Przebłysk historii (3)
Austriacki ekonomista, Joseph Schumpeter, zauważył kiedyś sarkastycznie, że najwyraźniej w Szwajcarii jest góra, na której ekonomiści zbierają się, aby wyrazić sprzeciw wobec nadchodzącego socjalizmu, bez niczyjej uwagi. Niemniej jednak w przemyślanej recenzji Drogi do zniewolenia Hayeka, Schumpeter, skomentował, iż autor był „uprzejmy aż do przesady”. To było z pewnością słuszne. Hayek, którego znałem, był prawdziwym dżentelmenem, nigdy nie przypisywał swoim przeciwnikom niskich pobudek, przedstawiał solidne argumenty na rzecz swojej sprawy, zamiast po prostu grać słowami. Jednak z doskonałej niedawnej biografii Hayeka, autorstwa Bruce’a Caldwella, wynika, że pod jego arystokratycznym, chłodnym i zdystansowanym zachowaniem można znaleźć namiętną osobę. W latach 1923–1924 odbył podróż naukową z rodzinnej Austrii do Stanów Zjednoczonych (gdzie w Białym Domu wziął udział w przyjęciu, wydanym dla Amerykańskiego Stowarzyszenia Ekonomicznego przez prezydenta, Calvina Coolidge’a). Jego dziecięca sympatia, Helene Bitterlich, pozostała w Austrii i przez nieporozumienie wyszła za mąż za innego mężczyznę, co Hayek odkrył ku swojemu przerażeniu po powrocie. Następnie, po powrocie, Hayek poślubił inną kobietę. W 1932 roku został mianowany profesorem ekonomii w London School of Economics. Jednak miłość między Hayekiem i Helene trwała i w 1934 roku doszli do wniosku, że powinni się pobrać. Żona Hayeka jednak odmówiła rozwodu. Po wojnie Hayek i Helene zdecydowali, iż nie mogą żyć bez siebie. Ponownie żona Hayeka odmówiła i zasięgnęła porady prawnej. Hayek musiał teraz poszukać pracy, która umożliwiłaby mu utrzymanie rodziny w Anglii podczas małżeństwa z Helene. Znalazł ją w Stanach Zjednoczonych, w Chicago. Tak więc w 1950 roku spędził semestr akademicki w Arkansas, gdzie prawo rodzinne było pobłażliwe, uzyskał tam rozwód i poślubił Helene w Wiedniu, po czym osiedlili się w Chicago. Była to kosztowna decyzja, nie tylko pod względem finansowym. Niektórzy z jego przyjaciół w Anglii uważali, że nie traktował dobrze swojej pierwszej żony i zerwali z nim wszelkie relacje.
Niemcy i Szwajcarzy
Chociaż Ludwig von Mises i Friedrich August von Hayek byli z pewnością najbardziej wybitnymi myślicielami, na fotografii przedstawiono wielu innych wybitnych uczonych, pisarzy i ludzi interesu. Czterech pochodziło z Niemiec. Franz Böhm (1895–1977) popierał niemiecki „ordoliberalizm” Euckena, Röpkego i Erharda. Przed II wojną światową uczył ekonomii we Fryburgu, aż do 1938 r., kiedy to został, jako otwarty krytyk polityki nazistowskiej, pozbawiony możliwości nauczania. Udało mu się uniknąć aresztowania po nieudanej próbie zamachu na Hitlera w lipcu 1944 r., ponieważ naziści pomylili go z księdzem katolickim, którego aresztowali. Po wojnie Böhm uczył ekonomii we Fryburgu. Był również członkiem chadecji w Bundestagu w latach 1953–1965 i szefem niemieckiej delegacji do negocjacji reparacyjnych z Izraelem. Edith Eucken-Erdsiek (1896–1985) była wdową po Walterze Euckenie, który zmarł przedwcześnie w 1950 roku, ale stała się również filozofem i pisarką na własnych prawach oraz autorką kilku książek, z których jedna była zbiorem esejów o ośmiu osobach, które odcisnęły swoje piętno na XX wieku: Otto von Bismarcku (chociaż zmarł w 1898 roku, z pewnością rzucił długi cień na przyszłość), Włodzimierzu Leninie, Józefie Stalinie, Benito Mussolinim, Adolfie Hitlerze, Winstonie S. Churchillu, Franklinie D. Roosevelcie i Charlesie de Gaulle’u.
Erich Eyck (1878–1964) był niemieckim Żydem, który praktykował prawo w Berlinie, ale wyemigrował do Anglii w 1937 roku i został obywatelem brytyjskim. W latach 40. napisał bardzo pouczającą biografię Otto von Bismarcka w trzech tomach, a później historię nieszczęsnej Republiki Weimarskiej. Jego wniosek, po dokładnym przestudiowaniu oryginalnych źródeł, był taki, że nie było nic nieuchronnego w upadku klasycznego liberalizmu w Niemczech. Pod przewodnictwem cynicznego i autorytarnego (choć błyskotliwego) Bismarcka Niemcy skręcili w złym kierunku.
Czwarty Niemiec, Friedrich Lutz (1901–1975), był ekonomistą, który pracował z Walterem Euckenem we Fryburgu, ale w 1937 roku przeprowadził się do Stanów Zjednoczonych ze swoją żoną, Verą Smith, której nie ma na zdjęciu. Była ona studentką Hayeka w London School of Economics i napisała interesującą rozprawę na temat bankowości centralnej i alternatywy w postaci wolnego systemu bankowego. W 1953 r. Friedrich Lutz powrócił do Europy jako profesor ekonomii na Uniwersytecie w Zurychu. Wybitny ekonomista, był prezesem Mont Pelerin Society w latach 1964–1967. Albert Hunold (1899–1980) był zupełnie inną postacią. Człowiek interesów, który piastował różne stanowiska w swojej rodzinnej Szwajcarii, stał się oddanym liberałem, czytając dzieła Misesa. Wykorzystał swoje dobre kontakty ze szwajcarską społecznością biznesową, aby zebrać fundusze na pierwszą konferencję Mont Pelerin Society, której został pierwszym sekretarzem. Energiczny i zdecydowany człowiek, zorganizował konferencję w Berlinie prawie sam. Niektórzy członkowie, zwłaszcza ze Stanów Zjednoczonych, nie lubili jednak jego autorytarnego stylu i sekciarskiej mentalności, więc został zmuszony do rezygnacji ze stanowiska sekretarza w 1960 r., a wkrótce potem opuścił Towarzystwo. (Cdn.)
Hannes H. Gissurarson
Tłum. Andrzej Filus
Źródło: https://www.theconservative.online/a-glimpse-of-history
