Gwiazda mediów: SS-mann Jarosław Hunka! (3)

Jarosław Hunka urodził się w 1925 roku na ziemi tarnopolskiej, wchodzącej w skład państwa polskiego. W 1939 r. okupację polską, tak Ukraińcy widzieli i nazywali polską bytność na tamtych terenach, zastąpiła sowiecka, a w 1941 r. niemiecka. W 1943 roku Hunka zgłosił się na ochotnika do szeregów 14. Dywizji Grenadierów Waffen-SS Galicja (nazwa jednostki w chwili utworzenia brzmiała „14. Galicyjska Dywizja Ochotnicza SS”). Prosta arytmetyka sugeruje, że pan Jarosław miał wówczas nie więcej niż 18 lat. Pod Brodami żołnierze dywizji zostali otoczeni i stracili prawie cały swój sprzęt, aż do 3 tysięcy zabitych, część żołnierzy zdezerterowała (niektórzy później dołączyli do partyzantki UPA), 1500 uciekło z kotła i zjednoczyło się z resztkami dywizji, która nie była otoczona. Następnie „14. Galicyjska Dywizja Ochotnicza SS” została ponownie wyposażona i przeniesiona z Ukrainy na Słowację, a później walczyła w Jugosławii. Najprawdopodobniej był wśród nich Jarosław Hunka. Głównym siłom żołnierzy dywizji udało się przedrzeć do brytyjskiej strefy okupacyjnej i tam się poddać. I tak Jarosław Hunka trafił do obozu dla internowanych, został pozytywnie przefiltrowany, a następnie przeniósł się do Wielkiej Brytanii, gdzie mieszkał do 1951 r., po czym przeniósł się do Kanady. Nie wiadomo co robił w Kanadzie, niejasne jest również, gdzie mieszkał. Jego życie osobiste strzegło prywatności i trzymało się z dala od blasku fleszy.

X X X

Dywizja Waffen-SS Galizien poddała się armii brytyjskiej w 1945 r., a w 1947 r. nieco ponad 8 000 żołnierzy zostało przeniesionych do Wielkiej Brytanii. W 1950 r. rząd federalny podjął decyzję o zezwoleniu Ukraińcom, mieszkającym w Wielkiej Brytanii, na przyjazd do Kanady „bez względu na służbę w armii niemieckiej, pod warunkiem, że są one dopuszczalne z innych powodów. Ci Ukraińcy powinni zostać poddani specjalnej kontroli bezpieczeństwa, ale nie powinni zostać odrzuceni ze względu na służby w armii niemieckiej”. W 1985 roku ówczesny premier Kanady, Brian Mulroney wezwał komisję królewską, która miała zbadać, czy Kanada stała się rajem dla zbrodniarzy wojennych. Komisja Deschenesa ustaliła, że w Kanadzie mieszkało wówczas około 600 byłych członków Dywizji Waffen-SS Galizien. Jednak sędzia Jules Deschenes stwierdził, że członkostwo w tej dywizji samo w sobie nie stanowi zbrodni wojennej. Jednostka frontowa ukraińskiej SS walczyła podczas II wojny światowej w ramach niemieckiego Waffen-SS od 1943 do 1945 roku i składała się głównie z Ukraińców z Galicji (dawne polskie Kresy Wschodnie). Początkowo dywizja rekrutowała wyłącznie mieszkańców współczesnych obwodów lwowskiego, iwanofrankowskiego i tarnopolskiego. Później – ludzie z innych regionów, pojmani żołnierze Armii Czerwonej, ostarbeiterowie.

Pierwsi ochotnicy przeszli rygorystyczny proces selekcji. W rezultacie z prawie 82 tys. aplikantów na wydział przyjęto 13 tys. Latem 1943 roku wyjechali na obozy szkoleniowe m.in. do Dębicy i na Śląsk. Najwyższe stanowiska dowodzenia dywizji przez cały okres jej istnienia zajmowali Niemcy. Była to jednostka złożona z mężczyzn, którzy świadomie zaciągnęli się do formacji nazistowskiej jako ochotnicy i byli faszystowskimi kolaborantami. W swojej krótkiej historii dywizja kilkakrotnie zmieniała nazwę. W dniu powstania, 28. kwietnia 1943 r., wpisana była na listę Dywizji SS Streletsky Galicja. Od 30. maja do października 1943 r., kiedy werbowano pierwszych rekrutów, Dywizja Ochotnicza SS Galicja. W trakcie szkolenia, od 22. października 1943 do 27. czerwca 1944 – 14. Galicyjska Dywizja Ochotnicza SS. W czasie walk i przed reorganizacją po bitwie pod Brodami od 13. do 22. lipca 1944 r. zdziesiątkowana zamieniona została w Dywizję Grenadierów (Piechoty) SS (galicyjska nr 1). Po reorganizacji od 12. listopada 1944 do 25. kwietnia 1945 – 14. Wojskowa Dywizja Piechoty SS (ukraińska nr 1). A od 25. kwietnia do 8. maja 1945 r. – 1. Dywizja Ukraińska Ukraińskiej Armii Narodowej.

