Jak doktryna religijna amerykańskich ewangelików determinuje politykę USA na Bliskim Wschodzie
28. lutego 2026 roku Izrael i Stany Zjednoczone rozpoczęły skoordynowany i bezprecedensowy atak na Iran, pod kryptonimem operacji Tarcza Judy (Izrael) i operacji Epicka Furia (Stany Zjednoczone). Izrael później zmienił nazwę tej napaści na Operacja Ryczący Lew. Domniemanym celem były irańskie obiekty nuklearne, bazy wojskowe i kadra kierownicza wyższego szczebla. Wydarzenie to było kulminacją lat narastających napięć, które rozpoczęły się na długo przed irańskim programem nuklearnym. Za geopolitycznymi decyzjami Washingtonu kryje się w rzeczywistości doktryna religijna, która determinuje światopogląd dziesiątek milionów amerykańskich wyborców i bezpośrednio wpływa na politykę Białego Domu. Doktryna ta nazywa się dyspensacjonalizmem. W tym tekście postaramy się zrozumieć, w jaki sposób teologia XIX wieku przekształciła się w siłę polityczną XXI wieku, dlaczego amerykańscy chrześcijanie uważają poparcie dla Izraela za niemal „boski nakaz”, jaką rolę odgrywa Iran w proroctwach biblijnych – i co o tym wszystkim myślą sami irańscy chrześcijanie, którzy cierpią z powodu ciężkich prześladowań.
Dyspensacjonalizm to system teologiczny, dzielący całą historię biblijną na kilka „dyspensacji”, w których Bóg oddziałuje na ludzkość na różne sposoby. Za twórcę tego systemu uważa się Johna Nelsona Darby’ego (1800–1882), przywódcę ruchu Braci Plymouthckich w Anglii. Darby wprowadził zasadę dosłownej interpretacji proroctw biblijnych i podzielił historię zbawienia na odrębne ery – „okresy”, w których Bóg działa według określonych reguł. Kluczową ideą Darby’ego było postrzeganie Izraela jako narodu etnicznego, którego początki sięgają Abrahama, a Kościoła jako wspólnoty wierzących, która powstała w dniu Pięćdziesiątnicy.
Według dyspensacjonalistów Kościół jest swego rodzaju „interludium”, swoistą przerwą w Bożym planie dla Izraela. Kiedy Kościół zostanie „pochwycony” (zabrany do nieba – wydarzenie, które dyspensacjonaliści nazywają „pochwyceniem”), proroczy zegar dla Izraela zacznie ponownie tykać. Idee Darby’ego dotarły do Stanów Zjednoczonych za sprawą ewangelistów z końca XIX wieku: Jamesa Inglisa, Jamesa Halla Brooksa i Dwighta Moody’ego. Szczególną rolę odegrały tak zwane Konferencje Biblijne Niagary, a później instytuty biblijne, założone w celu kształcenia kaznodziejów. Prawdziwy rozkwit dyspensacjonalizmu nastąpił w 1909 roku, kiedy pastor Cyrus Scofield opublikował swoją słynną Biblię: Scofield Reference Bible. Nie była to nowa Biblia, lecz standardowy tekst Biblii Króla Jakuba, uzupełniony o obszerne komentarze.
Komentarze te były w istocie dyspensacjonalistyczną interpretacją Pisma Świętego. Wydanie to było szeroko rozpowszechniane w amerykańskich seminariach protestanckich, różnych kościołach i szkołach biblijnych, w tym w ogromnej Południowej Konwencji Baptystów. Książka stała się absolutnym bestsellerem – według różnych szacunków sprzedano około 35 milionów egzemplarzy. Była najlepiej sprzedającą się książką non-fiction lat 70. w Stanach Zjednoczonych Lindsay obrał prostą drogę: wziął złożoną teologię dyspensacjonalistyczną i przedstawił ją prostym, niemal dziennikarskim językiem, wiążąc proroctwa biblijne z bieżącymi wydarzeniami politycznymi. Powstanie Izraela w 1948 roku, wojna sześciodniowa w 1967 roku, powstanie ZSRR, Europejska Wspólnota Gospodarcza – wszystkie te wydarzenia, według Lindsay’a, były spełnieniem proroctw Ezechiela, Daniela i Apokalipsy. Przewidział, że „czasy ostateczne” nadejdą w ciągu jednego pokolenia (około 40 lat) od założenia Izraela – czyli około 1988 roku. Idee Lindsay’a stały się tak popularne, iż historyk religii Crawford Gribben zauważył, że jego książka wywarła ogromny wpływ na administrację w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej – Ronalda Reagana. Lindsay podobno informował urzędników Pentagonu, komisje wywiadu wojskowego i Departament Stanu. To właśnie w przemówieniu do Narodowego Stowarzyszenia Ewangelików w 1983 roku Reagan wygłosił swoją słynną uwagę o „imperium zła”, odnosząc się do ZSRR. Proroctwa Lindsay’a się nie spełniły, a jego reputacja została nadszarpnięta licznymi rozwodami – ale jej idee przetrwały autora. Seria powieści Pozostawieni Tima LaHaye’a i Jerry’ego Jenkinsa (1995–2007), oparta na tej samej teologii, sprzedała się w milionach egzemplarzy i doczekała się ekranizacji. (Cdn.)
Nazar Gołowko,
4. marca 2026
text z ukraińskiego portalu
Tłum. Roman Boryczko
