{"id":8849,"date":"2013-01-21T21:12:31","date_gmt":"2013-01-21T21:12:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=8849"},"modified":"2013-11-02T20:54:21","modified_gmt":"2013-11-02T19:54:21","slug":"kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/","title":{"rendered":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (2)"},"content":{"rendered":"

Golem (hebr. \u201enieuformowany\u201d) to sztuczny cz\u0142owiek, powo\u0142any do \u017cycia przy pomocy kaba\u0142y praktycznej. Przypuszcza si\u0119, i\u017c legenda o jego powstaniu mog\u0142a zrodzi\u0107 si\u0119 w III-IV w. n.e. w kr\u0119gu neoplato\u0144skim.11<\/sup> Tworzenie golem\u00f3w by\u0142o jednym w etap\u00f3w kszta\u0142cenia adept\u00f3w Kaba\u0142y, uprawiaj\u0105cych alchemi\u0119. Z dziewiczej ziemi formowali oni posta\u0107 ludzk\u0105, po czym wykonywali wok\u00f3\u0142 niej magiczny taniec, u\u015bwietniony \u015bpiewem i recytacj\u0105 imion Boga lub kombinacji liter z hebrajskiej Ksi\u0119gi Stworzenia<\/em> (Sefer Jecirah<\/em>). Nast\u0119pnie golema o\u017cywia\u0142 wypisany na papierku tetragram, umieszczany pod j\u0119zykiem lub grawerowane na czole hebrajskie s\u0142owo. Istnieje wiele opowie\u015bci o ludziach, kt\u00f3rzy robili golemy. Do nich nale\u017cy Jeremiasz i jego syn ben Syrach, Abraham Ibn Ezra, Salomon-Ibn Gabirol, Eliasz Baal Szem z Che\u0142mna, Eliasz Gaon z Wilna i wielu innych. Jednak najs\u0142ynniejszym jest Jehuda Loew ben Bacalel, zw. Moharalem z Pragi (1520-1609). Sztuczny tw\u00f3r, kt\u00f3rego pono\u0107 stworzy\u0142 dla praskiej gminy ten teolog i mistyk, pozostaj\u0105cy w \u015bwiadomo\u015bci og\u00f3\u0142u kabalistycznym czarodziejem i alchemikiem, zainspirowa\u0142 wiele legend. Uformowany z py\u0142u i o\u017cywiony za pomoc\u0105 imienia bo\u017cego wsuni\u0119tego pod j\u0119zyk, golem pos\u0142usznie spe\u0142niaj\u0105c powinno\u015bci \u201eszabes goja\u201d odpowiada\u0142 na plecenia rabina. Pomaga\u0142 \u017bydom przetrwa\u0107 represje wymierzone przez w\u0142adze po oskar\u017ceniu ich o mord rytualny. Pewnego pi\u0105tkowego popo\u0142udnia podczas \u015bwi\u0119ta szabatu (hebr. \u201eKalabat Szabat\u201d, czyli \u201eprzyj\u0119cie szabatu\u201d) Jehuda Loew ben Bacalel modli\u0142 si\u0119 w praskiej Synagodze Stranovej. Odmawiano w\u0142a\u015bnie psalm szabatowy, gdy rabiemu doniesiono, \u017ce stworzony przez niego sztuczny cz\u0142owiek wpad\u0142 w sza\u0142, poniewa\u017c rabin wychodz\u0105c z domu zapomnia\u0142 o wyj\u0119ciu karteczki z formu\u0142\u0105 magiczn\u0105. Jehuda bez wahania wyszed\u0142 z synagogi i unieszkodliwi\u0142 golema, usuwaj\u0105c z jego ust magiczn\u0105 formu\u0142\u0119. To, co z niego pozosta\u0142o, zapiecz\u0119towano na strychu Synagogi Stranovej w Pradze. Jednak jak twierdzi Gerschom Scholem, autor ksi\u0105\u017cki Kaba\u0142a i jej symbolika<\/em>, zar\u00f3wno niemieckie, jak i hebrajskie \u017ar\u00f3d\u0142a, po\u015bwi\u0119cone \u017bydom wskazuj\u0105 na Polsk\u0119. W szczeg\u00f3lno\u015bci to powsta\u0142a ok.1600 r. legenda o rabinie z Che\u0142mna – Eliaszu Baal-Szemie (zm. 1583 r.).12<\/sup> By\u0107 mo\u017ce tu\u017c przed po\u0142ow\u0105 XVIII wieku dotar\u0142a ona do Pragi.<\/span><\/p>\n

