{"id":8959,"date":"2013-02-01T16:06:14","date_gmt":"2013-02-01T16:06:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=8959"},"modified":"2013-11-02T20:54:21","modified_gmt":"2013-11-02T19:54:21","slug":"kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/","title":{"rendered":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (3)"},"content":{"rendered":"

Hans Poelzig (1869-1936), architekt, pedagog, autor licznych artyku\u0142\u00f3w i bogatego oeuvre<\/em> malarskiego, tworzy\u0142 r\u00f3wnie\u017c scenografie teatralne i filmowe. Jego charakterystyczne budowle wyr\u00f3\u017cnia prostota oraz nasycenie pierwiastkami, znamionuj\u0105cymi duchowo\u015b\u0107 i emocje. W latach 1890-1900 studiowa\u0142 architektur\u0119 w Technische Hochschule (Wy\u017csza Szko\u0142a Techniczna) w Berlinie, od 1899 roku na Akademi\u0119 Sztuki Ludwiga Pallata (Kunstgewerbeschule) we Wroc\u0142awiu, gdzie w latach 1903-1920 piastowa\u0142 stanowisko dyrektora. Zg\u0142\u0119biaj\u0105c na podstawie pism francuskiego architekta i teoretyka Viollet-le-Duca \u015bredniowieczne techniki budowlane, Poelzig uczy\u0142 si\u0119 istotnych powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy form\u0105 a konstrukcj\u0105. Dlatego dekoracje klasyczne i renesansowe niczym kostium nak\u0142ada\u0142 na stalowe konstrukcje szkieletowe. Blisko 50 zrealizowanych budynk\u00f3w oraz liczne projekty czysto rysunkowe, znamionuje osobisty wyraz, niewra\u017cliwy ani na rygorystyczne doktryny ani na dominuj\u0105ce mody. Najbardziej znane z nich to wie\u017ca ci\u015bnie\u0144 w Poznaniu (1910) i fabryka chemiczna w Lubaniu (1911), przeprowadzona osobi\u015bcie renowacja Schuspielhaus w Berlinie (1919) oraz siedziba stacji radiowej w Berlinie (1929-1930). Realizuj\u0105c wie\u017c\u0119 ci\u015bnie\u0144 Hans Poelzig lekcewa\u017c\u0105c modn\u0105 w\u00f3wczas, \u201eubieraj\u0105c\u0105\u201d eklektyczn\u0105 dekoracj\u0119, wykorzysta\u0142 silnie oddzia\u0142uj\u0105c\u0105 konstrukcj\u0119 szkieletow\u0105. Przypominaj\u0105c\u0105 rzymskie coloseum prochowni\u0119 w Dre\u017anie (1916) obiega ci\u0105g \u0142uk\u00f3w o owalnym przekroju. Ratusz z tego samego miasta (1917) to pi\u0119trowy, piramidalny budynek w kszta\u0142cie kopca, rozcz\u0142onkowany przez wertykalne \u017cebra, tworz\u0105ce naprzemienn\u0105 gr\u0119 \u015bwiat\u0142a i cienia. W obu projektach g\u0142\u0119bok\u0105, szorstk\u0105 faktur\u0119 cylindrycznych budowli o\u017cywia ekspresyjnymi o\u015bwietleniem. Ta masywna, dramatycznie \u201erze\u017abiona\u201d nim architektura wydaje si\u0119 by\u0107 kwintesencj\u0105 stylu scenografii Golema<\/em>. Jednak projekty, kt\u00f3re przynios\u0142y mu najwi\u0119ksz\u0105 s\u0142aw\u0119, to wn\u0119trze teatru Grosses Schauspielhaus w Berlinie i kilka plan\u00f3w do Festspielhaus w Salzburgu (1920-1921). Przekszta\u0142cony teatr w Berlinie, niby rodzaj wykutej w kamieniu groty czy jaskini, staje si\u0119 spektakularn\u0105 wizj\u0105 amfiteatru, wykorzystuj\u0105c\u0105 kszta\u0142t dawnego cyrku. Ponad licznymi, koncentrycznymi rz\u0119dami na widowni umieszczono niezwyk\u0142y sufit z wieloma zwisaj\u0105cymi, abstrakcyjnymi formami, przypominaj\u0105cymi stalaktyty i skalne nacieki. W\u015br\u00f3d nich ukryto punkty \u015bwietlne. Konstrukcj\u0119 stropu wsparto na filarach, wyrze\u017abionych przez Marianne Moeschke. W projekcie Festspielhaus w Salzburgu Hans Polezig wykorzysta\u0142 form\u0119 kopca lub piramidy.<\/p>\n

