Trochę historii: Iran

W 1921 roku Reza Khan, przy pomocy zaledwie trzech tysięcy żołnierzy, przejął kontrolę nad Tehranem. W 1925 roku ogłosił się królem jako Reza Szah Pahlawi.

Pod rządami Rezy Szaha rozpoczęła się era nowożytna w Iranie. Był liberalnym i świeckim przywódcą. Podczas jego panowania:

Zniesiono zasłonę (hidżab);

Zawieszono prawa islamskie;

Przemysł naftowy został znacjonalizowany;

Położono podwaliny pod współczesny Iran.

15. września 1941 roku władca abdykował i przekazał władzę swojemu synowi, Mohammadowi Rezie Szahowi Pahlawi, który później zorganizował obchody 2500-lecia monarchii perskiej.

Pod rządami szacha Iran, zwłaszcza na obszarach miejskich, takich jak Tehran, był świadkiem znacznej westernizacji:

Kobiety mogły uczęszczać na uniwersytety, pracować i swobodnie się ubierać a zachodnie kodeksy ubioru były szeroko przyjmowane, zwłaszcza wśród elit.

Państwo agresywnie promowało modernizację i świecki nacjonalizm, oddalając kraj od tradycyjnych wartości islamskich.

Jednak ta transformacja w dużej mierze przyniosła korzyści elicie miejskiej – nie masom wiejskim, które pozostały kulturowo i ekonomicznie zmarginalizowane.

W tym okresie Iran przypominał miniaturową Europę, przynajmniej w swoich miastach, odzwierciedlając głębię modernizacji i wpływów Zachodu pod rządami szacha…

 

Operacja Ajax do ajatollaha: reżim irański…

Mohammad Mossadegh został wybrany na premiera w 1951 roku. Był demokratycznym nacjonalistą i świeckim reformatorem – przywódcą Frontu Narodowego, wspieranym przez liberałów, socjalistów i umiarkowanych działaczy religijnych.

Pracował na rzecz demokracji, kontroli cywilnej i niezależności od kolonialnych potęg gospodarczych. W tym czasie przemysł naftowy Iranu był kontrolowany przez Anglo-Iranian Oil Company (obecnie BP).

W 1951 roku Mossadegh znacjonalizował irańską ropę naftową, nalegając, aby Irańczycy korzystali z własnych zasobów naturalnych.

Ten ruch rozwścieczył Wielką Brytanię i Zachód, które mogły stracić ogromne zyski – wywołując szybką odwetową reakcję.

 

Operacja Ajax

Rozpoczęto wspólną tajną operację CIA–MI6:

Przekupiono media, duchowieństwo i generałów.

Zorganizowano zamieszki i rozprzestrzeniono kampanie dezinformacyjne, aby usprawiedliwić zamach stanu.

Mossadegh został obalony i aresztowany, a irańska demokracja została zmiażdżona.

 

Powrót szacha

Mohammad Reza Pahlavi, który uciekł z kraju, został ponownie przywrócony na tron przez zamach stanu. Od tego momentu rządził Iranem jako autokrata, mocno wspierany przez Stany Zjednoczone.

Szach był marionetką Zachodu, prowadząc wystawny styl życia, ignorując irańskie tradycje kulturowe i religijne.

 

SAVAK

Niesławna tajna policja szacha, SAVAK, została utworzona przy pomocy CIA i Mossadu.

Stała się znana z:

Tortur i więzienia dysydentów;

Cenzury;

Publicznych egzekucji;

Zmiażdżenia wszelkiej opozycji.

Polityka zagraniczna Iranu w tym czasie była całkowicie zgodna z interesami USA i Wielkiej Brytanii.

Kontrakty naftowe w przeważającej mierze faworyzowały zachodnie korporacje.

Na irańskiej ziemi powstały bazy wojskowe USA.

Wpływ kultury zachodniej zaczął kolidować z tradycyjną tożsamością irańską.

W rezultacie nastroje Irańczyków skierowały się – przeciwko imperialistycznej roli Ameryki w życiu politycznym i gospodarczym Iranu …

W tamtych czasach naród irański był głęboko przygnębiony i przepełniony gniewem na szacha i jego opresyjną politykę. Masowe protesty, strajki generalne i dezercje wojskowe sparaliżowały reżim szacha.

Szach uciekł do Stanów Zjednoczonych, szukając leczenia i ochrony.

Wielki ajatollah Chomeini poprowadził rewolucję (1979), która zmieniła oblicze Bliskiego Wschodu. Chomeini powrócił z wygnania triumfalnie, witany w Tehranie przez miliony.

Jego przesłanie łączyło antyimperializm, tożsamość islamską i sprawiedliwość społeczną.

Stał się symbolem oporu przeciwko dominacji USA i uciskowi elit w Iranie.

W swej istocie rewolucja początkowo nie była islamistyczna – była obaleniem szacha, antyzachodnia i antyamerykańska. Z czasem jednak islam stał się jej dominującym sztandarem ideologicznym.

W referendum ogólnokrajowym Iran zdecydowaną większością głosów opowiedział się za powstaniem Republiki Islamskiej.

Monarchia, wspierana przez Zachód, została zastąpiona rządami duchowieństwa na zasadzie Velayat-e Faqih (Rządy Islamskiego Jurysty).

Saddam Hussein w pobliskim Iraku obawiał się, że rewolucja irańska zainspiruje powstanie szyitów w Iraku. Jednocześnie Stany Zjednoczone postrzegały Saddama jako użytecznego regionalnego psa stróżującego…

W 1980 roku Saddam dokonał inwazji na Iran – przy milczącym wsparciu Stanów Zjednoczonych, państw arabskich Zatoki Perskiej i Europy.

Stany Zjednoczone dostarczyły Saddamowi zdjęcia satelitarne, wsparcie finansowe i broń.

Monarchie Zatoki Perskiej, przerażone rewolucyjnymi efektami ubocznymi, sfinansowały machinę wojenną Iraku.

Europejskie firmy (szczególnie z Niemiec i Francji) sprzedawały Saddamowi komponenty do produkcji broni chemicznej.

Nawet gdy Saddam użył gazu musztardowego i środków paralityczno-drgawkowych przeciwko irańskim żołnierzom i kurdyjskim cywilom, USA nie powiedziały niczego.

Pomimo przeciwności:

Braku międzynarodowego wsparcia,

Ogromnych ofiar,

Sabotażu gospodarczego,

Iran nie upadł.

Miliony ludzi zginęły, w tym dzieci wysłane na pola minowe – a mimo to Iran stawiał opór.

Iran wielokrotnie przedstawiał swoją sprawę Organizacji Narodów Zjednoczonych, apelując o globalne potępienie wojny chemicznej.

Świat patrzył w inną stronę. (Cdn.)

Hal Turner

Tłum. Andrzej Filus