{"id":4719,"date":"2012-04-21T10:34:47","date_gmt":"2012-04-21T10:34:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=4719"},"modified":"2013-11-02T20:55:48","modified_gmt":"2013-11-02T19:55:48","slug":"gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/","title":{"rendered":"\u201eGabinet doktora Caligari\u201d oraz niemieckie filmy nieme z nurtu \u201ecaligaryzmu\u201d (2)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Jednym z najdziwniejszych dzie\u0142 wczesnego ekspresjonizmu jest bez w\u0105tpienia Genuine<\/em> (Genuine – Die Tragedie eines Seltsamen Hauses<\/em>; 1920), w kt\u00f3rym scenografi\u0119 zaprojektowa\u0142 malarz oraz dekorator wn\u0119trz, C\u00e9sar Klein. Jednak scenarzysta, Carl Mayer oraz re\u017cyser, Robert Wiene, bezskutecznie pr\u00f3bowali powt\u00f3rzy\u0107 wielki sukces Doktora Caligari<\/em>. Film, kt\u00f3rego zachowa\u0142o si\u0119 zaledwie par\u0119 kopii, dawno nie by\u0142 pokazywany, a opowiedzian\u0105 w nim histori\u0119 trzeba by\u0142o zrekonstruowa\u0107 na podstawie wsp\u00f3\u0142czesnych relacji. Tytu\u0142owa bohaterka, Genuine, kobieta\u2013wamp oraz cz\u0142onkini tajemniczej sekty, jako dziecko nauczy\u0142a si\u0119 pi\u0107 ludzk\u0105 krew. Porwana przez handlarzy niewolnik\u00f3w, zosta\u0142a sprzedana hrabiemu Melo, kt\u00f3ry uwi\u0119zi\u0142 j\u0105 w swym domu. M\u00f3g\u0142 j\u0105 odwiedza\u0107 jedynie jej fryzjer, jednak pewnego dnia zamiast niego przyszed\u0142 jego ucze\u0144, kt\u00f3ry zakocha\u0142 si\u0119 w Genuine, a nast\u0119pnie zabi\u0142 hrabiego Melo. Uwik\u0142ana w kr\u00f3tkotrwa\u0142y romans, g\u0142\u00f3wna bohaterka zaczyna t\u0119skni\u0107 za innymi m\u0119\u017cczyznami oraz za krwi\u0105 pomocnika fryzjerskiego. Ale zanim zostanie on r\u00f3wnie\u017c zamordowany, udaje mu si\u0119 uciec. Wraca, by zem\u015bci\u0107 si\u0119 na Genuine i nim policja wkroczy do jej domu, zabija j\u0105, a w ko\u0144cu – siebie samego.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Podobnie, jak Gabinet doktora Caligari<\/em>, Genuine<\/em> kr\u0119cono wy\u0142\u0105cznie w atelier. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni krytycy szeroko skomentowali wysi\u0142ki projektanta scenografii. Ju\u017c sam podtytu\u0142 filmu: Die Tragedie eines Seltsamen Hauses<\/em>, czyli Tragedia samotnego domu<\/em> sugeruje zamys\u0142 w\u0142\u0105czenia budowli, w kt\u00f3rej rozgrywa si\u0119 akcja, do przedziwnego splotu zdarze\u0144. I cho\u0107 w mniejszym stopniu, ni\u017c w Doktorze Caligari<\/em> wykorzystano tu g\u0142\u0119bi\u0119 przestrzeni, sekwencje ruchu oraz prac\u0119 z o\u015bwietleniem w r\u00f3\u017cnych warunkach, tu r\u00f3wnie\u017c sztuczno\u015b\u0107 architektury, a tak\u017ce do\u015b\u0107 p\u0142askie potraktowanie pod\u0142\u00f3g, \u015bcian oraz sufitu pos\u0142u\u017cy\u0142a do oddania psychicznego wyobcowania bohater\u00f3w, a geometryzacja form \u2013 do zbudowania syntezy \u015bwiata, w kt\u00f3rym rozgrywa si\u0119 akcja filmu. Jak opisa\u0142 to w swej recenzji dla Der Film<\/em> anonimowy dziennikarz podpisuj\u0105cy si\u0119 inicja\u0142ami A. F., \u201eGenuine mieszka w podziemnym, szklanym domu, wype\u0142nionym magicznymi drzewami, splendorem l\u015bni\u0105cych luster, luksusowych \u0142\u00f3\u017cek, dziwnych mebli. Sam dom ma obszerne sale, ciche, zamkni\u0119te ogrody, ciemne pokoje pe\u0142ne bajkowych ozd\u00f3b oraz egzotyczn\u0105 osobliwo\u015b\u0107\u201d. Za\u015b miasto – jest \u201emiastem marze\u0144 z dziwnymi sklepikami, w\u0105skimi, ma\u0142ymi dr\u00f3\u017ckami, szorstkimi lud\u017ami. Wok\u00f3\u0142 niego znajduje si\u0119 magiczny las. Jest on arcydzie\u0142em, kt\u00f3re chcia\u0142oby si\u0119 posiada\u0107, jak malowid\u0142o\u201d \u2013 napisa\u0142 \u00f3wczesny recenzent. [10]<\/strong><\/span><\/p>\n

