Iran i Arabia Saudyjska pośpiesznie normalizują sąsiedzkie relacje

Po spotkaniu w Pekinie długoletni regionalni rywale zgodzili się ponownie otworzyć ambasady.

Minister spraw zagranicznych Iranu, Hossein Amir-Abdollahian i minister spraw zagranicznych Arabii Saudyjskiej, Faisal ibn Farhan Al Saud, spotkali się w czwartek, 6. kwietnia w stolicy Chin, starając się przyśpieszyć normalizację z 10. marca br. Teheran i Rijad niespodziewanie ogłosiły w zeszłym miesiącu normalizację stosunków dyplomatycznych, a Pekin pośredniczył w tych wysiłkach.

Podczas rozmów w Chinach ministrowie spraw zagranicznych Iranu i Arabii Saudyjskiej zgodzili się ponownie otworzyć ambasady i konsulaty swoich krajów.

W wspólnym oświadczeniu, wydanym przez irańskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyszczególniono szereg środków, w tym zbliżające się ponowne otwarcie misji dyplomatycznych. Ambasador Iranu w Chinach powiedział dziennikarzom, że ambasady i konsulaty otworzą swoje drzwi „wkrótce”; według irańskiej agencji informacyjnej IRNA, po siedmiu latach napięć a oba kraje przywrócą porozumienie o bezpieczeństwie z 2001 roku.

Stosunki między królestwem sunnickim a republiką szyicką załamały się w 2016 roku, kiedy oba mocarstwa wspierały przeciwne strony w wielu konfliktach regionalnych.

Obaj ministrowie omówili otwarcie gospodarcze i humanitarne obu krajów – jak otworzenie  połączeń lotniczych, wydawanie wiz podróżnych, handel i współpracę w zakresie bezpieczeństwa. We wspólnym oświadczeniu Iran i Arabia Saudyjska zostały określone jako „braterskie narody”. Ministrowie podziękowali Chinom za ich przyjęcie oraz Szwajcarii za rolę w reprezentowaniu interesów obu narodów.

Oczekuje się również, że głowy państw złożą w najbliższym czasie bezpośrednie wizyty w ramach odbudowy stosunków dwustronnych. Na początku tygodnia Teheran potwierdził, iż prezydent Iranu, Ebrahim Raisi, przyjął zaproszenie króla Arabii Saudyjskiej, Salmana,  do Rijadu. Podobnie Teheran zaprosi króla Arabii Saudyjskiej.

Oprócz różnic wyznaniowych, dwie regionalne potęgi poróżniły się także w kwestiach geopolitycznych. Arabia Saudyjska ma bliskie stosunki gospodarcze i wojskowe z USA, podczas gdy Iran został mocno ukarany przez Washington za swój program nuklearny. Kolejne administracje USA groziły Teheranowi konsekwencjami dyplomatycznymi lub wojskowymi, jeśli rozwinie broń nuklearną, a sekretarz obrony Lloyd Austin ostrzegł w czwartek, że Stany Zjednoczone „nie pozwolą Iranowi zdobyć broni nuklearnej”.

Rijad i Teheran wspierają przeciwne strony w wojnach domowych w Jemenie i Syrii. Podczas gdy Iran popiera ruch Hezbollahu w Libanie, Arabia Saudyjska wraz z USA i Izraelem uważa Hezbollah za grupę terrorystyczną.

W grudniu Teheran oskarżył Arabię ​​Saudyjską – wraz z USA i Izraelem – o podżeganie do antyrządowych zamieszek w całym Iranie. W rozmowie z agencją informacyjną IRNA, szef irańskiej Rady Bezpieczeństwa Narodowego, Ali Shamkhani, powiedział, iż ma nadzieję na  wyjaśnienie nieporozumień w zakresie wspólnego bezpieczeństwa, co doprowadzi do stabilności i pokoju w regionie.

Rola Pekinu w pośredniczeniu w zawarciu umowy jest dużym zwycięstwem dyplomatycznym dla Chin, które również pozycjonują się jako potencjalny pośrednik między Ukrainą a Rosją. Jednak niedawno opublikowana przez Chiny dwunastopunktowa propozycja została odrzucona przez przywódców USA i NATO oraz przez Kijów – gdzie urzędnicy obstają przy swoich maksymalistycznych celach zajęcia rosyjskiego terytorium Krymu.

Arabia Saudyjska i Iran chcą dołączyć do BRICS i SCO. Pięć krajów BRICS – Brazylia, Rosja, Indie, Chiny i Republika Południowej Afryki – zamieszkuje obecnie ponad 40% światowej populacji i produkuje prawie jedną trzecią światowego PKB. Tymczasem kierowana przez Chiny i Rosję Szanghajska Organizacja Współpracy (SCO), regionalny blok bezpieczeństwa, obejmuje w swoich szeregach główne mocarstwa, takie jak Indie. Iran podpisał memorandum o zobowiązaniach do przystąpienia do SCO na szczycie w 2022 roku. W dniu 27. listopada 2022 r. irański parlament zatwierdził członkostwo Iranu w SCO, co stanowiło warunek przystąpienia do tej organizacji. W tym miesiącu powinno nastąpić pełne członkostwo tego kraju w szanghajskim bloku.

Andrzej Filus