<\/span>Legend\u0119 o Golemie na kartach swych powie\u015bci ochoczo podj\u0119li romantycy: Heine, Hoffmann, Jakob Grimm, Achim von Arnim, a w szczeg\u00f3lno\u015bci Gustaw Meyrink. Jego fantastyczna opowie\u015b\u0107 Golem <\/em>ukaza\u0142a si\u0119 w 1915 r. tu\u017c po pierwszej wersji filmowej tego tematu, podj\u0119tej przez Wegenera. Sprzedaj\u0105c raczej hinduskie, ni\u017c \u017cydowskie idee zbawienia upodabnia golema do Ahaswera, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 co 33 lata. Przyjrzyjmy si\u0119 teraz kolejnym filmom nakr\u0119conym przez Wegenera. Pierwsza wersja Golema<\/em> z 1914 roku, \u0142\u0105cz\u0105ca wydarzenia wsp\u00f3\u0142czesne (odkrycie Golema w Pradze) z legend\u0105 o stworzeniu Golema przez rabina Loewa oko\u0142o 1580 r. – niestety zgin\u0119\u0142a. Prawdopodobnie utrzymana by\u0142a w stylu Studenta z<\/em> Pragi<\/em>. Kolejn\u0105 wersj\u0119 Der Golem und die Tanzerin<\/em> (Golem i tancerka<\/em>) z 1917 r. znamy dzi\u015b wy\u0142\u0105cznie z tytu\u0142u. W roli g\u0142\u00f3wnej m\u00f3g\u0142 wyst\u0105pi\u0107 sam Wegener. Zachowa\u0142 si\u0119 tylko Golem<\/em> z 1920 r., kt\u00f3rego tre\u015b\u0107 czerpie z legendy z czas\u00f3w Rudolfa II, m\u00f3wi\u0105cej o narodzinach gigantycznej figury z gliny. W pocz. 1930 roku, w dobie kina ud\u017awi\u0119kowionego Paul Wegener zamierza\u0142 powr\u00f3ci\u0107 do tego tematu po raz czwarty, lecz jego projekt, po\u015bwi\u0119cony legendzie \u017cydowskiej odrzuci\u0142y w\u0142adze narodowo- socjalistyczne.<\/span><\/p>\n

Oto kr\u00f3tki zarys scenariusza Paula Wegenera do filmu z 1920 roku: Za panowania cesarza Rudolfa II Habsburga (Otto Geb\u00fchr) Rabbi Loew (Albert Steinr\u00fcck) chc\u0105c przewidzie\u0107 wypadki przysz\u0142o\u015bci i ostrzec \u017byd\u00f3w przed ewentualnym niebezpiecze\u0144stwem, stale wpatrywa\u0142 si\u0119 w gwiazdy. \u015aledz\u0105c ksi\u0119gi kabalistyczne dowiedzia\u0142 si\u0119, i\u017c pewnego dnia Golem – istota ulepiona z gliny o\u017cyje, by uwolni\u0107 nar\u00f3d \u017cydowski z niewoli i ucisku. Przywo\u0142a\u0142 wi\u0119c Astarota, kt\u00f3ry jako jedyny mia\u0142 moc wypowiedzenia magicznej sylaby. Ten zamkn\u0105\u0142 symbole w hebrajsk\u0105 gwiazd\u0119 i zawiesi\u0142 na piersi wskrzeszanego pos\u0105gu z gliny, daj\u0105c mu \u017cycie. Odt\u0105d w domu rabina pe\u0142ni\u0142 on rol\u0119 \u201eszabes goja\u201d – w kulturze \u017cydowskiej pomocnika, kt\u00f3ry wyr\u0119cza\u0142 go w czynno\u015bciach domowych zakazanych w dniu szabasu. Rabbi po raz pierwszy zaprezentowa\u0142 publicznie Golema (Paul Wegener) podczas uroczysto\u015bci na dworze cesarskim, budz\u0105c tym samym l\u0119k \u015bwity. Kiedy Golem ratuje \u017cycie w\u0142adcy, ten z wdzi\u0119czno\u015bci wydaje edykt, u\u0142askawiaj\u0105cy \u017byd\u00f3w i chroni\u0105cy ich przed prze\u015bladowaniami. Jednak pewnego dnia podczas nieobecno\u015bci Rabbiego Loewa zostaje zniewa\u017cony przez jego asystenta. Postanawia si\u0119 wi\u0119c zem\u015bci\u0107. W dniu szabasu, kiedy ca\u0142a gmina \u017cydowska zgromadzi\u0142a si\u0119 w synagodze na zwyczajowych mod\u0142ach, podpala dom rabina. Siej\u0105c w getcie zniszczenie zwraca si\u0119 ku swemu stw\u00f3rcy. Jednak gubi go pierwszy gest czu\u0142o\u015bci, kt\u00f3ry okazuje mu ma\u0142a dziewczynka. Kolos bierze j\u0105 na r\u0119ce, jednak bawi\u0105c si\u0119 z nim zrywa ona magiczn\u0105 gwiazd\u0119. Wtedy golem upada na ziemi\u0119, rozsypuj\u0105c si\u0119 na cz\u0119\u015bci.<\/span><\/p>\n

