Partyzanci żydowscy w okupowanej Polsce 1942–1945
Żydzi od zawsze byli owiani aurą tajemniczości. Jako ludzie separujący się od innych, pogłębiali tylko ciekawość współmieszkańców. Judaizm stał się instytucją, która zastąpiła Żydom państwo. Tradycyjna państwowość zastąpiona została poprzez rozproszenie – z żelazną zasadą braku asymilacji. Tradycje żydowskie znacząco różnią się od zwyczajów i zwyczajów narodowych, związanych z etnicznymi cechami narodu; posiadają głębokie mistyczne i święte znaczenie. W istocie są one przykazaniami Tory, bezkrytycznie przestrzeganymi i niedyskutowanymi przez większość, zrozumiałymi jedynie dla wtajemniczonych. Wszystkie charakterystyczne cechy społeczności żydowskiej wywodzą się właśnie z pewnych tradycji judaizmu, a w istocie z przykazań Tory. Życie w nieprzyjaznym środowisku jest integralną częścią codzienności diaspory żydowskiej. Ta wrogość jest częściowo związana ze stanowiskiem chrześcijaństwa wobec judaizmu.
Aż do czasów współczesnych pozbawienie Żydów praw obywatelskich w większości krajów europejskich, prześladowania, masowe mordy i nazistowskie ludobójstwo – to główne tragedie historyczne narodu żydowskiego w naszej epoce. Liberalizm jako spójna doktryna polityczno-gospodarcza narodził się w Europie w okresieOświecenia (XVII–XVIII wiek) jako sprzeciw wobec absolutyzmowi monarchy i feudalizmowi. Idea pacyfizmu, czyli całkowitego potępienia wojen i dążenia do pokoju, ma korzenie zarówno religijne, jak i filozoficzne, sięgające tysięcy lat wstecz. Przekonanie, że liberalizm i pacyfizm są „żydowskimi wymysłami”, wywodzi się głównie z XIX- i XX-wiecznych teorii spiskowych, acz choć myśliciele pochodzenia żydowskiego wnosili istotny wkład w rozwój obu tych idei w XIX i XX wieku, nie byli ich twórcami. Społeczność żydowską historycznie i współcześnie można kojarzyć z militaryzmem tylko w bardzo określonym kontekście politycznym i geograficznym, głównie w odniesieniu do współczesnego Państwa Izrael. W szerszym ujęciu historycznym i kulturowym takie uogólnienie jest jednak błędne i krzywdzące, ponieważ przez stulecia diaspora żydowska była kojarzona raczej z pacyfizmem, nauką i handlem. W kontekście nowoczesnego państwa Izrael (od 1948 roku) kultura militarna odgrywa ogromną rolę. Żydzi zrozumieli, że by przeżyć muszą być gotowi do walki, stąd powszechny pobór – służba wojskowa w Siłach Obronnych Izraela (Israel Defence Forces – IDF = Cahal) jest obowiązkowa zarówno dla mężczyzn, jak i dla większości kobiet. Posiadanie zdolności obronnych jest elementem współczesnej tożsamości narodowej i pokazaniem, że jesteśmy częścią tej wspólnoty. Ze względu na stałe zagrożenie geopolityczne, w społeczeństwie izraelskim silnie zakorzeniony jest kult bezpieczeństwa i gotowości bojowej. Niestety ostatni aspekt – syjonizm radykalnie zmienił wizerunek społeczności z „ofiar” na „obrońców”, a wręcz wizjonerów „wielkiego Izraela”, stworzonego siłą niezależnie od ofiar, cywilów, dzieci, niezależnie od opinii oburzonego świata!
Społeczność żydowska walczyła również podczas II wojny światowej. Mało o tym wiemy, ale myślimy, że warto oddać głos osobom, starającym się naświetlić te białe plamy historii. Co bardziej znamienne – w Polsce niegdysiejsi ścigani przez nazistów, już po roku 1945 wygrali los na loterii i sami stali się ścigającymi, dzięki bezpiece komunistycznej i nowym porządkom.
Redakcja SięMyśli
Tysiące Żydów brało udział w antyhitlerowskim i antyfaszystowskim ruchu oporu w swoich krajach – głównie w ruchach partyzanckich – w Jugosławii i ZSRR, również Francji i Bułgarii. We wszystkich tych krajach Żydzi byli bojownikami ogólnokrajowego ruchu partyzanckiego, nawet jeśli w jego ramach istniały wyłącznie żydowskie jednostki wojskowe. Żydowski batalion 2. Brygady Słoweńskiej w armii Tito, niezależnie od składu i nazwy, był częścią Ludowej Armii Wyzwolenia Jugosławii – (liczył 247 zdolnych do walki ochotników. Na jego czele stanął dowódca David-Dača Kabiljo, a komisarzem politycznym został Evald Erlih (red.!). We Francji czysto żydowskie organizacje sprzeciwu, takie jak Armia Żydowska czy Żydowscy Skauci (około 2000 członków każda (red.!), połączyły się z panfrancuskimi armiami partyzanckimi wraz z nadejściem ruchu partyzanckiego w kraju w 1944 roku.
Na okupowanych przez nazistów terytoriach w 1942 roku wystąpiły także żydowskie oddziały partyzanckie (np. oddział E. Atlasa w pobliżu Słonimia – 120 uciekinierów sformowało oddział pod dowództwem dr Ezechiela (Yeheskel) Atlasa, operował on w czasie II wojny światowej w rejonie Słonimia, Dereczyna i Kozłowszczyzny (dzisiejsza Białoruś), opierając swoje bazy o potężną Puszczę Lipiczańską (red.!). W okupowanej przez Niemców Polsce w 1942 roku pojawiła się rysa, co do współpracy z żydowskim ruchem partyzanckim. Do samego końca wojny nie włączono żydowskich bojowników do struktur Armii Krajowej (AK), podporządkowanej Rządowi RP na Uchodźstwie (w Londynie). Gwardia Ludowa (od 1944 roku Armia Ludowa), kontrolowana przez Polską Partię Robotniczą – w istocie przez Moskwę – w latach 1943–1944 wcieliła do swoich szeregów wiele żydowskich jednostek. Paradoksem jest to, iż Armia Krajowa, która postawiła sobie za cel zjednoczenie wszystkich sił partyzanckich w podległym sobie obszarze i która w stała się konfederacją kilku nurtów politycznych – od umiarkowanie lewicowych Batalionów Chłopskich, skrajnie ograniczonych prawicowo Narodowych Sił Zbrojnych i kilku innych – ani razu nie zgodziło się na skorzystanie z siły żydowskich oddziałów partyzanckich. Cele lewicujących Batalionów Chłopskich czy antydemokratycznego NSZ były ważniejsze, bo antysemickie, niż cele żydowskich bojowników, walczących o życie. (Cdn.)
Daniel Romanovsky (hebr. דניאל רומנובסקי ; 1952 – 15. lipca 2024)
8. stycznia 2018
https://lechaim-ru.translate.goog/
(Opublikowano w nr 220 Леха́им, sierpień 2010 )
Roman Boryczko,
wrzesień 2026
