{"id":8758,"date":"2013-01-13T18:03:47","date_gmt":"2013-01-13T18:03:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=8758"},"modified":"2013-11-02T21:16:11","modified_gmt":"2013-11-02T20:16:11","slug":"zrozumiec-spektakl-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/","title":{"rendered":"ZROZUMIE\u0106 SPEKTAKL (2)"},"content":{"rendered":"

Proletariat, w rozumieniu Deborda, by\u0142 i jest obiektem manipulacji r\u00f3\u017cnych grup spo\u0142ecznych, kt\u00f3rych cele s\u0105 niejasne (jak w kolektywnym anarchizmie), b\u0105d\u017a s\u0142u\u017c\u0105 utrzymaniu dominacji klasowej (jak w socjalizmie). Zarazem jednak dla Deborda to w\u0142a\u015bnie proletariat stanowi t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3ra jest w stanie doprowadzi\u0107 do odwr\u00f3cenia (detournement<\/em>) \u015bwiata (postawienia go na nogi) i zlikwidowania rozdzielenia. Klasa ta, zdaniem autora, ca\u0142kowicie zatraci\u0142a perspektyw\u0119 swojej autonomii, swoje z\u0142udzenia, ale nie przesta\u0142a istnie\u0107 (t. 114). Proletariat jest zatem \u201eolbrzymi\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy stracili wszelk\u0105 w\u0142adz\u0119 nad sposobem swojego \u017cycia\u201d. Klasa ta zostaje wzmocniona przez zanik ch\u0142opstwa. W sferze us\u0142ug za\u015b, w pracy umys\u0142owej, rozwija si\u0119 logika pracy fabrycznej. St\u0105d reprezentanci tego dzia\u0142u gospodarki zasilaj\u0105 szeregi wsp\u00f3\u0142czesnego proletariatu (t. 114). Uzewn\u0119trzniona si\u0142a tej klasy w postaci jej pracy, ale te\u017c i si\u0142 pa\u0144stwowych, partii politycznych, zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, kt\u00f3re sama stworzy\u0142a, aby uniezale\u017cni\u0107 si\u0119, w rzeczywisto\u015bci uczestniczy w umacnianiu spo\u0142ecze\u0144stwa kapitalistycznego (t. 114). Je\u017celi zatem proletariat chce przezwyci\u0119\u017cy\u0107 spektakl, to musi nie\u015b\u0107 ze sob\u0105 \u201erewolucj\u0119, kt\u00f3ra nie mo\u017ce zostawi\u0107 nic na zewn\u0105trz niej samej\u201d (t. 114). Debord uwa\u017ca, \u017ce \u201e\u017cadne ilo\u015bciowe polepszenie jego n\u0119dzy, \u017cadne z\u0142udne w\u0142\u0105czenie go do hierarchii, nie s\u0105 trwa\u0142ym lekarstwem na jego niezadowolenie\u201d. Autor domaga si\u0119 zatem zmiany jako\u015bciowej, zmieniaj\u0105cej cz\u0142owieka i otaczaj\u0105cy go \u015bwiat. Co do form organizacji ruchu robotniczego (czy te\u017c raczej neoproletariackiego) wyra\u017ca si\u0119 niejasno, ma\u0142o precyzyjnie. Jest zdania, i\u017c odpowiedni\u0105 form\u0105 polityki mia\u0142yby by\u0107 rady, tworz\u0105ce nast\u0119pnie federacje. W sk\u0142ad tych ostatnich wchodziliby delegaci uprzednio wybrani na radach, kt\u00f3rzy w ka\u017cdej chwili mogliby by\u0107 odwo\u0142ani (t. 116). Co do jednego jest jednak Debord pewien – rewolucyjna organizacja b\u0119dzie musia\u0142a przesta\u0107 istnie\u0107 w momencie zniesienia spo\u0142ecze\u0144stwa rozdzielonego (t. 120).<\/span><\/p>\n