\u201eCudowny, tajemniczy, wizjonerski i przera\u017caj\u0105cy\u201d \u2013 tak pisano o filmie. Widz\u00f3w poruszy\u0142a szczeg\u00f3lnie \u017cydowska legenda o powo\u0142aniu do \u017cycia sztucznego cz\u0142owieka. Jedna z najstarszych pokus cz\u0142owieka, szczeg\u00f3lnie zafrapowa\u0142a zbiorow\u0105 wyobra\u017ani\u0119 po I wojnie \u015bwiatowej. To marzenie obecne ju\u017c w epoce romantycznej, teraz ujawni\u0142o szczeg\u00f3lnie niepokoj\u0105cy potencja\u0142. W czasach po raz pierwszy w dziejach ludzko\u015bci posuni\u0119tej na tak\u0105 skal\u0119 militaryzacji, industrializacji oraz nowoczesnymi technologiami fascynacja sztucznym cz\u0142owiekiem jawi\u0142a si\u0119 jako szczeg\u00f3lne zagro\u017cenie. Wegener podkre\u015bla\u0142, \u017ce zawsze czu\u0142 si\u0119 g\u0142\u0119boko poruszony \u201ecich\u0105, bezwoln\u0105 i s\u0142u\u017calcz\u0105 osobowo\u015bci\u0105 giganta, stworzonego przez cz\u0142owieka\u201d.13<\/sup><\/span><\/p>\n

Ze wzgl\u0119d\u00f3w religijnych praska gmina \u017cydowska nie pozwoli\u0142a mu sfilmowa\u0107 starego cmentarza. Jednak wszyscy wsp\u00f3\u0142pracownicy Wegenera zgodzili si\u0119, i\u017c jego ambitny projekt nie powinien przypomina\u0107 ani dramatu historycznego, ani \u0142atwej opowiastki z historyczn\u0105 Prag\u0105 jako miejscem zdarze\u0144. Celem mia\u0142o by\u0107 oddanie klimatu ba\u015bni, nasyconej groz\u0105 legendy i podkre\u015blenie atmosfery horroru. Nic dziwnego, gdy\u017c ma\u0142o jest miast na \u015bwiecie, kt\u00f3re podobnie jak Praga prowokowa\u0142yby \u017cyj\u0105cych w nim pisarzy do tworzenia literatury pe\u0142nej tajemnic i zagadek. Kr\u0119te, w\u0105skie uliczki, ciemne zau\u0142ki i niewielkie domki pag\u00f3rkowatej Ma\u0142ej Strany stanowi\u0142y idealn\u0105 sceneri\u0119 dla romantycznych powie\u015bci \u201ez dreszczykiem\u201d, literatury gotyckiej, a kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej – dla niepokoj\u0105cej tw\u00f3rczo\u015bci ekspresjonist\u00f3w. Wspomnijmy tu b\u0119d\u0105cych pod urokiem starej Pragi Meyrinka, Franza Werfla i tw\u00f3rc\u00f3w kina ekspresjonistycznego z Gabinetem Dr Caligari<\/em> na czele. \u201eTo nie Praga ani \u017cadne inne miasto. To raczej poetycki pejza\u017c miejski, architektoniczna parafraza legendy Golema\u201d \u2013 powiedzia\u0142 Paul Wegener o wyimaginowanej dekoracji, w ca\u0142o\u015bci wzniesionej w atelier. Okoliczno\u015bci jej powstania ods\u0142aniaj\u0105 nam bezcenne materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe – wspomnienia wsp\u00f3\u0142re\u017cysera Carla Boese z 1920 roku. 14<\/sup> Opar\u0142 si\u0119 on na informacjach otrzymanych od Marianne Poelzig, wdowie po scenografie Hansie Poelzigu. Jak si\u0119 dowiadujemy, wyborowi projektanta dekoracji Wegener i Boese po\u015bwi\u0119cili niezwykle wiele uwagi. O Poelzigu pomy\u015bleli wtedy, kiedy w listopadzie 1919 roku ws\u0142awi\u0142 si\u0119 \u201ewymodelowanym na kszta\u0142t niezwyk\u0142ej jaskini\u201d wn\u0119trzem Grosses Schauspielhaus. To Carl Boese poleci\u0142 Wegenerowi niezwyk\u0142ego architekta, Hansa Poelziga i znakomitego dekoratora Kurta Richtera, kt\u00f3ry mia\u0142 czuwa\u0107 nad ca\u0142o\u015bci\u0105 realizacji. Wegener pozna\u0142 Poelziga jeszcze przed wojn\u0105, kiedy w czasach kryzysu Niemiec wielki architekt pozostawa\u0142 bez pracy. Teraz ch\u0119tnie te\u017c przyj\u0105\u0142 jego propozycj\u0119 wykonania szkic\u00f3w do drugiej wersji Golema<\/em>. Jak podkre\u015bla Carl Boese, wsp\u00f3lne zainteresowanie fantastyk\u0105 i tajemniczo\u015bci\u0105 sprawi\u0142y, \u017ce wsp\u00f3\u0142praca na planie filmu okaza\u0142a si\u0119 niezwykle owocna. Poelzig wykona\u0142 liczne szkice, natomiast wykonanie makiet powierzy\u0142 \u017conie Marlenie Moeschke-Poelzig. W swym atelier na szerokich sto\u0142ach wznios\u0142a ona wielkie modele z gliny. Nast\u0119pnie na planie filmowym wzniesiono na ich podobie\u0144stwo finalne dekoracje.\u201d15 <\/sup>(cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/sup><\/p>\n

