{"id":8979,"date":"2013-02-02T19:11:48","date_gmt":"2013-02-02T19:11:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=8979"},"modified":"2013-11-02T20:54:20","modified_gmt":"2013-11-02T19:54:20","slug":"kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/","title":{"rendered":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (4)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>\u00a0<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Wp\u0142yw Poelziga na tw\u00f3rc\u00f3w filmu by\u0142 tak silny, i\u017c niekiedy na j\u0119zyk \u015brodk\u00f3w filmowych pr\u00f3bowali przek\u0142ada\u0107 nawet \u015blady poci\u0105gni\u0119\u0107 o\u0142\u00f3wka z jego szkic\u00f3w. Jeden z nich, odpowiadaj\u0105cy scenie w laboratorium rabina, pokazywa\u0142 promienie wpadaj\u0105ce przez okno prawie pionowo. Promienie te by\u0142y bardzo wyra\u017ane, fruwa\u0142y wok\u00f3\u0142 nich py\u0142ki kurzu. Carl Boese wspomina jak wiele kosztowa\u0142o \u201ewyprodukowanie\u201d w celuloidzie wertykalnego promienia s\u0142o\u0144ca z jednego z rysunk\u00f3w Poelziga. \u201eMusia\u0142em wielokrotnie t\u0142umaczy\u0107 operatorom – m\u00f3wi Boese – \u017ce jedynie wczesnym rankiem i p\u00f3\u017anym wieczorem promienie pada\u0142y tak poziomo przez okno, jak to pokazywa\u0142y liczne obrazy filmowe. Poniewa\u017c w ci\u0105gu dnia pracy s\u0142o\u0144ce sta\u0142o wysoko – trzeba by\u0142o znale\u017a\u0107 spos\u00f3b, aby promienie s\u0142oneczne przedstawi\u0107 inaczej\u201d.26<\/sup> U\u017cyto tu specjalnego proszku z miki, kt\u00f3ry unosi\u0142 si\u0119 w powietrzu przez d\u0142ugi czas, imituj\u0105c promienie \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego rozszczepione na py\u0142kach kurzu.<\/span><\/p>\n

<\/span>Kolejne specjalne efekty techniczne mo\u017cemy podziwia\u0107 w scenie powo\u0142ania Golema do \u017cycia. Wywo\u0142uj\u0105c demona, rabin Loew nakre\u015bli\u0142 na pod\u0142odze swojego laboratorium magiczny kr\u0105g o \u015brednicy trzech metr\u00f3w, kt\u00f3rego nie mo\u017cna by\u0142o przekroczy\u0107. Ziemia dooko\u0142a zapali\u0142a si\u0119, wytrysn\u0119\u0142y z niej p\u0142omienie. By uzyska\u0107 ten efekt \u2013 ca\u0142e laboratorium wzniesiono na rusztowaniach: \u201eTechnicy w maskach przeciwgazowych ukryci w podziemiach tej budowli przez szpary wpuszczali dym i p\u0142on\u0105c\u0105 substancj\u0119 \u2013 wspomina Carl Boese. – Ponadto reflektory o\u015bwietla\u0142y od do\u0142u dym i p\u0142omienie; w ten spos\u00f3b odnosi\u0142o si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce s\u0105 jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em \u015bwiat\u0142a.\u201d27<\/sup> Je\u015bli chodzi o burz\u0119, kt\u00f3ra rozszala\u0142a si\u0119 na zewn\u0105trz magicznego kr\u0119gu – wywo\u0142ano b\u0142yskawice o ogromnej mocy. \u201eNajpierw sfilmowano rabina i jego ucznia stoj\u0105cych wewn\u0105trz kr\u0119gu, p\u00f3\u017aniej na\u0142o\u017cono zdj\u0119cia b\u0142yskawic na negatywy tych samych obraz\u00f3w w kamerze\u201d. Dla pokazania odblasku b\u0142yskawic na twarzach aktor\u00f3w, po wywo\u0142aniu negatywu na\u015bwietlono pozytyw oraz 3 negatywy podwojone \u201edouble\u201d, a potem szybko przyklejono na jednym z nich b\u0142yskawice utrwalone na innym negatywie. Po\u017c\u0105dany efekt da\u0142o dopiero naklejenie na oryginalny negatyw 2 obraz\u00f3w b\u0142yskawic z trzeciego, podwojonego negatywu. O sposobie filmowania owych zjaw tak m\u00f3wi sam Carl Boese: \u201eDla ich potrzeb zbudowali\u015bmy w innym k\u0105cie studia rodzaj ogromnego wzniesienia, pokrytego czarnym aksamitem. Rochus Gliese powymy\u015bla\u0142 dziwne kszta\u0142ty i fantastyczne oblicza. Zjawy te szybowa\u0142y w powietrzu i zni\u017ca\u0142y si\u0119 nad magicznym kr\u0119giem. Filmowali\u015bmy je z podw\u00f3jn\u0105, a nawet potr\u00f3jn\u0105 szybko\u015bci\u0105, co na ekranie stworzy\u0142o wra\u017cenie ruch\u00f3w powolnych, nierealnych. Zreszt\u0105 nasza kamera by\u0142a ju\u017c ruchoma (sic!<\/em>); zbli\u017cali\u015bmy si\u0119 razem z ni\u0105 ku zjawom, zamiast je wiesza\u0107 na drutach i pochyla\u0107 ku kamerze\u201d.28<\/sup><\/span><\/p>\n