Jak wiemy to na podstawie jego rysunk\u00f3w wst\u0119pnych, C\u00e9sar Klein zaprojektowa\u0142 stricte<\/em> ekspresjonistyczne scenografie w mocnych kolorach. I cho\u0107 eksperymentowa\u0142 te\u017c z licznymi szkicami czarno-bia\u0142ymi, dla wielu krytyk\u00f3w scenografia Genuine<\/em> wyda\u0142a si\u0119 chaotyczna oraz pe\u0142na przesytu. \u201eMalowid\u0142a Kleina mog\u0105 stanowi\u0107 test dla nowych mo\u017cliwo\u015bci wyrazu, ale ich zbyt bogata wyobra\u017ania zaciemnia klarowno\u015b\u0107 obrazu\u201d \u2013 napisa\u0142 w 1920 r. recenzent z Der Kinematograph<\/em>. Jego zdaniem dziwaczna sztuczno\u015b\u0107 scenografii \u201ezdusi\u0142a emocje do tego stopnia, \u017ce aktor wyra\u017ca jedno uczucie\u201d. [11]<\/strong> Wbrew jej stylistyce aktorzy grali naturalistycznie, dlatego konserwatywni krytycy w\u0105tpili w to, i\u017c ekspresjonizm usprawiedliwia\u0142 taki spos\u00f3b m\u00f3wienia o obsesjach i szale\u0144stwach. Brak ramy narracyjnej filmu uniemo\u017cliwi\u0142 wykreowanie ekspresjonistycznej dekoracji, ods\u0142aniaj\u0105cej wizje umys\u0142owo chorego, jednak Genuine<\/em> sta\u0142a si\u0119 wa\u017cnym pendant<\/em> doktora Caligari<\/em> jako \u201eg\u0142os\u201d w dyskusji nad filmem ekspresjonistycznym. Otworzy\u0142a te\u017c now\u0105 epok\u0119 filmu artystycznego.<\/span><\/p>\n

Wykorzystuj\u0105c sukces, jaki odni\u00f3s\u0142 Gabinet doktora Caligari,<\/em> kr\u00f3tko po nim stratedzy od reklamy zaprezentowali utrzymany w podobnym stylu film Algol<\/em> (1920), wyre\u017cyserowany przez Hansa Wreckmeistra. Robert Herne, g\u00f3rnik kopalni w\u0119gla, zostaje powierzony opiece Mefistofelesowskiego chochlika \u2013 posiadacza ma\u0142ej maszyny, nap\u0119dzanej promieniami, p\u0142yn\u0105cymi z odleg\u0142ej planety Algol. Herne daje si\u0119 ponie\u015b\u0107 pokusie zdobycia dzi\u0119ki tej machinie wp\u0142yw\u00f3w oraz niezwyk\u0142ego bogactwa. Jednak nie przynosz\u0105 mu one szcz\u0119\u015bcia, a ludzie, kt\u00f3rych kocha\u0142, opuszczaj\u0105 go. \u015acigany przez swego zawistnego, chciwego towarzysza, Herne traci sw\u0105 w\u0142adz\u0119. Niszcz\u0105c sw\u0105 hal\u0119 maszyn, w ko\u0144cu zabija siebie.<\/span><\/p>\n

O ile styl Doktora Caligari<\/em> okre\u015bla spos\u00f3b potraktowania kostium\u00f3w oraz ca\u0142kowicie sztucznych scenografii, o tyle w filmie Algol <\/em>dekoracje, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c zaprojektowa\u0142 Walter Reimann, tworz\u0105 do\u015b\u0107 \u015bmia\u0142\u0105 mieszank\u0119 malowanych wn\u0119trz, uj\u0119\u0107 z zewn\u0105trz oraz zdj\u0119\u0107 dokumentalnych. Rezultatem tego zr\u00f3\u017cnicowania sta\u0142o si\u0119 urzekaj\u0105ce bogactwo miejsc oraz k\u0105t\u00f3w widzenia obiektywu kamery. Je\u015bli chodzi o oddanie charakter\u00f3w postaci, na pierwszy rzut oka projekty scenografii Reimanna wydaj\u0105 si\u0119 z nimi korespondowa\u0107. Chochlik zamieszkuje dziwaczny pejza\u017c planety Algol, a na ziemi \u2013 poddasze o pochy\u0142ym, zakrzywionym dachu. Robert Herne pracuje w skromnie udekorowanym biurze, podczas, gdy jego rozchwiany emocjonalnie syn nonszalancko wyleguje si\u0119 w otoczeniu mi\u0119kkich poduszek, kotar oraz papierowych tapet, upstrzonych kolorowymi plamami. Na planie filmowym wzniesiono te\u017c pomieszczenia wsp\u00f3\u0142czesne: biuro magnata przemys\u0142owego, sale rezydencjonalne oraz wielk\u0105 hal\u0119 maszyn.<\/span><\/p>\n

Te przestrzenie \u0142\u0105czy ze sob\u0105 to, \u017ce ilustruj\u0105 one wypracowan\u0105 przez Reimanna koncepcj\u0119 architektury filmowej, kt\u00f3rej po\u015bwi\u0119ci\u0142 swe wypowiedzi, opublikowane w paru artyku\u0142ach z lat 1924 – 1926. Podobnie, jak w Doktorze Caligari <\/em>Roberta Wiene, w filmie Algol<\/em> dekoracje zosta\u0142y przeniesione ze \u015bcian na pod\u0142ogi, co pozwoli\u0142o podkre\u015bli\u0107 osobliwe, malarskie ujednolicenie przestrzeni. Wszystkie wn\u0119trza zosta\u0142y namalowane. Nie pr\u00f3buj\u0105 one na\u015bladowa\u0107 realnej architektury ani maszyny, a zabawnie przyozdobione wymalowanym ornamentem, wygl\u0105dem swych powierzchni umy\u015blnie przypominaj\u0105 drewno oraz tektur\u0119. Aczkolwiek zniekszta\u0142cone, \u201eekspresjonistyczne\u201d formy, tak typowe dla Doktora Caligari<\/em>, w filmie Algol<\/em> s\u0105 rzadkie, a pejza\u017c planety o tej samej nazwie – reminiscencja wsp\u00f3\u0142czesnych mu, rysunkowych wizji architekta, Hermanna Finsterlina – to najbardziej uderzaj\u0105cy przyk\u0142ad.<\/span><\/p>\n