Agnieszka M. Wasieczko<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Przypisy:<\/strong><\/p>\n

11<\/sup> Por. Alan Unterman, Encyklopedia tradycji i legend \u017cydowskich<\/em>, z ang. prze\u0142. Olga Zienkiewicz, Wyd. Ksi\u0105\u017cka i Wiedza, Warszawa 1994, s. 102; has\u0142o: \u201eGolem\u201d;<\/p>\n

12<\/sup> G. Sholem, Kaba\u0142a i jej symbolika<\/em>, rozdz. 5 pt.: Wyobra\u017cenie Golema w kontek\u015bcie<\/em> tellurycznym i magicznym<\/em>, Krak\u00f3w 1996, s. 217;<\/p>\n

13<\/sup> Cyt. za: L. Eisner, op.cit., s. 51;<\/p>\n

14<\/sup> C. Boese, Erinnerungen an die Entstehung und an die Aufnahmen eines der ber\u00fchmtesten Stummfilme: \u201eDer Golem\u201c,<\/em> maszynopis w zbiorach Deutsche Kinemathek, Berlin;<\/p>\n

15<\/sup> C. Boese, Chwyty techniczne zastosowane w \u201eGolemie\u201d (1920),<\/em> Aneks IV, pt. Marlena Poelzig i dekoracje do \u201eGolema\u201d<\/em>, opubl. w: L. Eisner, Ekran demoniczny<\/em>, s. 234.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Golem (hebr. \u201enieuformowany\u201d) to sztuczny cz\u0142owiek, powo\u0142any do \u017cycia przy pomocy kaba\u0142y praktycznej. Przypuszcza si\u0119, i\u017c legenda o jego powstaniu<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-8849","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nKABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (2) - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (2) - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Golem (hebr. \u201enieuformowany\u201d) to sztuczny cz\u0142owiek, powo\u0142any do \u017cycia przy pomocy kaba\u0142y praktycznej. Przypuszcza si\u0119, i\u017c legenda o jego powstaniu\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2013-01-21T21:12:31+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T19:54:21+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"7 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (2)\",\"datePublished\":\"2013-01-21T21:12:31+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:54:21+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/\"},\"wordCount\":1455,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/\",\"name\":\"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (2) - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2013-01-21T21:12:31+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:54:21+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (2)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Golem (hebr. \u201enieuformowany\u201d) to sztuczny cz\u0142owiek, powo\u0142any do \u017cycia przy pomocy kaba\u0142y praktycznej. Przypuszcza si\u0119, i\u017c legenda o jego powstaniu","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2013-01-21T21:12:31+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T19:54:21+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"7 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (2)","datePublished":"2013-01-21T21:12:31+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:54:21+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/"},"wordCount":1455,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/","name":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"datePublished":"2013-01-21T21:12:31+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:54:21+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kabala-mit-stworzenia-a-scenografia-w-filmie-golem-paula-wegenera-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"KABA\u0141A, MIT STWORZENIA A SCENOGRAFIA W FILMIE \u201eGOLEM\u201d PAULA WEGENERA (2)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8849","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8849"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8849\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8849"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8849"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8849"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}