Wedle scenariusza ucze\u0144 rabina mia\u0142 mie\u0107 na sobie miotany podmuchami wiatru lekki p\u0142aszcz, do kt\u00f3rego czepia\u0142y si\u0119 zjawy, gdy tylko wyjdzie poza granic\u0119 magicznego kr\u0119gu. Realizacj\u0119 efektu szaty pal\u0105cej si\u0119 na ciele m\u0142odego cz\u0142owieka mog\u0142y zapewni\u0107 tylko \u015brodki techniczne. Jak zauwa\u017cy\u0142 Boese, nitrogliceryna pali si\u0119 bardzo szybko bez ryzyka eksplozji. \u201eKaza\u0142em wykona\u0107 szereg p\u0142aszczy z chusteczek z celulozy – wspomina. – Nast\u0119pnie zabarwiono je na kolor ciemnoszary, prawie czarny, gdy\u017c trzeba by\u0142o wielu p\u0142aszczyzn, pali\u0142y si\u0119 one tak szybko, \u017ce kamera mog\u0142aby uchwyci\u0107 tylko dym zamiast p\u0142omieni. P\u0142aszcze zosta\u0142y przymocowane do szkieletu z miedzianych drut\u00f3w, kt\u00f3ry podtrzymuj\u0105c je s\u0142u\u017cy\u0142 jednocze\u015bnie jako przeno\u015bnik iskry zapalaj\u0105cej. Szkielet po\u0142\u0105czono z niewidocznym przewodnikiem biegn\u0105cym wewn\u0105trz p\u0142aszcza do ma\u0142ej blaszki miedzianej, przytwierdzonej do podeszwy Ernsta Deutscha (…). P\u0142ytka zosta\u0142a po\u0142\u0105czona izolowanym przewodnikiem z biegunem zwoju induktora o du\u017cym napi\u0119ciu. Gdy upi\u00f3r dotyka\u0142 pazurem miedzianego drutu na obrze\u017cu p\u0142aszcza – powstawa\u0142a iskra dostatecznie mocna, by zapali\u0107 lont. Po tych przygotowaniach p\u0142aszcze zosta\u0142y sk\u0105pane w specjalnej mieszaninie kwasu azotowego i siarkowego.\u201d29 <\/sup>Zaniepokojonego eksperymentem Ernsta Deutscha zast\u0105pi\u0142 ochotnik, kt\u00f3ry pomy\u015blnie przeszed\u0142 \u201epr\u00f3b\u0119 ognia\u201d. W ko\u0144cu Deutsch osun\u0105\u0142 si\u0119 na ziemi\u0119 w kr\u0119gu magicznym. Scen\u0119 zamyka eksplozja i unosz\u0105cy si\u0119 stopniowo dym. Realizacj\u0119 tego efektu umo\u017cliwi\u0142o u\u017cycie lekkiego gazu, kt\u00f3ry dzi\u0119ki swym w\u0142a\u015bciwo\u015bciom m\u00f3g\u0142 wznosi\u0107 si\u0119, przenikaj\u0105c warstw\u0119 gazu ci\u0119\u017cszego.<\/span><\/p>\n

