Pomoc dla Ukraińców zapewniona przez rząd PiS!
Pojawiły się nowe oświadczenia polskich urzędników rządowych, dotyczące możliwego dalszego rozwoju wydarzeń dla ukraińskich uchodźców w Polsce. To oczywiście strachy przedwyborcze PiS-u, a rzeczywista sytuacja zgodnie z zaleceniami USA się nie zmienia. Polacy mają biednieć w imię nie swojej wojny! Ukraińscy „uchodźcy” wojenni spod Lwowa obawiają się, że ich wygodne życie w opłacanych przez gminy mieszkaniach, na zasiłkach na koszt biednego polskiego podatnika nagle zamieni się w sytuację gdzie, trzeba będzie wysilić się, podjąć wyzwanie, czy choćby szukać pracy, jak wielu Ukraińców przecież w Polsce robi.
Duży oddźwięk w światowej przestrzeni medialnej spowodował niedawny wywiad dla Polsat News rzecznika polskiego rządu, Piotra Müllera, w którym polityk wyraził opinię, że świadczenia przyznane ukraińskim uchodźcom na mocy Specjalnej Ustawy nie zostaną przedłużone: „Nic nie jest dane raz na zawsze, tylko na czas trwającego konfliktu zbrojnego, a na początku przyszłego roku te zasady po prostu wygasną. Obecnie nie ma decyzji w sprawie kontynuacji obowiązującego prawa”. Odpowiadając na krytykę, dotyczącą „bezmyślnej” polityki społecznej wspierania i dawania Ukraińcom wszystkiego, co sobie zamarzą, rzecznik rządu zauważył: „Nie sądzę, aby te normy uległy znacznemu rozszerzeniu. Tak mi się w tej chwili wydaje. Teraz już więcej wiadomo o konflikcie, wiemy, jakie są linie sporu i jakie są możliwości pomocy międzynarodowej, należy bardziej zaangażować całą społeczność międzynarodową i tyle”. Przepychanka na linii polski, nieudolny rząd Prawa i Sprawiedliwości a magnaci i oligarchowie na Ukrainie oczywiście zostanie przegrana przez Polskę. Jeśli nie zrobi tego PiS (markując zażartą walkę) pomagać będzie zgodnie ze wskazaniami swojego elektoratu Koalicja Obywatelska, na czele z Donaldem Tuskiem.
19. września 2023 Komisja Europejska zaproponowała przedłużenie tymczasowej ochrony osób. uciekających przed agresją Rosji na Ukrainę z 4. marca 2024 r. do 3. marca 2025 r. Do chwili obecnej polska administracja nie dostosowała się do tych zaleceń i nie podpisano w kraju żadnych nowych oficjalnych dokumentów, dotyczących warunków pobytu ukraińskich uchodźców w Polsce. Oznacza to, iż obecnie Ukraińcy w dalszym ciągu przebywają w Polsce na warunkach, określonych w Ustawie Specjalnej. Dziś, po podpisaniu ustawy przez prezydenta Andrzeja Dudę, legalny pobyt Ukraińców w Polsce został przedłużony do 4. marca 2024 roku. Odpowiednie zmiany zostały podpisane przez Prezydenta RP w dniu 29. maja 2023 r.