Odniesienia do \u00f3wczesnych idei architektonicznych mo\u017cna te\u017c odnale\u017a\u0107, podziwiaj\u0105c widok rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 z okna biura Roberta Herne. Na pierwszym planie znajduj\u0105 si\u0119 wysokie, sklepione hale maszyn, a ponad nimi, na tle nocnego nieba \u2013 iskrz\u0105ce si\u0119, wysokie wie\u017ce o krystalicznej strukturze. Bezpo\u015brednio po I wojnie \u015bwiatowej m\u0142odzi architekci-ekspresjoni\u015bci projektowali liczne wysoko\u015bciowce oraz wizjonerskie, szklane katedry – symbol nowej duchowo\u015bci. Pocz\u0105wszy od lat 20. XX wieku te idee coraz silniej przyswajali sobie konserwaty\u015bci, kt\u00f3rzy propagowali wznoszenie olbrzymich biurowc\u00f3w jako symbolu nowego nacjonalizmu. Reprezentuje go te\u017c zdradzaj\u0105ca podobie\u0144stwo do architektury industrialnej katedra, widoczna za oknem Roberta Herne. J\u0119zyk formalny, kt\u00f3rym pos\u0142ugiwali si\u0119 przedstawiciele architektonicznego ekspresjonizmu, w filmie pos\u0142u\u017cy\u0142 do ukazania symboli silnie uprzemys\u0142owionego, imperialistycznego pa\u0144stwa. Reimann wyobrazi\u0142 miasto, nale\u017c\u0105ce do Hernego jako metropoli\u0119 pe\u0142n\u0105 licznych drapaczy chmur, rozb\u0142yskuj\u0105cych jaskrawym \u015bwiat\u0142em, kt\u00f3re wznosz\u0105 si\u0119 ponad ci\u0105gami ulic. Na wyborze lokalizacji poszczeg\u00f3lnych scen zaci\u0105\u017cy\u0142a \u00f3wczesna refleksja polityczna. G\u0142\u00f3wny bohater, Robert Herne, na planie filmu zamieszka\u0142 w letniej rezydencji cesarzy Niemiec – Nowej Oran\u017cerii<\/em> (Neue Orangerie<\/em>) z pa\u0142acu Sanssouci<\/em> w Poczdamie. W ten spos\u00f3b re\u017cyser symbolicznie nawi\u0105za\u0142 do niedawnego obalenia monarchii pruskiej, a jego dzie\u0142o sta\u0142o si\u0119 on swoistym g\u0142osem w debacie nt. przysz\u0142o\u015bci Niemiec, kt\u00f3ra rozgorza\u0142a po kl\u0119sce tego kraju w I wojnie \u015bwiatowej.<\/span><\/p>\n

Zgodnie z tytu\u0142em – film Od poranka do p\u00f3\u0142nocy<\/em> (Von Morgens bis Mitternachts<\/em>; 1920) w re\u017cyserii Karla Heinz Martina oraz ze scenografiami autorstwa Roberta Neppacha – ods\u0142ania jeden dzie\u0144 z \u017cycia kasjera bankowego, kt\u00f3ry pr\u00f3buje zerwa\u0107 z jego monotoni\u0105. Chc\u0105c pozyska\u0107 pieni\u0105dze na zakup obrazu dla adorowanej kokoty z p\u00f3\u0142\u015bwiatka, kt\u00f3rych, pomimo jej nacisk\u00f3w, nie chcia\u0142 po\u017cyczy\u0107 bank, porzuca sw\u00f3j dom i ucieka do miasta B. Tam podbija \u015bwiat rozrywki. Szulernia, bar, klub nocny \u2013 dzi\u0119ki zdobyciu maj\u0105tku wszystkie te miejsca uciech i rozpusty stan\u0119\u0142y przed nim otworem, lecz wype\u0142nia je dziwna pustka. Czuje si\u0119 w nich osamotniony. Zaczyna cierpie\u0107, a kobieta, kt\u00f3r\u0105 spotyka w swej wyobra\u017ani, ma twarz \u015bmierci. Inna kobieta, przypadkowo poznana w przytu\u0142ku Armii Zbawienia, kt\u00f3rej zwierza si\u0119 zdesperowany, wzywa policj\u0119. Strzelaj\u0105c do siebie, kasjer wymyka si\u0119 wymiarowi prawa. W finalnej scenie jego martwe cia\u0142o, niczym obraz Ecce Homo,<\/em> jawi si\u0119 obok olbrzymiego krzy\u017ca w sali spotka\u0144 przytuliska, prowadzonego przez Armi\u0119 Zbawienia.<\/span><\/p>\n