Ostatni trick<\/em> polega\u0142 na o\u017cywieniu Golema. Tym razem w gr\u0119 nie wchodzi\u0142y sposoby techniczne, chemiczne i fizyczne. Carl Boese odwo\u0142a\u0142 si\u0119 wprost do si\u0142y iluzji i do wyobra\u017ani widza. W Sefer Jecirah<\/em> B\u00f3g stwarzaj\u0105c \u015bwiat pos\u0142uguje si\u0119 \u201eprzedziwnym\u201d j\u0119zykiem, z\u0142o\u017conym z imion. Dla niego jest on wielkim tekstem. Wed\u0142ug kabalist\u00f3w o\u017cywia on \u015bwiat za po\u015brednictwem tetragramu. Dzi\u0119ki opanowaniu sztuki w\u0142adania owym imieniem wykorzystuje tkwi\u0105cy w nim potencja\u0142 magicznych i uzdrowicielskich mocy. To boska litera alef<\/em>, pierwsza w alfabecie hebrajskim, powo\u0142a\u0142a do \u017cycia Golema. Gershom Scholem analizuj\u0105c jego posta\u0107, powo\u0142an\u0105 do \u017cycia dzi\u0119ki sile magii, si\u0119ga do \u017cydowskiego wyobra\u017cenia pierwszego cz\u0142owieka Adama.30<\/sup> \u201eGolem\u201d to s\u0142owo hebrajskie, kt\u00f3re oznacza \u201eco\u015b nieukszta\u0142towanego\u201d, \u201emateri\u0119 bez formy\u201d, \u201ecia\u0142o bez duszy\u201d, \u201eistot\u0119 prymitywn\u0105, nie potrafi\u0105ca odczuwa\u0107\u201d. W Biblii<\/em> wyst\u0119puje tylko raz, w Psalmie (139,16),<\/em> w\u0142o\u017conym przez tradycj\u0119 \u017cydowsk\u0105 w usta Adama. \u015aredniowieczna literatura rabiniczna u\u017cywa\u0142a tego s\u0142owa na oznaczenie pozbawionej formy materii, czyli hyle<\/em>. W tym w\u0142a\u015bnie sensie Adam nie dotkni\u0119ty jeszcze tchnieniem Boga – to golem. Zar\u00f3wno biblijny opis aktu stworzenia z Ksi\u0119gi Genesis<\/em>, jak i te z p\u00f3\u017aniejszych opracowa\u0144 rabinicznych i talmudycznych etymologicznie \u0142\u0105cz\u0105 Adama z ziemi\u0105, po hebr. adama<\/em>. Dzi\u0119ki boskiemu tchnieniu jako istota obdarzona \u017cyciem i mow\u0105, bierze si\u0119 z ziemi i do niej powraca. Wed\u0142ug Gershoma Scholema o\u017cywienie golema konkuruje ze stworzeniem Adama. W pewnym sensie oznacza \u015bmier\u0107 Boga, gdy\u017c cz\u0142owiek zajmuje wtedy jego miejsce.31<\/sup> Boskie s\u0142owo ma nie tylko moc powo\u0142ywania do \u017cycia, ale r\u00f3wnie\u017c zabijania. Niesko\u0144czono\u015b\u0107 jego znacze\u0144, ukryta w Torze<\/em>, symbolizuje niewymawialne imi\u0119 Boga. To \u201eprawdziwy\u201d j\u0119zyk, niedost\u0119pny dla cz\u0142owieka. Ten, kt\u00f3rym si\u0119 pos\u0142uguje, jest tylko gr\u0105 fragment\u00f3w. Tak wi\u0119c Golem o\u017cywiony magicznym zakl\u0119ciem mo\u017ce zosta\u0107 zniszczony przez jego stw\u00f3rc\u0119 po wymazaniu pierwszej litery ze s\u0142owa wypisanego na d\u0142oni. \u201eEMET\u201d – wypisane na niej pierwotnie s\u0142owo oznacza \u201ePRAWDA\u201d. \u201eMET\u201d – to samo s\u0142owo ze skre\u015blon\u0105 liter\u0105 alef<\/em> znaczy \u201eMARTWY\u201d.<\/span><\/p>\n