<\/span>Debord przedstawia tak\u017ce w swoich rozwa\u017caniach proces zaw\u0142adni\u0119cia przez spektakl czasem i przestrzeni\u0105. Autor zauwa\u017ca, \u017ce oba te wymiary podporz\u0105dkowane zosta\u0142y logice ekonomii. Dla Deborda czas i historia s\u0105 nierozerwalnie zwi\u0105zane z w\u0142adz\u0105 (t. 132). Uwa\u017ca, \u017ce to posiadacze czasu nadali sens historii. Wraz ze zwyci\u0119stwem bur\u017cuazji czas podporz\u0105dkowany zosta\u0142 produkcji ekonomicznej. Jest to, zdaniem Deborda, zarazem triumf przedmiot\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie seryjna produkcja towar\u00f3w rozpocz\u0119\u0142a proces zaw\u0142adni\u0119cia czasem. Natomiast klasa ludzi posiadaj\u0105cych w\u0142adz\u0119, tworz\u0105ca organizacyjne formy spo\u0142ecze\u0144stwa, przyw\u0142aszcza sobie cz\u0119\u015b\u0107 dochodu, wypracowanego przez klas\u0119 robotnicz\u0105 (warto\u015b\u0107 dodatkow\u0105) oraz \u201enadwy\u017ck\u0119 czasu, wynik\u0142\u0105 z organizacji czasu \u017cyj\u0105cego\u201d(t. 128). St\u0105d nier\u00f3wnomierna dystrybucja czasu wolnego staje si\u0119 jednym z wymiar\u00f3w maj\u0105cej miejsce w spo\u0142ecze\u0144stwie walki klas.<\/span><\/p>\n

Czym zatem jest czas spektakularny? Zdaniem Deborda, ma on charakter pseudocykliczny (t. 148). W rzeczywisto\u015bci jest konsumpcyjnym przybraniem czasu-towaru produkcji (t. 149). Spo\u0142ecze\u0144stwo opanowane zostaje przez wakacje, rozrywki, kt\u00f3re ukazywane s\u0105 na dystans. Te spektakularne towary prezentowane s\u0105 jako momenty realnego \u017cycia, w kt\u00f3rym nale\u017cy czeka\u0107 na ich cykliczny powr\u00f3t. Zdaniem autora to, co ukazywane by\u0142o jako prawdziwe \u017cycie, okazuje si\u0119 \u017cyciem tylko bardziej realnie spektakularnym (t. 153). Cykliczno\u015b\u0107 ca\u0142kowicie podporz\u0105dkowana jest gospodarce, maksymalizacji zysk\u00f3w. I tak spektakl obfituje w r\u00f3\u017cnego rodzaju pseudo\u015bwi\u0119ta, kt\u00f3rych celem jest zwi\u0119kszenie ekonomicznego obrotu (t. 154). Z tego te\u017c powodu u ludzi pojawia si\u0119 nienasycenie, niespe\u0142nienie, co prowadzi do rozczarowania \u015bwiatem. Spektakl jest \u201efa\u0142szyw\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 czasu\u201d (t. 158).<\/span><\/p>\n

