{"id":971,"date":"2011-12-02T16:26:22","date_gmt":"2011-12-02T16:26:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=971"},"modified":"2013-11-02T20:57:34","modified_gmt":"2013-11-02T19:57:34","slug":"szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/","title":{"rendered":"Szczecin – w centrum czy na peryferiach kontynentu? Miasto w poszukiwaniu nowej to\u017csamo\u015bci"},"content":{"rendered":"

Jako mieszkaj\u0105cy w Berlinie szczecinianin w pe\u0142ni korzystam z blisko\u015bci obu miast. \u0141\u0105cz\u0105ca Berlin ze Szczecinem autostrada w wi\u0119kszo\u015bci zosta\u0142a ju\u017c odremontowana. Kr\u00f3tka podr\u00f3\u017c jest zatem przyjemno\u015bci\u0105. Tym wi\u0119ksz\u0105, im pora roku bardziej sprzyja podziwianiu panoramy nieba, rozci\u0105gaj\u0105cej si\u0119 nad pejza\u017cami Brandenburgii i Meklemburgii. Nie mo\u017cna nawet poczu\u0107 odleg\u0142o\u015bci, dziel\u0105cej oba miasta. W sprzyjaj\u0105cych warunkach, z centrum Berlina do centrum Szczecina mo\u017cna dotrze\u0107 w p\u00f3\u0142torej godziny. Do niedawna doliczy\u0107 tylko trzeba by\u0142o kilka lub kilkana\u015bcie minut oczekiwania na granicy. Ale w\u0142a\u015bnie te kilkana\u015bcie minut mog\u0142o by\u0107 powodem zniecierpliwienia. Odnosi\u0142o si\u0119 bowiem wra\u017cenie, \u017ce oczekiwanie na granicy trwa d\u0142u\u017cej ni\u017c jazda samochodem. Szczeg\u00f3lnie, gdy ze wszystkich przej\u015b\u0107 znajduj\u0105cych si\u0119 w Ko\u0142baskowie otwierano tylko jedno i nawet wzrastaj\u0105ca przed nim kolejka samochod\u00f3w nie motywowa\u0142a pogranicznik\u00f3w do uruchomienia przej\u015b\u0107 dodatkowych. Ulg\u0119 sprawia\u0142a wi\u0119c kontrola dokument\u00f3w. Tym bardziej, \u017ce s\u0142u\u017cy\u0142a raczej wypowiedzeniu: \u00bbGuten Tag\u00ab i \u00bbDanke\u00ab oraz \u00bbDzie\u0144 dobry\u00ab i \u00bbDzi\u0119kuj\u0119\u00ab, ni\u017c czemukolwiek innemu. Poza tym by\u0142a dowodem na to, i\u017c ju\u017c za chwil\u0119 mo\u017cna b\u0119dzie powita\u0107 Szczecin. Jeszcze tylko przejazd skr\u00f3tem przez ulic\u0119 Cukrow\u0105 i telepanie si\u0119 po wertepach obok starego dworca na Gumie\u0144cach.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Dworzec ten m\u00f3g\u0142by w\u0142a\u015bciwie odgrywa\u0107 rol\u0119 symbolu zjednoczonej Europy. To tutaj, ju\u017c w 1945 roku, zrodzi\u0142a si\u0119 prawdziwa wsp\u00f3\u0142praca narod\u00f3w. Niestety, nie przy\u015bwieca\u0142y jej szlachetne cele. Jak na tamte czasy by\u0142a jednak inicjatyw\u0105 wr\u0119cz rewolucyjn\u0105. Rosjanie, Polacy, Ukrai\u0144cy i Niemcy, a w\u0142a\u015bciwie \u2013 rosyjscy, polscy, ukrai\u0144scy i niemieccy dezerterzy, kt\u00f3rzy wsp\u00f3lnie napadali na poci\u0105gi, przywo\u017c\u0105ce polskich osadnik\u00f3w i wywo\u017c\u0105ce niemieckich wyp\u0119dzonych. To wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 dopiero pod koniec wrze\u015bnia 1945, kiedy do rozp\u0119dzenia band, grasuj\u0105cych wok\u00f3\u0142 dworca na Gumie\u0144cach, sprowadzono dwa bataliony polskiego KBW i jeden batalion radzieckiego NKWD z Berlina. Czyli znowu Berlin.<\/span><\/p>\n

Powinowactwo obu miast nie ko\u0144czy si\u0119 na wspomnieniach. Wystarczy \u2013 po przejechaniu przez ulic\u0119 Cukrow\u0105 i Mieszka I \u2013 znale\u017a\u0107 si\u0119 w alei Piast\u00f3w. Trudno wtedy nie pokusi\u0107 si\u0119 o por\u00f3wnania z zabudow\u0105 i urbanistycznymi rozwi\u0105zaniami na Prenzlauer Berg i w Pankow. A w Szczecinie mia\u0142o by\u0107 jeszcze bardziej berli\u0144sko. Mia\u0142o by\u0107 monumentalnie i gigantycznie, niczym przy Unter den Linden czy Gro\u00dfer Stern. W latach trzydziestych niemieccy architekci planowali modernizacj\u0119 szczeci\u0144skiej infrastruktury na potrzeby miasta licz\u0105cego milion mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 po to, by stworzy\u0107 pot\u0119\u017cny o\u015brodek administracyjny Trzeciej Rzeszy.<\/span><\/p>\n

Centrum Szczecina planowano rozci\u0105gn\u0105\u0107 wzd\u0142u\u017c szerokiej alei, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142aby si\u0119 z autostrad\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do Berlina i przecinaj\u0105c miasto, ko\u0144czy\u0142aby si\u0119 szerokim, zielonym tarasem, \u0142agodnie schodz\u0105cym ku Odrze. Przy tej w\u0142a\u015bnie alei chciano wybudowa\u0107 szereg pot\u0119\u017cnych gmach\u00f3w, zaprojektowanych zgodnie z narodowosocjalistycznym charakterem. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to oczywi\u015bcie ze zmian\u0105 lokalizacji dworca kolejowego i konieczno\u015bci\u0105 wyburzenia wielu istniej\u0105cych budynk\u00f3w. W zamian za to powsta\u0142yby jednak inne \u2013 wa\u017cne dla miasta obiekty. Mi\u0119dzy innymi: wielki stadion na kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy os\u00f3b, ogr\u00f3d zoologiczny oraz hala widowiskowo-sportowa, kt\u00f3rej wyra\u017any brak odczuwa si\u0119 zreszt\u0105 do dzisiaj. Planowano tak\u017ce budow\u0119 kilku wysoko\u015bciowc\u00f3w. Wszystko na miar\u0119 \u2013 panuj\u0105cej w niemieckiej architekturze tamtych czas\u00f3w \u2013 gigantomanii. Dzi\u0119ki niej jednak\u017ce Szczecin, a w\u0142a\u015bciwie Stettin, mia\u0142 nie tylko umocni\u0107 pozycj\u0119 stolicy prowincji. Mia\u0142 sta\u0107 si\u0119 przede wszystkim o\u015brodkiem wielkomiejskim, takim jak Hamburg czy Monachium. Opracowuj\u0105c odpowiadaj\u0105ce tym zamiarom plany urbanistyczne, w 1939 roku przy\u0142\u0105czono ju\u017c nawet do miasta s\u0105siaduj\u0105ce z nim gminy. Wojna udaremni\u0142a realizacj\u0119 tych projekt\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Filiacje Berlina i Szczecina<\/span><\/strong><\/p>\n