Christoph Arnold, kt\u00f3ry jako najstarszy \u015bwiadek w 1674 r. wymieni\u0142 rabina Eliasza z Che\u0142ma, w li\u015bcie do Joh. Christopha Wagenseila powiada: \u201epolscy \u017bydzi po odm\u00f3wieniu pewnych modlitw i odbyciu post\u00f3w robi\u0105 ludzk\u0105 posta\u0107 z gliny albo mu\u0142u, a gdy wypowiedz\u0105 nad ni\u0105 cudowne \u201eszem \u2013 ha \u2013 meforasz\u201d [imi\u0119 Boga], to cz\u0142owiek \u00f3w musi o\u017cy\u0107. M\u00f3wi\u0107 wprawdzie nie umie, ale rozumie z grubsza, co si\u0119 m\u00f3wi lub rozkazuje. Nazywaj\u0105 go golem i wykorzystuj\u0105 do wszelkich prac tyle, \u017ce nigdy mu nie wolno wychodzi\u0107 z domu. Na czole ma wypisane \u201eemet\u201d [Prawda], ale codziennie przybiera na wadze i szybko ro\u015bnie, przewy\u017cszaj\u0105c si\u0142\u0105 wszystkich domownik\u00f3w, cho\u0107 z pocz\u0105tku by\u0142 ca\u0142kiem ma\u0142y. Dlatego ze strachu przed nim wymazuj\u0105 pierwsz\u0105 liter\u0119, tak, i\u017c zostaje tylko \u201emet\u201d [jest martwy], a wtedy on rozpada si\u0119 i zamienia z powrotem w glin\u0119\u201d.32 <\/sup><\/span><\/p>\n

W filmie Wegenera rabin Loew znalaz\u0142szy magiczne zakl\u0119cie, zapisuje je na kawa\u0142ku pergaminu, po czym zamyka w szkatu\u0142ce, przytwierdzonej do piersi Golema. Po tym zabiegu kolos o\u017cywa i otwiera oczy. Realizatorzy nie chcieli dzieli\u0107 tego uj\u0119cia na dwie cz\u0119\u015bci. Jak opowiada Carl Boese, post\u0105pili w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: rabin przygl\u0105da si\u0119 jeszcze przed chwil\u0105 chwiej\u0105cej si\u0119 figurze. Potem zdejmuje jej z piersi pude\u0142eczko, cofa si\u0119 do sto\u0142u. Kamera umieszczona na ekranie cofa si\u0119 w travellingu<\/em>, nie spuszczaj\u0105c oka z Golema. Rabin bierze pergamin z zakl\u0119ciem, zwija go powoli i wk\u0142ada do szkatu\u0142ki. Potem powraca do Golema. Kamera pod\u0105\u017ca za nim nie przestaj\u0105c \u015bledzi\u0107 figury. Na skraju ekranu wida\u0107 rabina, przytwierdzaj\u0105cego do piersi Golema tetragram – magiczne zakl\u0119cie. W momencie kulminacyjnym, gdy wszystkie oczy \u015bledzi\u0142y akcj\u0119 na pierwszym planie, Boese zast\u0119powa\u0142 na drugim planie figur\u0119 Wegenerem. \u017baden z widz\u00f3w tego nie spostrzeg\u0142.33<\/sup><\/span><\/p>\n