Obok Golema <\/em>Poelzig pojawi\u0142 si\u0119 jeszcze na planie dw\u00f3ch film\u00f3w Wegenera. W finansowym niewypale \u017byj\u0105cy Budda<\/em> (Lebende Buddas<\/em>, 1923-25) zaprojektowa\u0142 architektur\u0119 tybeta\u0144sk\u0105. W Kronice z Grieshuus<\/em> (Zur Chronik von Grieshuus<\/em>, 1925) – filmie opartym na mrocznej opowie\u015bci grozy Theodora Storma, stan\u0105\u0142 masywny, nosz\u0105cy oznaki zniszcze\u0144 zamek w Grieshuus, ko\u015bci\u00f3\u0142 oraz domki. Zamek z kr\u0119tymi schodami, niskimi sklepieniami i mrocznymi zakamarkami zosta\u0142 wymodelowany na podobie\u0144stwo dekoracji do Golema<\/em>, ale symboliczne znaczenie ma te\u017c sam krajobraz, kt\u00f3ry podobnie jak w szwedzkich filmach, staje si\u0119 wed\u0142ug okre\u015blenia Novalisa \u201ewysublimowan\u0105 postaci\u0105 pewnego stanu ducha.\u201d Melancholijny pejza\u017c rozleg\u0142ych przestrzeni, ponura atmosfera wrzosowisk, wyrwane z korzeniami drzewa i w\u0105wozy, ruiny poro\u015bni\u0119te dzik\u0105 ro\u015blinno\u015bci\u0105, zalegaj\u0105ce mg\u0142y i niezm\u0105cone tafle jezior oddaj\u0105 smutek, samotno\u015bci i udr\u0119k\u0119 bohater\u00f3w.<\/p>\n

W przeciwie\u0144stwie do niekt\u00f3rych projektant\u00f3w dekoracji, kt\u00f3rzy w filmach ekspresjonistycznych stworzyli iluzj\u0119 przestrzeni si\u0119gaj\u0105c po p\u0142askie, wycinane z papieru czy p\u0142\u00f3tna, malowane kulisy teatralne, Hans Poelzig jako architekt okaza\u0142 zdolno\u015bci\u0105 my\u015blenia przestrzennego. Pracuj\u0105c na planie Golema<\/em> szybko zrozumia\u0142, \u017ce Wegener nie oczekuje od niego odtworzenia tkanki urbanistycznej \u015bredniowiecznego miasta, lecz zespo\u0142u budowli, ulic i wn\u0119trz – oddaj\u0105cych atmosfer\u0119 tajemniczo\u015bci i nadnaturalno\u015bci, le\u017c\u0105cych u pod\u0142o\u017ca filmu. Jego scenografie sprawiaj\u0105 wi\u0119c wra\u017cenie, jakby by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 realnej, namacalnej architektury, nawet, gdy faktycznie s\u0105 rusztowaniem os\u0142oni\u0119tym plandekami z work\u00f3w i plastiku. Jeden z pierwszych recenzent\u00f3w filmu, blisko zwi\u0105zany ze scenografem dziennikarz Andriej napisa\u0142 w 1920 r.: \u201eM\u00f3j przyjaciel, architekt Poelzig, nie zbudowa\u0142 Pragi. To raczej poemat o mie\u015bcie, sen, architektoniczna parafraza legendy Golema. Alejki i placyki nie wydaj\u0105 si\u0119 nawi\u0105zywa\u0107 do czegokolwiek, co realne, lecz tworzy\u0107 atmosfer\u0119 tchnienia [duszy] w Golema\u201d.16<\/sup> W 1939 roku Theodor Heuss napisa\u0142: \u201ePoelzig nie skupi\u0142 si\u0119 na zaprojektowaniu historycznie odpowiadaj\u0105cego otoczenia, lecz na znalezieniu stosownej formy, odpowiadaj\u0105cej dziwno\u015bci tematu. Mo\u017cna opisywa\u0107 bieg\u0142o\u015b\u0107, jak\u0105 okaza\u0142, tworz\u0105c tr\u00f3jwymiarow\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 czaszkowatych zag\u0142\u0119bie\u0144 zau\u0142k\u00f3w ulic i plac\u00f3w, b\u0119d\u0105c\u0105 niecodzienno\u015bci\u0105 w filmach z tego czasu. Czuj\u0105c plastyczn\u0105 wolno\u015b\u0107, wyzwolony z podstawowych powi\u0105za\u0144 strukturalnych, intensywn\u0105 wymow\u0105 nasyca fasady, drzwi, wie\u017cyczki, okna i wykusze. We wn\u0119trzu, poza ograniczeniami [jakie stwarzaj\u0105] konstrukcyjne mo\u017cliwo\u015bci, umieszcza sklepienie tak, \u017ce \u015bwiat\u0142o i cie\u0144 staj\u0105 si\u0119 upiorn\u0105 dekoracj\u0105 klatek schodowych i korytarzy. W tym czasie, w erze kina niemego sam powiedzia\u0142, \u017ce przynajmniej domy powinny m\u00f3wi\u0107 \u201epo \u017cydowsku\u201d. Dowcipnym zmys\u0142em inwencji odczuwa\u0142 z\u0142owrogo\u015b\u0107 mrocznego \u015bwiata\u201d.17<\/sup> Natomiast Paul Westheim w makietach, wzniesionych pod Berlinem, dostrzeg\u0142 przede wszystkim ow\u0105 \u017cywotn\u0105, witaln\u0105 si\u0142\u0119, maj\u0105c\u0105 by\u0107 odbiciem \u017cycia duchowego architekta: \u201eArchitektura powsta\u0142a w bardzo wymowny spos\u00f3b. \u017byj\u0105c w\u0142asnym \u017cyciem, \u017cyje ona \u017cyciem duchowym rze\u017abiarza. W r\u0119kach modelarza bry\u0142y nabra\u0142y wyrazu, zyska\u0142y sw\u0105 monumentalno\u015b\u0107, ruchliwo\u015b\u0107 i oblicze\u201d.18<\/sup><\/p>\n

