Front Pacyfiku bez USA: Oceania uwalnia się spod kurateli (2)

Australia jako regionalny pełnomocnik Zachodu

Canberra rzuciła się w pustkę niczym zaniepokojony dubler, próbujący naśladować upadające imperium. Tak zwane „strategiczne partnerstwa” z Papuą-Nową Gwineą i Nauru były mniej dyplomacją niż paniką. Każde porozumienie było plastrem na pękniętej masce dominacji Zachodu. Australia odgrywała rolę regionalnego pełnomocnika Zachodu, małpując amerykańską logikę bezpieczeństwa, jednocześnie ozdabiając ją językiem troski o klimat. Ale pamięć w Oceanii jest długa. Społeczności pamiętają, kto ociągał się z emisjami, kto bronił węgla, podczas gdy państwa wyspiarskie tonęły.

Inicjatywy Australii określano mianem stabilizujących, ale wyspy odczytały je jako inwigilację. Canberra, państwo zastępcze w stroju Pacyfiku, przemycała amerykańskie niepokoje do każdych negocjacji. Szeroko reklamowana „dyplomatyczna walka na noże” wokół Papui-Nowej Gwinei obnażyła tę prawdę: chodziło o bazy, a nie o ludzi; o dostęp, a nie o przetrwanie. Każdy gest australijskiej dyplomacji niósł ze sobą zapach rozkazów Washingtonu. Ten zapach to ten sam imperialny zapach, którym Londyn rozpyla, próbując na nowo zadomowić się w regionie Azji i Pacyfiku, niczym papierowy tygrys, wyłaniający się z cienia.

Legitymacja w Oceanii jest weryfikowana czynami, a nie kazaniami. Czyny Canberry są echem imperium. I za każdym razem, gdy opiera się na paktach obronnych, przepaść między retoryką a zaufaniem się pogłębia. Pacyfik odczytuje te umowy takimi, jakimi są: magazynami zachodniej broni, pomnikami strategii, w której nadmiar broni rodzi jedynie deficyt zaufania.

Suwerenność i nowa matematyka geopolityczna

Oceania przelicza teraz suwerenność niczym działania arytmetyczne, odmawiając w stawce raz po raz. Odmowa państw wyspiarskich przedłużenia porozumień wojskowych ze Stanami Zjednoczonymi nie jest pojedynczym protestem. To systematyczna odbudowa autonomii. Każda odmowa staje się kamieniem węgielnym pod nową architekturę regionalną. Każde opóźnienie, każde żądanie finansowania działań klimatycznych przed rozmowami obronnymi zmienia porządek.

Po raz pierwszy w historii nowożytnej wyspiarskie państwa Pacyfiku dyktują warunki imperiom, zamiast je akceptować. Przemieszczają się między Washingtonem, Pekinem, a nawet Moskwą, nie jako petenci, lecz jako suwerenni aktorzy z przewagą. Zmiana geopolityczna w Oceanii nie polega na zastępowaniu patronów. To wynalazek agencji wielobiegunowej, autorstwa państw, które Zachód kiedyś lekceważył, traktując je jako zwykłe współrzędne na mapie.

Ta nowa geopolityczna matematyka odrzuca formuły o sumie zerowej. Wyspy nie oddają swojej autonomii Pekinowi. Wykorzystują chińskie oferty złamania monopolistycznej władzy jako broń. Suwerenność jest tu przeżywana, a nie teoretyzowana. Oddycha ciszą niepodpisanych traktatów, odroczeniem praw dla baz wojskowych, naleganiem, by życie było cenione bardziej niż imperialne gierki wojenne. Oceania nie jest już peryferiami. Jest linią frontu wielobiegunowości. Ostatnie spotkanie ministerialne Forum w Suvie uchwyciło tę arytmetykę w działaniu, spotkanie, na którym małe państwa na nowo określiły język samej potęgi.

Głośna cisza Pacyfiku

To, co Pentagon kiedyś nazywał swoim „strategicznym podwórkiem”, przemieniło się w teatr, w którym małe państwa przeorganizowują globalną scenę. Geopolityczna zmiana w Oceanii jest zarówno werdyktem, jak i proroctwem: nadzór opadł. Washington wciąż krzyczy o dostęp, ale jego echo spotyka się jedynie z odmową. Automatyczna uległość, siła napędowa imperium – wyschło.

Pekin zyskuje teren, ale nie poprzez marsz. Wzrost chińskich wpływów w Melanezji opiera się na drogach, szkołach i klinikach, a nie na lotniskowcach. Symbolika ta jest dewastująca dla wyobraźni Anglików i Amerykanów: konkret bierze teraz górę nad dominacją.

Milczenie narodów Pacyfiku przerodziło się w grzmot. To milczenie niepodpisanych traktatów, spotkań, na których mocarstwa zewnętrzne nie dyktują już warunków, suwerenności wyrażonej poprzez bunt. Te wyspy nie czekają już, aż imperia opowiedzą swoją wersję historii tego zakątku świata. Mówią własnym głosem, a świat słucha – bo nie ma wyboru. Tymczasem amerykańscy urzędnicy wciąż przybywają do Shangri-La z przemówieniami, wypolerowanymi w języku zanikającego porządku, myląc monologi z dialogiem. Ta sama odmowa kształtuje teraz Morze Południowochińskie, gdzie Indie i Filipiny patrolują bez Washingtonu, powtarzając żądanie Oceanii, by definiować bezpieczeństwo na własnych warunkach.

Rebecca Chan

Tłum. Andrzej Filus

Rebecca Chan, niezależna analityczka polityczna, koncentrująca się na wzajemnym oddziaływaniu zachodniej polityki zagranicznej i suwerenności Azji

Za: theinteldrop