Odwaga, by pozostać niepewnym. Pokój pełen pytań

Kilka dni temu spędziłem czas z niezwykłą grupą ludzi, reprezentujących różne zawody i środowiska, w ramach programu Brownstone Fellows and Scholars. Niektórzy byli lekarzami, inni naukowcami, ekonomistami, historykami, prawnikami, pisarzami i badaczami. Często się ze sobą nie zgadzali, czasem stanowczo. Ale słuchając, zauważyłem coś rzadkiego w dzisiejszych czasach: ludzie czuli się swobodnie, zadając pytania bez potrzeby natychmiastowej odpowiedzi.

Po spotkaniu to wydarzenie pozostało we mnie żywe. W drodze powrotnej zastanawiałem się, dlaczego atmosfera była tak orzeźwiająca. Nie dlatego, że wszyscy byli błyskotliwi, choć wielu  było, ani dlatego, iż wszyscy się zgadzali. Wręcz przeciwnie. Wyróżniała ich gotowość do zgłębiania niepewności bez poczucia zagrożenia. Nikt nie spieszył się z rozstrzyganiem debat, upraszczaniem skomplikowanych tematów ani nie zmuszał każdej dyskusji do finalnej odpowiedzi.

To doświadczenie przypomniało mi wykład, który wielokrotnie miałem na medycynie. Na najważniejsze pytania często nie ma prostych odpowiedzi. Z wiekiem pewność siebie robi na mnie coraz mniejsze wrażenie, a coraz większe – ciekawość. Pewność siebie może dawać poczucie bezpieczeństwa, ale to ciekawość pomaga nam się rozwijać. Pozwala nam się uczyć, zadawać pytania i przede wszystkim być pokornym.

W dzisiejszych czasach ludzie często mylą pewność siebie z mądrością. Pewność siebie jest nagradzana w dyskusjach publicznych, w telewizji i mediach społecznościowych. Osoba, która brzmi najbardziej pewnie, często jest postrzegana jako ekspert. Ale z mojego doświadczenia wynika, że ​​pewność siebie i mądrość nie zawsze idą w parze. Niektórzy z najmądrzejszych ludzi, jakich znam, szybko przyznają się do tego, czego nie wiedzą.

Długa lekcja pokory w medycynie

Większość dorosłego życia spędziłem, pracując na oddziałach intensywnej terapii. Intensywna terapia uczy niczym lekcja, których żaden podręcznik nie jest w stanie w pełni wyjaśnić. Początkowo każdy lekarz uważa, iż ​​wiedza jest kluczem do sukcesu. Studiujemy, zapamiętujemy fakty i uczymy się protokołów. Wiedza jest ważna, ale medycyna ostatecznie uczy nas czegoś innego: sama wiedza nie wystarczy.

OIOM to wymagający nauczyciel. Pokazuje nam, że ludzie są bardziej złożeni niż jakikolwiek model czy algorytm. Niektórzy pacjenci trafiają do nas w ciężkim stanie i wracają do zdrowia, gdy najmniej się tego spodziewamy. Inni wydają się być stabilni, ale potem ich stan nagle się pogarsza. Każdy doświadczony lekarz OIOM-u przeżył wydarzenia, które tkwią żywo w pamięci, nosząc je w sobie latami, przypadki, jakie wydawały się proste, ale takimi nie były, diagnozy, które zmieniły się pod wpływem nowych informacji, nieskuteczne metody leczenia i przypadki wyzdrowienia, jakie wydawały się niemożliwe.

Kiedy zaczynałem karierę, myślałem, iż doświadczenie ostatecznie usunie niepewność. Wierzyłem, że z wystarczającą liczbą lat będę w stanie dokładniej przewidywać wyniki. Pod pewnymi względami to prawda. Doświadczenie rzeczywiście poprawia osąd i pomaga nam dostrzegać sygnały ostrzegawcze. Ale przynosi coś jeszcze: pokorę.

Im więcej lat spędziłem na wykonywaniu zawodu lekarza, tym bardziej dostrzegałem, jak dużo wciąż nie wiemy. Doświadczenie nie zniwelowało niepewności, która często pozostaje. Dobrzy lekarze uczą się podejmować decyzje, nawet gdy nie znają wszystkich faktów. Działają pewnie, ale przyznają, iż mogą nie widzieć pełnego obrazu. Ta równowaga jest jednym z najważniejszych i najmniej docenianych aspektów medycyny.

Często mówię studentom medycyny, że w medycynie nie chodzi o pewność, ale o prawdopodobieństwo. Analizujemy dowody, oceniamy ryzyko i podejmujemy najlepsze z możliwych decyzji, opierając się na tym, co wiemy. Pacjenci czasami myślą, iż lekarze są bardziej pewni siebie niż są w rzeczywistości. W rzeczywistości medycyna w dużej mierze opiera się na działaniu w szarej strefie. Prawdziwym wyzwaniem nie jest pozbycie się niepewności, ale nauczenie się z nią pracować.

Z czasem nabrałem nieufności wobec ludzi, którzy wydają się całkowicie pewni w skomplikowanych kwestiach. Nie oznacza to, że zawsze się mylą, ale życie nauczyło mnie, żeby być ostrożnym wobec nich, którzy zachowują się tak, jakby skomplikowana sprawa była w pełni wyjaśniona. Rzeczywistość rzadko bywa tak prosta, a ludzie też tacy nie są. (Cdn.)

Joseph Varon
Tłum. Andrzej Filus

Joseph Varon – profesor nauk medycznych University of Houston College of Medicine, lekarz intensywnej terapii i prezes Independent Medical Alliance. Jest autorem ponad 980 recenzowanych publikacji i redaktorem naczelnym czasopisma Journal of Independent Medicine.

Za: Brownstone Institute