Hans Poelzig zawsze interesowa\u0142 si\u0119 legendami i dalekim od realno\u015bci klimatem starej Pragi. \u015awiadczy o tym jego plakat Der Golem – Wie er in die Welt kam<\/em>, przedstawiaj\u0105cy \u015bredniowieczne wn\u0119trze synagogi w Pradze (1920, w\u0119giel i pastel; kolekcja prywatna w Ambrugo) oraz obraz olejny pt. Stara uliczka<\/em> (wym. 207 x 155 cm).19<\/sup> Jego perspektyw\u0119 obrazu wyznacza droga, poprowadzona w g\u0142\u0105b p\u0142\u00f3tna ku g\u00f3rnemu naro\u017cu. Wzd\u0142u\u017c niej widzimy ma\u0142e, przytulone do ziemi domki z jednym oknem, kt\u00f3re pokryto dachami o stromych po\u0142aciach. Po alei przesuwaj\u0105 si\u0119 ukazani z g\u00f3ry w silnym skr\u00f3cie starzy, brodaci alchemicy \u017cydowscy. \u015amia\u0142a maniera p\u0119dzla, po\u0142o\u017cenie barw br\u0105zowych, zielonych i odcieni brudnego r\u00f3\u017cu grub\u0105 warstw\u0105, nadaje dzie\u0142u odrealniony, przesycony ekspresj\u0105 nastr\u00f3j starej Pragi. Niestety, nie potrafi\u0119 powiedzie\u0107, czy Poelzig zna\u0142 j\u0105 z autopsji.<\/p>\n