Cho\u0107 film Od poranka do p\u00f3\u0142nocy<\/em> nigdy nie przyci\u0105gn\u0105\u0142 w Niemczech znacznej widowni, obok Gabinetu doktora Caligari<\/em> nale\u017cy do najs\u0142ynniejszych \u015bwiadectw ekspresjonizmu filmowego. Dzie\u0142o to d\u0142ugo uchodzi\u0142o za zaginione, jednak jego kopie zachowa\u0142y si\u0119 w National Film Center w Tokio. Podczas pokazu, kt\u00f3ry w po\u0142owie 1922 r. odby\u0142 si\u0119 w Monachium, doceniono si\u0142\u0119 wyrazu wymalowanych scenografii. Dobrze go te\u017c przyj\u0119li krytycy japo\u0144scy podczas pokazu w tokijskim kinoteatrze Hong-za<\/em>. Zgrany duet, kt\u00f3ry utworzyli scenograf, Robert Neppach oraz operator kamery, Carl Hoffmann, wydoby\u0142 malarski aspekt architektury, a sztucznie skonstruowane dekoracje stopi\u0142y si\u0119 w jedno\u015b\u0107 z sylwetkami bohater\u00f3w: \u201ePostaci porzuci\u0142y sw\u00f3j organiczny kszta\u0142t\u201d \u2013 napisa\u0142 o nich krytyk filmowy, Rudolf Kurtz. [12]<\/strong> Wed\u0142ug niego, \u201erozrywane przez wymalowane na nich plamki i paski \u015bwiat\u0142a\u201d, sta\u0142y si\u0119 \u201efragmentami\u201d, \u201eelementami formalnymi\u201d, kszta\u0142tuj\u0105c abstrakcyjn\u0105 przestrze\u0144 malarsk\u0105. \u201eBezbarwne oraz niematerialne impresje, \u017cadnego zg\u0142\u0119biania perspektywy, a jedynie wra\u017cenie powierzchni buduj\u0105cych t\u0142o, \u017cadnych efekt\u00f3w \u015bwiat\u0142a i cienia, tylko potraktowanie czerni\u0105 i biel\u0105. Potwierdzenie nieistniej\u0105cego\u201d \u2013 tak wymy\u015blenie scenografii dla filmu Von Morgens bis Mitternachts<\/em> lapida\"\"<\/a><\/span>rnie opisa\u0142 krytyk architektury, Heinrich de Fries. [13]<\/strong> Chocia\u017c autorzy p\u00f3\u017aniejszych produkcji, tworzonych pod szyldem \u201eekspresjonizmu\u201d, usi\u0142owali na\u015bladowa\u0107 styl Das Cabinet des Dr. Caligari<\/em>, styl filmowej adaptacji sztuki Georga Kaisera pod tym samym tytu\u0142em, kt\u00f3rej dokona\u0142 Karl Heinz Martin, uleg\u0142 degeneracji. O ile w tej pierwszej realizacji estetyk\u0119 scenografii usprawiedliwia wykorzystana rama narracyjna, o tyle w tej drugiej ona dra\u017cni jako nazbyt pretensjonalna i niczym nieuzasadniona. Dlatego, pomimo intensywnej kampanii reklamowej, film w re\u017cyserii Martina nie znalaz\u0142 dystrybutora i wy\u015bwietlany by\u0142 jedynie na pokazach prywatnych i specjalnych.<\/span><\/p>\n

