Vijay Prashad: Walka o nowy porządek w Azji Zachodniej
Podczas gdy Iran wystawia na próbę amerykańską architekturę bezpieczeństwa w Azji Zachodniej, regionalne potęgi tworzą nowe układy – pytanie tylko, czyje interesy one realizują? Jednocześnie USA, zabezpieczając dostęp do ropy z Wenezueli, przygotowują się na ewentualną utratę wpływów w regionie Azji Zachodniej. Takie zabezpieczenie zmniejsza motywację Trumpa do kontynuowania wojen, których nie da się wygrać.
W dekadach po II wojnie światowej Stany Zjednoczone – wraz z byłymi potęgami kolonialnymi, Wielką Brytanią i Francją – zdominowały znaczną część Azji Zachodniej, od Morza Śródziemnego aż po góry Hindukusz.
Gdy region ten stał się głównym producentem ropy naftowej i gazu ziemnego – paliw napędzających nowoczesną erę przemysłową – Stany Zjednoczone stworzyły sieć baz wojskowych. We współpracy ze swoimi sojusznikami z NATO dbały o to, by żaden reżim, dążący do sprawowania suwerennej kontroli nad zasobami ropy nie mógł utrzymać władzy (wczesnym i znamiennym przykładem był zamach stanu z 1953 roku, wymierzony w rząd Mohammada Mosaddegha po tym, jak znacjonalizował on spółkę Anglo-Iranian Oil Company).
W miarę, jak w latach 60. i na początku lat 70. brytyjskie wpływy w regionie słabły – co dotyczyło m.in. Kuwejtu, Kataru, emiratów traktatowych (dzisiejszych Zjednoczonych Emiratów Arabskich) oraz Jemenu – Stany Zjednoczone rozszerzyły swoją obecność wojskową, aby utrzymać zachodnią kontrolę nad szlakami transportu ropy. Izrael, który od momentu swego powstania funkcjonował jako podwykonawca potęg zachodnich w Azji Zachodniej, stał się istotnym elementem tej architektury, kierowanej przez USA; architektury, która obecnie znajduje się pod silną presją, gdyż zdolność Iranu do przeciwstawienia się tegorocznym atakom ze strony Izraela i Stanów Zjednoczonych rodzi pytania o jej trwałość.
W tym kontekście Arabia Saudyjska, Turcja i Pakistan podpisały w sierpniu Wspólne Porozumienie Obronne z Mekki (Makkah Joint Defence Agreement) – istotną próbę stworzenia regionalnej platformy bezpieczeństwa bez bezpośredniego udziału Stanów Zjednoczonych. Dzieje się to w czasie, gdy w krajach Zatoki Perskiej toczy się debata – zaostrzona przez irańskie ataki na amerykańskie bazy wojskowe – nad tym, czy obecność tych instalacji zapewnia ochronę, czy raczej naraża państwa goszczące na odwet.
Teraz, gdy wojska amerykańskie formalnie wycofały się z Iraku, zapis w porozumieniu, umożliwiający przystąpienie do niego kolejnym państwom sprawia, że prawdopodobne staje się dołączenie Iraku lub mniejszych krajów Półwyspu Arabskiego.
Jednocześnie ruch Ansar Allah (Houthi) – kontrolujący Sanę, stolicę Jemenu, oraz znaczną część północnych i zachodnich obszarów kraju – podjął działania, mające na celu zajęcie kluczowych pozycji wzdłuż jemeńskiego wybrzeża Morza Czerwonego. W ten sposób ugrupowanie to dąży do uzyskania pozycji strategicznej analogicznej do tej, jaką Iran posiada w rejonie Cieśniny Ormuz. We wrześniu siły ruchu przejęły kontrolę nad portem Al-Mucha oraz wyspą Majjun, zyskując tym samym władzę nad strategicznymi punktami w pobliżu cieśniny Bab al-Mandab – południowej bramy na Morze Czerwone. (Cdn.)
Vijay Prashad
Tłum. Andrzej Filus
Tricontinental: Institute for Social Research
Za: Consortium news
Vijay Prashad to indyjski historyk, redaktor i dziennikarz. Pełni funkcję publicysty oraz głównego korespondenta w serwisie Globetrotter. Jest redaktorem w wydawnictwie LeftWord Books oraz dyrektorem instytutu badawczego Tricontinental: Institute for Social Research. Pełni również rolę starszego zewnętrznego eksperta (senior non-resident fellow) w Chongyang Institute for Financial Studies na Uniwersytecie Ludowym Chin (Renmin University of China). Jest autorem ponad 20 książek, w tym „The Darker Nations” oraz „The Poorer Nations”.