Hans Poelzig wyzna\u0142, i\u017c przyst\u0119puj\u0105c do pracy nad scenografi\u0105 do Golema<\/em> by\u0142 \u201eprzes\u0105czony\u201d ekspresjonizmem. Wsp\u00f3lne za\u0142o\u017cenie artystyczne re\u017cysera i scenografa mo\u017cna uzna\u0107 za jedno z najwi\u0119kszych osi\u0105gni\u0119\u0107 my\u015bli architektonicznej po I wojnie \u015bwiatowej. Wedle Rudolfa Kurtza u Poelziga wszystkie elementy dynamiczne, ekstatyczne i patetyczne budowli znajduj\u0105 wyraz wy\u0142\u0105cznie w fasadzie. Ca\u0142a konstrukcja nie uczestniczy jednak w tej odnowie form: \u201eTo w\u0142a\u015bnie dlatego dekoracje Golema <\/em>s\u0105 tak r\u00f3\u017cne w swym stylu od scenografii Caligariego<\/em>. W domach krytych strzech\u0105 o wysokich i stromych \u015bcianach, wspartych na szalowej konstrukcji, mo\u017cemy odkry\u0107 oryginaln\u0105 form\u0119 budowli gotyckich. Nieco si\u0119 kojarzy murem pruskim. Ich zaokr\u0105glone, uko\u015bne kontury, pochylaj\u0105ce si\u0119 ku ziemi sylwetki \u201etworz\u0105 obraz przeludnionego, \u017cyj\u0105cego w ci\u0105g\u0142ej udr\u0119ce getta\u201d. 20<\/sup> Warto te\u017c zacytowa\u0107 Lotte Eisner: \u201e(…) w\u0105skie \u015bciany odpowiadaj\u0105 w jakiej\u015b mierze spiczastym kapeluszom \u017byd\u00f3w, ich zw\u0119\u017caj\u0105cym si\u0119 brodom targanym przez wiatr, nerwowej gestykulacji d\u0142oni, podniesionym r\u0119kom, jakby czepiaj\u0105cych si\u0119 przestrzeni pustej, a przecie\u017c ograniczonej i w og\u00f3le niespokojnej ruchliwo\u015bci ludzi Bliskiego Wschodu. Widok tego t\u0142umu, zdj\u0119tego panik\u0105 b\u0105d\u017a wybuchaj\u0105cego z przesadn\u0105 rado\u015bci\u0105, przypomina w niekt\u00f3rych momentach filuj\u0105ce na podobie\u0144stwo p\u0142omieni kszta\u0142ty i bezcielesny ruch z obraz\u00f3w El Greca. Dynamizm mas ludzkich nie ma nic wsp\u00f3lnego z geometryczn\u0105 kompozycj\u0105 t\u0142um\u00f3w (np. filmy Langa). Dekoracyjno\u015b\u0107 w scenie przenoszenia tabernakulum Tory<\/em> z dwoma rz\u0119dami \u015bwi\u0119tych tr\u0105b po bokach wynika z naturalnego uk\u0142adu rzeczy\u201d.21<\/sup><\/p>\n

W studio na polach Tempelhoff pod Berlinem wyros\u0142o miasto z murem, okalaj\u0105cym getto \u017cydowskie. Znalaz\u0142a si\u0119 w nim g\u0142\u00f3wna ulica z bocznymi alejami, tworz\u0105cymi odga\u0142\u0119zienia, synagoga oraz 54 domki plus wn\u0119trza. Sw\u00f3j projekt Poelzig przetestowa\u0142 u\u017cywaj\u0105c do tego celu modelu z gliny, zbudowanego przez rze\u017abiark\u0119 Marianne Moeschke, p\u00f3\u017aniejsz\u0105 \u017con\u0119. Wyb\u00f3r tego materia\u0142u nie by\u0142 przypadkowy. Poelzig, rze\u017abi\u0105c w niej scenografie do filmu, pod\u015bwiadomie nawi\u0105za\u0142 do archetypiczno-archaicznego mitu licznych kultur, opowiadaj\u0105cego o stworzeniu przez boga – demiurga pierwszej istoty z martwej, nieo\u017cywionej substancji, jak\u0105 jest glina i tchni\u0119ciu w ni\u0105 \u017cywotnej substancji przy pomocy tajemnej formu\u0142y magicznej. Grecki mit o ulepieniu Pigmaliona stanowi topos o pracy pierwszego artysty – rze\u017abiarza. Jednak \u201epowo\u0142uj\u0105c do \u017cycia\u201d swe wyj\u0105tkowe dzie\u0142o – makiety scenografii filmowej raczej nawi\u0105za\u0142 do hebrajskiego mitu o narodzinach golema i jego akcie stworzenia przez rabina Loewa. Hans Poelzig stworzy\u0142 wyj\u0105tkow\u0105, 3-wymiarow\u0105 przestrze\u0144, zmuszaj\u0105c\u0105 oko kamery do operowania szerokim k\u0105tem widzenia. Skomplikowane ci\u0105gi ulic i schod\u00f3w pe\u0142ne \u201e\u015bredniowiecznych\u201d dom\u00f3w o mi\u0119kkich, spadzistych dachach, wie\u017cyczkach i wykuszowych balkonach, zestawiono z obrazami o\u017cywionymi \u201egotyck\u0105\u201d ornamentyk\u0105. Trudno jednak powiedzie\u0107, czy koncepcja scenograficzna odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 do nurtu \u201emi\u0119kkiego\u201d, organicznego ekspresjonizmu, kt\u00f3r\u0105 John R. Clarke okre\u015bli\u0142 jako soft expressionistic<\/em>, jest zas\u0142ug\u0105 Poelziga.22<\/sup> Jednak zestawienie scenografii Golema<\/em> ze szkicami ukazuje, w jaki spos\u00f3b artysta nada\u0142 organiczny wyraz zar\u00f3wno wn\u0119trzom, jak i fasadom.<\/p>\n