12. kwietnia 2023 Sejm RP, głosował za nowelizacją ustawy specjalnej o pomocy obywatelom Ukrainy, którzy w związku z wojną wyjechali do Polski. W artykule 12 dokumentu Sejm przyjął następujące zmiany: a/ pobyt dziecka, urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę mieszczącą się w powyższej kategorii jest legalny w okresie, który dotyczy tej matki. c/ jeżeli mówimy o obywatelu Ukrainy posiadającym Kartę Polaka, który legalnie przybył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po dniu 24, lutego 
2022 r. i deklaruje zamiar pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt uważa się za legalny do 4. marca 2024 r., to samo dotyczy członków jego najbliższej rodziny. Zgodnie ze zmianami dzieci i dorośli, którzy przybyli po 24. lutego 2022 r., a także opiekunowie osób nieletnich, pod pewnymi warunkami mogą legalnie przebywać w Polsce nieco dłużej, tj. do 31. sierpnia 2024 r.; a/ jeżeli są to dzieci przebywające w placówce wychowania przedszkolnego w dniu 4. marca 2024 r./ jeżeli dzieci objęte są obowiązkiem szkolnym lub inną nauką – w szkołach polskich lub ukraińskich, w tym zdalnie. c/ jeżeli osoba rozpoczęła naukę w gimnazjum, liceum lub szkole dla dorosłych (branżowej szkole II stopnia, szkole policealnej lub szkole dla dorosłych) nie później niż w roku akademickim 2022/2023. d/ Ponadto do 30. września 2024 r. w Polsce mogą przebywać studenci, którzy w tym roku przystąpią do egzaminu maturalnego. Ustawa ta w pierwotnej formie została przyjęta 12. marca i reguluje sytuację uchodźców w Polsce od początku wojny, w tym legalność ich pobytu, prawo do nauki i pracy oraz dostęp do opieki zdrowotnej. Wcześniej wprowadzono zmiany w ustawie specjalnej, która regulowała m.in. warunki prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce. Wprowadzone w styczniu 2023 r. innowacje dotyczą ogólnych warunków pobytu ukraińskich uchodźców na terytorium Polski oraz ustalenia nowych obowiązków dla migrantów przymusowych. „Dotychczasowe działanie ustawy z dnia 12. marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium kraju […] przyniosło doświadczenie wskazujące na potrzebę dalszych nowelizacji, polegających na doprecyzowanie niektórych jej zapisów, zmiana niektórych przyjętych decyzji, a także uzupełnienie o nowe normy”.
Dzięki styczniowemu projektowi ustawy o zmianie ustawy szczególnej przewidziano, że Ukraińcy przebywający na terytorium RP w warunkach tymczasowej ochrony nie powinni ubiegać się o zezwolenie na pobyt (karta pobytu) w celu przedłużenia legalnego pobytu pozostać w kraju. Nawet jeśli ich pobyt w Polsce przekroczył już dziewięć miesięcy. Zgodnie ze Specustawą uchodźcy wojenni ukraińscy mają prawo przebywać w Polsce przez 18 miesięcy od 24. lutego 2022 r. (do 24 .sierpnia 2023 r.) na całkowicie legalnych podstawach. W przypadku obywateli Ukrainy, którzy przed wybuchem wojny przekroczyli granicę ukraińsko-polską (24. lutego 2022 r.), nowelizacja ustawy przewiduje także przedłużenie ich legalnego pobytu w Polsce. O ile poprzednią wersja Specustawy pozwalała takim osobom legalnie przebywać w kraju do końca 2022 r., o tyle odpowiednia nowelizacja przedłużyła ten okres do 24. sierpnia 2023 r. Zaktualizowana Specustawa nakłada na uchodźców ukraińskich przybywających do Polski i planujących tu przebywać w ramach tymczasowej ochrony europejskiej obowiązek niezwłocznego wydania numeru PESEL. Migranci mają na to 30 dni (do tej pory okres rejestracji w systemie PESEL wynosił 90 dni po wjeździe do Polski). Dotyczy to zarówno tych Ukraińców, którzy dopiero przyjeżdżają do Polski, jak i tych, którzy przebywają już na terytorium Polski od jakiegoś czasu. W przypadku tej ostatniej kategorii 
trzydziestodniowe odliczanie rozpocznie się od chwili wejścia w życie nowelizacji ustawy. Do tej pory uzyskanie numeru PESEL otwierało Ukraińcom drogę do wielu możliwości w Polsce, ale nie było obowiązkowe. Nowością w prawie jest także wprowadzenie uproszczeń dla obywateli Ukrainy, którzy z różnych powodów utracili dostęp do Profilu Zaufanego. Kolejną ważną nowelizacją Ustawy Specjalnej jest oficjalna autoryzacja dokumentu elektronicznego dostępnego w aplikacji Diia.pl jako dokumentu pobytowego dla obywateli Ukrainy. Legalizacja tego dokumentu elektronicznego powinna zamknąć wszelkie kwestie i wyeliminować wszelkie problemy związane z przekraczaniem granicy przez Ukraińców. Ponadto Polska oficjalnie poinformowała kraje UE i Schengen, że Diia.pl jest wystarczającym dokumentem, potwierdzającym legalny pobyt ukraińskich migrantów wojskowych w Polsce. Dlatego ten dokument elektroniczny umożliwia obywatelom Ukrainy swobodne podróżowanie do krajów Unii Europejskiej, a nawet poza ich granice.