Zdaniem Deborda konsumpcja i nowoczesne produkty zagospodarowuj\u0105 te\u017c przestrze\u0144. Naturalnie ludzkie otoczenie zostaje wzi\u0119te w posiadanie przez kapitalizm (t. 169). Urbanistyka jest zatem gigantycznym przedsi\u0119wzi\u0119ciem, kt\u00f3rego celem staje si\u0119 podtrzymanie dominacji klasowej. Miejskie warunki produkcji niebezpiecznie zgromadzi\u0142y w jednym miejscu masy robotnik\u00f3w. St\u0105d wysi\u0142ki wszelkiej w\u0142adzy skierowane s\u0105 w utrwalenie atomizacji klas ni\u017cszych oraz w utrzymanie porz\u0105dku na ulicy. Tak ulica przestaje istnie\u0107. Kapitalizm, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 ca\u0142kowit\u0105 dominacj\u0119, musi absolutnie przekszta\u0142ci\u0107 przestrze\u0144, tworz\u0105c z niej w\u0142asn\u0105 dekoracj\u0119 (t. 169). Jak zauwa\u017ca M. Kwaterko: \u201eUlica by\u0142a \u017cyciem miasta (miejscem rozm\u00f3w, dyskusji, kawiarni, knajp, teatr\u00f3w, itd. – przyp. \u0141. K.). To \u017cycie zosta\u0142o wyparte przez ch\u0142odn\u0105 logik\u0119 witryn sklepowych, kt\u00f3rej pierwsze prawid\u0142o brzmia\u0142o: <<idealny czas przemierzania ulicy powinien by\u0107 najmniejszym potrzebnym na kontemplacj\u0119 wystaw i ewentualnie – sprowokowanie wej\u015bcia do sklepu>>\u201d. Zdaniem Deborda spektakl przyczynia si\u0119 do zniszczenia \u015brodowiska miejskiego. Zapanowuje dyktatura samochodu. W krajobraz wpisuje si\u0119 autostrada, przemieszczaj\u0105ca dawne centra i doprowadzaj\u0105ca do rozproszenia miasta. Przestrze\u0144 organizuje si\u0119 tymczasem \u201ewok\u00f3\u0142 <<fabryk dystrybucji>>, kt\u00f3rymi s\u0105 gigantyczne supermarkety, wzniesione w ogo\u0142oconej przestrzeni na coko\u0142ach parking\u00f3w\u201d (t. 174). Spektakularnej urbanizacji Debord przeciwstawia jednostkow\u0105 urbanizacj\u0119. Otoczenie cz\u0142owieka powinno by\u0107 formowane zgodnie z jego potrzebami emocjonalnymi.<\/span><\/p>\n

W spektaklu towarem jest tak\u017ce kultura. Staje si\u0119 ona motorem ekonomicznego rozwoju (t. 193). Towarzyszy temu destrukcja j\u0119zyka, a co za tym idzie i komunikacji. Zdaniem Deborda ta sytuacja mo\u017ce by\u0107 postrzegana oficjalnie za warto\u015b\u0107 pozytywn\u0105, chodzi przecie\u017c o og\u0142oszenie zgody na panuj\u0105ce status quo<\/em>. Wszelka komunikacja mi\u0119dzy lud\u017ami zostaje zatem uznana za nieistniej\u0105c\u0105 (t. 192).<\/span><\/p>\n

Sytuacj\u0119 t\u0119 ma ujawnia\u0107 i negatywnie ocenia\u0107 zaproponowana przez autora – teoria krytyczna. Ma by\u0107 krytyk\u0105 spektaklu, jego realnych warunk\u00f3w. Zarazem jednak nie oczekuje cud\u00f3w od klasy robotniczej. \u201eZak\u0142ada ona nowe sformu\u0142owanie oraz realizacj\u0119 proletariackich wymaga\u0144 jako przedsi\u0119wzi\u0119cie d\u0142ugofalowe\u201d (t. 203). Owa teoria krytyczna nie mo\u017ce istnie\u0107 bez swojej praktyki (t. 203). Powinna si\u0119 przekazywa\u0107 w swym w\u0142asnym j\u0119zyku. Mia\u0142by to by\u0107 j\u0119zyk dialektyczny – j\u0119zyk sprzeczno\u015bci, zar\u00f3wno w swej formie, jak i tre\u015bci. J\u0119zyk ten \u201enie jest negacj\u0105 stylu, ale stylem negacji\u201d (t. 204).<\/span><\/p>\n