Por\u00f3wnuj\u0105c szkice, odpowiadaj\u0105ce pocz\u0105tkowym kadrom filmowym, ods\u0142aniaj\u0105cym zarys miasta, staje si\u0119 jasne, \u017ce w\u0142a\u015bnie w nich zrodzi\u0142 si\u0119 dynamizm rozchwianych, wzajemnie wspieraj\u0105cych si\u0119 form ogl\u0105danych na planie. Organiczn\u0105 posta\u0107 budowli tworz\u0105 tu silne poci\u0105gni\u0119cia, uderzenia o\u0142\u00f3wkiem i wielokrotnie pogrubiane linie. Zdaniem Johna Clarke\u2019a w swych rysunkach architekt przywodzi nam na my\u015bl warstwow\u0105 istot\u0119 jab\u0142ka, gdy\u017c przechodzi od jego \u015brodkowego rdzenia poprzez mi\u0105\u017csz w stron\u0119 sk\u00f3rki.23<\/sup> \u201eOrganiczny\u201d styl rysunkowy Poelziga zaznaczy\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3lnie w szkicach rozchwianych, spiczastych dach\u00f3w. Te same ostre poci\u0105gni\u0119cia o\u0142\u00f3wka przechodz\u0105ce w udramatyzowane skupiska linii spotykamy w szkicach konstrukcji wie\u017c. Zgrupowania linii tworz\u0105cych buduj\u0105ce strome, spadziste dachy staj\u0105 si\u0119 jeszcze bardziej dynamiczne i – tr\u00f3jwymiarowe. Ich krzywizny ukazano na rysunku dwuwymiarowo, lecz akwarela oddaje przestrzenny efekt czarno-bia\u0142ych przechodz\u0105cych smug cienia i \u015bwiat\u0142a, ukazuje sens poj\u0119cia chiaroscuro<\/em> – podstawowego w filmie. Buduj\u0105c\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 przestrzeni szeroka gama ton\u00f3w od nasyconej czerni do brudnej, walorowej bieli pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na rysunku. W \u0142ukowatych poci\u0105gni\u0119ciach o\u0142\u00f3wkiem, zbli\u017conych niby do ostrzy, czy zgrupowanych razem drzewc\u00f3w, odnajdujemy formy p\u00f3\u017aniejszych budynk\u00f3w na planie. Ale je\u015bli chodzi o operowanie lini\u0105 i plam\u0105, zar\u00f3wno w rysunkach Poelziga, jaki i w planach wn\u0119trz i fasad odnajdziemy te\u017c inn\u0105 koncepcj\u0119 plastyczn\u0105. Stosunkowo p\u0142aski plan filmowy ukazuje miejski mur, zako\u0144czony baszt\u0105 wie\u017cy. Na odpowiadaj\u0105cym mu szkicu rozci\u0119to go na 3 p\u0142aszczyzny. Tu maniera o\u0142\u00f3wka Poelziga jest zgo\u0142a inna. Dynamicznie kre\u015blone poziome linie i swobodnie wznosz\u0105ce si\u0119 krzywizny tworz\u0105 uporczywie faluj\u0105ce formy budynk\u00f3w. Nie kontur, lecz swobodna masa sprawia, \u017ce ich bry\u0142a pozostaje czytelna. Je\u015bli mur miejski na rysunku uzyskuje pewn\u0105 grubo\u015b\u0107, to dlatego, i\u017c Poelzig zgodnie ze sw\u0105 manier\u0105 w zakrzywionej \u015bcianie umieszcza wg\u0142\u0119bn\u0105 bram\u0119. Sugeruje tym samym, \u017ce mur jest modelowan\u0105 r\u0119cznie mas\u0105.<\/p>\n