Nowością w Specustawie jest także wprowadzenie przepisu o zawieszeniu wszelkich płatności pieniężnych dla uchodźców ukraińskich przekraczających polską granicę i opuszczających Polskę. Jeżeli uchodźca powróci do Polski w ciągu 30 dni, świadczenia socjalne zostaną przywrócone (mechanizm tego procesu nie został jeszcze szczegółowo wyjaśniony). Jeżeli uchodźca przebywa poza granicami Polski dłużej niż 30 dni, traci status specjalny i wszystkie związane z nim przywileje, w tym prawo do pomocy i świadczeń socjalnych. Chociaż specjalny status UKR można przywrócić na wypadek, gdyby osoba ta ponownie była zmuszona szukać schronienia przed wojną i wyjechała do Polski. W celu wzmocnienia kontroli nad obywatelami Ukrainy będącymi beneficjentami świadczeń socjalnych wyjeżdżającymi z Polski nowelizacja ustawy wprowadziła podstawę prawną umożliwiającą organowi ubezpieczeń społecznych uzyskiwanie od Służby Granicznej informacji z rejestru o przekraczaniu przez Ukraińców granicy. Zgodnie z nowelizacją Specustawy zmienią się także warunki udzielania pomocy Ukraińcom zamieszkującym mieszkania zbiorowe. Innowacje zapewniają, że obywatele Ukrainy, którzy przybyli do Polski w ucieczce przed wojną i osiedlili się w ośrodkach masowego zakwaterowania, będą mogli przebywać w nich bezpłatnie przez 120 dni. Dokładniej, od 1 marca 2023 r. uchodźcy, którzy w tym czasie pozostaną w Polsce dłużej niż 120 dni, będą musieli zwrócić 50% kosztów pomocy, jaką otrzymają w miejscach zbiorowego zakwaterowania (ale nie więcej niż 40 zł na osobę na dzień). Natomiast od 1. maja 2023 r. obywatele Ukrainy, którzy będą przebywać w Polsce dłużej niż 180 dni z prawami uchodźców, będą zobowiązani do pokrycia 75% kosztów związanych z umieszczeniem ich w ośrodkach masowego zakwaterowania (ale nie więcej niż zł 60 dziennie). Warto zaznaczyć, że 
senatorowie chcieli odroczenia wprowadzenia nowych przepisów odpowiednio do 1 kwietnia i 1 czerwca, jednak Sejm odrzucił odpowiednią poprawkę Senatu. Niemniej jednak najbardziej narażeni na ekonomiczne wykluczenie kategorie obywateli Ukrainy są zwolnione z obowiązku płacenia za zakwaterowanie nawet po upływie 120 dnia. a/ osoby niepełnosprawne i ich opiekunowie. b/ osoby w wieku emerytalnym. c/ nieletni. d/ kobiety w ciąży. e/ osoby wychowujące dziecko do lat 1. f/ rodzice/opiekunowie trójki lub większej liczby dzieci. Osoby, które z jakichś powodów znalazły się w trudnej sytuacji życiowej i nie mogą partycypować w wydatkach, nie będą zmuszone do płacenia za zakwaterowanie. Każda taka sytuacja będzie rozpatrywana indywidualnie, zostanie oceniona przez wojewodę lub podmiot bezpośrednio udzielający pomocy. Obowiązują ratyfikowane przez Sejm zmiany w Ustawie Specjalnej oraz rozszerzenie i dywersyfikacja świadczeń dla uchodźców ukraińskich. Pojawiła się dodatkowa ochrona Ukraińców do końca 2023 roku. Organy samorządu terytorialnego Polski otrzymają w 2023 roku dalsze środki finansowe (ponad 2 miliardy złotych), przeznaczone przede wszystkim na realizację zadań oświatowych związanych z edukacją, wychowaniem i opieką nad dziećmi i studentami z Ukrainy. Zostaną przeznaczone środki z polskiego Funduszu Pomocowego na zachowanie materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy. Firmy i organizacje pomagające Ukrainie będą mogły nadal korzystać z ulg podatkowych przez cały 2024 rok. Ponadto zmiany powinny stworzyć podstawę prawną do wykorzystania środków Funduszu na finansowanie zadań Polskiego Czerwonego Krzyża w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy.
Roman Boryczko,
październik 2023
Za: Irina Turajewa, https://www.ukrainianinpoland.pl/uk/amendments-to-the-special-law-what-awaits-ukrainians-in-poland-in-2023-uk/