Dzisiaj pokrewie\u0144stwo Szczecina z Berlinem daje si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 przede wszystkim przy por\u00f3wnywaniu szerokich alej \u2013 obsadzonych drzewami \u2013 \u015brodkiem kt\u00f3rych je\u017cd\u017c\u0105 tramwaje; kwarta\u0142\u00f3w XIX-wiecznych kamienic i pochodz\u0105cych z tego samego okresu willi oraz wybudowanych w latach 20. i 30. poprzedniego stulecia dom\u00f3w jednorodzinnych, a tak\u017ce kilkupi\u0119trowych budynk\u00f3w, ho\u0142duj\u0105cych za\u0142o\u017ceniom funkcjonalizmu. Te z ulicy Janickiego lub z Pi\u0119knej wygl\u0105daj\u0105 prawie tak samo, jak te na Pankow \u2013 z szeregami wej\u015b\u0107 na klatki schodowe, z galeriami balkon\u00f3w, sk\u0105d wchodzi si\u0119 do poszczeg\u00f3lnych mieszka\u0144, albo i bez tych galerii. Poza tym wiele obiekt\u00f3w wybudowanych w pierwszej po\u0142owie XX wieku, gdzie w Szczecinie mieszcz\u0105 si\u0119 obecnie urz\u0119dy, szpitale i szko\u0142y, do z\u0142udzenia przypomina te, kt\u00f3re w tym samym czasie wybudowano w Berlinie. Nie ma w tym oczywi\u015bcie nic dziwnego. Bo je\u015bli nawet budowle te nie by\u0142y w Berlinie i Szczecinie projektowane przez tych samych architekt\u00f3w (cho\u0107 cz\u0119sto by\u0142y), to projektowano je zgodnie z za\u0142o\u017ceniami niemieckiego modernizmu.<\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3lne dla stolicy Niemiec i stolicy Pomorza Zachodniego s\u0105 r\u00f3wnie\u017c gwia\u017adziste place. Cho\u0107 zdecydowanie bardziej s\u0142ynie z nich Szczecin. Centralnym w\u015br\u00f3d nich jest plac Grunwaldzki, kt\u00f3rego nazwa wzi\u0119\u0142a si\u0119 od daty jednego z pierwszych powojennych wiec\u00f3w. Odbywa\u0142 si\u0119 on bowiem w rocznic\u0119 grunwaldzkiej bitwy. Tak w\u0142a\u015bnie rodzi\u0142y si\u0119 w Szczecinie polskie tradycje. Generalnie jednak, po prostu nadawano polskie nazwy niemieckim miejscom bez szczeg\u00f3lnego uzasadniania. Cho\u0107by parkom. S\u0105 wi\u0119c Jasne B\u0142onia, park Kasprowicza i Kownasa \u2013 ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 kilometrami w jednym pasie zieleni \u2013 oraz park Brodowski i park \u017beromskiego. S\u0105 po polsku nazwane skwery \u2013 z drzewami rzucaj\u0105cymi mi\u0119kkie cienie w nocnym \u015bwietle sodowych lamp i pachn\u0105cymi magnoliami, a tak\u017ce ulice obstawione rz\u0119dami klon\u00f3w, kasztanowc\u00f3w i akacji lub szpalerami platan\u00f3w \u2013 mieni\u0105cych si\u0119 r\u00f3\u017cnorodnymi kolorami w zale\u017cno\u015bci od pory roku.<\/span><\/p>\n

Szczeg\u00f3ln\u0105 atmosfer\u0119 Szczecina tworz\u0105 jednak\u017ce ci\u0105gi secesyjnych kamienic \u2013 w centrum miasta \u2013 z a\u017curowymi balkonami i fasadami udekorowanymi bogat\u0105 ornamentacj\u0105. Wystaj\u0105ce elementy attyk, gzyms\u00f3w, okien, portali, kolumn i pilastr\u00f3w oraz medaliony, festony, girlandy, reliefy i kartusze nadaj\u0105 im bajkowego wyrazu. I tym odrestaurowanym, i tym, kt\u00f3re nie zosta\u0142y jeszcze odnowione. W ka\u017cdym z wariant\u00f3w, nawet przy odpadaj\u0105cym miejscami tynku, wydaj\u0105 si\u0119 nadzwyczaj malownicze. Mo\u017cna wpatrywa\u0107 si\u0119 w nie podziwiaj\u0105c poszczeg\u00f3lne elementy. Cho\u0107 najcz\u0119\u015bciej przechodzi si\u0119 obok nich oboj\u0119tnie. Szczeg\u00f3lnie, gdy jest si\u0119 szczecinianinem. Wielu przyjezdnych zwraca jednak na te szczeg\u00f3\u0142y uwag\u0119. Dla nich atrakcj\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c zabudowa wok\u00f3\u0142 placu Or\u0142a Bia\u0142ego, kt\u00f3ry od pocz\u0105tku XIV wieku by\u0142 najwa\u017cniejszym punktem Nowego Miasta. Wznosz\u0105 si\u0119 tu barokowe pa\u0142ace: Pa\u0142ac pod Globusem, Pa\u0142ac Jo\u0144ski, kt\u00f3rego nazwa pochodzi od element\u00f3w zdobniczych w kszta\u0142cie g\u0142owic jo\u0144skich oraz Pa\u0142ac Velthusena. W centrum placu, na tle pochylonych wierzb, znajduje si\u0119 wykonana z piaskowca barokowa fontanna, kt\u00f3r\u0105 wie\u0144czy zrywaj\u0105cy si\u0119 do lotu orze\u0142. Fontanna ta by\u0142a swego czasu cz\u0119\u015bci\u0105 pierwszego szczeci\u0144skiego wodoci\u0105gu. S\u0105siaduje z ni\u0105, wykonany w tym samym okresie, pos\u0105g Flory \u2013 mitologicznej bogini wiosny i ro\u015blinno\u015bci \u2013 stoj\u0105cy w podcieniu drzewa.<\/span><\/p>\n