Na planie Golema<\/em> Wegener wykorzysta\u0142 dramatyczne efekty o\u015bwietleniowe, wypr\u00f3bowane przez Maxa Reinhardta.34 <\/sup>Podobnie jak wielu filmowc\u00f3w, aktor\u00f3w, re\u017cyser\u00f3w i scenograf\u00f3w, kt\u00f3rzy przyczynili si\u0119 do rozwoju kina niemieckiego, ukszta\u0142towa\u0142 go jego zesp\u00f3\u0142 teatralny. Pocz\u0105wszy od 1907 do 1919 roku, kiedy Piscator wyst\u0105pi\u0142 ze swym teatrem \u201ekonstruktywistycznym\u201d, Reinhardt by\u0142 kim\u015b w rodzaju guru<\/em> teatru berli\u0144skiego. To z niego wywodzili si\u0119 wykonawcy g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l filmowych tacy, jak: Wegener, Bassermann, Moissi, Theodor Loos, Winterstein, Veidt, Krauss, Jannings. \u201eKiedy kino sta\u0142o si\u0119 sztuk\u0105, by\u0142o rzecz\u0105 oczywist\u0105, i\u017c skorzysta z odkry\u0107 Maxa Reinhardta, postara si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107 \u015bwiat\u0142ocieniem i uka\u017ce p\u0142aty \u015bwiat\u0142a, wpadaj\u0105ce z wysokich okien w g\u0142\u0105b wn\u0119trza, tak, jak to mo\u017cna by\u0142o co wiecz\u00f3r zobaczy\u0107 na scenie Deutsches Theater\u201d \u2013 pisze Eisner.35<\/sup><\/span><\/p>\n

Ale zdaniem autorki Ekranu demonicznego<\/em>, nie nale\u017cy umniejsza\u0107 te\u017c wk\u0142adu filmowc\u00f3w skandynawskich, zw\u0142aszcza du\u0144skich. Stellan Rye, Holgen Madsen i Dienesen ch\u0119tnie odwiedzali studia niemieckie. Nim skrystalizowa\u0142 si\u0119 ostatecznie styl ekspresjonistyczny, \u201eprzynie\u015bli oni ze sob\u0105 umi\u0142owanie natury i wra\u017cliwo\u015b\u0107 na \u015bwiat\u0142ocie\u0144\u201d.36 <\/sup>Subtelno\u015bci o\u015bwietlenia w Golemie<\/em> oddaj\u0105 \u201eekspresjonistyczn\u0105\u201d koncepcj\u0119 filmu. Jednak Wegener gwa\u0142townie temu zaprzeczy\u0142. Ekspresjonizm uto\u017csamia\u0142 on z kaligaryzmem. Teraz ekspresjonizm odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do abstrakcyjnych, kubistycznych kszta\u0142t\u00f3w zast\u0105pi\u0142 jego organiczn\u0105 odmian\u0105. P\u0142ynne formy i delikatne o\u015bwietlenie Golema<\/em> dalekie s\u0105 gwa\u0142townym konturom i silnym kontrastom Gabinetu doktora Caligari<\/em>. Rozgwie\u017cd\u017cone niebo, ogl\u0105dane na pocz\u0105tku filmu, ukazuj\u0105cym konturowo potraktowan\u0105, czarn\u0105 sylwet\u0119 miasta – podkre\u015bla zimne efekty nocy. \u201eChiaroscuro<\/em> dyskretnie modeluje wn\u0119trze pokoju rabina Loewa, nadaj\u0105c ciep\u0142y efekt. Mi\u0119kkie, rembrandtowskie \u015bwiat\u0142o, odcinaj\u0105c si\u0119 od t\u0142a zalewa wn\u0119trza, rze\u017abi zniszczone oblicze starego rabina i spokojn\u0105 twarz m\u0142odego ucznia. Ma\u0142a, oliwna lampka o\u015bwietla zjaw\u0119 Miriam w k\u0105cie ciemnego pokoju. Plamki wpadaj\u0105cego \u015bwiat\u0142a rzucaj\u0105 refleksy na \u015bcianach i pod\u0142o\u017cu, cie\u0144 okratowanego okna k\u0142adzie si\u0119 na odzieniu os\u00f3b.\u201d37 <\/sup>Wed\u0142ug Eisner, czytaj\u0105c opowie\u015b\u0107 Tytan<\/em> romantyka Jean-Paula, mo\u017cemy odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, i\u017c przed naszymi oczami przesuwa si\u0119 niemiecki film niemy. Odnajdziemy w niej na przyk\u0142ad opisy wype\u0142nionego przez \u015bwiat\u0142ocie\u0144 pokoju, gdzie dusza dotkni\u0119ta przez promie\u0144 s\u0142oneczny zaczyna wirowa\u0107. \u201ePromie\u0144 podobny do tajemniczego p\u0142omienia przedostaje si\u0119 przez wysokie okno do pokoju pe\u0142nego wiruj\u0105cego, jakby o\u017cywionego kurzu, gotowego w ka\u017cdej chwili przyj\u0105\u0107 jaki\u015b kszta\u0142t\u201d \u2013 pisze Eisner.38<\/sup> Jednak czasem \u201eniczym przera\u017aliwy krzyk, dochodzi do g\u0142osu ekspresjonistyczne zderzenie rozb\u0142yskuj\u0105cych \u015bwiate\u0142\u201d \u2013 czytamy w Ekranie demonicznym<\/em>. – \u201eOto w ciemno\u015bciach zalegaj\u0105cych laboratorium pojawia si\u0119 gwa\u0142townie rze\u017abiona nisza schod\u00f3w, w synagodze siedmioramienny \u015bwiecznik rzuca zimne b\u0142yski i niespodziewanie pojawiaj\u0105 si\u0119 zaniepokojone twarze wiernych. W scenie z ogniami g\u0142owa przywo\u0142ywanego demona o smutnych i pustych oczach zamienia si\u0119 w ogromn\u0105, chi\u0144sk\u0105 mask\u0119, wy\u0142aniaj\u0105c\u0105 sw\u00f3j profil na skraju ekranu.\u201d39<\/sup> Dzi\u0119ki \u015brodkom wizualnym Wegener do maksimum wydoby\u0142 niezwyk\u0142e napi\u0119cie sceny w synagodze. Ukazuj\u0105c sie\u0144, wykorzysta\u0142 pe\u0142zaj\u0105ce \u015bwiat\u0142a. Z mroku wydoby\u0142y one wyra\u017ane kszta\u0142ty owini\u0119tych w d\u0142ugie p\u0142aszcze, bij\u0105cych czo\u0142ami o ziemi\u0119 ludzi oraz otoczony glori\u0105 siedmioramienny \u015bwiecznik menorah<\/em>. Ma zatem racj\u0119 Eisner, widz\u0105c wielk\u0105 rol\u0119 \u015bwiat\u0142ocienia w takim kszta\u0142towaniu nastroju mistyki. H\u00f6rderlin w Hyperionie<\/em> powiedzia\u0142: “Cz\u0119sto moje serce znajduje ukojenie w p\u00f3\u0142mroku. Kiedy kontempluj\u0119 niemo\u017cliw\u0105 do zg\u0142\u0119bienia natur\u0119, nie wiem nawet dlaczego to \u201ezakryte b\u00f3stwo\u201d wyciska mi \u0142zy \u015bwi\u0119te i b\u0142ogos\u0142awione\u201d. Po czym pyta: \u201eCzy ten p\u00f3\u0142mrok jest cz\u0119\u015bci\u0105 nas samych? Czy cie\u0144 jest ojczyzn\u0105 naszej duszy?\u201d. 40<\/sup><\/span><\/p>\n

