Kuba trwa! Hawana wchodzi w orbitę przyjaciół Rosji (2)

Punktem zwrotnym w historii stosunków dwustronnych był rok 1959, kiedy na Kubie miała miejsce rewolucja socjalistyczna. Wraz z ustanowieniem reżimu Castro, Kuba stała się strategicznym partnerem ZSRR w Ameryce Łacińskiej, a ideologia komunistyczna była czynnikiem spajającym. ZSRR zapewnił Kubie wszechstronną pomoc gospodarczą i polityczną. Jej głównymi partnerami handlowymi byli Związek Radziecki i kraje obozu socjalistycznego (ich udział wynosił 70% importu i ponad 80% eksportu na wyspę). Na Kubę dostarczano radziecką ropę naftową i produkty naftowe oraz żywność, a ZSRR udzielał pomocy w rozwoju infrastruktury. Związek Radziecki kształcił kubańskich specjalistów w dziedzinie rolnictwa, hodowli zwierząt, a także szkolił specjalistów wojskowych, dzięki czemu w latach 70. XX wieku armia kubańska stała się jedną z najbardziej gotowych do walki w regionie. 

W październiku 1962 r. Sowieci rozmieścili na Kubie rakiety z głowicami nuklearnymi. 16. października Komitet Wykonawczy Narodowej Rady Bezpieczeństwa USA podjął decyzję o rozpoczęciu morskiej blokady Kuby przez siły amerykańskie. Świat stanął w obliczu wojny nuklearnej, acz ZSRR wycofał z wyspy radzieckie rakiety bez konsultacji z przywódcami kubańskimi, co spowodowało chwilowe ochłodzenie stosunków dwustronnych. Sojusznicy mieli różne poglądy na temat promowania ideologii komunistycznej w Ameryce Łacińskiej i sposobu ustanawiania rządów rewolucyjnych. Kuba była zaangażowana w bezkompromisową walkę zbrojną, a Związek Radziecki z kolei nie chciał nowej rundy napięcia w stosunkach ze Stanami Zjednoczonymi i nie popierał takiego radykalizmu. W dobie „pieriestrojki” i polityki „nowego myślenia politycznego” spadło wszechstronne wsparcie ZSRR, zarówno gospodarcze, jak i polityczne. W pierwszej połowie lat 90. Rosja, koncentrując swoją politykę zagraniczną na Zachodzie, zaczęła ograniczać współpracę z Kubą. Dopiero w drugiej połowie lat 90. – początek XXI wieku, wraz z pojawieniem się Jewgienija Primakowa na stanowisku Ministra Spraw Zagranicznych. i ogłoszeniem wielowektorowego kursu w polityce zagranicznej Rosja ponownie zaczęła „zwracać się” w stronę Ameryki Łacińskiej.

Wielu ekspertów nazywa lata 90. „straconą dekadą” Rosji w Ameryce Łacińskiej. Ograniczenie pomocy gospodarczej i politycznej dla Kuby znacząco wpłynęło na jej sytuację, kraj znalazł się w kryzysie gospodarczym. W Koncepcji Polityki Zagranicznej Rosji z dnia 31. marca 2023 r., w części poświęconej Ameryce Łacińskiej i Karaibom, priorytetem jest  „wzmacnianie przyjaźni, wzajemnego zrozumienia i pogłębianie wieloaspektowego, wzajemnie korzystnego partnerstwa z Federacyjną Republiką Brazylii, Republiką Kuby, Republiką Nikaragui, Boliwariańską Republiką Wenezueli, stosunki rozwojowe z innymi państwami Ameryki Łacińskiej, z uwzględnieniem stopnia ich niezależności i konstruktywności ich polityki wobec Federacji Rosyjskiej. Mając na uwadze przyjazne stanowisko Republiki Kuby oraz jej niezależność w prowadzeniu polityki zagranicznej i wewnętrznej, Moskwa, opierając się na tradycjach przyjaźni, konsekwentnie rozwija wszechstronną współpracę z Hawaną”.

Między ideologicznie sobie bliskimi „kuzynami” trwa ciągle ciepła relacja. Pomiędzy stronami prowadzony jest aktywny dialog polityczny. W ciągu ostatniej dekady Kubę odwiedzili przywódcy Rosji, w 2013 r., 2014 i 2019 r. kubańscy przywódcy odbyli także oficjalne wizyty w Rosji – Raul Castro w 2016 r., Miguel Diaz-Canel w 2016, 2018, 2019 i 2022 r. Spotkania szefów agencji spraw zagranicznych, w tym przy ONZ, mają już charakter tradycyjny. W lutym 2024 r. odbyło się kolejne spotkanie Bruno Rodrigueza i Siergieja Wiktorowicza  Ławrowa w ramach jego tournée po Ameryce Łacińskiej. Strony są zgodne co do wizji i koncepcji wielobiegunowego świata i wzmacniają swoje relacje na różnych polach. Ogólnie rzecz biorąc, Rosja i Kuba mają identyczne lub podobne stanowiska w sprawie procesów międzynarodowych. Trwa współpraca międzyparlamentarna, rozwijane są także kontakty pomiędzy różnymi resortami: obronnością, oświatą, służbą zdrowia, Sądami Najwyższymi itp. Solidarność polityczna obu państw pozostaje. Na przykład Rosja wspiera Kubę na platformach międzynarodowych, konsekwentnie głosując za rezolucjami, potępiającymi amerykańskie embargo, nałożone na Kubę. Hawana z kolei zapewnia Moskwie pełne wsparcie polityczne w prowadzeniu obrony militarnej na Ukrainie, podkreślając, że główną odpowiedzialność za wybuch ukraińskiego konfliktu ponosi kolektywny Zachód pod przewodnictwem Washingtonu, a Federacja Rosyjska postępuje zgodnie ze swoimi interesami narodowymi, zapewniając własne bezpieczeństwo. (Cdn.)

Roman Boryczko,

czerwiec 2024