Pierwszym tekstem roty SS Galizien były słowa; „Przysięgam walczyć z komunizmem pod przywództwem Adolfa Hitlera jako Naczelnego Wodza”. Jesienią 1944 roku ukazał się nowy tekst przysięgi – specjalnie dla dywizji galicyjskiej: „Przysięgam pod dowództwem Adolfa Hitlera jako Naczelnego Wodza walczyć za Ukrainę, o jej wyzwolenie od bolszewików.” Trzecia wersja to przysięga Ukraińskiej Armii Narodowej z 25. kwietnia 1945 r., w której nie ma już wzmianki o Hitlerze. Latem 1944 roku SS Galizien była już w pełni wyposażoną i wyszkoloną jednostką armii niemieckiej. Wojska radzieckie na tym samym kierunku frontu kilkakrotnie przewyższały SS Galizien liczebnością i wyposażeniem. Oddziały niemieckie straciły wielu żołnierzy. Z około 11 tysięcy żołnierzy ukraińska dywizja około 70 procent stanu osobowego zginęło lub dostało się do niewoli. Po klęsce pod Brodami dywizja została wysłana na Słowację do walki ze słowackimi partyzantami. W styczniu 1945 roku została przeniesiona do Jugosławii w celu prowadzenia działań przeciwko komunistycznym partyzantom Josipa Broz Tito. Wiosną 1945 roku walczyła w Austrii. A 8. maja, po kapitulacji Niemiec, 1. Dywizja Ukraińska Ukraińskiej Armii Narodowej opuściła swoje miejsce na froncie i poddała się wojskom brytyjskim. Od Brytyjczyków zależało, czy ukraińscy zbrodniarze wpadną w ręce żołnierzy radzieckich.

X X X
Komisja Deschenesa sprawdziła 217 byłych członków SS Galizien. Na Ukrainę żołnierze SS Galizien przybyli jako sformowana jednostka w 1944 roku. Według komisji zbrodnia na Żydach nie mogła więc mieć miejsca, bowiem zdecydowana większość Żydów mieszkających na Ukrainie została już eksterminowana przez nazistów. Oficerowie dywizji nie brali udziału w akcjach policyjnych na terenie Ukrainy i zostali rozbici latem 1944 roku. Żołnierze dywizji Waffen-SS są z pewnością kolaborantami (i to jest ich przekleństwo na całe życie, niczym tatuaż oficera dywizji), ale na pewno nie zbrodniarzami wojennymi (nawet w ZSRR otrzymywali wyroki więzienia, ale z reguły nie skazano ich na karę śmierci). Według współczesnych historyków incydent z 28. lutego 1944 roku, gdzie oddziały niemieckie zniszczyły zamieszkiwaną przez Polaków wieś Huta Pieniacka (172 gospodarstwa domowe), zabijając wszystkich mieszkańców (od 500 do 800 osób, w tym kobiety i dzieci), jest cyniczną grą i zupełnym mijaniem się z faktami… Jak wynika z dokumentów Archiwum Ustaw Nowych, wieś została zniszczona przez oddziały niemieckiej tajnej policji polowej. Powodem akcji karnej były straty poniesione przez okupantów w związku z aktywną działalnością sowieckiego oddziału partyzanckiego na terenie wsi krótko wcześniej. Faktycznie, partyzanci później zaczęli rozpuszczać pogłoski o rzekomym udziale Ukraińców w akcji karnej. Jednak oskarżenia te zostały już dawno obalone. Trybunał Norymberski nie uznał dywizji Galicja za strukturę przestępczą i dopuszczającą się zbrodni wojennych, wnioski Trybunału Norymberskiego, zostały potwierdzone przez komisję Julesa Deschene’a w Kanadzie pod koniec lat 80. XX w. (pełna nazwa – Komisja Śledcza ds. Zbrodni Wojennych w Kanadzie).

