznaczył dla Kuby 800 mln rubli na pilną pomoc humanitarną, obejmującą dostawę pszenicy spożywczej do 25 tys. ton, docelowo 600 ton. Wicepremier Kuby, Ricardo Cabrisas podczas XXI posiedzenia Międzyrządowej Rosyjsko-Kubańskiej Komisji ds. Handlu, Gospodarki, Nauki i Współpracy Technicznej, która odbyła się w marcu 2024 r ogłosił iż w związku z tym jednym z perspektywicznych obszarów współpracy handlowo-gospodarczej dla Rosji mogą być dostawy nie tylko pszenicy, ale także nawozów. Oprócz rozwijania relacji handlowych i gospodarczych oraz kontaktów w dziedzinie energetyki Moskwa jest zainteresowana rozszerzeniem dialogu z Hawaną w innych obszarach.

Turystyka wydaje się obiecującym kierunkiem. Rośnie zainteresowanie obywateli Rosji wizytą na wyspie: w 2023 roku odwiedziło ją 185 tys. rosyjskich turystów. Z kolei w tym samym roku Rosję odwiedziło 13 tys. Kubańczyków. Zacieśniana jest współpraca kulturalna i edukacyjna. W 2015 roku w stolicy Kuby otwarto wirtualny oddział Muzeum Rosyjskiego. W kwietniu 2024 r. w Ambasadzie Rosji odbył się festiwal filmów rosyjskich. W dniach 20.–27. lipca 2024 r. w Moskwie odbędzie się coroczny festiwal kulturalny Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Począwszy od roku akademickiego 2019/2020 Rząd Federacji Rosyjskiej co roku zapewnia obywatelom Kuby 100 miejsc budżetowych na studia na rosyjskich uniwersytetach. Biorąc pod uwagę podobieństwo systemów opieki zdrowotnej oraz uwzględniając dziedzictwo ZSRR w dziedzinie medycyny na Kubie, strony są zainteresowane wymianą doświadczeń w tym zakresie.

Prowadzony jest dialog pomiędzy ministerstwami zdrowia obu państw, współpraca prowadzona jest za pośrednictwem BioCubaPharma, której celem jest zapewnienie zrównoważonej interakcji pomiędzy rosyjskimi i kubańskimi firmami farmaceutycznymi, ośrodkami badawczymi, produkcyjnymi i klinicznymi. Zwłaszcza w Rosji na rynek wszedł innowacyjny kubański lek do leczenia powikłań cukrzycy. (Cdn.)

Roman Boryczko,

czerwiec 2024