Aby zrozumie\u0107 spektakl, nie mo\u017cna zapomnie\u0107 tak\u017ce i o tym, \u017ce jest on zmaterializowaniem si\u0119 ideologii; ideologii, kt\u00f3ra odnios\u0142a sukces dzi\u0119ki produkcji ekonomicznej. Spektakl \u201emiesza w praktyce rzeczywisto\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 z ideologi\u0105, kt\u00f3rej uda\u0142o si\u0119 dopasowa\u0107 ca\u0142\u0105 realno\u015b\u0107 do swojego modelu\u201d (t. 212). Ta zmaterializowana ideologia pozostaje bez nazwy, nie ma te\u017c okre\u015blonego programu historycznego. Sprowadza si\u0119 zdaniem autora do konstatacji, \u017ce \u201ehistoria ideologii jest sko\u0144czona\u201d (t. 213).<\/span><\/p>\n

Jednostka charakteryzuje si\u0119 w \u015bwiecie nowoczesnego kapitalizmu swoistym autyzmem (t.\u00a0 217, 218). Zdaniem Deborda stanowi to konsekwencj\u0119 wcielenia w \u017cycie [ka\u017cdego] systemu ideologicznego. Prowadzi to do \u201ezubo\u017cenia, podporz\u0105dkowania i zaprzeczenia rzeczywistego \u017cycia\u201d(t. 215). Spektakl jest zatem \u201ematerialnym <<wyrazem rozdzielenia i oddzielenia cz\u0142owieka od cz\u0142owieka>>\u201d(t. 215). Bierne znoszenie tego losu, codziennej obco\u015bci prowadzi nieuchronnie do szale\u0144stwa. Cz\u0142owiek ucieka do technik magicznych, do iluzji. Jego odpowiedzi\u0105 na komunikacj\u0119 bez odpowiedzi staje si\u0119 konsumpcja towar\u00f3w. \u201ePotrzeba na\u015bladowania, kt\u00f3rej doznaje konsument, wi\u0105\u017ce si\u0119 ze zdziecinnieniem, spowodowanym przez wszystkie aspekty jego funkcjonalnego wyw\u0142aszczenia\u201d (t. 219).<\/span><\/p>\n

Debord proponuje zerwanie z materialnymi podstawami odwr\u00f3conej rzeczywisto\u015bci, z ekonomi\u0105, kt\u00f3ra jest celem sama dla siebie. Na tym, jego zdaniem, polega \u201esamowyzwolenie naszej epoki\u201d(t. 221).<\/span><\/p>\n

Pogl\u0105dy Guy Deborda, przedstawione przeze mnie powy\u017cej, stanowi\u0105 bezkompromisow\u0105 i radykaln\u0105 krytyk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnego systemu kapitalistycznego. Autor si\u0119ga do samych \u017ar\u00f3de\u0142 teorii krytycznej, inspiruje go anarchizm oraz marksizm.<\/span><\/p>\n

Debord przedstawia inny obraz systemu, ni\u017c ten, do kt\u00f3rego jeste\u015bmy przyzwyczajeni. Neoliberalne gloryfikacje kapitalizmu zazwyczaj przemilczaj\u0105 jego negatywne skutki, a je\u017celi ju\u017c nawet o nich wspominaj\u0105, to wszelkie patologie i dysfunkcje spisuj\u0105 na barki spo\u0142ecze\u0144stwa. St\u0105d ju\u017c niedaleko do sformu\u0142owania, \u017ce tak naprawd\u0119 to system jest w porz\u0105dku, zawiedli tylko ludzie.<\/span><\/p>\n

Pogl\u0105dy Deborda wyrastaj\u0105 z niezadowolenia, niezgody na dehumanizacj\u0119 cz\u0142owieka. Ostrze swojej krytyki kieruje nie tylko wobec kapitalizmu, ale r\u00f3wnie\u017c wobec nieodpowiedzialnych pomys\u0142\u00f3w przebudowy tego systemu. Autor nie boi si\u0119 atakowa\u0107 Lenina, Trockiego, Mao a nawet anarchizmu. Zauwa\u017ca bowiem, i\u017c jakakolwiek nieprzemy\u015blana pr\u00f3ba doprowadzenia do zmiany spo\u0142ecznej szybko mo\u017ce si\u0119 przeobrazi\u0107 w nowe zniewolenie (jak to mia\u0142o miejsce w przypadku bolszewizmu). Jednocze\u015bnie Debord nie zgadza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na istniej\u0105cy porz\u0105dek rzeczy. Nowe niewolnictwo mo\u017ce wygl\u0105da lepiej i jest, dzi\u0119ki obfito\u015bci towar\u00f3w, bardziej zno\u015bne, ale pozostaje tylko i wy\u0142\u0105cznie niewolnictwem. Wsp\u00f3\u0142czesny proletariusz p\u0142aci wysok\u0105 cen\u0119 za to, \u017ce udost\u0119pniono mu miejsce przy stole (mimo, \u017ce dostaje z niego i tak resztki) – ot\u00f3\u017c musi on bezwzgl\u0119dnie podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 logice ekonomii, ograniczy\u0107 swoje pragnienia, marzenia… System-spektakl my\u015bli za\u015b w gospodarczych kategoriach zysku-straty. Ci, kt\u00f3rzy s\u0105 dla niego zb\u0119dni – przestaj\u0105 w zasadzie istnie\u0107, spychani s\u0105 na margines.<\/span><\/p>\n

Debord chce, aby ludzie zrzucili w ko\u0144cu kajdany. Jego zdaniem aktualny poziom rozwoju si\u0142 wytw\u00f3rczych spo\u0142ecze\u0144stwa pozwala na to, aby ludzie oddali si\u0119 samorealizacji, zabawie. Zamiast pracy proponuje \u201espe\u0142nianie si\u0119\u201d. Poci\u0105ga\u0142oby to za sob\u0105 zmiany w osobowo\u015bci, psychice. Podporz\u0105dkowany, sztywny, nienasycony i cz\u0119sto gdzie\u015b w g\u0142\u0119bi nieszcz\u0119\u015bliwy cz\u0142owiek wszed\u0142by wreszcie na drog\u0119 rozwoju. Nie oznacza to natychmiastowego szcz\u0119\u015bcia. Trzeba zauwa\u017cy\u0107 jednak, \u017ce droga wolno\u015bci, samorealizacji i spontaniczno\u015bci jest zdecydowanie lepsza od biernej pozycji \u201ewidza\u201d w systemie. Innymi s\u0142owy, autor proponuje ruch, aktywno\u015b\u0107, bez kt\u00f3rych nie ma niezale\u017cno\u015bci, w przeciwie\u0144stwie do bezruchu, bierno\u015bci, proponuje \u017cycie<\/strong> przeciw nie-\u017cyciu<\/strong>.<\/span><\/p>\n