Scenografie Hansa Poelziga do Golema <\/em>Wegenera uznano za krok milowy nie tylko w historii filmu, ale r\u00f3wnie\u017c w dziejach nowoczesnej architektury i urbanistyki. Wed\u0142ug Wolfganga Pehnta wykreowana przez Poelziga fantastyczna, gotycka wizja getta w Pradze, w niemieckim filmie pe\u0142ni\u0142a t\u0119 sam\u0105 rol\u0119, jak\u0105 we francuskim odegra\u0142o miasto wed\u0142ug utopijnej koncepcji Le Corbusiera.41<\/sup> W latach kryzysu po I wojnie \u015bwiatowej, kino da\u0142o architektowi nie tylko mo\u017cliwo\u015b\u0107 tworzenia, lecz r\u00f3wnie\u017c uwolni\u0142o go od dotychczasowych ogranicze\u0144, jakie narzuca tradycyjna architektura, podporz\u0105dkowana prawom trwa\u0142o\u015bci, bezpiecze\u0144stwa i funkcjonalno\u015bci. Z tej wielkiej szansy i atrakcji owego czasu korzystali cz\u0142onkowie grupy Die Glaserne Kette<\/em>, kt\u00f3rzy byli autorami scenariuszy filmowych, bogato ilustrowanych rysunkami. Za\u0142o\u017cyciel grupy Bruno Taut wsp\u00f3\u0142czesnym sobie artystom i architektom zaproponowa\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 przy realizacji filmu na podstawie ba\u015bni Hansa Christiana Andersena The shoes of fortune<\/em> (Buty losu<\/em>), ale wszystko ograniczy\u0142o si\u0119 tylko do projektu.42<\/sup> Wczesne prace Poelziga swobodnie interpretuj\u0105ce architektur\u0119 roma\u0144sk\u0105 i gotyck\u0105, zar\u00f3wno niezrealizowane projekty, jak i pozna\u0144ska wie\u017ca ci\u015bnie\u0144 oraz Grosses Schauspielhaus w Berlinie, dobrze przygotowa\u0142y go do realizacji scenografii z Golema<\/em>. Po\u0142\u0105czy\u0142 w nim on fantazj\u0119 ze zmys\u0142em realistycznym, dlatego z powodzeniem znalaz\u0142 swe miejsce w \u015bwiecie teatru i przemys\u0142u filmowego. B\u0142yskotliwy sukces Golema<\/em> z uwag\u0105 przyj\u0119to zar\u00f3wno w \u015brodowisku filmowc\u00f3w, jak i w kr\u0119gu architekt\u00f3w. Na \u0142amach pism specjalistycznych tj. \u201eWasmuths Monatshefte f\u00fcr Baukunst\u201d i \u201eKunstblatt\u201d szczeg\u00f3\u0142owo opisywano dekoracje. Analizie poddano spi\u0119trzone fasady, nisze, drzwi, bramy, okna, drzwi i balkony. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Poelzigowi przedstawiciele architektury ekspresjonistycznej, kt\u00f3rzy w ko\u0144cu 1920 roku nie ulegli jeszcze zalewowi racjonalizmu z kr\u0119gu konstruktywizmu i De Stijl<\/em>, uznali scenografie Poelziga za wz\u00f3r dla architektury przysz\u0142o\u015bci. Wierzono w to, i\u017c b\u0119dzie ona oparta na emocjach i symbolach. Za wielkie osi\u0105gni\u0119cie filmu uznano zdolno\u015b\u0107 wydobycia przestrzeni i woluminu budowli. W po\u015bwi\u0119conym im artykule pt. Kszta\u0142towanie przestrzeni w filmie<\/em>, jej autor – architekt i krytyk Heinrich de Fries da\u0142 upust szalonym wizjom. \u201ePo tysi\u0105cleciu kultury stoimy na progu czego\u015b niezwyk\u0142ego. Aktywna penetracja \u015bwiata dzi\u0119ki kreatywnie konstruowanej przestrzeni jest tylko kwesti\u0105 czasu\u201d – napisa\u0142. 43<\/sup><\/span><\/p>\n