R\u00f3wnie wa\u017cnym fragmentem miasta jest z pewno\u015bci\u0105 Zamek Ksi\u0105\u017c\u0105t Pomorskich i przylegaj\u0105ce do niego renesansowe kamienice. Wraz z usytuowanym w pobli\u017cu wzg\u00f3rza zamkowego ratuszem tworz\u0105 one jedyny w Szczecinie staromiejski zau\u0142ek. Zamek za\u015b jest r\u00f3wnie\u017c tym elementem szczeci\u0144skiej historii, kt\u00f3ry pozwala na odwo\u0142ywanie si\u0119 do tradycji s\u0142owia\u0144skich. Powsta\u0142 bowiem na miejscu dawnego s\u0142owia\u0144skiego grodziska, a i ksi\u0105\u017c\u0119ta, kt\u00f3rzy przyczynili si\u0119 do jego budowy i rozbudowy byli S\u0142owianami. Pocz\u0105wszy od Barnim\u00f3w poprzez Bogus\u0142awa X, kt\u00f3ry po\u015blubi\u0142 Ann\u0119 Jagiellonk\u0119. Paradoksem jest wi\u0119c, \u017ce Barnimstra\u00dfe przedwojennego Stettina, w Szczecinie zamieniono na alej\u0119 Piast\u00f3w. No, ale ci, kt\u00f3rzy po wojnie nadawali nowe nazwy ulicom, z pewno\u015bci\u0105 nie wiedzieli, kim byli Barnimowie.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna by wymieni\u0107 jeszcze wiele nazw \u2013 zatrzyma\u0107 si\u0119 cho\u0107by na chwil\u0119 przy barokowej Bramie Kr\u00f3lewskiej, czy te\u017c przy zbudowanej w tym samym czasie Bramie Berli\u0144skiej, czyli Portowej, albo podziwia\u0107, lub tylko zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, na nowoczesny kompleks biurowo-handlowy PAZIM. Mo\u017cna by r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3bowa\u0107 znale\u017a\u0107 inne podobie\u0144stwa Szczecina z Berlinem.<\/span><\/p>\n

Szczecin posiada wiele zalet, nie mo\u017ce jednak bra\u0107 udzia\u0142u w rywalizacji z innymi miastami bez specjalnego wyposa\u017cenia. I nie idzie tu o rywalizacj\u0119 na polu gospodarczym. Bo, mimo i\u017c ostatnio tak\u017ce w tej materii Szczecinowi nie wiedzie si\u0119 najlepiej, jego sytuacja nie r\u00f3\u017cni si\u0119 w jaki\u015b szczeg\u00f3lny spos\u00f3b od sytuacji ca\u0142ego kraju. Poza tym, prognozy dla stolicy Pomorza Zachodniego s\u0105 raczej optymistyczne. Walter W\u00fcllenweber w artykule opublikowanym na \u0142amach \u015brodkowoeuropejskiego kwartalnika \u00bbKafka\u00ab pisze wr\u0119cz: \u00bbTu\u017c za nasz\u0105 wschodni\u0105 granic\u0105 po\u0142o\u017cone jest pulsuj\u0105ce \u017cyciem centrum gospodarcze, jedyne wielkie miasto mi\u0119dzy Gda\u0144skiem a Hamburgiem, licz\u0105ce 420 000 mieszka\u0144c\u00f3w. To mniej wi\u0119cej tyle, co Rostock plus Schwerin plus Neubrandenburg plus Straslund, cztery najwi\u0119ksze miasta Meklenburgii-Pomorza Przedniego razem wzi\u0119te. Mieszka\u0144cy miasta s\u0105 m\u0142odzi i dobrze wykszta\u0142ceni. Szko\u0142y wy\u017csze maj\u0105 wi\u0119cej ni\u017c 50 000 student\u00f3w, czyli ponad dwukrotnie wi\u0119cej ni\u017c ca\u0142a Meklenburgia-Pomorze Przednie. Szczecin ma wszystko, czego potrzebuj\u0105 inwestorzy. I Szczecin posiada to, o czym tylko marz\u0105 Niemcy po drugiej stronie granicy: przysz\u0142o\u015b\u0107\u00ab. Mo\u017cna oczywi\u015bcie ulec wra\u017ceniu, \u017ce opinie Waltera W\u00fcllenwebera opieraj\u0105 si\u0119 bardziej na tym, co mia\u0142o miejsce, a nie na stanie obecnym. Z punktu widzenia Polski w zjednoczonej Europie, o wiele wa\u017cniejszym problemem jest wi\u0119c to, \u017ce Szczecin nie posiada zaplecza kulturalnego na miar\u0119 p\u00f3\u0142milionowej aglomeracji.<\/span><\/p>\n

\u017bycie na walizkach<\/span><\/strong><\/p>\n

Od pocz\u0105tku swojej powojennej historii Szczecin by\u0142 traktowany jak miasto wydzier\u017cawione. Przez ca\u0142e dziesi\u0119ciolecia nie pieszczono si\u0119 z nim i nie wprowadzano w jego przestrze\u0144 element\u00f3w u\u0142atwiaj\u0105cych zakorzenienie. Jeszcze w trzydzie\u015bci lat po wojnie pozostawa\u0142y nie odbudowane tak wa\u017cne dla miasta obiekty, jak Zamek Ksi\u0105\u017c\u0105t Pomorskich, Bazylika \u015bw. Jakuba Aposto\u0142a i Ratusz Staromiejski. Rozpocz\u0119ta za\u015b w tym czasie budowa reprezentacyjnego hotelu \u00bbNeptun\u00ab, trwa\u0142a kilkana\u015bcie lat. Na domiar z\u0142ego, bardzo atrakcyjne pod wzgl\u0119dem architektonicznym i doskonale nadaj\u0105ce si\u0119 do renowacji budynki filharmonii i teatru miejskiego po prostu rozebrano. Odnosi\u0142o si\u0119 wi\u0119c wra\u017cenie, i\u017c Szczecinowi \u015bwiadomie narzucano ma\u0142omiasteczkowy charakter. Do lat 80. ubieg\u0142ego wieku odmawiano mu nawet uniwersyteckiego nauczania. Dlatego, mimo zaanga\u017cowania poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b, pr\u00f3by stworzenia w tym mie\u015bcie o\u015brodk\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci artystycznej czy kulturalnej ko\u0144czy\u0142y si\u0119 zazwyczaj niepowodzeniem. I nie mog\u0142a tego zmieni\u0107 przymusowa obecno\u015b\u0107 nad Odr\u0105 kilku uznanych polskich pisarzy. \u00bbJakby na ironi\u0119 losu i do\u015b\u0107 bezmy\u015blnie, opowiadano o wielkich zes\u0142anych tu jak do GU\u0141agu \u2013 Ga\u0142czy\u0144ski, Andrzejewski, B\u00f3g raczy wiedzie\u0107 kto jeszcze, ci wszyscy, kt\u00f3rzy mieli Szczecin nobilitowa\u0107, a kt\u00f3rzy wiali st\u0105d, a\u017c gi\u0119\u0142y si\u0119 przydro\u017cne topole\u00ab \u2013 pisa\u0142 w swoim eseju \u00bbZnik\u0105d \u2013 czyli Miasto Urojone\u00ab mieszkaj\u0105cy w Szczecinie prozaik \u2013 Dariusz Bitner. \u00bbJakby na ironi\u0119…\u00ab \u2013 wypada raz jeszcze za nim powt\u00f3rzy\u0107 \u2013 bo tak naprawd\u0119 zsy\u0142ki te konstytuowa\u0142y prowincjonalny charakter miasta. Poza tym, to w\u0142a\u015bnie ci wielcy, z Jerzym Andrzejewskim na czele, zafundowali Szczecinowi IV Zjazd Literat\u00f3w. Paradoksalnie, zjazd nie obci\u0105\u017cy\u0142 ha\u0144b\u0105 pisarzy \u2013 zwolennik\u00f3w socrealizmu \u2013 tylko w\u0142a\u015bnie miasto. A to jeszcze bardziej skomplikowa\u0142o jego sytuacj\u0119.<\/span><\/p>\n