R\u00f3\u017cne motywy architektoniczne – wykorzystane w takich filmach, jak Das Cabinet des Dr. Caligari<\/em> czy Od poranka do p\u00f3\u0142nocy<\/em>, wyra\u017anie pokazuj\u0105, \u017ce film ekspresjonistyczny nie dostosowuje si\u0119 do jednolitej koncepcji estetycznej, lecz za ka\u017cdym razem wpisuje si\u0119 w zr\u00f3\u017cnicowane, silnie zindywidualizowane realizacje. Wybitnym ich przyk\u0142adem jest Gabinet figur woskowych <\/em>(Das Wachsfigurenkabinett<\/em>; 1924) w re\u017cyserii Paula Leniego, do kt\u00f3rego napisa\u0142 on tak\u017ce scenariusz oraz zaprojektowa\u0142 dekoracje. Ten film, kt\u00f3ry wszed\u0142 na ekrany kin w listopadzie 1924 r., tworz\u0105 obrazy, niczym wyj\u0119te z marze\u0144 sennych. Organizuj\u0105c publiczne pokazy figur woskowych, w\u0142a\u015bciciel budy jarmarcznej (John Gottowt), anga\u017cuje m\u0142odego, biednego pisarza (Wilhelm Dieterle), kt\u00f3ry ma oprowadza\u0107 zwiedzaj\u0105cych po wystawie i opowiada\u0107 historie, po\u015bwi\u0119cone pierwowzorom tych figur. Gdy poeta daje si\u0119 ponie\u015b\u0107 wenie tw\u00f3rczej, z zainteresowaniem spogl\u0105da na niego c\u00f3rka w\u0142a\u015bciciela straganu. W swej wyobra\u017ani m\u0142ody pisarz tworzy wyimaginowan\u0105 histori\u0119 \u017cycia kalifa Haruna al-Rashida (Emil Jannings), Iwana Gro\u017anego (Conrad Veidt) oraz Kuby Rozpruwacza (Werner Krauss). To, co zapisuje, wy\u0142ania si\u0119 w formie kolejnych epizod\u00f3w filmu, kt\u00f3re przybieraj\u0105 posta\u0107 fantastycznych sn\u00f3w. Pierwszy z nich, po\u015bwi\u0119cony Harunowi al-Rashidowi, zyska\u0142 kszta\u0142t karykaturalnej burleski, ods\u0142aniaj\u0105cej obsesje oraz szale\u0144stwa bliskowschodniego kalifa. Ten despota uwodzi \u017con\u0119 cukiernika i skazuje j\u0105 na \u015bmier\u0107, by chwil\u0119 potem wspania\u0142omy\u015blnie darowa\u0107 jej \u017cycie. W drugim epizodzie poeta powo\u0142uje figur\u0119 Iwana Gro\u017anego, kt\u00f3ry staje si\u0119 uosobieniem okrucie\u0144stw, niezaspokojonych \u017c\u0105dz i perwersji seksualnych. Chc\u0105c z panny m\u0142odej uczyni\u0107 na jedn\u0105 noc sw\u0105 kochank\u0119, przerywa uroczysto\u015bci weselne, po czym zadaje jej wyrafinowane tortury fizyczne i psychiczne. Przed ka\u017cd\u0105 ze swych ofiar stawia klepsydr\u0119, kt\u00f3ra pozwala jej liczy\u0107 moment \u015bmierci, zapisanej w chwili osuni\u0119cia si\u0119 ostatniego ziarenka piasku. Kiedy m\u015bciwy car dostrzega przed sob\u0105 klepsydr\u0119 z napisem \u201eIwan\u201d, zaczyna wierzy\u0107, \u017ce i on zosta\u0142 za swe matactwa otruty. Staraj\u0105c si\u0119 odwlec chwil\u0119 pisanej mu \u015bmierci, przera\u017cony odwraca zegar piaskowy. W ko\u0144cu traci zmys\u0142y. W trzecim epizodzie opowiedziawszy histori\u0119 fikcyjnej postaci Kuby Rozpruwacza, m\u0142ody poeta upada z wyczerpania na biurko budy jarmarcznej. W jego \u015bnie woskowa figura nabiera \u017cycia, \u015bcigaj\u0105c go przez \u201eekspresjonistycznie\u201d wykrzywione ulice miasta, gdy udaje si\u0119 na spacer z c\u00f3rk\u0105 w\u0142a\u015bciciela straganu. Film ko\u0144czy optymistyczne zapewnienie o pocz\u0105tku nici sympatii, \u0142\u0105cz\u0105cej dziewczyn\u0119 z poet\u0105.<\/span><\/p>\n

Paul Leni, malarz – ekspresjonista, rysownik afisz\u00f3w, dekorator z teatru Maxa Reinharda i jeden z najwybitniejszych re\u017cyser\u00f3w, tworz\u0105cych po I wojnie \u015bwiatowej, projektuj\u0105c dekoracje do Gabinetu figur woskowych<\/em>, objawi\u0142 nadzwyczajny talent. Pracy scenografa filmowego najwi\u0119cej miejsca po\u015bwi\u0119ci\u0142 w swym eseju Architektura w filmie<\/em> (Baukunst im Film<\/em>), kt\u00f3ry w 1924 roku opublikowa\u0142 na \u0142amach czasopisma Der Kinematograph<\/em>. Swoj\u0105 prac\u0119 w filmie zawsze postrzega\u0142 jako \u201enadawanie dekoracyjnej oprawy dla dzia\u0142a\u0144 re\u017cysera na scenie\u201d oraz wyra\u017canie w typowych dla siebie materia\u0142ach \u201etej samej atmosfery, kt\u00f3ra inspirowa\u0142a re\u017cysera podczas produkcji\u201d. Wed\u0142ug Leniego przeznaczenie architektury w filmie narzuca jego nowy cel: nie powinien by\u0107 ju\u017c d\u0142u\u017cej \u201efotograficzn\u0105 imitacj\u0105 rzeczywisto\u015bci\u201d, lecz \u201emusi mie\u0107 sw\u00f3j w\u0142asny styl\u201d. [14]<\/strong> Przywo\u0142uj\u0105c Doktora Caligari<\/em>, <\/em>a tak\u017ce Golema <\/em>(1920), do kt\u00f3rego monumentalne scenografie zaprojektowa\u0142 s\u0142ynny architekt, Hans Poelzig, Paul Leni okre\u015bli\u0142 sw\u00f3j punkt wyj\u015bcia – jak najdalsze odej\u015bcie od codziennego, widzialnego \u015bwiata. Jak napisa\u0142, scenograf przesta\u0142 by\u0107 ju\u017c \u201epomocnikiem w pracowni rzemie\u015blniczej\u201d, a sta\u0142 si\u0119 \u201eniezale\u017cnym, kreatywnym artyst\u0105\u201d, kt\u00f3ry nadaje filmowi \u201ew\u0142asny, charakterystyczny styl\u201d. Aby stworzy\u0107 scenografi\u0119, nie mo\u017ce on \u201eogranicza\u0107 si\u0119 do kopiowania pi\u0119knych wn\u0119trz zamk\u00f3w, czy dom\u00f3w\u201d, lecz musi stworzy\u0107 dekoracj\u0119 \u201ekoresponduj\u0105c\u0105 z duchowa istot\u0105 sceny\u201d. Powinien te\u017c mie\u0107 \u201emo\u017cliwo\u015b\u0107 podkre\u015blenia wyj\u0105tkowych i charakterystycznych, naturalnych cech przedmiot\u00f3w i pracowa\u0107 nad nimi, dop\u00f3ki ich styl i koloryt nie odbij\u0105 si\u0119 na scenie\u201d \u2013 napisa\u0142 Leni w swym eseju Der \u00fcberfl\u00fcssige Architekt<\/em>, kt\u00f3ry w 1925 roku ukaza\u0142 si\u0119 na \u0142amach Berliner Zeitung<\/em>. [15]<\/strong> Oczywi\u015bcie, projektant dekoracji nie jest niezale\u017cnym artyst\u0105. Na planie filmu ograniczaj\u0105 go przede wszystkim wymogi re\u017cysera, kt\u00f3ry zawsze chce by\u0107 \u201emistrzem sceny\u201d, ale r\u00f3wnie\u017c praca kamery, gra \u015bwiat\u0142a, a tak\u017ce mo\u017cliwo\u015bci techniczne sprz\u0119tu o\u015bwietleniowego, kt\u00f3re wedle Leniego sprawi\u0142y, \u017ce w studio filmowym lub poza nim mo\u017cna by\u0142o kr\u0119ci\u0107 sceny miejskie b\u0105d\u017a rozgrywaj\u0105ce si\u0119 w pejza\u017cu.<\/span><\/p>\n

