Konflikt bez wygranych
Wszystko ma jakiś początek sprawczy. Przez wieki, aż do połowy XX w. Izraela jako bytu państwowego nie było na mapach świata. Istniał on tylko w religii i marzeniach licznej żydowskiej diaspory, rozsianej po całym świecie i bardzo wpływowej. Taką iskierką nadziei dla społeczności żydowskiej był fakt, iż entuzjazmem dla syjonizmu zarażono wielkich i decyzyjnych europejskich władców. Powstały wówczas żydowski, polityczny ruch syjonistyczny miał na celu utworzenie narodowego państwa żydowskiego na świętej ziemi Izraela.
Rozpoczyna się wielka I wojna światowa. W Palestynie mieszka już około 85 tysięcy Żydów. To efekt dziesięcioleci starań i finansowych wyrzeczeń. Pierwsza alija żydowska rozpoczęła się w roku 1881. Drugą aliję wywołał pogrom w Kiszyniowie w Mołdawii w 1903 r., kiedy zginęło 49 osób, zgwałcono setki kobiet, a ponad tysiąc domów i sklepów, należących do Żydów splądrowano i spalono. W roku 1909 Żydzi zakładają swoje pierwsze nowoczesne miasto. Przez pierwszy rok nosiło nazwę Ahuzat Bayt. Początkowo mieszkało tam około 800 osób, dziś znamy je pod nazwą Tel Aviv i żyje w nim półmilionowa społeczność żydowska.
Podczas I wojny światowej Imperium Osmańskie ze stolicą w Stambule obejmowało większość Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej, również Palestynę. Imperium Osmańskie wspierało Niemcy i wypędziło tysiące Żydów z regionu. Przez lata bitew Wielkiej Brytanii udało się przejąć kontrolę nad większością Palestyny, m. in. przy pomocy byłych osadników żydowskich. W przeciwieństwie do Niemiec, Londyn miał przychylny stosunek do Żydów i kwestii żydowskiej, obiecując w 1917 r. podjęcie wysiłków na rzecz przywrócenia domu narodowego w Palestynie.
W roku 1922 Liga Narodów przyznała Wielkiej Brytanii mandat dla Palestyny, gdzie po traktacie w Lozannie w roku 1923 wykuto warunki do utworzenia państwa żydowskiego. Do Palestyny przybywało coraz więcej osadników żydowskich, co wywołało wielkie poruszenie i niezadowolenie wśród Arabów i w efekcie doprowadziło do starć. Migracja nasiliła się jedynie za sprawą ideologii nazistowskiej, która nabrała rozpędu w Niemczech po I wojnie światowej. W 1939 roku Wielka Brytania nakłada limit uchodźczy w Palestynie dla osadników żydowskich a pamiętajmy, że ów rok zaczyna hekatombę dla ludzkości i ludu Izraela. Żydzi organizują się militarnie, odpowiadają siłą Arabom i administracji brytyjskiej. Tak zareagowali na decyzję Brytyjczyków, którą uznali za zdradę.
Przyszedł upragniony koniec wojny, lecz Brytyjczycy nie zamierzali znieść migracyjnych ograniczeń dla Żydów. Doszło do tak wielu ataków terrorystycznych i niepokojów społecznych, że Wielka Brytania musiała wysłać do kraju regularne wojska, aby kontrolować sytuację. Londyn próbował znaleźć rozwiązanie konfliktu i w 1946 r. zwołał konferencję przywódców arabskich i żydowskich. Do niczego to nie doprowadziło i już w 1947 r. rząd brytyjski podjął decyzję o rezygnacji z mandatu dla Palestyny, a spór miała rozstrzygnąć ONZ.
29. listopada 1947 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ podjęło decyzję o podziale Palestyny na dwa różne kraje – państwo żydowskie i państwo arabskie. Jednocześnie Jerozolima stała się miastem międzynarodowym, multietnicznym, aby nie było konfliktów o jej status. 14. maja 1948 roku podpisano Deklarację Niepodległości Izraela i utworzono Państwo Żydowskie. Następnego dnia Egipt, Transjordania, Syria, Liban i Irak najeżdżają ledwie powstały twór państwowy. Ten ogromny konflikt, wpierany przez USA, toczony rękami Żydów z państwami arabskimi, przyniósł niezmierny chaos w regionie. Setki tysięcy Arabów uciekło z Izraela, a Żydzi z innych krajów zaczęli się tam przenosić z powodu prześladowań. W rezultacie w ciągu pierwszych 10 lat istnienia młodego kraju jego populacja wzrosła z 800 tysięcy do dwóch milionów. A wojna zakończyła się tym, że Żydzi nie tylko odzyskali swoje terytoria, ale także zdobyli nowe.
Z biegiem czasu Izrael nadal się rozwijał. Podczas kolejnej wojny ze światem arabskim, wojny sześciodniowej w 1967 roku, wygrany Izrael przejmuje Wschodnią Jerozolimę, Wzgórza Golan, Zachodni Brzeg, Strefę Gazy (powróciła pod kontrolę Palestyny w 2005 r., po ewakuacji wszystkich żydowskich osadników i personelu wojskowego w ramach planu „jednostronnego wycofania się”). Synaj w roku 1979 powrócił do Egiptu w zamian za uznanie Izraela i rozejm. Dziś po wielu latach wciąż są kraje, które odmawiają uznania Izraela jako bytu państwowego, są to Iran czy Arabia Saudyjska. (Cdn.)
Roman Boryczko,
październik 2023
Przy udziale:
