{"id":867,"date":"2011-11-23T12:42:47","date_gmt":"2011-11-23T12:42:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=867"},"modified":"2013-11-16T23:44:16","modified_gmt":"2013-11-16T22:44:16","slug":"autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/","title":{"rendered":"Autopoiesis (2) \u2013 Geneza i rozw\u00f3j teorii"},"content":{"rendered":"

\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

Motto<\/strong>: Autopoiesis is <\/em>the process whereby an organization produces itself. An autopoietic organization is an autonomous and self-maintaining unity which contains component-producing processes. The components, through their interaction, generate recursively the same network of processes which produced them. An autopoietic system is operationally closed and structurally state determined with no apparent inputs and outputs. A cell, an organism, and perhaps a corporation are examples of autopoietic systems.<\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Francisco Varela<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Poj\u0119cie autopoiesis<\/em> i kszta\u0142towanie si\u0119 zasadniczych zr\u0119b\u00f3w teorii<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>Jak wiele innych, kszta\u0142towanych wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie poj\u0119\u0107, termin autopoiesis<\/em> swoj\u0105 etymologi\u0119 wywodzi ze staro\u017cytnej Hellady. Jest bowiem kompilacj\u0105 dwu greckich s\u0142\u00f3w \u2013 auto<\/em> oznacza \u201esamo\u201d za\u015b poiesis<\/em> to \u201ewytwarzanie\u201d. Mamy wi\u0119c do czynienia z \u201esamowytwarzaniem\u201d, cho\u0107 spotykany jest w literaturze termin ledwie spolszczony \u2013 \u201eautopoeza\u201d.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Teoria autopoiesis <\/em>powsta\u0142a w miejscu, kt\u00f3re \u015bwiatowa nauka winna mie\u0107 za nieco egzotyczne, a mianowicie w Chile. Fakt jej zaistnienia w\u0142a\u015bnie tam dowodzi jednak, i\u017c nie ma w\u0142a\u015bciwie (m.in. dzi\u0119ki coraz szybszej wymianie informacji) skrawk\u00f3w Ziemi, gdzie nie pracowaliby uczeni o wielkiej wiedzy, obdarzeni wystarczaj\u0105c\u0105 charyzm\u0105, by nie ba\u0107 si\u0119 zmiany paradygmat\u00f3w i pr\u00f3buj\u0105cy w zgodzie z w\u0142asnym sumieniem odpowiedzie\u0107 inaczej ni\u017c ich poprzednicy na nurtuj\u0105ce \u015bwiat nauki pytania o znaczeniu podstawowym.<\/span><\/p>\n

Powstanie \u017cycia (jak dot\u0105d umiemy zaobserwowa\u0107 je jedynie w \u201enajbli\u017cszym\u201d otoczeniu, czyli na Ziemi, pionierskie badania Kosmosu dowodz\u0105 na razie jedynie m o \u017c l i – w o \u015b c i wyst\u0119powania sprzyjaj\u0105cych mu warunk\u00f3w na innych planetach czy ich ksi\u0119\u017cycach \u2013 i to \u017cycia w naszym, ludzkim pojmowaniu, co prawdopodobnie nie musi by\u0107 jedynie s\u0142uszn\u0105 miar\u0105) nurtuje uczonych i filozof\u00f3w w\u0142a\u015bciwie od chwili, gdy nauczyli si\u0119 my\u015ble\u0107 abstrakcyjnie. Geneza byt\u00f3w o\u017cywionych od prapocz\u0105tk\u00f3w poznania wyprowadzana jest r\u00f3wnolegle z dwu niejako \u201epni\u201d \u2013 jedni s\u0105 zdania, i\u017c tylko jaki\u015b nadludzki byt, o nieogarnianej wr\u0119cz \u015bwiadomo\u015bci i takich mo\u017cliwo\u015bciach by\u0142 w stanie zapocz\u0105tkowa\u0107 procesy \u017cyciowe, drudzy, niepewni istnienia Boga, wol\u0105 doszukiwa\u0107 si\u0119 pocz\u0105tk\u00f3w \u017cycia w fizyko-bio-chemicznym \u201eprzypadku\u201d, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 najpierw do powstania najprostszych form o\u017cywionych (s\u0142ynne koacerwaty z teorii Oparina), a potem komplikowania ich na skutek reaguj\u0105cej na zmiany otoczenia naturalnej ewolucji.<\/span><\/p>\n

Tu r\u00f3wnie\u017c istniej\u0105 stanowiska, \u0142\u0105cz\u0105ce oba podej\u015bcia, jak i skrajnie odrzucaj\u0105ce przeciwny tok rozumowania. Jak podaje W. \u0141ugowski[1]<\/a>, samych tylko teorii, operuj\u0105cych na gruncie ewolucji chemicznej skonstruowano w ostatnich 40 latach XX w. oko\u0142o 150!!!<\/span><\/p>\n

W ich opracowywaniu pomagaj\u0105 dzi\u015b symulacje komputerowe \u2013 bez nich w\u0142a\u015bciwie niemo\u017cliwe by\u0142oby podj\u0119cie pr\u00f3b okre\u015blenia, jak na formowanie si\u0119 \u017cycia wp\u0142ywa\u0142y zmieniaj\u0105ce si\u0119 warunki atmosferyczne, glebowe, hydrologiczne. Trzeba przecie\u017c uwzgl\u0119dnia\u0107 wiele mo\u017cliwych kombinacji (geologia i paleobiologia nie przekazuj\u0105, niestety, nawet dok\u0142adnych ram czasowych panowania pewnego typu kola\u017cu przyrodniczych rozwi\u0105za\u0144, jakie istnia\u0142y w dziejach naszej planety, nie m\u00f3wi\u0105c o \u201eszczeg\u00f3\u0142ach\u201d), gdy\u017c to interakcje gatunk\u00f3w i warunk\u00f3w ich bytowania decyduj\u0105 o kierunku post\u0119powania ewolucji.<\/span><\/p>\n

Post\u0119p we wszystkich niemal dziedzinach wiedzy, zw\u0142aszcza przyrodniczej, zmienia te\u017c og\u00f3lne podej\u015bcie spo\u0142eczno\u015bci uczonych do kwestii powstawania \u017cycia. Najprawdopodobniej ostatnie p\u00f3\u0142wiecze dostarczy\u0142o do\u015b\u0107 danych, by od spekulacji przej\u015b\u0107 do podbudowy czysto fizykalnej aktualnych bada\u0144.<\/span><\/p>\n

Wybitny biochemik, Cyril Ponnamperuma (1923-1994) by\u0142 zdania, i\u017c o przysz\u0142o\u015bci bada\u0144, dotycz\u0105cych biogenezy, decyduj\u0105 g\u0142\u00f3wnie: a) wyniki prac radioastronom\u00f3w, b) coraz doskonalsze poznanie budowy i funkcjonowania kom\u00f3rek oraz c) powszechno\u015b\u0107 przyj\u0119cia przez \u015bwiat naukowy teorii ewolucji, kt\u00f3rej zr\u0119by nakre\u015bli\u0142 Charles Darwin.<\/span><\/p>\n

Biogeneza odpowiedzie\u0107 pr\u00f3buje na pytania, dotycz\u0105ce pochodzenia \u017cycia. Jednak\u017ce istniej\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci r\u00f3wnie, je\u015bli nie bardziej nawet podstawowe.<\/span><\/p>\n

Przynajmniej w znaczeniu potocznym umiemy rozr\u00f3\u017cni\u0107 formy \u017cywe od nieo\u017cywionych. Wiemy, i\u017c istniej\u0105 obok siebie r\u00f3wnolegle dwie kategorie byt\u00f3w \u2013 \u017cywych i \u017cycia pozbawionych. Rozumiemy r\u00f3wnie\u017c, \u017ce materia \u015bwiata martwego wykorzystywana jest w sporej mierze do zapewnienia warunk\u00f3w bytowych organizmom \u017cywym.<\/span><\/p>\n

Jednak\u017ce m\u00f3wimy tu ju\u017c o realnej kategorii istnie\u0144.<\/span><\/p>\n

Gdyby cofn\u0105\u0107 si\u0119 jeszcze dalej \u2013 musimy postawi\u0107 pytania nast\u0119puj\u0105ce:<\/span><\/p>\n

1)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Co to w\u0142a\u015bciwie znaczy, i\u017c co\u015b \u201ejest \u017cywe\u201d?<\/span><\/p>\n

2)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Dlaczego jedne byty \u201es\u0105 \u017cywe\u201d, inne za\u015b nie s\u0105?<\/span><\/p>\n

3)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Czy na to, by \u201eby\u0107 \u017cywym\u201d istnieje tylko jeden \u201espos\u00f3b\u201d, czy te\u017c mo\u017ce jest tych \u201esposob\u00f3w\u201d wi\u0119cej?<\/span><\/p>\n

Z dost\u0119pnych mi artyku\u0142\u00f3w (metodologicznie sporym utrudnieniem przy powstawaniu niniejszej pracy jest brak polskiej literatury przedmiotu) najpe\u0142niej histori\u0119 narodzin i umacniania si\u0119 teorii autopoiesis <\/em>przedstawi\u0142 Barry McMullin[2]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na jednego z tw\u00f3rc\u00f3w teorii, Francisco J. Varel\u0119 (1946-2002), McMullin pisze, i\u017c pocz\u0105tki jej si\u0119gaj\u0105 ko\u0144ca lat 60. XX w. F. J. Varela zosta\u0142 w\u00f3wczas studentem Humberto R. Maturany (ur. 1928), neurobiologa, wyk\u0142adaj\u0105cego w Departamencie Nauk Uniwersytetu w Santiago de Chile.<\/span><\/p>\n

Maturana by\u0142 ju\u017c uczonym o ugruntowanej s\u0142awie w dziedzinie neurofizjologii. Akurat w II po\u0142owie lat 60. zacz\u0105\u0142 krytycznie odnosi\u0107 si\u0119 do idei informacji, o kt\u00f3rej ju\u017c w\u00f3wczas wiedziano, i\u017c stanowi bezpo\u015bredni klucz do zrozumienia pracy umys\u0142u i procesu poznania. Splot zwi\u0105zanych z tym zagadnie\u0144 nie zosta\u0142 rozwik\u0142any do dzi\u015b.<\/span><\/p>\n

Maturan\u0119, a za nim Varela zainteresowa\u0142o, w jaki spos\u00f3b system nerwowy spaja informacj\u0119 z jej znaczeniem oraz nadaje jej rang\u0119 istotno\u015bciow\u0105 lub nie. Wbrew obowi\u0105zuj\u0105cemu wtedy paradygmatowi, Chilijczycy nie zgodzili si\u0119 z twierdzeniem, i\u017c znaczenie jest ju\u017c wewn\u0119trznie zawarte w \u201esurowej\u201d informacji. Oparli si\u0119 tu na badaniach Claude E. Shannona (1916-2001), jednego z tw\u00f3rc\u00f3w teorii informacji, kt\u00f3ry jako pierwszy wysnu\u0142 przypuszczenie, i\u017c ci\u0105gami zer i jedynek da si\u0119 opisa\u0107 ka\u017cdy obraz, ka\u017cde s\u0142owo i d\u017awi\u0119k, przyczyniaj\u0105c si\u0119 swymi pracami do powstania komputer\u00f3w i Internetu.<\/span><\/p>\n

Jednym z podstawowych za\u0142o\u017ce\u0144 prac C. E. Shannona w dziedzinie teorii informacji by\u0142o bowiem dok\u0142adne oddzielenie samej informacji od niesionego przez ni\u0105 znaczenia. Maturana i Varela doszli do wniosku, i\u017c znaczenie zostaje \u201ejako\u015b\u201d wygenerowane przez dynamiczny system nerwowy \u2013 jest tam osadzone i nierozerwalnie z nim sprz\u0119\u017cone.<\/span><\/p>\n

Varela, po kr\u00f3tkim okresie wsp\u00f3\u0142pracy z Maturan\u0105, pocz\u0105\u0142 zdobywa\u0107 wiedz\u0119 w USA. Pozna\u0142 tam Heinza von Voerstera (1911-2002), austriackiego fizyka i filozofa, o nieocenionym wk\u0142adzie do rozwoju cybernetyki, tw\u00f3rc\u0119 koncepcji\u00a0 cybernetyki drugiego stopnia. Poniewa\u017c m\u0142ody Chilijczyk nie zerwa\u0142 kontaktu ze swym mistrzem, pomi\u0119dzy trzema ju\u017c uczonymi rozwin\u0105\u0142 si\u0119 niezwykle p\u0142odny dialog.<\/span><\/p>\n

Punktem kulminacyjnym owych dyskusji by\u0142o opublikowanie w roku 1970 artyku\u0142u Maturany \u201eNeurofizjologia poznania\u201d[3]<\/a>. Po latach Varela wspomina\u0142 ten tekst jako decyduj\u0105cy krok w zupe\u0142nie nowym kierunku. W szczeg\u00f3lno\u015bci artyku\u0142, b\u0119d\u0105cy owocem dysput von Foerstera, Maturany i Vareli, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 \u015bwiata naukowego na \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek skierowania i korespondencji informacji w systemie nerwowym, co prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 szybko na zainteresowanie podstawowymi problemami, dotycz\u0105cymi molekularnej konstytucji kom\u00f3rki biologicznej, czyli w\u0142a\u015bciwie samego \u017cycia.<\/span><\/p>\n

W tym samym roku 1970 F. J. Varela wr\u00f3ci\u0142 do Chile i rozpocz\u0105\u0142 pod okiem Maturany samo dzieln\u0105 prac\u0119 badawcz\u0105 w Departamencie Biologii swej macierzystej uczelni. Tym razem uwaga badaczy skoncentrowa\u0142a si\u0119 na badaniu wewn\u0119trznej organizacji \u017cywego organizmu. Ich problemem sta\u0142o si\u0119 zarysowanie charakterystyki cech, rozgraniczaj\u0105cych \u017cycie od system\u00f3w martwych.<\/span><\/p>\n

Dokonali tego jednak w spos\u00f3b daleko odbiegaj\u0105cy od pos\u0142ugiwania si\u0119 biochemicznymi w\u0142a\u015bciwo\u015bciami wybranej, szczeg\u00f3lnej formy \u017cycia. Celem Maturany i Vareli by\u0142o ustanowienie jakiego\u015b najbardziej og\u00f3lnego prawa, wskazuj\u0105cego na wsp\u00f3ln\u0105 systemow\u0105 organizacj\u0119 wszystkiego, czemu przypisujemy atrybut \u201e\u017cycia\u201d. Odeszli od zainteresowania konkretnymi przejawami \u201e\u017cycia, jakim ono jest\u201d ku formule, opisuj\u0105cej \u017cycie takim, jakim \u201epowinno ono by\u0107\u201d. Chilijczycy dali tym samym intelektualny bodziec do rozwoju idei sztucznego \u017cycia.<\/span><\/p>\n

Podstawow\u0105 tez\u0105 prac Maturany i Vareli by\u0142o stwierdzenie, i\u017c na jakim\u015b najg\u0142\u0119bszym poziomie wszystkie bez wyj\u0105tku organizmy \u017cywe posiadaj\u0105 t\u0105 sam\u0105, wsp\u00f3ln\u0105 im tylko, systemow\u0105 organizacj\u0119 jako wynik powi\u0105zania dwu w\u0142a\u015bciwo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Po pierwsze ka\u017cdy system \u017cywy jest systemem \u201eprodukcyjnie\u201d zamkni\u0119tym. Oznacza to, \u017ce zawiera w sobie takie, tak zr\u00f3\u017cnicowane i w wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci sk\u0142adniki, i\u017c powoduje produkcj\u0119 coraz to wi\u0119kszej ilo\u015bci sobie podobnych komponent\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Po drugie uwa\u017caj\u0105, \u017ce organizmy, obdarzone \u017cyciem s\u0105 niejako \u201ezamkni\u0119te\u201d w przestrzeni przez samorzutnie powsta\u0142\u0105 granic\u0119 pomi\u0119dzy \u017cyciem a jego otoczeniem, czyli \u015brodowiskiem, w jakim jest ono osadzone.<\/span><\/p>\n

Chris Goldspink i Robert Kay[4]<\/a> s\u0105 wr\u0119cz zdania, i\u017c w interpretacji Vareli i Maturany \u201esamoprodukcja prowadzi do samoodniesienia\u201d. Z teorii Chilijczyk\u00f3w wynika bowiem, i\u017c systemy autopeietyczne s\u0105 \u201eoperacyjnie zamkni\u0119te\u201d (cecha, jak\u0105 przywo\u0142a\u0142am). Znaczy to, i\u017c \u017cadna informacja nie jest do nich pobierana z zewn\u0105trz, ze \u015brodowiska. St\u0105d uwa\u017ca si\u0119 systemy autopoietyczne za autonomiczne wobec zewn\u0119trza. Nazywane te\u017c bywaj\u0105 \u201ejedno\u015bciami\u201d. Tw\u00f3rcy teorii zastrzegaj\u0105 jednak, i\u017c wyj\u0105tkowo \u2013 otoczenie mo\u017ce \u201ezak\u0142\u00f3ci\u0107\u201d funkcjonowanie \u201ejedno\u015bci\u201d.<\/span><\/p>\n

Sam termin autopoiesis <\/em>Chilijczycy zastosowali oko\u0142o po\u0142owy roku 1971. Stworzyli w\u00f3wczas minimalny model \u2013 abstrakcyjny chemiczny \u015bwiat, zawieraj\u0105cy tylko te gatunki i reakcje, kt\u00f3re pozwala\u0142yby na ukonstytuowanie si\u0119 podstawowego systemu autopoietycznego.<\/span><\/p>\n

Model minimalny s\u0142u\u017cy\u0107 mia\u0142 og\u00f3lniejszym wywodom, powsta\u0142, by wyeliminowa\u0107 wiele mo\u017cliwych kompleksowych zak\u0142\u00f3ce\u0144, kt\u00f3re niew\u0105tpliwie powstawa\u0142yby w realnie istniej\u0105cych systemach biochemicznych. Ponadto, tak w roku 1971 jak i dzi\u015b \u2013 \u017cadna prawdziwa kom\u00f3rka nie zosta\u0142a jeszcze opisana w dostatecznie szczeg\u00f3\u0142owy spos\u00f3b, by Maturana i Varela mogli j\u0105 zaklasyfikowa\u0107 jak\u0105 konstytutywn\u0105 dla istnienia systemu autopoietycznego.<\/span><\/p>\n

Dzi\u0119ki powsta\u0142emu modelowi uczeni poszukiwali sta\u0142ych podstawowych dla teorii. Snuli te\u017c domys\u0142y, i\u017c taki system jest zdolny do powo\u0142ania charakterystycznych, ju\u017c biologicznych przejaw\u00f3w \u017cycia na poziomie kom\u00f3rek \u2013 samo naprawy, utwierdzania pewnych zachowa\u0144, powodowania ruchu w elementach kom\u00f3rki.<\/span><\/p>\n

Stanem idealnym by\u0142oby, gdyby podobny model m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 \u201eprze\u0142o\u017cony\u201d na prawdziwie laboratoryjne dzia\u0142anie biochemiczne. Ale by\u0142o to i jest nadal zbyt wielkie wyzwanie od strony technicznej eksperymentu \u2013 wnosi bowiem ryzyko przer\u00f3\u017cnych komplikacji, kt\u00f3rych eliminacja nie mia\u0142aby nic wsp\u00f3lnego z pytaniami, kt\u00f3re Maturana i Varela uznali za zasadnicze dla teorii, a utrudni\u0142aby lub uniemo\u017cliwi\u0142a wyodr\u0119bnienie poszukiwanych cech systemowych.<\/span><\/p>\n

Pomys\u0142 bazowa\u0142 niew\u0105tpliwie na pracach Johna von Neumanna (1903-1957), wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0119 informatyki i teorii gier. Tak powsta\u0142a abstrakcyjna, dwuwymiarowa przestrze\u0144, z lokalnymi interakcjami. Chilijczycy wprowadzili do niej pozornie trwa\u0142e cz\u0105stki, mog\u0105ce przybywa\u0107 z zewn\u0105trz systemu autopoietycznego i niewielk\u0105, stochastyczn\u0105 dynamik\u0119 transformacji mi\u0119dzycz\u0105steczkowych. Zaprojektowali te\u017c reakcje na poziomie chemicznym.<\/span><\/p>\n

Z punktu widzenia techniki komputerowej XXI w. trudno dostrzec wielko\u015b\u0107 i rozmach ich zamierze\u0144, ale pocz\u0105tek l. 70. XX w. nie by\u0142 wcale \u201erajem\u201d dla uczonych-entuzjast\u00f3w symulacji komputerowych. Sprz\u0119t by\u0142 du\u017cy, j\u0119zyki programowania prymitywne a wyniki bardzo problematyczne. Wiele b\u0142\u0119d\u00f3w wynika\u0142o z technicznej niedoskona\u0142o\u015bci metody.<\/span><\/p>\n

Maturana i Varela potrzebowali teraz urzeczywistnienia projektu. Uda\u0142o im si\u0119 pozyska\u0107 pomoc Ricardo Uribe, od 1960 r. wyk\u0142adowcy Wydzia\u0142u In\u017cynierii uniwersytetu w Santiago, r\u00f3wnie\u017c autora ksi\u0105\u017cki \u201eTractatus paradoxico-philosophicus\u201d. Dzi\u0119ki niemu powsta\u0142a prawdziwa komputerowa symulacja modelu minimalnego, nadspodziewanie szybko potwierdzaj\u0105c oczekiwania neurobiolog\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Arantza Etxeberria[5]<\/a> jest zdania, i\u017c najistotniejszymi zmianami, jakie Chilijczycy wprowadzili do ogl\u0105du organizacji \u017cycia system\u00f3w, to przewarto\u015bciowanie roli informacji i spojrzenia na reprodukcj\u0119. W perspektywie autopoietycznej informacja nie jest wcale operacyjnie aktywna w systemie, a staje si\u0119 poj\u0119ciem zale\u017cnym od obserwatora. Reprodukcja za\u015b jest tylko mo\u017cliwym (acz niekoniecznym) wynikiem sposobu organizacji \u017cycia system\u00f3w, tworz\u0105cym metod\u0119 rozwijaj\u0105cej si\u0119 czasie sekwencji jednostek, kt\u00f3ra po d\u0142ugim okresie i poprzez r\u00f3\u017cne kombinacje da efekty ewolucyjne, r\u00f3wnie\u017c wt\u00f3rne wobec samego systemu.<\/span><\/p>\n

W ten spos\u00f3b z ko\u0144cem roku 1971 teoria autopoiesis <\/em>\u2013 w postaci podstawowej \u2013 jako teoria molekularnej organizacji \u017cyj\u0105cych kom\u00f3rek zosta\u0142a wyartyku\u0142owana w spos\u00f3b niemal pe\u0142ny i przetestowana w wysoce uproszczonej (tote\u017c r\u00f3wnie wysoce pracoch\u0142onnej) formie komputerowej symulacji.<\/span><\/p>\n

Powsta\u0142y r\u00f3wnie\u017c dwa artyku\u0142y, promuj\u0105ce teori\u0119, wszechstronne sprawozdanie techniczne oraz szkic kr\u00f3tszego, konspektowego artyku\u0142u, zawieraj\u0105cego opis symulacji.<\/span><\/p>\n

Jak pisze McMullin, najwi\u0119ksze k\u0142opoty mieli Chilijczycy z publikacj\u0105 obu prac. Wersja pierwsza, rozbudowana, odrzucona zosta\u0142a przez co najmniej pi\u0119ciu wydawc\u00f3w. Z podobnymi rezultatami Maturana i Varela pr\u00f3bowali zainteresowa\u0107 najwa\u017cniejsze pisma naukowe artyku\u0142em konspektowym. Nie chcia\u0142y go np. ani \u201eScience\u201d ani \u201eNature\u201d.<\/span><\/p>\n

Sytuacj\u0119 zmieni\u0142a dopiero wizyta w Chile Heinza von Foerstera w po\u0142owie roku 1973. Tekst zosta\u0142 przeredagowany i przedstawiony periodykowi \u201eBioSystems\u201d, w kt\u00f3rego kolegium redakcyjnym zasiada\u0142 w\u0142a\u015bnie von Foerster. Opublikowano go w po\u0142owie roku 1974.[6]<\/a><\/span><\/p>\n

\u00d3w artyku\u0142 do dzi\u015b pozostaje bazowym dla wszystkich, pisz\u0105cych o teorii autopoiesis<\/em>, jest wci\u0105\u017c szeroko interpretowany i cytowany. Jest bowiem pierwszym na tak\u0105 skal\u0119 opisem zastosowania bazy komputera symulacyjnego do analizy sytuacji granicznych pomi\u0119dzy \u017cyciem a nie-\u017cyciem. Jest te\u017c tekstem pionierskim, gdy chodzi o \u201eprehistori\u0119\u201d tego, co okre\u015bla si\u0119 obecnie jako \u201esztuczne \u017cycie\u201d.<\/span><\/p>\n

Tym niemniej teoria, pomimo wej\u015bcia na obowi\u0105zuj\u0105cy \u2013 angloj\u0119zyczny – rynek naukowy wci\u0105\u017c nie mog\u0142a doczeka\u0107 si\u0119 zwolennik\u00f3w. Momentem decyduj\u0105cym o popularno\u015bci sta\u0142a si\u0119 dopiero publikacja pracy Milosa Zeleny\u2019ego w roku 1981.[7]<\/a> Podobnie – wcze\u015bniejsze o rok edytowanie dwu artyku\u0142\u00f3w Maturany i Vareli w \u201eBoston Studies in the Philosophy of Scences\u201d.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

2.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Rozw\u00f3j koncepcji i jej nowe zastosowania<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

W\u0142odzimierz \u0141ugowski w swojej pracy \u201eDrzewo poznania. Sykomora filozofii biologii\u201d[8]<\/a> wyr\u00f3\u017cnia istniej\u0105ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie trzy grupy stanowisk wewn\u0105trz czy te\u017c wobec nurtu autopoiesis<\/em>.<\/span><\/p>\n

Grupa pierwsza skupia si\u0119 na odkryciu pewnego minimum organizacji organizm\u00f3w \u017cywych. Zgodnie z twierdzeniem Arantzy Etxeberii, w\u0142asno\u015bci\u0105 absolutnie podstawow\u0105 przejaw\u00f3w \u017cycia mia\u0142aby by\u0107 specyficznie zorganizowane interakcje komponent\u00f3w, tworz\u0105cych system. Reprodukcja, ewolucja i informacja by\u0142yby znacznie mniej istotne i wt\u00f3rne wobec owej sieci interakcji wewn\u0105trz-systemowych.<\/span><\/p>\n

Wt\u00f3ra grupa uczonych \u2013 ostatnio rosn\u0105ca \u2013 ma teori\u0119 chilijskich badaczy jedynie za punkt wyj\u015bcia do rozszerzenia jej na zupe\u0142nie inne dziedziny \u017cycia zgodnie z tzw. my\u015bleniem procesualnym. Nie sama struktura powi\u0105za\u0144 staje si\u0119 tu istotna, ale procesy, jakie dzi\u0119ki niej zostaj\u0105 uruchomione.<\/span><\/p>\n

Ostatni\u0105, trzeci\u0105 grup\u0119 my\u015blicieli, charakteryzowa\u0107 ma krytyczny stosunek do obu pierwszych stanowisk. Ten model r\u00f3wnie\u017c posiada sw\u00f3j wk\u0142ad do teorii autopoiesis<\/em>, gdy\u017c pozwala na obna\u017cenie jej nie\u015bcis\u0142o\u015bci czy ewentualnych b\u0142\u0119d\u00f3w. Bywa i tak, i\u017c krytycy pozwalaj\u0105 teorii pozby\u0107 si\u0119 balastu pomy\u0142ek, doprowadzaj\u0105c j\u0105, wbrew swym intencjom, do rozkwitu. G\u0142\u00f3wny opozycjonista wobec prac Maturany i Vareli, Arthur Locker, wskazuje przynajmniej na naprawd\u0119 s\u0142aby punkt chilijskiej koncepcji. O tym jednak napisz\u0119 podczas omawiania stanowisk uczonych.<\/span><\/p>\n

Do grupy pierwszej nale\u017c\u0105 przede wszystkim autorzy koncepcji: Maturana, Varela i Uribe, ale te\u017c Barry McMullin, Arantza Etxeberia czy Milos Zeleny. Ich stanowisko charakteryzuje odwr\u00f3cenie dotychczasowego pojmowania problemu. \u201eNie nale\u017cy (\u2026) pyta\u0107 o to, co sprawia, \u017ce uk\u0142ad \u017cywy podlega reprodukcji, lecz o to, jaka organizacja jest reprodukowana, gdy system \u017cywy wytwarza inn\u0105 \u017cyw\u0105 jednostk\u0119.\u201d[9]<\/a> Ponadto tw\u00f3rcy autopoiesis<\/em> d\u0105\u017cyli do likwidacji dualizmu podej\u015b\u0107 do genezy organizm\u00f3w \u017cywych.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna si\u0119 te\u017c z\u017cyma\u0107, i\u017c chilijska koncepcja bazuje na obecnych warunkach fizyko-chemicznych Ziemi, czyli biogenez\u0119 zast\u0119puje neobiogenez\u0105. Z drugiej jednak strony obecne warunki Maturana i Varela byli w stanie okre\u015bli\u0107 do\u015b\u0107 dok\u0142adnie. Modele, si\u0119gaj\u0105ce czas\u00f3w biogenezy, si\u0142\u0105 rzeczy musz\u0105 zawierza\u0107 danym absolutnie nieweryfikowalnym i przybli\u017conym do tego stopnia, i\u017c przypadek nie musi wcale zosta\u0107 odr\u00f3\u017cniony od efektu zamierzonego.<\/span><\/p>\n

Milos Zeleny wprowadza do autopoiesis <\/em>swoje \u201epoprawki\u201d. Uwa\u017ca, i\u017c b\u0142\u0119dem jest stwierdzenie, i\u017c system musi bezsprzecznie powstawa\u0107 tylko z innego systemu. Jest r\u00f3wnie\u017c zdania, \u017ce da si\u0119 przyj\u0105\u0107 za\u0142o\u017cenie, i\u017c przynajmniej niekt\u00f3re z system\u00f3w prebiotycznych mog\u0105 posiada\u0107 charakter autopeietyczny. Zeleny proponuje przyj\u0119cie trzech typ\u00f3w proces\u00f3w, warunkuj\u0105cych powstanie jednostki autopoietycznej. S\u0105 to powstawanie-production<\/em>, wi\u0105zanie-bonding<\/em> i rozpad-dezintegration<\/em>. Wszystkie musia\u0142yby pojawia\u0107 si\u0119 jednocze\u015bnie oraz by\u0107 ze sob\u0105 \u015bci\u015ble powi\u0105zane w sta\u0142ym cyklu.<\/span><\/p>\n

Jak to si\u0119 dzieje z teoriami, operuj\u0105cymi na wysokim stopniu og\u00f3lno\u015bci i trudno kwantyfikowalnymi, prace Chilijczyk\u00f3w zainspirowa\u0142y uczonych z innych dziedzin. Nie nale\u017cy przy tym zapomina\u0107, i\u017c oni sami korzystali z do\u015bwiadcze\u0144 informatyki, cybernetyki czy teorii gier.<\/span><\/p>\n

Jednym z my\u015blicieli, zainspirowanych tak teori\u0105 Maturany i Vareli, jak pismami von Foerstera, by\u0142 Niklas Luhmann (1927-1998), niemiecki socjolog, ucze\u0144 m.in. Talcotta Parsonsa.<\/span><\/p>\n

Luhmann, poznawszy prace badaczy z Santiago, doszed\u0142 do wniosku, i\u017c system\u00f3w autopoietycznych nale\u017cy szuka\u0107 nie tylko w\u015br\u00f3d organizm\u00f3w \u017cywych. Jednym z realnych byt\u00f3w autopoietycznych sta\u0142o si\u0119 dla\u0144 spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/span><\/p>\n

Podstawowe tezy wielkiego socjologa s\u0105 wynikiem spojrzenia z perspektywy Maxa Webera na \u015bwiat ludzki poprzez pryzmat autopoiesis.<\/em> Luhmann uwa\u017ca, i\u017c warunkiem istnienia wszelkiego typu system\u00f3w, w tym oczywi\u015bcie procesualnie pojmowanych system\u00f3w spo\u0142ecznych s\u0105 r\u00f3\u017cnice, zachodz\u0105ce pomi\u0119dzy samymi systemami a ich otoczeniem. To, czy dany system przetrwa, zale\u017cne jest od operacji, jakie wykonuje. Operacje wyst\u0119puj\u0105 w okre\u015blonych seriach i to owe serie sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na proces samotworzenia si\u0119 system\u00f3w, czyli autopoiesis.<\/em><\/span><\/p>\n

Niklas Luhmann uwa\u017ca\u0142, i\u017c ka\u017cdy system spo\u0142eczny ewoluuje, wszystkie ulegaj\u0105 przemianom, a niekt\u00f3re ulegaj\u0105 rozk\u0142adowi i zanikaj\u0105. Podstaw\u0105 proces\u00f3w autopoietycznych s\u0105 procesy komunikacji, tote\u017c Luhmann by\u0142 zdania, i\u017c ka\u017cda analiza \u017cycia spo\u0142ecze\u0144stwa powinna rozpoczyna\u0107 si\u0119 od stwierdzenia, jakie s\u0105 mo\u017cliwo\u015bci owej komunikacji. Niemiecki socjolog okre\u015bla\u0142 proces komunikacji jako \u201eodtwarzanie si\u0119\u201d systemu poprzez produkcj\u0119 kolejnych operacji.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug jego teorii autopoietyczne systemy spo\u0142eczne d\u0105\u017c\u0105 do przetrwania, kt\u00f3re poddaje selekcji proces ewolucyjny. Jego uproszczona typologia wskazuje na trzy g\u0142\u00f3wne formy zr\u00f3\u017cnicowania system\u00f3w spo\u0142ecznych. Wszystkie one wykszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w d\u0142ugim procesie ewolucji.<\/span><\/p>\n

1. Spo\u0142ecze\u0144stwa segmentarne \u2013 system operuje przez wyr\u00f3\u017cnianie cz\u0119\u015bci w oparciu o tak\u0105 sam\u0105 zasad\u0119 (np. klany kruk\u00f3w i wilk\u00f3w).<\/span><\/p>\n

2. Spo\u0142ecze\u0144stwa stratyfikacyjne \u2013 system operuje przez wyr\u00f3\u017cnianie cz\u0119\u015bci traktowanych jako elementy zhierarchizowane (np. szlachta, duchowie\u0144stwo, ch\u0142opi).<\/span><\/p>\n