W swym Gabinecie figur woskowych<\/em> ten utalentowany filmowiec objawi\u0142 g\u0142\u0119bszy zamys\u0142, a dzi\u0119ki udoskonaleniu przy pomocy techniki swojego warsztatu pracy zdo\u0142a\u0142 odda\u0107 wymarzony dla wszelkiej tajemniczo\u015bci, jarmarczny nastr\u00f3j. B\u0119d\u0105c do\u015bwiadczonym dekoratorem, Leni wiedzia\u0142, i\u017c o atrakcyjno\u015bci obrazu filmowego w du\u017cym stopniu przes\u0105dzaj\u0105 kostiumy i dekoracje. Jego zdaniem scenograf, pragn\u0105c nada\u0107 obrazom wewn\u0119trzny styl i \u201ekoloryt\u201d, musi wydoby\u0107 z przedmiot\u00f3w ich zasadnicze cechy, esencj\u0119. Z tego wzgl\u0119du Leni twierdzi\u0142, \u017ce w filmach, kt\u00f3rych akcja rozgrywa si\u0119 w \u015bwiecie nierzeczywistym, konieczne jest kreowanie od samego pocz\u0105tku najbardziej charakterystycznych dla niego obiekt\u00f3w. Dlatego w swym Gabinecie figur woskowych<\/em> scenograf podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 stworzenia architektury, \u201ekt\u00f3ra zosta\u0142a poddana tak silnej stylizacji, i\u017c \u017cadne podobie\u0144stwo z rzeczywisto\u015bci\u0105 z niej nie wynika\u0142o\u201d. – \u201eZaprojektowa\u0142em plac targowy, na kt\u00f3rym wszystkie szczeg\u00f3\u0142y zamazuj\u0105 si\u0119 \u2013 napisa\u0142 Leni w swym eseju Architektura w filmie<\/em>. – Jest to trudny do opisania konglomerat \u015bwiate\u0142, cia\u0142 w ruchu, cieni, linii i krzywizn. To nie jest rzeczywisto\u015b\u0107 dostrzegana przez kamer\u0119, lecz rzeczywisto\u015b\u0107 zdarze\u0144 wewn\u0119trznych, kt\u00f3re s\u0105 g\u0142\u0119bsze, donio\u015blejsze, bardziej przejmuj\u0105ce, ni\u017c te, kt\u00f3re codziennie ogl\u0105damy naszymi oczami\u201d.\u00a0<\/span><\/p>\n

Gabinet figur woskowych<\/em>, w historii filmu niemego do\u015b\u0107 zgodnie uznawany za ostatni eksperyment ekspresjonistyczny, by\u0142 wyra\u017an\u0105 odpowiedzi\u0105 na Gabinet doktora Caligari<\/em>, kt\u00f3ry zapocz\u0105tkowa\u0142 ten styl. Cho\u0107 wielu krytyk\u00f3w obawia\u0142o si\u0119 tego, i\u017c jego scenografowie, kt\u00f3rzy wykorzystali ekspresjonizm do zobrazowania sn\u00f3w szale\u0144ca, zwulgaryzuj\u0105 go i zaszkodz\u0105 jego reputacji, Leni wnikliwie bada mo\u017cliwo\u015bci filmowego j\u0119zyka tego stylu. Bowiem pewne jego elementy, tj. d\u0105\u017cno\u015b\u0107 do silnej deformacji i odrealnienia form, okaza\u0142y si\u0119 szczeg\u00f3lnie odpowiednie dla oddania ba\u015bniowej atmosfery nierealno\u015bci, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cej trzy jego epizody, kt\u00f3rych bohaterami stali si\u0119 w\u0142adcy i mordercy, w przesz\u0142o\u015bci budz\u0105cy uczucia l\u0119ku i grozy. Werner Krauss, kt\u00f3ry zagra\u0142 tytu\u0142owego bohatera filmu Roberta Wiene, w dziele Paula Leniego wcieli\u0142 si\u0119 w rol\u0119 seryjnego zab\u00f3jcy, Kuby Rozpruwacza. Wykorzystuj\u0105c cz\u0119\u015bciowo tytu\u0142 filmu Wiene, Leni zdecydowa\u0142 si\u0119 te\u017c na uk\u0142ad, kt\u00f3ry Fritz Lang wybra\u0142 dla swojego filmu Zm\u0119czona \u015bmier\u0107<\/em> (Der M\u00fcde Tod<\/em>; 1919): trzy epizody rozgrywaj\u0105ce si\u0119 w r\u00f3\u017cnych krajach i epokach. Pocz\u0105tkowo przewidywa\u0142 te\u017c epizod czwarty – po\u015bwi\u0119cony bohaterowi, Rinaldo Rinaldiniemu, kt\u00f3rego woskow\u0105 mask\u0119 wida\u0107 pod namiotem, lecz nie zrealizowa\u0142 go. W obu filmach zosta\u0142a te\u017c wykorzystana rama konstrukcyjna. Dekoracj\u0119 ka\u017cdego epizodu Gabinetu figur woskowych<\/em> utrzymano w innym stylu, dostosowanym do jego tematu, lecz wszystkie cz\u0119\u015bci tworz\u0105 sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, obdarzon\u0105 ogromn\u0105 ekspresj\u0105 psychologiczn\u0105 i plastyczn\u0105.<\/span><\/p>\n