Godne podziwu jest zatem, \u017ce szczecinianom udawa\u0142o si\u0119 powo\u0142a\u0107 do \u017cycia cokolwiek. Przy braku uniwersytetu i uczelni artystycznych oraz braku jakiejkolwiek polityki spo\u0142eczno-kulturalnej pa\u0144stwa wobec Szczecina (a co za tym idzie \u2013 przy braku pomocy finansowej), nie by\u0142o to \u0142atwe. A\u017c niewiarygodne wydaje si\u0119, \u017ce w takich warunkach niekt\u00f3re z inicjatyw przetrwa\u0142y do dzisiaj. Cho\u0107by Festiwal Polskiego Malarstwa Wsp\u00f3\u0142czesnego czy Og\u00f3lnopolski Przegl\u0105d Teatr\u00f3w Ma\u0142ych Form. Imprezy te maj\u0105 ju\u017c bowiem kilkudziesi\u0119cioletni\u0105 tradycj\u0119. Podobnym fenomenem jest r\u00f3wnie\u017c jedna z najwi\u0119kszych i najlepiej wyposa\u017conych w Polsce bibliotek \u2013 prowadz\u0105ca do tego dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnicz\u0105 \u2013 Ksi\u0105\u017cnica Pomorska. Ale ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 plac\u00f3wek kulturalnych, instytucji i wydawnictw mia\u0142a charakter efemeryczny, poniewa\u017c nie wspomagano ich dzia\u0142alno\u015bci. A przecie\u017c poprzedni system nie pozwala\u0142 na inne formy egzystencji. Albo otrzymywa\u0142o si\u0119 pieni\u0105dze z g\u0142\u00f3wnego rozdzielnika, albo og\u0142aszano upad\u0142o\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Sytuacja uleg\u0142a pewnej zmianie dopiero niedawno. Odczuwalna sta\u0142a si\u0119 obecno\u015b\u0107 Uniwersytetu Szczeci\u0144skiego, kt\u00f3ry po okresie organizowania si\u0119 zacz\u0105\u0142 odgrywa\u0107 coraz wa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119. Dowodem tego mog\u0105 by\u0107 doktoraty honoris causa<\/em>, kt\u00f3re z r\u0105k tej uczelni przyj\u0119\u0142y tak wybitne osobowo\u015bci, jak profesor Leszek Ko\u0142akowski, Jerzy Giedroyc czy Hans-Dietrich Genscher, a tak\u017ce to, i\u017c kierownictwo Zak\u0142adu Astronomii i Astrofizyki przyj\u0105\u0142 jeden z najwybitniejszych \u017cyj\u0105cych astronom\u00f3w, \u015bwiatowej s\u0142awy profesor Uniwersytetu w Pensylwanii \u2013 Aleksander Wolszczan. Pracownicy naukowi tej uczelni powo\u0142ali r\u00f3wnie\u017c do \u017cycia \u00bbPogranicza\u00ab, kt\u00f3re s\u0105 pierwszym w Szczecinie prawdziwym pismem kulturalno-literackim. W nowych realiach ustrojowych mog\u0142y ponadto powsta\u0107 samofinansuj\u0105ce si\u0119 wydawnictwa, galerie, kluby, a nawet teatry, kt\u00f3re, co prawda, nie mog\u0105 by\u0107 konkurencj\u0105 dla kilkakrotnie nagradzanej w Edynburgu szczeci\u0144skiej Kany lub szczeci\u0144skiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego prowadzonego przez Ann\u0119 Agustynowicz, z pewno\u015bci\u0105 jednak wzbogacaj\u0105 kulturalny krajobraz miasta. Ale instytucje zmuszone do zarabiania na w\u0142asne utrzymanie lub trac\u0105ce potencja\u0142 przy poszukiwaniu sponsor\u00f3w z pewno\u015bci\u0105 nie nadrobi\u0105 zaleg\u0142o\u015bci, wynikaj\u0105cych z wieloletnich zaniedba\u0144 w\u0142adz centralnych i lokalnych. I w\u0142a\u015bnie dlatego to, co w obecnym systemie sprawdza si\u0119 w takich miastach jak Pozna\u0144, Gda\u0144sk czy Wroc\u0142aw, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o Krakowie czy Warszawie, nie mo\u017ce przynie\u015b\u0107 oczekiwanych efekt\u00f3w w Szczecinie. Wszystkie te miasta przez ca\u0142y okres minionej epoki by\u0142y bowiem w jaki\u015b spos\u00f3b ho\u0142ubione \u2013 na miar\u0119 komunizmu \u2013 ale jednak. Szczecin natomiast znajdowa\u0142 si\u0119 zawsze poza obszarem oddzia\u0142ywania tego rodzaju sympatii.<\/span><\/p>\n

W mniejszym b\u0105d\u017a wi\u0119kszym stopniu szczecinianie \u017cyli wi\u0119c jakby za granic\u0105. I wcale nie jest to stwierdzenie a\u017c tak absurdalne. Przede wszystkim dlatego, i\u017c straszenie polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa rewan\u017cyzmem zachodnioniemieckim stanowi\u0142o sta\u0142y punkt programu peerelowskiej propagandy. Nikt nie traktowa\u0142 go powa\u017cnie w Warszawie, Krakowie czy Lublinie. W Szczecinie jednak jeszcze w latach 80. minionego stulecia wyczuwa\u0142o si\u0119 atmosfer\u0119 \u017cycia na walizkach. Powszechne by\u0142y przecie\u017c opowie\u015bci lokator\u00f3w przedwojennych kamienic o odwiedzaj\u0105cych ich Niemcach, kt\u00f3rzy dogl\u0105dali swoich dawnych w\u0142asno\u015bci i zostawiali pieni\u0105dze na remonty i inwestycje. Mimo przywi\u0105zania do Polski, szczecinianie byli wi\u0119c w\u0142a\u015bciwie zdziwieni, \u017ce ich miasto wci\u0105\u017c jeszcze w Polsce pozostaje. Tym bardziej, \u017ce w\u0142adza centralna raz za razem kompromitowa\u0142a si\u0119, podejmuj\u0105c decyzje dotycz\u0105ce stolicy Pomorza Zachodniego. Po kraju zacz\u0119\u0142y nawet kr\u0105\u017cy\u0107 dowcipy, okre\u015blaj\u0105ce Szczecin jako zagranic\u0119.<\/span><\/p>\n

Miasto najbardziej zr\u00f3\u017cnicowane kulturowo<\/span><\/strong><\/p>\n

Robert Traba, w jednym z artyku\u0142\u00f3w opublikowanych na \u0142amach DIALOG-u, napisa\u0142, \u017ce \u00bbje\u017celi kto\u015b spr\u00f3bowa\u0142by oceni\u0107 polsko\u015b\u0107 miast polskich na podstawie nazewnictwa ulic, to zdecydowanie pierwsze miejsce zaj\u0105\u0142by prawdopodobnie Szczecin, gdzie nazwy ulic brzmi\u0105 szczeg\u00f3lnie patriotycznie, chocia\u017c samo miasto przez kilkaset lat z Polsk\u0105 nie mia\u0142o nic wsp\u00f3lnego\u00ab. Aby si\u0119 o tym przekona\u0107, wystarczy przejecha\u0107 szlakiem prowadz\u0105cym od niemiecko-polskiej granicy do centrum. Zaraz po ulicy Cukrowej, przychodzi Mieszka I, potem aleja Piast\u00f3w, plac Ko\u015bciuszki, ulica Boles\u0142awa Krzywoustego i tak dalej… Jest to z pewno\u015bci\u0105 dow\u00f3d na ogromn\u0105 potrzeb\u0119 tworzenia substytutu kulturowej ci\u0105g\u0142o\u015bci i powi\u0105za\u0144 z ojczyzn\u0105. Szczecin mo\u017ce by\u0107 jednak postrzegany jako najbardziej polskie miasto tak\u017ce z innych powod\u00f3w. Cho\u0107by \u2013 j\u0119zykowych. Bo rozmawiaj\u0105c z szczecinianinem i ws\u0142uchuj\u0105c si\u0119 w melodyk\u0119 jego mowy, trudno stwierdzi\u0107 co\u015b wi\u0119cej ni\u017c to, \u017ce rozmawia si\u0119 z Polakiem. Jego j\u0119zyk wolny jest bowiem od regionalizm\u00f3w i charakterystycznych dla mieszka\u0144c\u00f3w innych miast nalecia\u0142o\u015bci, za\u015bpiew\u00f3w czy inaczej rozk\u0142adanych akcent\u00f3w. Nie ma w nim nic, co mog\u0142oby zdradzi\u0107 miejsce jego pochodzenia i rozwoju. W du\u017cej mierze spowodowane jest to oczywi\u015bcie tym, i\u017c Szczecin jest miastem najbardziej zr\u00f3\u017cnicowanym kulturowo. Jego mieszka\u0144cy wywodz\u0105 si\u0119 przecie\u017c ze wszystkich region\u00f3w przedwojennej Polski i ze wszystkich jej grup mniejszo\u015bciowych. W mie\u015bcie tym nie by\u0142o nawet jakiej\u015b szczeg\u00f3lnie dominuj\u0105cej grupy, tak jak na przyk\u0142ad w Gda\u0144sku, gdzie skupi\u0142a si\u0119 inteligencja wile\u0144ska, czy we Wroc\u0142awiu, do kt\u00f3rego przeniesiono tradycj\u0119 lwowsk\u0105.<\/span><\/p>\n

W Szczecinie nikt nikomu nigdy nie m\u00f3g\u0142 narzuci\u0107 w\u0142asnej tradycji b\u0105d\u017a spu\u015bcizny kulturowej. Jedyn\u0105 p\u0142aszczyzn\u0105 porozumienia okaza\u0142 si\u0119 zatem polski j\u0119zyk literacki. Trudno jednak spodziewa\u0107 si\u0119, aby pozbawiony regionalizm\u00f3w j\u0119zyk m\u00f3g\u0142 by\u0107 elementem integruj\u0105cym. Co wi\u0119cej \u2013 mo\u017cna przypuszcza\u0107, i\u017c uto\u017csamianie si\u0119 z nim, a przez to nie z regionem, sta\u0142o si\u0119 pewnego rodzaju przekle\u0144stwem. \u0141atwo zreszt\u0105 to sobie wyobrazi\u0107, skoro wszystko, co otacza\u0142o mieszka\u0144c\u00f3w Szczecina, nie mia\u0142o nic wsp\u00f3lnego z polsk\u0105 tradycj\u0105. Do tego dochodzi\u0142 brak rodzinnych zwi\u0105zk\u00f3w z tym miastem, a co za tym idzie pewna anonimowo\u015b\u0107, wynikaj\u0105ca z wykorzenienia. Bo przecie\u017c ludzie, kt\u00f3rzy znali ojc\u00f3w i dziadk\u00f3w pierwszych polskich szczecinian, albo pozostali za wschodni\u0105 granic\u0105, albo rozproszyli si\u0119 po ca\u0142ym kraju. \u00bbSzczecin by\u0142 takim Dzikim Zachodem \u2013 ziemi\u0105 obiecan\u0105 dla wygna\u0144c\u00f3w ze wschodu, ziemi\u0105 nadziei dla bezdomnych, pora\u017conych wojn\u0105. Wyzwaniem dla tych, kt\u00f3rzy szukali siebie i dla tych, kt\u00f3rzy szukali \u0142atwych \u0142up\u00f3w\u00ab \u2013 napisa\u0142 w swojej ksi\u0105\u017cce \u00bbUlice Szczecina\u00ab szczeci\u0144ski pisarz \u2013 Artur Daniel Liskowacki.<\/span><\/p>\n

Do Szczecina nap\u0142ywali przede wszystkim ludzie szukaj\u0105cy wytchnienia po latach wojny i sowieckich prze\u015bladowaniach, my\u015bl\u0105cy w g\u0142\u00f3wnej mierze o tym, \u017ceby jako\u015b si\u0119 urz\u0105dzi\u0107. I w przeciwie\u0144stwie do takich miast jak w\u0142a\u015bnie Wroc\u0142aw, inteligencja by\u0142a w zdecydowanej mniejszo\u015bci. \u00bbZ przykro\u015bci\u0105 trzeba stwierdzi\u0107, \u017ce znaczna wi\u0119kszo\u015b\u0107 pasa\u017cer\u00f3w przepe\u0142nionych poci\u0105g\u00f3w do Szczecina, stanowi\u0105 uliczni handlarze i szabrownicy\u00ab \u2013 zanotowa\u0142 w 1945 roku publicysta Roman \u0141yczywek. Kto wi\u0119c mia\u0142 tworzy\u0107 klimat tego miasta i dba\u0107 o jego rozw\u00f3j? Patriotyzm lokalny by\u0142 dla wi\u0119kszo\u015bci poj\u0119ciem obcym. Przyczyni\u0142a si\u0119 do tego r\u00f3wnie\u017c sytuacja geopolityczna. Bo skoro granica mi\u0119dzy Niemcami i Polsk\u0105 mia\u0142a przebiega\u0107 na Odrze, oznacza\u0142o to, i\u017c Szczecin powinien nale\u017ce\u0107 do Niemiec. Radzieckie w\u0142adze okupacyjne d\u0142ugo nie mog\u0142y zreszt\u0105 zdecydowa\u0107, komu Szczecin przyzna\u0107. W 1945 roku dwukrotnie przechodzi\u0142 on z r\u0105k do r\u0105k. Raz przy\u0142\u0105czano go do Polski, za kilka tygodni do Niemiec, a potem zn\u00f3w do Polski. Planowano nawet utworzenie w Szczecinie radzieckiej enklawy na wz\u00f3r Kr\u00f3lewca.<\/span><\/p>\n

Przez d\u0142ugi czas traktowano Szczecin jak miejsce, z kt\u00f3rego trzeba jak najwi\u0119cej pozyska\u0107, zdemontowa\u0107 i wywie\u017a\u0107. I wywo\u017cono. Pocz\u0105wszy od urz\u0105dze\u0144 portowych, maszyn, a nawet szyn kolejowych dla Zwi\u0105zku Radzieckiego, poprzez ceg\u0142y na odbudow\u0119 Warszawy, a\u017c do drzew, kt\u00f3re wyrywano ze szczeci\u0144skich park\u00f3w, by upi\u0119kszy\u0107 stolic\u0119. I szczecinianie uczestniczyli w tych akcjach z wielkim zapa\u0142em. Nie Szczecin by\u0142 bowiem dla nich wa\u017cny, tylko ojczyzna, Polska, stolica. W czynie spo\u0142ecznym rozbierali wi\u0119c budynki we w\u0142asnym mie\u015bcie, by przy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do odbudowy Warszawy. W czynie spo\u0142ecznym wyrywali te\u017c szczeci\u0144skie drzewa. I byli z tego dumni. Nie oponowali nawet, gdy znika\u0142y z ich miasta dzie\u0142a sztuki. Przede wszystkim wspania\u0142a kolekcja waz, pos\u0105g\u00f3w i rze\u017ab rzymskich, greckich oraz w\u0142oskich \u2013 stworzona przez mieszkaj\u0105c\u0105 w przedwojennym Stettinie Polk\u0119, Mari\u0119 Baranowsk\u0105-Dorhn. W\u015br\u00f3d zgromadzonych przez ni\u0105 eksponat\u00f3w znajdowa\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy innymi kopia pos\u0105gu Moj\u017cesza \u2013 Micha\u0142a Anio\u0142a oraz kopia wykonanego przez Verocchia pomnika Bartolomea Colleoniego, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 ostatnio symbolem walki szczecinian o lokaln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Bo w\u0142a\u015bnie dzia\u0142ania prowadz\u0105ce do odzyskania tego pomnika pokaza\u0142y, i\u017c szczecinianie w coraz wi\u0119kszym stopniu identyfikuj\u0105 si\u0119 ze swoim miastem. Wci\u0105\u017c jednak nie s\u0105 oni w stanie stworzy\u0107 wystarczaj\u0105co silnego lobby. Dlatego Colleoni m\u00f3g\u0142 wr\u00f3ci\u0107 na swoje dawne miejsce dopiero wtedy, gdy mieszka\u0144cy Szczecina zebrali trzysta tysi\u0119cy z\u0142otych na wykonanie jego kopii dla stolicy. Szczecinianie musieli wi\u0119c zap\u0142aci\u0107, \u017ceby odzyska\u0107 swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107. A przecie\u017c, tak naprawd\u0119, od samego pocz\u0105tku w Warszawie nie wiedziano, co z tym Colleonim pocz\u0105\u0107. Chciano go jedynie posiada\u0107. Najpierw przez trzy lata pomnik le\u017ca\u0142 w piwnicach Muzeum Wojska Polskiego, a potem stan\u0105\u0142 w ciemnym rogu dziedzi\u0144ca Akademii Sztuk Pi\u0119knych, wt\u0142oczony mi\u0119dzy \u015bcian\u0119 i p\u0142ot, po to, \u017ceby mo\u017cna by\u0142o podziwia\u0107 jedynie ko\u0144ski zad rumaka, na kt\u00f3rym usadowiony jest wenecki bohater i maza\u0107 po tym zadzie farb\u0105, co by\u0142o ulubion\u0105 rozrywk\u0105 student\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u015awiadomo\u015b\u0107 w\u0142asnej warto\u015bci <\/span><\/strong><\/p>\n

W latach 80. ubieg\u0142ego stulecia Szczecin mia\u0142 ogromn\u0105 szans\u0119 na to, \u017ceby wyzwoli\u0107 si\u0119 ze swojej prowincjonalno\u015bci i sta\u0107 si\u0119 wa\u017cnym miastem w Polsce. I cz\u0119\u015bciowo nawet si\u0119 to uda\u0142o. Ca\u0142\u0105 dekad\u0119 jego mieszka\u0144cy w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci byli wr\u0119cz dumni ze swojego miasta. Dzi\u0119ki wysoko rozwini\u0119tej odpowiedzialno\u015bci za losy tak w\u0142asne, jak i losy ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa (wynikaj\u0105cej z wci\u0105\u017c silniejszego od patriotyzmu lokalnego przywi\u0105zania do Polski jako pewnej idei), zapomnieli o swoim kompleksie ni\u017cszo\u015bci. W sierpniu 1980 roku, a tak\u017ce w okresie stanu wojennego udowodnili, \u017ce ich postawa powinna by\u0107 dla innych wzorem w walce ze znienawidzonym systemem. I by\u0142a. Nie pierwszy raz, zreszt\u0105. Bo mo\u017cna zaryzykowa\u0107 stwierdzenie, i\u017c to w\u0142a\u015bnie mieszka\u0144cy stolicy Pomorza Zachodniego zainicjowali demonstrowanie w\u0142asnego niezadowolenia w komunistycznej Polsce. Ju\u017c w 1951 roku w Szczecinie dosz\u0142o przecie\u017c do pierwszych w kraju rozruch\u00f3w i wyst\u0105pie\u0144 antyradzieckich. I nie oby\u0142o si\u0119 przy tym bez ofiar. A potem mia\u0142o jeszcze miejsce zaj\u0119cie radzieckiego konsulatu w 1956 roku, no i grudzie\u0144 1970 roku. Czo\u0142gi na ulicach, barykady, poprzewracane tramwaje, podpalone samochody, aresztowania, strzelanie do ludzi, ranni i zabici, i jawna walka z w\u0142adz\u0105, prowadz\u0105ca do zniszczenia i spalenia siedziby Komitetu Wojew\u00f3dzkiego PZPR, co by\u0142o ewenementem na skal\u0119 og\u00f3lnopolsk\u0105.<\/span><\/p>\n

W dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej Szczecin by\u0142 \u015bwiadomy w\u0142asnej warto\u015bci. Jego mieszka\u0144cy dobrze wiedzieli, \u017ce re\u017cimowa w\u0142adza musi si\u0119 z nimi liczy\u0107. A ona liczy\u0142a si\u0119. Liczy\u0142a si\u0119 z nimi tak\u017ce, a przede wszystkim na nich \u2013 opozycja. Tym bardziej, im cz\u0119\u015bciej dochodzi\u0142o do ulicznych bitew szczecinian z zomowcami, kt\u00f3re na sta\u0142e wpisa\u0142y si\u0119 w krajobraz miasta tamtego okresu. Niestety, z czasem ca\u0142\u0105 legend\u0119 \u201eSolidarno\u015bci\u201d zaw\u0142aszczy\u0142 Gda\u0144sk. Du\u017co w tym oczywi\u015bcie winy szczeci\u0144skich w\u0142adz. Nie piel\u0119gnowa\u0142y one bowiem pami\u0119ci o wydarzeniach, tak istotnych dla powojennej historii miasta. Trudno wi\u0119c si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce nikt ju\u017c nie pami\u0119ta, i\u017c bez Szczecina nie by\u0142oby mo\u017cliwe podpisanie jakichkolwiek sierpniowych porozumie\u0144 i powstanie \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Z wa\u017cnego dla kondycji miasta okresu nie zosta\u0142o zatem nic, co pozwala\u0142oby jego mieszka\u0144com na uto\u017csamianie si\u0119 z obywatelskim wysi\u0142kiem. Szczecinianie patrz\u0105 wi\u0119c z coraz wi\u0119ksz\u0105 z\u0142o\u015bci\u0105 na wszelkie zaniechania i b\u0142\u0119dy zar\u00f3wno w\u0142adz centralnych, jak i lokalnych. Wydarzenia ostatnich miesi\u0119cy pokaza\u0142y, \u017ce zaczyna brakowa\u0107 im cierpliwo\u015bci. Dzia\u0142ania, kt\u00f3rych dopu\u015bcili si\u0119 stoczniowcy, w obronie interes\u00f3w pracownic \u00bbOdry\u00ab dowodz\u0105, \u017ce nie maj\u0105 oni ochoty biernie czeka\u0107 tylko po to, by po raz kolejny przekona\u0107 si\u0119, i\u017c nikt nie broni ich interes\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W przysz\u0142o\u015bci mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce dla Szczecina o wiele wa\u017cniejszy b\u0119dzie kontakt z Berlinem, ni\u017c ze stolic\u0105 Polski. Od kilku lat Berlin i Szczecin tworz\u0105 przecie\u017c coraz bardziej sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Nie \u0142\u0105czy ich jeszcze, co prawda, linia szybkiej kolei, lecz nie trzeba chyba b\u0119dzie zbyt d\u0142ugo na ni\u0105 czeka\u0107, bo Polska sta\u0142a si\u0119 cz\u0142onkiem Unii Europejskiej. Przede wszystkim dlatego, \u017ce du\u017ce nadzieje wi\u0105\u017c\u0105 z tym Niemcy.<\/span><\/p>\n

Ju\u017c teraz oba miasta zlepia nie sprawiaj\u0105ca problem\u00f3w jazda samochodem. Berli\u0144czycy coraz cz\u0119\u015bciej przyje\u017cd\u017caj\u0105 na zakupy do Szczecina, a szczecinianie do Berlina. I nie ma w tym nic nadzwyczajnego. Mieszka\u0144cy stref przygranicznych w ca\u0142ej Europie staraj\u0105 si\u0119 wykorzystywa\u0107 swoj\u0105 sytuacj\u0119. Dlatego Du\u0144czycy je\u017cd\u017c\u0105 do Niemiec po alkohol, a Niemcy do Holandii po mas\u0142o i sery. Nie tylko: Niemcy, korzystaj\u0105c z liberalnych przepis\u00f3w w Holandii, udaj\u0105 si\u0119 tam r\u00f3wnie\u017c, by \u00bbpou\u017cywa\u0107\u00ab narkotyk\u00f3w. Szczecinianie do Berlina wybieraj\u0105 si\u0119 tak\u017ce, aby skorzysta\u0107 z bogatej oferty kulturalnej. Sta\u0142o si\u0119 to ju\u017c na tyle powszechne, i\u017c zachodniopomorskie gazety informuj\u0105 swoich czytelnik\u00f3w o atrakcjach stolicy Niemiec i najwygodniejszych sposobach poruszania si\u0119 w czteromilionowej metropolii.<\/span><\/p>\n

W Szczecinie miejsce abstrakcyjnego internacjonalizmu, lansowanego w poprzedniej epoce, w spos\u00f3b ca\u0142kowicie naturalny zaj\u0105\u0142 autentyczny kontakt z s\u0105siadem. Z pewno\u015bci\u0105 zadecydowa\u0142o o tym po\u0142o\u017cenie miasta, lecz cz\u0119\u015bciowo tak\u017ce jego charakter. Bo jako miasto portowe, stolica Pomorza Zachodniego zawsze dawa\u0142a swoim mieszka\u0144com poczucie kontaktu ze \u015bwiatem. \u00bbPrzypomnijmy sobie, jak wa\u017cne by\u0142y dla obrazu Szczecina luksusowe sklepy umiejscowione w owych szarych, wielkop\u0142ytowych zdobyczach socjalistycznej technologii\u00ab \u2013 napisa\u0142a, w ksi\u0105\u017cce \u00bbMiasto-ja-miasto\u00ab, naczelna redaktor \u00bbPograniczy\u00ab \u2013 Inga Iwasi\u00f3w. Co prawda, tamto poczucie kontaktu ze \u015bwiatem by\u0142o dosy\u0107 z\u0142udne, ale i tak nie wynika\u0142o z wi\u0119kszej ni\u017c gdzie indziej, ilo\u015bci zachodnich towar\u00f3w. Wynika\u0142o przede wszystkim z mo\u017cliwo\u015bci kontaktowania si\u0119 z tymi, kt\u00f3rzy przedostawali si\u0119 za \u017celazn\u0105 kurtyn\u0119. W co drugiej szczeci\u0144skiej rodzinie by\u0142 przecie\u017c jaki\u015b rybak lub marynarz. Poza tym, w szczeci\u0144skich knajpach i dyskotekach cz\u0119sto siedzia\u0142o si\u0119 przy jednym stole z Du\u0144czykami, Niemcami b\u0105d\u017a Szwedami. Nie owocowa\u0142o to, co prawda, kontaktami z dziedziny kultury wysokiej, ale z pewno\u015bci\u0105 wzmaga\u0142o potrzeb\u0119 \u017cycia w normalnym europejskim kraju. I nie ma chyba przesady w stwierdzeniu, i\u017c to w\u0142a\u015bnie uczyni\u0142o ze Szczecina jedno z najbardziej zbuntowanych miast wobec komunistycznego re\u017cimu.<\/span><\/p>\n