Realizuj\u0105c scenografi\u0119 do Golema<\/em>, Marianne Poelzig zaznaczy\u0142a sw\u0105 r\u0119k\u0119, buduj\u0105c modele. Dowodem na to s\u0105 rze\u017abione pomniki, kt\u00f3re tworzy\u0142a wsp\u00f3lnie z Poelzigiem. Nagrobek Carla Hauptmanna zrealizowany w 1922 r. oraz fontanna w Hanowerze z tego samego roku ukazuj\u0105 zainteresowanie spiralnymi, wznosz\u0105cymi si\u0119 ku g\u00f3rze strukturami przestrzennymi. Maj\u0105 one formy, charakteryzuj\u0105ce bram\u0119 miasta oraz drzwi dom\u00f3w praskiego getta. Nagrobek Hauptmanna wyr\u00f3\u017cnia wiruj\u0105ca baza. Z niej wyrasta tablica podobna do wi\u0105zki p\u0142omieni. Fontannie w Hanowerze o spiralnym centrum Poelzig nada\u0142 horyzontaln\u0105 lini\u0119. Taka sama budowla jest r\u00f3wnie\u017c widoczna w projekcie rze\u017aby Madonny z Dzieci\u0105tkiem na r\u0119ku<\/em>, stoj\u0105cej przy iluzorycznym Mo\u015bcie Karola, wiod\u0105cym na zamek kr\u00f3lewski na Hradczanach. Na planie filmowym Poelzig stworzy\u0142 r\u00f3\u017cne warianty schod\u00f3w kr\u0119tych. Te zewn\u0119trzne to niczym wylepiona z gliny spiralna masa, opasuj\u0105ca mury getta. Projektant odda\u0142 masywn\u0105, zmienn\u0105 faktur\u0119 faszyny z wtopionymi we\u0144 wi\u0105zkami i belkami z drewna. Rozcz\u0142onkowanie \u015bciany \u0142ukami roma\u0144skimi znane jest z Memorium Bismarcka w Dre\u017anie z lat 1919-20. Uwag\u0119 widza zwraca szczeg\u00f3lnie pe\u0142na zakamark\u00f3w klatka schodowa w domu Rabbiego Loewa. Konch\u0119 pogi\u0119tego sklepienia podtrzymuje o\u015b o nieregularnym przekroju. Analogi\u0119 do koncepcji wn\u0119trza z planu Golema<\/em> stanowi analogiczna klatka schodowa w pozna\u0144skiej wie\u017cy ci\u015bnie\u0144 z 1911 roku. Pochy\u0142o\u015b\u0107 schod\u00f3w i zr\u00f3\u017cnicowane przekroje gi\u0119tkich \u017ceber pozoruj\u0105 ruch.<\/p>\n

Architektura getta zosta\u0142a pozbawiona hierarchii. Artysta zrezygnowa\u0142 z wyr\u00f3\u017cnienia zar\u00f3wno synagogi, jak i domu Rabbiego Loewa. Wszystko zlewa si\u0119 w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Pozaczasowa, silnie zwi\u0105zana z ziemi\u0105 i z natur\u0105 architektura stanowi silny kontrast \u015bwiata na dworze cesarskim, gdzie podleg\u0142e silnej stylizacji struktury bogato zdobione bujnym ornamentem koresponduj\u0105 z pe\u0142nymi gracji, frywolnymi pozami i paradnymi ubiorami \u015bwity dworskiej. W ten spos\u00f3b Poelzig nawi\u0105za\u0142 do jednego z najbardziej no\u015bnych tekst\u00f3w teoretycznych powsta\u0142ych r\u00f3wnolegle, co rodz\u0105ce si\u0119 w tym czasie nowoczesne ruchy artystyczne – artyku\u0142u Adolfa Loosa Ornament i zbrodnia<\/em> z 1910 r. W b\u0142ahej, s\u0142u\u017c\u0105cej wy\u0142\u0105cznie dekoracji ornamentyce dostrzeg\u0142 on przejaw degeneracji spo\u0142ecze\u0144stwa na skutek sp\u0142ycenia kultury ko\u0144ca XIX wieku. Siatka \u017ceber, jak\u0105 mo\u017cna zaobserwowa\u0107 na zamku kr\u00f3lewskim na Hradczanach, nie przypomina tej z domu rabina. Pracuj\u0105c nad w\u0142asn\u0105 wersj\u0105 sklepienia w stylu gotyku p\u0142omienistego flamboyant<\/em> Poelzig \u201ezgubi\u0142\u201d przy okazji jego funkcjonalno\u015b\u0107, jak i regularny rysunek \u017ceber. Te wprowadzone przez niego do przestrzeni biegn\u0105 autonomicznie, dziel\u0105c j\u0105 na mniejsze pokoje, izby i alkowy. We wn\u0119trzach \u0142uki gotyckich sklepie\u0144, zamieniaj\u0105ce si\u0119 w uko\u015bne elipsy, tworz\u0105 rodzaj sieci zamykaj\u0105cej w swych oczkach poszczeg\u00f3lne postaci. Rysunek \u017ceber nigdy nie jest funkcjonalnym elementem projektu. Traktowany jest jako ornament i spos\u00f3b podkre\u015blenia detali. Jak zauwa\u017cy\u0142a Lotte Eisner sprawia to wra\u017cenie, jakby stabilno\u015b\u0107 dekoracji usi\u0142owa\u0142a zapanowa\u0107 nad p\u0142ynn\u0105 i \u201eimpresjonistyczn\u0105\u201d wibracj\u0105 w\u00a0 prawdziwie \u201eekspresjonistycznej\u201d strukturze.24<\/sup><\/p>\n