W jego rozwa\u017caniach szczeg\u00f3lne miejsce zajmuje poszukiwanie podmiotu historycznego, od kt\u00f3rego mog\u0142yby rozpocz\u0105\u0107 si\u0119 zmiany. Uwa\u017ca, \u017ce tak\u0105 rol\u0119 powinna pe\u0142ni\u0107 klasa robotnicza. Debord pr\u00f3buje okre\u015bli\u0107 jej wsp\u00f3\u0142czesny charakter. Zauwa\u017ca, i\u017c w ci\u0105gu stu lat mia\u0142o miejsce wiele negatywnych zjawisk, rozbijaj\u0105cych jedno\u015b\u0107 ruchu robotniczego. Do tych czynnik\u00f3w zaliczy\u0107 mo\u017cna: zdrad\u0119 teoretyk\u00f3w-ideolog\u00f3w, bankructwo ideowe socjaldemokracji, bolszewizm (szerzej ca\u0142y ruch komunistyczny), czy wreszcie \u201ezbur\u017cuazyjnienie\u201d robotnik\u00f3w. Kim s\u0105 zatem wsp\u00f3\u0142cze\u015bni proletariusze? S\u0105dz\u0119, \u017ce odpowied\u017a na to pytanie ukazuje s\u0142abe strony teorii Deborda. Nie potrafi bowiem skonkretyzowa\u0107, czym jest nowy proletariat i czy w og\u00f3le co\u015b takiego, w sensie klasowym, istnieje. Dla niego, tak przynajmniej mi si\u0119 wydaje, wsp\u00f3\u0142czesnymi przedstawicielami klasy robotniczej staj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno pracownicy fizyczni, jak i pracownicy umys\u0142owi zatrudnieni w us\u0142ugach. Jak zauwa\u017ca autor \u201eSpo\u0142ecze\u0144stwa…\u201d, r\u00f3wnie\u017c i do tego sektora przenikn\u0119\u0142a logika pracy fabrycznej. Nawet, je\u017celi zgodzimy si\u0119 z tym niezbyt precyzyjnym okre\u015bleniem klasy, to i tak musimy zauwa\u017cy\u0107, i\u017c jest to tylko klasa-w-sobie, klasa, kt\u00f3ra nie posiada \u015bwiadomo\u015bci swej odr\u0119bno\u015bci – i co wi\u0119cej – nic nie wskazuje, aby tak\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 w najbli\u017cszym czasie uzyska\u0142a. Okazuje si\u0119 te\u017c, \u017ce ksi\u0105\u017cka Deborda ma niewielki wp\u0142yw na ruch robotniczy. Pomimo zarzut\u00f3w autora, skierowanych pod adresem niekt\u00f3rych intelektualist\u00f3w (m.in. Lukacsa), jakoby pozostawali oni na zewn\u0105trz tego ruchu, to r\u00f3wnie\u017c i on sam zajmuje identyczn\u0105 pozycj\u0119. Debord od pocz\u0105tku by\u0142 przekonany, i\u017c jego utwory b\u0119d\u0105 mia\u0142y charakter elitarny i trafi\u0105 do w\u0105skiej grupy odbiorc\u00f3w. St\u0105d te\u017c idee tego sytuacjonisty okaza\u0142y si\u0119 wp\u0142ywowe w zasadzie tylko w \u015brodowiskach student\u00f3w, artyst\u00f3w czy intelektualist\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Moim zdaniem, zas\u0142ug\u0105 Deborda jest to, \u017ce jego krytyka nie personalizuje kapitalizmu, nie uto\u017csamia go z konkretnymi osobami, bur\u017cujami. Za b\u0142\u0119dy tego systemu oskar\u017ca przede wszystkim charakterystyczne dla niego mechanizmy, nieod\u0142\u0105cznie zwi\u0105zane z maksymalizacj\u0105 zysk\u00f3w. Konkurencja zmusza do doskonalenia proces\u00f3w zarz\u0105dzania, produkcji, reklamy. To za\u015b wymaga coraz wi\u0119kszej dyscypliny, kt\u00f3r\u0105 kapitalizm narzuca pracownikom. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nie odczuwamy tak silnie zniewolenia. Wydaje nam si\u0119, i\u017c jeste\u015bmy bardziej wolni. To, zdaniem Deborda, w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki przetrwaniu polepszonemu mo\u017cemy bez w\u0105tpliwo\u015bci przyjmowa\u0107 \u015bwiat iluzji – \u015bwiat spektaklu. Wyb\u00f3r ogranicza si\u0119 do wyboru Coca-Coli<\/em> b\u0105d\u017a Pepsi<\/em>, McDonalda<\/em> b\u0105d\u017a KFC<\/em>, itd. Pozostajemy w ka\u017cdej chwili niewolnikami systemu.<\/span><\/p>\n