\"\"<\/sup><\/span><\/p>\n

Scena z NOSFERATU Murnaua<\/span><\/em><\/p>\n

Scenografia do Golema<\/em> wywar\u0142a jednak ograniczony wp\u0142yw na projekty dekoracji do innych film\u00f3w. Echem odbi\u0142a si\u0119 jedynie w Skarbie<\/em> Pabsta (1923), Gabinecie figur woskowych<\/em> Leniego (1924) oraz Sumurun<\/em> Lubitscha. Stan\u0119\u0142y w nich domy, niby to ulepione z gliny. Ostatnim filmem, kt\u00f3ry wydaje si\u0119 ulega\u0107 wp\u0142ywom scenografii Poelziga, jest Nosferatu<\/em> Murnaua (1922), chocia\u017c generalnie rozmachowi plenerowej architektury daleko do klaustrofobicznych plan\u00f3w z Golema<\/em>. W odr\u00f3\u017cnieniu od graficznej kanciasto\u015bci Gabinetu doktora Caligari<\/em> ta \u2013 malowniczo-rze\u017abiarska realizacja by\u0142a jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych dla nurtu kina ekspresjonistycznego. Niekonwencjonalne budowle zaliczane do tego nurtu nie by\u0142y proste w realizacji. Fantastyczne projekty Finsterlina, Brunona Tauta, Wassilija Luckhardta nigdy nie zrealizowane, pod wieloma wzgl\u0119dami wygl\u0105daj\u0105 niczym szkice do Golema<\/em> wg Poelziga lub jego projekty do Festspielhaus w Salzburgu. Wizje cz\u0142onk\u00f3w Die<\/em> Glaserne Kette<\/em> zaci\u0105\u017cy\u0142y na j\u0119zyku architektury utopijnej, jednak ze wzgl\u0119du na finansowe trudno\u015bci n\u0119kaj\u0105ce architekt\u00f3w i trudno\u015b\u0107 w ich konstrukcji, musia\u0142y pozosta\u0107 na papierze. Scenografie do Golema<\/em> nios\u0105 wi\u0119c bezcenne \u015bwiadectwo architektury ekspresjonistycznej.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Agnieszka M. Wasieczko<\/span><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Przypisy: <\/strong><\/strong><\/p>\n