Podczas, gdy historie Haruna al-Rashida oraz Iwana Gro\u017anego zosta\u0142y osadzone w scenerii egzotycznej i historycznej, zar\u00f3wno buda lunaparku, w kt\u00f3rej wystawiane s\u0105 figury z wosku, oraz jarmark, gdzie zaczyna si\u0119 i ko\u0144czy historia filmowa, zaprojektowano w manierze ekspresjonistycznej. Wykorzystano tu poddan\u0105 deformacji, odrealnion\u0105 architektur\u0119 oraz przestrzenie przepojone ostrym \u015bwiat\u0142em. Wype\u0142nione tajemniczymi cieniami, jarmarczne namioty, niezliczone, \u015bwietliste napisy, wiruj\u0105ca karuzela oraz ogromne ko\u0142o m\u0142y\u0144skie iluminowane tysi\u0105cami lamp elektrycznych \u2013 te wszystkie, przenikaj\u0105ce si\u0119, pojawiaj\u0105ce si\u0119\u00a0na ekranie niczym paj\u0119czyny, obrazy \u015bwiadcz\u0105 o ogromnej ewolucji, jak\u0105 przesz\u0142o kino niemieckie od czas\u00f3w nieco suchej abstrakcji, kt\u00f3rej podporz\u0105dkowano ludowy festyn ukazany w Doktorze Caligari<\/em>. Miasto oraz jarmarczne ko\u0142o m\u0142y\u0144skie, przy kt\u00f3rym rozpoczynaj\u0105 si\u0119 historie figur woskowych, uleg\u0142y silnemu zniekszta\u0142ceniu, a gdy m\u0142ody poeta budzi si\u0119 ze snu, kontakt z namacaln\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 przychodzi mu nie\u0142atwo. Z pomoc\u0105 kamerzysty, Helmana Lerskiego, Leni wykorzysta\u0142 potencja\u0142 nowego medium filmowego, jakim jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 rejestrowania ruchu i \u015bwiat\u0142a, a konwencjonalne, poddane rygorom o\u015bwietlenie, kt\u00f3re jeszcze charakteryzowa\u0142o Das Cabinet des Dr. Caligari<\/em>, pozostawi\u0142 jako wy\u0142\u0105czn\u0105 domen\u0119 teatru. To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki niemu sfilmowane rysunki Paula Leniego zla\u0142y si\u0119 w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 z ruchomymi obrazami, uwiecznionymi \u201eokiem\u201d wyzwolonej kamery. W tym miejscu przytoczmy s\u0142owa Rudolfa Kurtza, kt\u00f3ry najlepiej odda\u0142 ich dynamik\u0119: \u201e\u015awiat\u0142o, s\u0105czone z tysi\u0119cy \u017ar\u00f3de\u0142, kreuje gor\u0105czkowe sny w przestrzeni, podkre\u015bla ka\u017cd\u0105 krzywizn\u0119, biegnie wzd\u0142u\u017c linii \u0142amanych, tworzy g\u0142\u0119bi\u0119 pozbawion\u0105 t\u0142a, oczarowuje czer\u0144 wyginanych \u015bcian tak, \u017ce wydaj\u0105 si\u0119 one unosi\u0107. (\u2026) My\u015bli i materia w pe\u0142nym zaufaniu zosta\u0142y podporz\u0105dkowane silnemu pragnieniu dekorowania, i\u017c widzowie z wielkim aplauzem przyj\u0119li te odleg\u0142e nam, subtelne sceny\u201d. [16]<\/strong><\/span><\/p>\n