To, co u Deborda zadziwiaj\u0105ce, to jego wiara i optymizm, z jakimi podchodzi do jako\u015bciowej zmiany spo\u0142ecze\u0144stwa. Zak\u0142ada bowiem, \u017ce ludzie, u\u015bwiadomiwszy sobie charakter spektaklu, podejm\u0105 walk\u0119 (\u201erewolucj\u0119\u201d) o bardziej godne i szcz\u0119\u015bliwe \u017cycie. Autor nie bierze pod uwag\u0119 faktu, i\u017c wcale tak by\u0107 nie musi. Czasami \u0142atwiej jest \u017cy\u0107 w iluzji, ni\u017c zmaga\u0107 si\u0119 z ci\u0119\u017carem prawdy. Poza tym wolno\u015b\u0107 i zwi\u0105zana z ni\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 dla niekt\u00f3rych bywaj\u0105 zbyt du\u017cym obci\u0105\u017ceniem. Mimo wszystko mam nadziej\u0119, \u017ce kiedy\u015b nast\u0105pi czas, gdy ludzie b\u0119d\u0105 mogli si\u0119 spe\u0142nia\u0107, realnie \u017cy\u0107.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u0141ukasz Kuty\u0142o<\/span><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Przypisy:<\/strong><\/p>\n

1.Piotr Rymarczyk, Polscy anarchi\u015bci wobec kapitalizmu<\/em>, w: \u201eLew\u0105 Nog\u0105\u201d nr 10, s. 119;<\/p>\n

2.Anka Ptaszkowska, Pos\u0142owie od t\u0142umacza<\/em>, w: Spo\u0142ecze\u0144stwo spektaklu<\/em>, s. 119;<\/p>\n

3. Ibidem;<\/p>\n

4.Wszystkie przypisy ze Spo\u0142ecze\u0144stwa…<\/em> pochodz\u0105 z tej\u017ce ksi\u0105\u017cki, wydanej przez Wyd.\u00a0 \u201es\u0142owo\/ obraz \/ terytoria\u201d, Gda\u0144sk, 1998;<\/p>\n

5.M. Kwaterko, Przyczynek do ostatecznej krytyki ekonomii politycznej<\/em>, \u201eRewolta\u201d nr 8.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Proletariat, w rozumieniu Deborda, by\u0142 i jest obiektem manipulacji r\u00f3\u017cnych grup spo\u0142ecznych, kt\u00f3rych cele s\u0105 niejasne (jak w kolektywnym anarchizmie),<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-8758","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nZROZUMIE\u0106 SPEKTAKL (2) - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"ZROZUMIE\u0106 SPEKTAKL (2) - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Proletariat, w rozumieniu Deborda, by\u0142 i jest obiektem manipulacji r\u00f3\u017cnych grup spo\u0142ecznych, kt\u00f3rych cele s\u0105 niejasne (jak w kolektywnym anarchizmie),\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2013-01-13T18:03:47+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T20:16:11+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"ZROZUMIE\u0106 SPEKTAKL (2)\",\"datePublished\":\"2013-01-13T18:03:47+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:16:11+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/\"},\"wordCount\":2190,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/\",\"name\":\"ZROZUMIE\u0106 SPEKTAKL (2) - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2013-01-13T18:03:47+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:16:11+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"ZROZUMIE\u0106 SPEKTAKL (2)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"ZROZUMIE\u0106 SPEKTAKL (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"ZROZUMIE\u0106 SPEKTAKL (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Proletariat, w rozumieniu Deborda, by\u0142 i jest obiektem manipulacji r\u00f3\u017cnych grup spo\u0142ecznych, kt\u00f3rych cele s\u0105 niejasne (jak w kolektywnym anarchizmie),","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2013-01-13T18:03:47+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T20:16:11+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"11 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"ZROZUMIE\u0106 SPEKTAKL (2)","datePublished":"2013-01-13T18:03:47+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:16:11+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/"},"wordCount":2190,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/","name":"ZROZUMIE\u0106 SPEKTAKL (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"datePublished":"2013-01-13T18:03:47+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:16:11+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/zrozumiec-spektakl-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"ZROZUMIE\u0106 SPEKTAKL (2)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8758","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8758"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8758\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8758"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8758"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8758"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}