X X X
Oto kilka faktów z życia tych „bohaterów”, dziś zupełnie wybielonych. Waffen-SS Galizien zniszczyła kilka społeczności polskich na zachodniej Ukrainie zimą i wiosną 1944 r. We wsi Podkamin znajdował się klasztor, w którym Polacy w liczbie kilku tysięcy szukali schronienia przed nadchodzącym frontem. 11. marca 1944 r. po ataku na klasztor oddziału UPA Maksyma Skorupskiego okazało się ,że siły UPA są niewystarczające i wspomogli się regularnym wojskiem SS Galizien. Następnego dnia, 12. marca, klasztor został zdobyty, a ludność cywilna została zamordowana (części Polaków udało się uciec w nocy). Od 12. do 16. marca w miejscowości Podkamin zamordowano także innych cywilów. 4. i 5. pułki SS Galizien zostały oskarżone o mordowanie polskiej ludności cywilnej w trakcie działalności antypartyzanckiej. W chwili prowadzenia działań jednostki te nie znajdowały się jeszcze pod dowództwem dywizji, lecz podlegały dowództwu policji niemieckiej.

4. i 5. pułk SS Galizien brały udział w akcji antypartyzanckiej akcji w Hucie Pieniackiej. Huta Pieniacka służyła jako schronienie dla Żydów i ośrodek ufortyfikowany dla partyzantów polskich i sowieckich. Huta Pieniacka była polską placówką samoobrony, zorganizowaną przez mieszkańców wsi i udzielającą schronienia cywilnym uchodźcom z Wołynia. Od 15. października 1944 SS Galizien tworzy dwie Kampfgruppen: Wittenmayer i Wildner, obie w mniej więcej wzmocnionym składzie batalionowym i działające na terenie Słowacji. Wspomagają się żołnierzami z Kampfgruppe Dywizji SS Horst Wessel, działali w koordynacji ze zbrodniarzami z SS Sturmbrigade Dirlewanger, oddziałami Własowa, SS i SD. Według Słowaka, historyka K. Fremala, członkowie dywizji „pomagali w akcjach antypartyzanckich, represyjnych i terrorystycznych, dopuszczali się morderstw i innych ekscesów. Ochotnicy z SS Galizien, współpracując z SS Sturmbrigade Dirlewanger, mieli do czynienia z rzeźnikami, mordującymi polskie wsie i wsie białoruskie, bestiami, które lubowały się w zabijaniu cywili w Powstaniu Warszawskim. Pod koniec stycznia 1945 roku SS Galizien ląduje w Słowenii, gdzie od końca lutego do marca 1945 bierze udział w walkach z partyzantami komunistycznymi na terenie Styrii i Karyntii w pobliżu granicy z Austrią. Będąc w Słowenii, spalili miotaczami ognia wioskę Smertsany.

X X X

Ukraina wprost nie uznaje tej jednostki za nazistowską. Galizien SS i jej insygnia nie są uważane za symbole nazistowskie, więc nie są zakazane na Ukrainie i można ich używać. SS w Wielkiej Brytanii, to telewizyjny dokument, opowiadający o 14. Dywizji SS Galicja, wyemitowany na kanale History 24. września 1999 r. w Kanadzie, a 7. stycznia 2001 r. w Anglii. Środowiska ukraińskie i „weterani” tych formacji byli oburzeni wieloma domniemaniami użytymi w dokumencie. „Stwierdzono, że ochotnicy byli silnie zindoktrynowanymi sympatykami nazizmu, ale przemilczano fakt, iż dywizja Galicja była jedyną dywizją w Waffen SS, w której księża greckokatoliccy byli odpowiedzialni za duchowe dobro żołnierzy a w kazaniach podkreślano miłość do Ukrainy i wyraźnie ignorowano Hitlera i Niemcy”. „Zamieszczono cytat z wypowiedzi Himmlera podczas jego wizyty w dywizji, że <gdyby Ukraińcy otrzymali rozkaz wymordowania Polaków, chętnie by to zrobili>”. Dmytro Palijiwa, stwierdził, że „dywizja nie została utworzona do walki z Polakami, ale z bolszewikami i wskazał na błędność polityki niemieckiej na terytoriach okupowanych w Europie Wschodniej”. „Ochotnikami SS Galizien niemal bez wyjątku byli ukraińscy patrioci, którzy świadomie zawarli Faustowski targ z diabłem w celu zdobycia broni i przeszkolenia, aby mieć siły bojowe, gotowe do obrony niepodległej Ukrainy po oczekiwanym z nadzieją upadku okupacji sowieckiej i niemieckiej”.

Roman Boryczko,

październik 2023