G\u0142\u0119bi\u0119 przestrzeni Poelziga zbudowa\u0142 \u015bwiat\u0142em. Jak cho\u0107by sie\u0107 belek w formie floralnego ornamentu zbli\u017conego do biegn\u0105cych ga\u0142\u0105zek, co oddaje odpowiedni szkic przygotowawczy. Dekoracyjne detale \u2013 maswerki, rozcz\u0142onkowuj\u0105ce \u015bcian\u0119 i dziel\u0105ce j\u0105 na szereg drobnych p\u00f3l zosta\u0142y opracowane na podstawie szkicu Poelziga. Jak ju\u017c powiedzia\u0142am, Wegener i Poelzig zgodzili si\u0119 co do fantastycznej postaci Golema, jako legendy opowiedzianej \u015bwiat\u0142em i cieniem, \u015brodkami nale\u017c\u0105cymi bardziej do \u201emalarskiego\u201d, ni\u017c do \u201elinearnego\u201d ekspresjonizmu. To, \u017ce \u015bwiat\u0142o by\u0142o w projektach Poelziga czynnikiem determinuj\u0105cym, mo\u017cemy si\u0119 przekona\u0107 na podstawie szkicu Beleuchtungskorper<\/em>. \u015awiat\u0142o dociera tu z muszlowatych, wisz\u0105cych kszta\u0142t\u00f3w, kt\u00f3re powiela fantastyczna forma sofy z domu Rabbiego Loewa. Ze wzgl\u0119du na stalaktytowate kszta\u0142ty sklepienia i system o\u015bwietlenia pok\u00f3j ten staje si\u0119 reminiscencj\u0105 berli\u0144skiej Grossses Schauspielhaus projektu Poelziga.<\/p>\n

Ze swymi stercz\u0105cymi szczytami, krzywymi i pochy\u0142ymi oknami i wie\u017cami o nietrwa\u0142ej, niebezpiecznej konstrukcji budowle Poelziga stworzone do Golema<\/em> graj\u0105 swe role niczym aktorzy. Jak wyrazi\u0142 si\u0119 artysta o tym niemym filmie, architektura zdawa\u0142a si\u0119 \u201em\u00f3wi\u0107\u201d, \u201egada\u0107\u201d. Kiedy generaln\u0105 cech\u0105 kina niemego jest o\u017cywienie j\u0119zyka architektury i przek\u0142adanie gwa\u0142townych stan\u00f3w psychicznych bohater\u00f3w na ekspresyjne obrazy, scenografia Poelziga staje si\u0119 wyj\u0105tkowym osi\u0105gni\u0119ciem. Plastyczna wizja pozostawiona w filmie wiernie odpowiada literackiej wizji Meyrinka, kt\u00f3ry w Golemie<\/em> opisuje brzydkie domy dzielnicy \u017cydowskiej, prowadzone a\u017c do \u015bwitu, pe\u0142ne podekscytowania nocne rozmowy, delikatne drzewa, uderzaj\u0105ce o \u015bciany i tajemnicze d\u017awi\u0119ki echa ponad dachami. Daleka od bezpo\u015bredniej, stylistycznej imitacji groteskowa wersja gotyku sugeruje \u015bwiat zabarwiony tajemniczo\u015bci\u0105, fatalizmem i nerwowym oczekiwaniem na nieznane. Siegfried Kracauer nazwa\u0142 go \u201e\u015bwiatem st\u0119\u017ca\u0142ej halucynacji\u201d. Szerokie przej\u015bcia, dzielone \u017cebrami stropy, faliste i kr\u0119te schody, jak r\u00f3wnie\u017c izby, zag\u0142\u0119bione zakamarki wn\u0119trza koresponduj\u0105 z atmosfer\u0105 zamkni\u0119tego getta. R\u00f3wnolegle z budowlami widz \u015bledzi dramat Rabbiego Loewa, runi\u0119cie stworzonego przeze\u0144 dzie\u0142a, upadek pa\u0142acu kr\u00f3lewskiego i po\u017car w getcie. Zag\u0142ada filmowej przestrzeni odpowiada dramatowi ludzkich prze\u017cy\u0107. Ujawnia ona \u201elabirynt\u201d wewn\u0105trz ludzkiego cia\u0142a. Pierwsi krytycy filmu tak o nim powiedzieli: \u201eKto\u015b wspina si\u0119 spiralnymi klatkami schodowymi t\u0142ocz\u0105c si\u0119 pod g\u00f3r\u0119 niczym pe\u0142nymi zakr\u0119t\u00f3w kana\u0142ami [dr\u0105\u017conymi] w czaszce\u201d.25<\/sup> \u00a0(cdn.)<\/strong>\u00a0\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Agnieszka M. Wasieczko<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Przypisy:<\/strong><\/p>\n