3. Spo\u0142ecze\u0144stwo funkcjonalnie zr\u00f3\u017cnicowane \u2013 system operuje przez wyr\u00f3\u017cnicowanie si\u0119 podsystem\u00f3w pozostaj\u0105cych ze sob\u0105 w specyficznych relacjach.<\/span><\/p>\n

Wedle Luhmanna to technologia komunikacji decyduje o zr\u00f3\u017cnicowaniu poszczeg\u00f3lnych form. Na przyk\u0142ad powstanie spo\u0142ecze\u0144stw drugiego typu (stratyfikacyjnych) upatruje w pojawieniu si\u0119 pisma, za\u015b typu trzeciego mia\u0142o powsta\u0107 w zwi\u0105zku z wynalezieniem i szybkim rozpowszechnieniem si\u0119 s\u0142owa drukowanego.<\/span><\/p>\n

W roku 1984 opublikowa\u0142 jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych swoich prac, \u201eSoziale Systeme. Grundriss einer allgemeinen Theorie\u201d (1984), kt\u00f3ra pierwotnie mia\u0142a stanowi\u0107 wst\u0119p do planowanego dzie\u0142a. Od lat osiemdziesi\u0105tych Luhmann rozpocz\u0105\u0142, kontynuowane po przej\u015bciu na emerytur\u0119, wydawanie prac zawieraj\u0105cych wyczerpuj\u0105ce analizy poszczeg\u00f3lnych system\u00f3w socjalnych. Ostatni napisany i wydany przez Luhmanna tom analiz stanowi\u0142 studium spo\u0142ecze\u0144stwa jako systemu socjalnego. Pojawi\u0142 si\u0119 on rok przed \u015bmierci\u0105 Niklasa Luhmanna jako jego najwa\u017cniejsza praca, dwutomowe, blisko 2000-stronicowe magnum opus \u201eDie Gesellschaft der Gesellschaft\u201d (1997).<\/span><\/p>\n

W niemieckim kr\u0119gu kulturowym pozostawa\u0142 austriacki astrofizyk, Erich Jantsch (1929-1980), kt\u00f3ry prezentowa\u0142 do\u015b\u0107 skrajn\u0105 postaw\u0119 interpretacji autopoiesis<\/em>. Jego dwie najwa\u017cniejsze ksi\u0105\u017cki to: Design for Evolution: Self-Organization and Planning in the Life of Human Systems (The International Library of Systems Theory and Philosophy)<\/em> z roku1975 i The Self-Organizing Universe: Scientific and Human Implications of the Emerging Paradigm of Evolution<\/em>, wydana w roku 1980.<\/span><\/p>\n

Jantsch poszukiwa\u0142 dynamicznej wersji teorii Chilijczyk\u00f3w. Uwa\u017ca\u0142, i\u017c w miejsce teorii system\u00f3w, zorientowanych na struktur\u0119, trzeba (i pr\u00f3bowa\u0142 to w obu wymienionych ksi\u0105\u017ckach uczyni\u0107) powo\u0142a\u0107 now\u0105 teori\u0119 \u2013 skierowan\u0105 na procesualno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Po analizie prac uczonych z Santiago doszed\u0142 do wniosku, i\u017c proponowane przez nich tylko dla organizm\u00f3w \u017cywych procesy (samoregeneracja systemu, metabolizm etc.) przynale\u017c\u0105 wielu innym systemom materii. Jantsch zaproponowa\u0142 nie jeden a dwa systemy samoorganizacji.<\/span><\/p>\n

Pierwszy obejmuje wed\u0142ug niego tylko struktury stabilne (nale\u017c\u0105 do nich tak struktury statyczne, jak dynamiczne, cho\u0107by znane Austriakowi z codziennej praktyki zawodowej uk\u0142ady planetarne czy galaktyki), kszta\u0142towane przez wzajemne zwi\u0105zki si\u0142 zdecydowanie zachowawczych. System drugi oparty jest na tzw. strukturach dyspatywnych. Nale\u017c\u0105 one do porz\u0105dku dynamicznego, kszta\u0142towanego poprzez sta\u0142\u0105 wymin\u0119 energii z otoczeniem. Poniewa\u017c tym ostatnim brak jest r\u00f3wnowagi energetycznej, ich wzrost podtrzymywa\u0107 musz\u0105 procesy, zorganizowane w spos\u00f3b cykliczny.<\/span><\/p>\n

Jantsch, w przeciwie\u0144stwie do Shannona, by\u0142 zdania, i\u017c w systemach dynamicznych informacj\u0119 generuje ucz\u0105cy si\u0119 ultracykl (termin M. Eigena, obejmuj\u0105cy w jego rozumieniu modelow\u0105 struktur\u0119 powi\u0105za\u0144 proces\u00f3w katalitycznych, przebiegaj\u0105cych w\u015br\u00f3d polinukleotyd\u00f3w i polipeptyd\u00f3w). Ameryka\u0144ski matematyk twierdzi\u0142 natomiast, i\u017c informacja uzyskiwana jest w postaci ju\u017c wykszta\u0142conej.<\/span><\/p>\n

W podsumowaniu tekstu, edytowanego ju\u017c po \u015bmierci astrofizyka w zbiorze, redagowanym przez M. Zeleny\u2019ego, Jansch napisa\u0142, i\u017c \u201eTa sama zasada kieruje tak\u017ce formami \u017cycia pozabiologicznego, istniej\u0105c w systemach socjobiologicznych czy socjokulturowych, jak r\u00f3wnie\u017c odnosi si\u0119 do \u017cywych struktur umys\u0142u, wyst\u0119puj\u0105c w paradygmatach, wizjach, ideologiach i religiach.\u201d[10]<\/a><\/span><\/p>\n

Ze wzgl\u0119du na zainteresowania zawodowe, Austriak d\u0105\u017cy\u0142 do okre\u015blenia sposobu samoorganizacji Kosmosu i nie on jeden, bo podobne aspiracje posiada\u0142 pod koniec \u017cycia s\u0142ynny francuski matematyk, tw\u00f3rca teorii katastrof, Ren\u00e9 Thom (1923-2002).<\/span><\/p>\n

Jansch postrzega\u0142 teori\u0119 Maturany i Vareli jako rodzaj unifikuj\u0105cej do\u015bwiadczenia r\u00f3\u017cnych dziedzin nauki wiedzy o znaczeniu absolutnie uniwersalnym. Tak holistyczne podej\u015bcie cechuje zreszt\u0105 wielu przyrodoznawc\u00f3w, humani\u015bci nie rezygnuj\u0105 raczej z bogactwa r\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Intencje astrofizyka by\u0142y zbo\u017cne. Uwa\u017ca\u0142, i\u017c utrwalona przez stulecia mechanistyczna wizja \u015bwiata doprowadzi\u0142a do nieznanego przed ni\u0105 poczucia wyobcowania ludzi z otoczenia, obco\u015bci wobec swojej planety i Kosmosu.<\/span><\/p>\n

Austriacki my\u015bliciel dostrzega\u0142 w tym zjawisku przyczyn\u0119 za\u0142amania si\u0119 kultury Zachodu, tote\u017c uparcie szuka\u0142 ratunku w \u201edynamicznym powi\u0105zaniu ludzko\u015bci z ewolucj\u0105, przebiegaj\u0105c\u0105 na wszystkich poziomach czasu i przestrzeni, przedstawieniu cz\u0142owieka jako integralnego aspektu owej uniwersalnej ewolucji i ukazanie mu w ten spos\u00f3b nowego sensu \u017cycia.\u201d[11]<\/a><\/span><\/p>\n

Najistotniejszymi filozoficznymi konsekwencjami podobnego podej\u015bcia do zastosowania teorii autopoiesis<\/em> jest niew\u0105tpliwie usuwanie w \u015bwiadomo\u015bci ludzkiej granic jako\u015bciowych nie tylko pomi\u0119dzy materi\u0105 o\u017cywion\u0105 jak bytami martwymi, ale te\u017c mi\u0119dzy wszystkim, co mie\u015bci si\u0119 w poj\u0119ciu \u201eprzyrody\u201d a spo\u0142ecze\u0144stwem.<\/span><\/p>\n

Z du\u017c\u0105 doz\u0105 sceptycyzmu podchodzi do chilijskiej teorii Arthur Locker. W artykule, publikowanym w cytowanym ju\u017c zbiorze M. Zeleny\u2019ego[12]<\/a>, Locker przedstawia trzy konteksty (p\u0142aszczyzny), z punktu widzenia kt\u00f3rych da si\u0119 ustosunkowa\u0107 do uk\u0142ad\u00f3w autopoietycznych.<\/span><\/p>\n

Pierwszy z nich to kontekst stricte<\/em> naukowy. Locker jest zdania, i\u017c tak czy inaczej problem ewolucji (ewolucji pe\u0142nej, gdzie mo\u017ce doj\u015b\u0107 do powstania w\u0142asno\u015bci absolutnie wcze\u015bniej nie spotykanych, a nie tylko do powolnego przekszta\u0142cania ju\u017c istniej\u0105cych w\u0142asno\u015bci i ca\u0142ych uk\u0142ad\u00f3w) wymaga przyj\u0119cia przez badaczy przes\u0142anek, kt\u00f3re do \u015bwiata nauki nie przynale\u017c\u0105. S\u0105 to np. przes\u0142anki religijne czy \u015bwiatopogl\u0105dowe. Uwa\u017ca te\u017c, \u017ce z autopoiesis <\/em>nie wynika mo\u017cliwo\u015b\u0107 emergencji, czyli powstawania w uk\u0142adach autopoietycznych zupe\u0142nie nowych, ukszta\u0142towanych poprzez ewolucj\u0119, w\u0142asno\u015bci.<\/span><\/p>\n

P\u0142aszczyzna druga tak\u017ce da si\u0119 rozwa\u017cy\u0107 krytycznie \u2013 Maturana i Varela nie odpowiedzieli nigdy na pytanie, w jaki spos\u00f3b ich system jest w stanie wytworzy\u0107 opr\u00f3cz samego siebie jeszcze inny system, dysponuj\u0105cy innymi od \u201emacierzystego\u201d w\u0142a\u015bciwo\u015bciami. Nie pomo\u017ce, zgodnie z rozumowaniem Lockera, tak\u017ce metateoria. Jedynie zewn\u0119trzne \u017ar\u00f3d\u0142o informacji mo\u017ce rozstrzygn\u0105\u0107 to pytanie, \u017ar\u00f3d\u0142o, dysponuj\u0105ce odpowiednim aparatem poj\u0119ciowym, potrzebnym do opisu i pr\u00f3by wyja\u015bnienia obserwowanych zjawisk. W takim uj\u0119ciu autopoiesis <\/em>jako poj\u0119cie bezsprzecznie poprzedzi\u0107 musi autopoiesis <\/em>jako jej realizacj\u0119. \u201eDo zrozumienia powstawania konieczny jest podmiot poznawczy, do urzeczywistnienia za\u015b powstawania \u2013 podmiot tw\u00f3rczy\u201d[13]<\/a> \u2013 pisze Austriak.<\/span><\/p>\n

Tak czy inaczej bez wyja\u015bnienia przyczyn, kt\u00f3re na gruncie chilijskiej teorii, powodowa\u0142yby powstawanie uk\u0142ad\u00f3w autopoietycznych o ca\u0142kiem nowej jako\u015bci, praca Maturany i Vareli pozostaje wysoce niepe\u0142na i sprawia, i\u017c ich koncepcja nie mo\u017ce uchodzi\u0107 za teori\u0119 zamkni\u0119t\u0105 i sko\u0144czon\u0105 w swych za\u0142o\u017ceniach i wnioskach.<\/span><\/p>\n

W ostatnich latach koncepcj\u0105 autopoiesis<\/em> zainteresowa\u0142a si\u0119 te\u017c teologia. \u201eNewtonowska zasada bezw\u0142adno\u015bci rozwa\u017ca aspekt byt\u00f3w samopodtrzymuj\u0105cych swe istnienie i samoporuszaj\u0105cych si\u0119. Nowoczesna genetyka bada zdolno\u015bci do samo formowania i samo reprodukcji. Teologia, uwa\u017cam, uczy si\u0119, jak doceni\u0107 owe zasady samo produkcji lepiej, ni\u017c to czyni\u0142a teologia w przesz\u0142o\u015bci. Podstawow\u0105 jej intuicj\u0105 jest, i\u017c tworzenie samoorganizuj\u0105cej si\u0119 natury manifestuje \u201esamodawanie\u201d natury przez Boga, wiecznie b\u0119d\u0105cego.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 trynitarsk\u0105 koncepcj\u0119 Boga, stopie\u0144 jego samoograniczenia dawa\u0142 si\u0119 wywie\u015b\u0107 z kreatywno\u015bci Boga w \u015bwiecie zewn\u0119trznym. Mo\u017cna to nawet postrzega\u0107 jako spos\u00f3b wewn\u0119trznej samorealizacji Boga w wyniku metafizycznych ogranicze\u0144, narzuconych na\u0144 zewn\u0119trznie. By unikn\u0105\u0107 konfliktu z teologicznym poj\u0119ciem kreacji Boga, wol\u0119 zazwyczaj u\u017cywa\u0107 terminu \u201esamoprodukcja\u201d w miejsce \u201esamotworzenia\u201d. To, oczywi\u015bcie, jest spraw\u0105 wygody, nie zasady.\u201d[14]<\/a><\/span><\/p>\n

Wg Gregersena autopoiesis <\/em>znaczy mniej od \u201esamoukonstytuowania si\u0119\u201d, ale wi\u0119cej od \u201esamoorganizacji\u201d.<\/span><\/p>\n

W Polsce koncepcja nie nale\u017cy do popularnych, cho\u0107 zwolennicy jej socjologicznego spojrzenia przygotowuj\u0105 we Wroc\u0142awiu stron\u0119 internetow\u0105, po\u015bwiecon\u0105 postaci i dzie\u0142om Niklasa Luhmanna.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>Karolina Soroka <\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n

