Koniec amerykańskiego Bliskiego Wschodu. Iran i ostatnie tchnienie nieudanego porządku (5)

Z tego wszystkiego Zatoka Perska wyciągnęła wniosek, że amerykańskie gwarancje bezpieczeństwa, będące sednem regionalnego porozumienia, straciły na wiarygodności. Region przekonał się już w 2011 roku, iż Washington nie jest w stanie ochronić go przed zagrożeniami wewnętrznymi. Skoro nie można było liczyć na Washington nawet w kwestii konsultacji z sojusznikami, pokonania przeciwników czy ochrony partnerów przed skutkami regionalnych niepowodzeń, to jaki sens miały jego obietnice? Fundamentalna umowa, jaką zaproponowały Stany Zjednoczone, rozpadła się i niełatwo ją odbudować.

TEN CZAS JEST INNY

Wojna w Iranie stała się powszechnie nazywana momentem sueskim Washingtonu. Istnieją pewne podobieństwa między dzisiejszą katastrofą a nieudanym brytyjsko-francusko-izraelskim planem przejęcia Kanału Sueskiego od Egiptu w 1956 roku, który przyniósł prezydentowi Egiptu, Gamalowi Abdel Naserowi, oszałamiające zwycięstwo polityczne. Suez stał się synonimem upadku europejskich imperiów i przejścia od świata wielobiegunowego do dwubiegunowego systemu z czasów zimnej wojny. Kryzys sueski nie doprowadził jednak do natychmiastowego końca imperiów brytyjskiego i francuskiego na Bliskim Wschodzie. Francja kontynuowała wojnę o utrzymanie Algierii przez kolejne sześć lat, a Wielka Brytania pozostała dominującą potęgą w Zatoce Perskiej przez półtorej dekady, walcząc z powstaniami w Omanie i dzisiejszym Jemenie, zanim ostatecznie wycofała się z regionu w 1971 roku. Pełne rozegranie wydarzeń wymaga czasu.

Pełne skutki katastrofy USA w Iranie również będą widoczne dopiero po pewnym czasie. W krótkiej perspektywie porządek regionalny pod przewodnictwem Amerykanów nie ulegnie zmianie. Stany Zjednoczone mogą wycofać się z baz wojskowych, zniszczonych przez Iran, ale nadal będą odgrywać ważną rolę w obronie regionu. Państwa Zatoki Perskiej raczej nie zerwą natychmiast relacji z Washingtonem. Obawiając się o swoją przyszłość i nie widząc oczywistych alternatyw, mogą nawet zacieśnić więzi – tak jak Arabia Saudyjska próbowała to zrobić, finalizując długo oczekiwane porozumienie nuklearne, które następnego dnia Trump zmienił, pozostawiając umowę w zawieszeniu. Jest również mało prawdopodobne, aby stanowiły jakiekolwiek zagrożenie militarne dla Izraela lub zbliżyły się do Iranu bardziej niż to konieczne. Spór między USA a Izraelem, choć realny i prawdopodobnie ma zasięg pokoleniowy, nie doprowadzi do szybkiego zerwania tego sojuszu. Państwa arabskie również utrzymają stosunki robocze z Izraelem i nadal będą korzystać z izraelskiej technologii wojskowej i wywiadowczej.

Drobne korekty, jakie zaczynają wprowadzać aktorzy regionalni, mogą początkowo wydawać się nieznaczne. Kraje zawsze realizowały własne cele, nawet u szczytu amerykańskiej dominacji. Nawet najbardziej zależni sojusznicy Stanów Zjednoczonych opanowali sztukę zwlekania, wymykania się spod kontroli i lobbowania w Washingtonie. Nadal będą angażować się w lokalne rywalizacje, priorytetowo traktując przetrwanie swoich reżimów i starając się zapewnić sobie bezpieczeństwo. Czasami będzie to oznaczać współpracę z Washingtonem, a czasami nie.

Jednak to, co wygląda na krótkoterminową ciągłość, nie powinno być mylone z długoterminową stabilnością. W czasach kryzysu sueskiego rozpad europejskich imperiów był nieunikniony – nie z powodu jednego fiaska politycznego, ale z powodu wzrostu nacjonalizmu i antykolonializmu, a także gospodarczego i politycznego wyczerpania europejskiego modelu imperialnego. Bliskowschodni porządek Stanów Zjednoczonych również ulegał rozpadowi od lat w wyniku narastania błędów gospodarczych i politycznych, które doprowadziły do ​​utraty wspólnego celu i militarnej impotencji, ujawnionej przez ostatnie kryzysy.

Washington będzie kuszony, by trwać przy polityce, która przez dekady definiowała jego podejście do Bliskiego Wschodu, opierając się na relacjach z brutalnymi, niepewnymi i represyjnymi przywódcami, którzy zaludniają stworzony przez niego krajobraz. Jeśli amerykańscy przywódcy będą podążać tą samą drogą, powinni spodziewać się tego samego rezultatu: regionu nękanego ciągłą niestabilnością, problemami gospodarczymi i politycznymi oraz powtarzającymi się wybuchami gwałtownych konfliktów. Konflikty te mogą jedynie sporadycznie angażować amerykańskie siły zbrojne, ale chaos będzie stale wymagał uwagi i bezsensownie pochłaniał zasoby. Wojny wieczne będą trwać.

Taki wynik może wydawać się akceptowalny dla amerykańskich decydentów, którzy przyzwyczaili się do zarządzania konfliktami i utrzymywania relacji ze złymi aktorami. Washington nie może jednak powstrzymać transformacji w kierunku nowego porządku regionalnego, udając, że nic się nie zmieniło. Arabscy ​​sojusznicy, którzy stracili zaufanie do Stanów Zjednoczonych, będą coraz częściej korzystać ze swojej autonomii. Czasami może to oznaczać dążenie do dyplomacji z Iranem i rozszerzanie relacji z Chinami i Rosją wbrew woli Ameryki. Innym razem może to oznaczać ingerencję w Libię, Sudan i Róg Afryki lub ponowne rozpalenie konfliktów zbrojnych w Iraku, Libanie, Syrii i Jemenie.

Siły, w dużej mierze pozostające poza kontrolą Ameryki, ukształtują ten powstający porządek. Po pierwsze, Izrael jest zdeterminowany, by kontynuować interwencjonizm wojskowy, niezależnie od amerykańskich preferencji. Kontynuował wojnę z Hezbollahem, ignorując zawarte w czerwcu Memorandum o Porozumieniu między USA a Iranem i nie wyraził woli wycofania swoich sił zbrojnych z południowego Libanu. Izraelscy urzędnicy zapewniają, że kraj utrzyma również obecność wojsk w Syrii. A ponieważ nie ma poważnej presji wewnętrznej, by przyjąć bardziej gołębią politykę, niewiele stoi na przeszkodzie aneksji Zachodniego Brzegu przez Izrael i całkowitemu zniszczeniu Strefy Gazy. (Cdn.)

Marc Lynch,

Tłum. Andrzej Filus

MARC LYNCH jest profesorem nauk politycznych i spraw międzynarodowych na Uniwersytecie George’a Washingtona oraz autorem książki America’s Middle East: The Ruination of a Region.

Za: Foreign Affairs