16 <\/sup>Andriej, Ein Gesprach mit Paul Wegener. Einf\u00fchrendes zum Golem<\/em>, \u201eFilm-Kurier\u201c, 20. October 1920, s. 2;<\/p>\n

17<\/sup> T. Heuss, Das Lebensbild eines Deutschen Baumeisters<\/em>, Tubingen 1949, w: Julius Posener, Hans Poelzig. <\/em>Reflections on his Life and Work<\/em>, New York, Cambridge, Architectural History Foundation, MIT Press, 1992,\u00a0 s. 27;<\/p>\n

18<\/sup> P. Westheim, Eine Filmstadt von Poelzig<\/em>, “Das Kunstblatt” 4, no. 11, November 1920, s. 325 i nast.;<\/p>\n

19<\/sup> Obraz oraz plakat, opubl. w artykule: W. Pehnt, La porta sul prodigioso. Le archittetture di Hans Poelzig per il film \u201eDer Golem\u201d \/ Hans Poelzig\u2019s film sets for \u201eDer Golem\u201d, 1920 <\/em>, w: \u201eDomus\u201d, nr 688, Novembre 1997, s. 80;<\/p>\n

20<\/sup> L. Eisner, Ekran demoniczny<\/em>, op. cit., s. 61. O\u015bwiadczenie Poelziga, z\u0142o\u017cone Kurtzowi w: R. Kurztz, Expressionismus und Film<\/em>, Berlin 1926, Verlag Der Lichtb\u00fchne; ponadto cyt. za: L. H. Eisner, w: Richard Byrne, German Cinematic Expressionism 1919-1924<\/em>, Ann Arbor, Michigan University Microfilms 1962, s. 179;<\/p>\n

21<\/sup> L. Eisner, op.cit., s. 61;<\/p>\n

22<\/sup> J. R. Clarke, Expressionism in Film and Architecture: Hans Poelzig\u2019s Sets for Paul Wegener\u2019s \u201eThe Golem\u201d,<\/em> w:\u00a0 \u201eArt Journal\u201d, XXXIV\/2 Winter, 1974\/75, s. 115;<\/p>\n

23 J. R. Clarke, op. cit., s. 116;<\/p>\n

24 L. Eisner, Ekran demoniczny<\/em>, op. cit., s. 62;<\/p>\n

25 Andriej, Der Golem<\/em>, op. cit.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hans Poelzig (1869-1936), architekt, pedagog, autor licznych artyku\u0142\u00f3w i bogatego oeuvre malarskiego, tworzy\u0142 r\u00f3wnie\u017c scenografie teatralne i filmowe. Jego charakterystyczne<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-8959","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nKABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (3) - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (3) - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Hans Poelzig (1869-1936), architekt, pedagog, autor licznych artyku\u0142\u00f3w i bogatego oeuvre malarskiego, tworzy\u0142 r\u00f3wnie\u017c scenografie teatralne i filmowe. Jego charakterystyczne\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2013-02-01T16:06:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T19:54:21+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"15 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (3)\",\"datePublished\":\"2013-02-01T16:06:14+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:54:21+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/\"},\"wordCount\":2950,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/\",\"name\":\"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (3) - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2013-02-01T16:06:14+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:54:21+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (3)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (3) - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (3) - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Hans Poelzig (1869-1936), architekt, pedagog, autor licznych artyku\u0142\u00f3w i bogatego oeuvre malarskiego, tworzy\u0142 r\u00f3wnie\u017c scenografie teatralne i filmowe. Jego charakterystyczne","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2013-02-01T16:06:14+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T19:54:21+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"15 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (3)","datePublished":"2013-02-01T16:06:14+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:54:21+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/"},"wordCount":2950,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/","name":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (3) - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"datePublished":"2013-02-01T16:06:14+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:54:21+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-3\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (3)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8959","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8959"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8959\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8959"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8959"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8959"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}