[1]<\/a> W\u0142odzimierz \u0141ugowski, Ile jest teorii powstawania \u017cycia<\/em>, w: Grzegorz Bugajak, Anna Latawiec (red.), W poszukiwaniu istoty \u017cycia<\/em>, Wyd. UKSW, Warszawa 2005, ss. 111-125.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[2]<\/a> Barry McMullin, Thirty Years of Computational Autopoiesis: A Review<\/em>, 2004, Artifical Life 10, No 3, ss. 277-295.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[3]<\/a> Humberto R. Maturana, Neurophisiology of cognition<\/em>, w: P. Garvin (red.) Cognition: A multiple view<\/em> (ss. 3-23), 1970, Washington DC, Spartan Books.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[4]<\/a> Chris Goldspink, Robert Kay, Organizations as Self-Organizing and Sustaining Systems\u2026,<\/em> 2003, International Journal of General System, Vol. 32, ss. 459-474.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[5]<\/a> Arantza Etxeberria, Autopoesis and Natural Drift: Genetic Information, Reproduction, and Evolution Revised<\/em>, Artifical Life, 10, 2004, ss. 347-360.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[6]<\/a> Varela F. J., Maturana H. R., Uribe R., Autopoiesis: The organization of living systems, its characterization and a model<\/em>, BioSystems, 5, 1974, ss. 187-196.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[7]<\/a> Milos Zeleny (ed.), Autopoiesis. <\/em>A Theory of Living Organization<\/em>, New York, 1981, North-Holland.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[8]<\/a> W\u0142odzimierz \u0141ugowski, Drzewo poznania. Sykomora filozofii biologii<\/em>, Wroc\u0142aw 1999, Wyd. Arboretum.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[9]<\/a> Ibid., s. 43<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[10]<\/a> Erich Jantsch, Autopoiesis. <\/em>A central aspekt od dissipative self-organization<\/em>, w: Milos Zeleny (red.), Autopoiesis. A Theory of Living Organization<\/em>, New York, 1981, North-Holland.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[11]<\/a> Erich Jantsch, Die Selbstorganization des Universums. Vom Urknall zum menschlichen Geist, M\u00fcnchen 1979, Hanser Verlag, cyt. za: W\u0142odzimierz \u0141ugowski, Drzewo poznania. <\/em>Sykomora filozofii biologii<\/em>, Wroc\u0142aw 1999, Wyd. Arboretum, s. 50.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[12]<\/a> Arthur Locker, Metatheoretical presuppositions for autopoiesis. Self-reference and\u00a0\u00a0 <\/em>\u201e<\/em>autopoiesis\u201d<\/em>, w: Milos Zeleny (red.), Autopoiesis. A Theory of Living Organization<\/em>, New York, 1981, North-Holland.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[13]<\/a> Ibid., s. 231, cyt. za: W\u0142odzimierz \u0141ugowski, Drzewo poznania. Sykomora filozofii biologii<\/em>, Wroc\u0142aw 1999, Wyd. Arboretum, ss. 52-53.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[14]<\/a> Niels Henrik Gregersen, Autopoiesis: Less than Self-constitution, more than Self-organization. Reply to Gilkey, McClelland and Deltete, and Brun<\/em>, Zygon, vol. 34, no 1, 1999, s. 118.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 Motto: Autopoiesis is the process whereby an organization produces itself. An autopoietic organization is an autonomous and self-maintaining unity<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[4],"tags":[655,658,643,648,647,645,380,646,373,642,650,644,649,652,372,657,653,651,656,654],"class_list":["post-867","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nauka","tag-arantza-etxeberria","tag-arthur-locker","tag-autopoiesis","tag-barry-mcmullin","tag-biogeneza","tag-chile","tag-claude-e-shannon","tag-cyril-ponnamperuma","tag-erich-jantsch","tag-francisco-varela","tag-heinz-von-voerster","tag-hellada","tag-humberto-r-maturana","tag-john-von-neumann","tag-karolina-soroka","tag-rene-thom","tag-ricardo-uribe","tag-robert-kay","tag-the-self-organizing-universe-scientific-and-human-implications-of-the-emerging-paradigm-of-evolution","tag-tractatus-paradoxico-philosophicus"],"yoast_head":"\nAutopoiesis (2) \u2013 Geneza i rozw\u00f3j teorii - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Autopoiesis (2) \u2013 Geneza i rozw\u00f3j teorii - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00a0 Motto: Autopoiesis is the process whereby an organization produces itself. An autopoietic organization is an autonomous and self-maintaining unity\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-11-23T12:42:47+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-16T22:44:16+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Autopoiesis (2) \u2013 Geneza i rozw\u00f3j teorii\",\"datePublished\":\"2011-11-23T12:42:47+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-16T22:44:16+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/\"},\"wordCount\":4490,\"commentCount\":1,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"keywords\":[\"Arantza Etxeberria\",\"Arthur Locker\",\"autopoiesis\",\"Barry McMullin\",\"biogeneza\",\"Chile\",\"Claude E. Shannon\",\"Cyril Ponnamperuma\",\"Erich Jantsch\",\"Francisco Varela\",\"Heinz von Voerster\",\"Hellada\",\"Humberto R. Maturana\",\"John von Neumann\",\"Karolina Soroka\",\"Ren\u00e9 Thom\",\"Ricardo Uribe\",\"Robert Kay\",\"The Self-Organizing Universe: Scientific and Human Implications of the Emerging Paradigm of Evolution\",\"\u201eTractatus paradoxico-philosophicus\u201d\"],\"articleSection\":[\"Nauka\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/\",\"name\":\"Autopoiesis (2) \u2013 Geneza i rozw\u00f3j teorii - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2011-11-23T12:42:47+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-16T22:44:16+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Autopoiesis (2) \u2013 Geneza i rozw\u00f3j teorii\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Autopoiesis (2) \u2013 Geneza i rozw\u00f3j teorii - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Autopoiesis (2) \u2013 Geneza i rozw\u00f3j teorii - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"\u00a0 Motto: Autopoiesis is the process whereby an organization produces itself. An autopoietic organization is an autonomous and self-maintaining unity","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2011-11-23T12:42:47+00:00","article_modified_time":"2013-11-16T22:44:16+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"22 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Autopoiesis (2) \u2013 Geneza i rozw\u00f3j teorii","datePublished":"2011-11-23T12:42:47+00:00","dateModified":"2013-11-16T22:44:16+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/"},"wordCount":4490,"commentCount":1,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"keywords":["Arantza Etxeberria","Arthur Locker","autopoiesis","Barry McMullin","biogeneza","Chile","Claude E. Shannon","Cyril Ponnamperuma","Erich Jantsch","Francisco Varela","Heinz von Voerster","Hellada","Humberto R. Maturana","John von Neumann","Karolina Soroka","Ren\u00e9 Thom","Ricardo Uribe","Robert Kay","The Self-Organizing Universe: Scientific and Human Implications of the Emerging Paradigm of Evolution","\u201eTractatus paradoxico-philosophicus\u201d"],"articleSection":["Nauka"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/","name":"Autopoiesis (2) \u2013 Geneza i rozw\u00f3j teorii - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"datePublished":"2011-11-23T12:42:47+00:00","dateModified":"2013-11-16T22:44:16+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-2-geneza-i-rozwoj-teorii\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Autopoiesis (2) \u2013 Geneza i rozw\u00f3j teorii"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/867","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=867"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/867\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=867"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=867"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=867"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}