Margines \u015bwiata? <\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Mo\u017cliwo\u015b\u0107 realizowania tamtych potrzeb wci\u0105\u017c jednak dla wielu mieszka\u0144c\u00f3w stolicy Pomorza Zachodniego okazuje si\u0119 niepe\u0142na. Wystarczy wczyta\u0107 si\u0119 w opinie m\u0142odych, kt\u00f3rzy na temat kondycji swojego miasta wypowiedzieli si\u0119 na \u0142amach \u00bbGazety Wyborczej\u00ab. W\u015br\u00f3d licznych g\u0142os\u00f3w przewa\u017ca\u0142o niezadowolenie z istniej\u0105cego stanu rzeczy. \u00bbMoi rodzice m\u00f3wi\u0105, \u017ce \u203akiedy\u015b\u2039 i \u203ateraz\u2039 to i tak dwa \u015bwiaty. Mnie to jednak nie wystarcza. Wszystkie zmiany zachodz\u0105 zbyt powoli. Szczecin zostaje wyra\u017anie w tyle za innymi miastami Polski\u00ab \u2013 pisa\u0142 jeden z nich. Inny za\u015b dodawa\u0142: \u00bbG\u0142\u00f3wnym powodem podj\u0119cia przeze mnie decyzji o wyje\u017adzie ze Szczecina by\u0142a post\u0119puj\u0105ca marginalizacja miasta\u00ab. Zazwyczaj nie by\u0142y to jednak tak og\u00f3lne uwagi. Wielu uczestnik\u00f3w ankiety skupia\u0142o si\u0119 na konkretnych sprawach: \u00bbSzczecin z dnia na dzie\u0144 staje si\u0119 w moich oczach coraz bardziej nijaki. Bo oto centrum, wizyt\u00f3wka ka\u017cdego miasta, a w nim \u2013 obskurne bramy, zdewastowane klatki schodowe, dawno nie odnawiane elewacje, okropny fetor odchod\u00f3w i ple\u015bni\u00ab. I dalej: \u00bbZnalezienie przytulnej knajpki, w kt\u00f3rej by\u0142oby wolne miejsce podczas weekendu, graniczy z cudem\u00ab.<\/span><\/p>\n

Jeden z m\u0142odych ludzi, bior\u0105cych udzia\u0142 w tej ankiecie, napisa\u0142: \u00bbMiastu brakuje tego czego\u015b, tego ducha, tej tradycji, tego symbolu, kt\u00f3ry wyr\u00f3\u017cnia\u0142by go na tle innych miast. Jestem tu, pracuj\u0119, mieszkam, spaceruj\u0119 i coraz cz\u0119\u015bciej zastanawiam si\u0119, co ja tutaj robi\u0119? Po co ja tu jestem potrzebny? Co mnie tutaj trzyma? Na te pytania nie mam jeszcze jasnej odpowiedzi. Ale jedno wiem na pewno \u2013 w tym mie\u015bcie musi si\u0119 co\u015b zmieni\u0107 i to tylko na lepsze. To miasto musi si\u0119 obudzi\u0107, by nie zosta\u0142o zepchni\u0119te na margines \u015bwiata. Czy to si\u0119 uda? Mam nadziej\u0119, \u017ce tak. W przeciwnym przypadku coraz wi\u0119cej m\u0142odych ludzi b\u0119dzie emigrowa\u0107 do innych o\u015brodk\u00f3w w kraju\u00ab. Warto wi\u0119c chyba zaoszcz\u0119dzone na gospodarce dotacje, cho\u0107 w pewnym stopniu, przekaza\u0107 na rozw\u00f3j miasta i kultury, by nie zniech\u0119ci\u0107 kolejnego pokolenia szczecinian. Je\u015bli to nie nast\u0105pi, za kilka lat propozycje zachodniego s\u0105siada wype\u0142ni\u0105 nie tylko pr\u00f3\u017cni\u0119 gospodarcz\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c kulturow\u0105.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>Krzysztof Niewrz\u0119da<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jako mieszkaj\u0105cy w Berlinie szczecinianin w pe\u0142ni korzystam z blisko\u015bci obu miast. \u0141\u0105cz\u0105ca Berlin ze Szczecinem autostrada w wi\u0119kszo\u015bci zosta\u0142a<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-971","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nSzczecin - w centrum czy na peryferiach kontynentu? Miasto w poszukiwaniu nowej to\u017csamo\u015bci - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Szczecin - w centrum czy na peryferiach kontynentu? Miasto w poszukiwaniu nowej to\u017csamo\u015bci - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Jako mieszkaj\u0105cy w Berlinie szczecinianin w pe\u0142ni korzystam z blisko\u015bci obu miast. \u0141\u0105cz\u0105ca Berlin ze Szczecinem autostrada w wi\u0119kszo\u015bci zosta\u0142a\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-12-02T16:26:22+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T19:57:34+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"24 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Szczecin – w centrum czy na peryferiach kontynentu? Miasto w poszukiwaniu nowej to\u017csamo\u015bci\",\"datePublished\":\"2011-12-02T16:26:22+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:57:34+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/\"},\"wordCount\":4840,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/\",\"name\":\"Szczecin - w centrum czy na peryferiach kontynentu? Miasto w poszukiwaniu nowej to\u017csamo\u015bci - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2011-12-02T16:26:22+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:57:34+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Szczecin – w centrum czy na peryferiach kontynentu? Miasto w poszukiwaniu nowej to\u017csamo\u015bci\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Szczecin - w centrum czy na peryferiach kontynentu? Miasto w poszukiwaniu nowej to\u017csamo\u015bci - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Szczecin - w centrum czy na peryferiach kontynentu? Miasto w poszukiwaniu nowej to\u017csamo\u015bci - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Jako mieszkaj\u0105cy w Berlinie szczecinianin w pe\u0142ni korzystam z blisko\u015bci obu miast. \u0141\u0105cz\u0105ca Berlin ze Szczecinem autostrada w wi\u0119kszo\u015bci zosta\u0142a","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2011-12-02T16:26:22+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T19:57:34+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"24 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Szczecin – w centrum czy na peryferiach kontynentu? Miasto w poszukiwaniu nowej to\u017csamo\u015bci","datePublished":"2011-12-02T16:26:22+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:57:34+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/"},"wordCount":4840,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/","name":"Szczecin - w centrum czy na peryferiach kontynentu? Miasto w poszukiwaniu nowej to\u017csamo\u015bci - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"datePublished":"2011-12-02T16:26:22+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:57:34+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/szczecin-w-centrum-czy-na-peryferiach-kontynentu-miasto-w-poszukiwaniu-nowej-tozsamosci\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Szczecin – w centrum czy na peryferiach kontynentu? Miasto w poszukiwaniu nowej to\u017csamo\u015bci"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/971","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=971"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/971\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=971"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=971"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=971"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}