26<\/sup> C. Boese, Chwyty techniczne zastosowane w \u201eGolemie\u201d (1920)<\/em>, w: L. H. Eisner, Ekran demoniczny<\/em>, aneks, ss. 234-236;<\/p>\n

27<\/sup> ibidem, ss. 235-236;<\/p>\n

28<\/sup> ibidem, s. 236;<\/p>\n

29<\/sup> ibidem, s. 236;<\/p>\n

30 <\/sup>G. Sholem, op. cit., s. 176;<\/p>\n

31<\/sup> ibidem, s. 176;<\/p>\n

32<\/sup> Sota hoc est Liber Mischnikus de uxore adulterii suspecta<\/em>, Altdorf 1674, cyt. za: G. Scholem, op. cit., s. 176;<\/p>\n

33<\/sup> C. Boese, Chwyty techniczne…<\/em>, op. cit., s. 239;<\/p>\n

34<\/sup> L. Eisner, Ekran demoniczny<\/em>, op. cit., ss. 54-55;<\/p>\n

35<\/sup> ibidem, ss. 57-58;<\/p>\n

36<\/sup> ibidem, s. 54;<\/p>\n

37<\/sup> ibidem, s. 58;<\/p>\n

38<\/sup> ibidem, s. 60;<\/p>\n

39<\/sup> ibidem, s. 59;<\/p>\n

40<\/sup> ibidem, s. 61.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0             \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Wp\u0142yw Poelziga na tw\u00f3rc\u00f3w filmu by\u0142 tak silny, i\u017c<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-8979","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nKABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (4) - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (4) - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00a0             \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Wp\u0142yw Poelziga na tw\u00f3rc\u00f3w filmu by\u0142 tak silny, i\u017c\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2013-02-02T19:11:48+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T19:54:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2013\/02\/Golem_1920_Poster-198x300.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (4)\",\"datePublished\":\"2013-02-02T19:11:48+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:54:20+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/\"},\"wordCount\":2743,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2013\/02\/Golem_1920_Poster-198x300.jpg\",\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/\",\"name\":\"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (4) - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2013\/02\/Golem_1920_Poster-198x300.jpg\",\"datePublished\":\"2013-02-02T19:11:48+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:54:20+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/\"]]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2013\/02\/Golem_1920_Poster-198x300.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2013\/02\/Golem_1920_Poster-198x300.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (4)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (4) - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (4) - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"\u00a0             \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Wp\u0142yw Poelziga na tw\u00f3rc\u00f3w filmu by\u0142 tak silny, i\u017c","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2013-02-02T19:11:48+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T19:54:20+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2013\/02\/Golem_1920_Poster-198x300.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"14 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (4)","datePublished":"2013-02-02T19:11:48+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:54:20+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/"},"wordCount":2743,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2013\/02\/Golem_1920_Poster-198x300.jpg","articleSection":["Inne"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/","name":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (4) - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2013\/02\/Golem_1920_Poster-198x300.jpg","datePublished":"2013-02-02T19:11:48+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:54:20+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/"]]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2013\/02\/Golem_1920_Poster-198x300.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2013\/02\/Golem_1920_Poster-198x300.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-4\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (4)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8979","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8979"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8979\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8979"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8979"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8979"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}