W stopniu o wiele wi\u0119kszym, ni\u017c Lang w Zm\u0119czonej \u015bmierci<\/em>, Leni zr\u00f3\u017cnicowa\u0142 poszczeg\u00f3lne elementy swego filmu, stosownie je dobieraj\u0105c do nastroju jego epizod\u00f3w, a wykorzystane w nich elementy architektoniczne \u015bwiadcz\u0105 o jego wielkiej zr\u0119czno\u015bci jako dekoratora. W cz\u0119\u015bci z \u017con\u0105 piekarza uderzaj\u0105 dekoracj, rozd\u0119te niczym dro\u017cd\u017cowe ciasto oraz nieprawdopodobne wprost nagromadzenie mi\u0119kkich substancji i form. Wyra\u017anie zapo\u017cyczone z Golema<\/em> Paula Wegnera, pozbawione jakiejkolwiek ornamentacji, wypuk\u0142e \u015bciany, korytarze, schody oraz kolumnady sprawiaj\u0105 wra\u017cenie jakby rozmytych. Dekoracje te wsp\u00f3\u0142graj\u0105 z fizjonomi\u0105 pyzatego Emila Janningsa, kt\u00f3rego twarz, odcz\u0142owieczona przez wulgarny makija\u017c, wy\u0142ania si\u0119 niczym g\u0142owa jarmarcznej lalki. Jako Harun al-Rashid, w wielkim turbanie na g\u0142owie, o ciele pogrubionym odzie\u017c\u0105, kt\u00f3ra upodabnia go do wielkiego b\u0105ka, porusza si\u0119 w wyimaginowanej scenerii rodem z operetki. Leni umiej\u0119tnie podkre\u015bli\u0142 te\u017c analogi\u0119 pomi\u0119dzy kr\u0105g\u0142ymi kopu\u0142ami, a ogromnymi turbanami, noszonymi na dworze kalifa. Wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 nagle Bagdad w ca\u0142o\u015bci zosta\u0142 utrzymany w konwencji lekkich, przewiewnych, p\u0142askich krzywizn, niczym wyj\u0119tych z makiety Doktora Caligari<\/em>, kt\u00f3re tak cz\u0119sto por\u00f3wnuje si\u0119 do obraz\u00f3w Lyonela Feiningera. Z kolei epizod z carem Iwanem Gro\u017anym w ca\u0142o\u015bci zosta\u0142 sk\u0105pany w \u015bwiat\u0142ocieniu. W g\u0119stych oparach wiruj\u0105 drobiny kurzu, a ostro\u015b\u0107 ekspresjonistycznych kszta\u0142t\u00f3w \u0142agodzi i\u015bcie impresjonistyczna gra \u015bwiat\u0142a. W p\u00f3\u0142mroku jawi si\u0119 belka, ozdobiona per\u0142owymi festonami oraz ch\u0142odny, l\u015bni\u0105cy szkielet paradnego \u0142o\u017ca, a z zamglenia wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 drzwi oraz cenna ikona, kt\u00f3rej barw mo\u017cemy si\u0119 jedynie domy\u015bla\u0107.\u00a0<\/span><\/p>\n

W ca\u0142ym epizodzie \u201erosyjskim\u201d Leni operuje architektur\u0105, nie pozwalaj\u0105c\u0105 ludziom normalnie si\u0119 porusza\u0107, odbieraj\u0105c\u0105 ich gestom naturaln\u0105 swobod\u0119. Sala wojewody, mieszcz\u0105ca licznych go\u015bci weselnych, zdumiewa swoj\u0105 wielko\u015bci\u0105, a zarazem \u2013 przyt\u0142acza i t\u0142amsi. W pa\u0142acu cara, w kt\u00f3rym napotykamy na wrota z ci\u0119\u017ckimi futrynami, wsz\u0119dzie trzeba si\u0119 schyla\u0107. Niskie sufity i sklepienia zmuszaj\u0105 ludzi do wykonywania gwa\u0142townych, chaotycznych ruch\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 wsp\u00f3\u0142gra\u0107 z dekoracj\u0105 na ekranie oraz odwzorowywa\u0107 jej ostre, zawi\u0142e linie. Obok w\u0105skich bram oraz niskich sklepie\u0144 scenograf we w\u0142a\u015bciwy dla siebie spos\u00f3b konstruuje g\u0142\u0119bok\u0105 klatk\u0119 schodow\u0105, kt\u00f3rej przestrze\u0144 ograniczaj\u0105 \u015bcie\u015bnione, stwarzaj\u0105ce poczucie zagro\u017cenia \u015bciany. Znajduj\u0105ca si\u0119 w olbrzymim pa\u0142acu sala tortur – to nic innego jak tylko schody, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na szeroki widok pozwalaj\u0105 na przygl\u0105danie si\u0119 cierpieniom, zadawanym poddanym cara.<\/span><\/p>\n

Leni nie odrzuca stereotyp\u00f3w: w epizodzie \u201erosyjskim\u201d spotykamy wi\u0119c chaty z niskimi sufitami i ci\u0119\u017ckimi belkami stropowymi. Elementami wy\u0142\u0105cznie dekoracyjnymi s\u0105 r\u00f3wnie\u017c rosyjskie, kuliste kopu\u0142y. Pozbawione konstrukcji, zdobi\u0105 one nie tylko portal pa\u0142acu, ale tak\u017ce akcentuj\u0105 wej\u015bcie do tajemnych korytarzy z jednej z sal. O ile w epizodzie, osadzonym na dworze kalifa, ekspresjonizm przejawi\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w dekoracjach, to w epizodzie na dworze carskim odnale\u017a\u0107 go mo\u017cna w g\u0142\u00f3wnie w zachowaniu bohater\u00f3w. Dlatego Iwan Gro\u017any wraz ze swym doradc\u0105 spiesz\u0105 si\u0119 wzd\u0142u\u017c \u015bciany z wypi\u0119t\u0105 piersi\u0105 i przegi\u0119t\u0105 tali\u0105. W Gabinecie figur woskowych<\/em> styl Leniego, kt\u00f3ry uleg\u0142 ewolucji, gdy przyby\u0142 on do Ameryki, nie by\u0142 jeszcze ukszta\u0142towany, jednak jak trafnie zauwa\u017cy\u0142 Rudolf Kurtz, scenograf osi\u0105gn\u0105\u0142 sukces, poniewa\u017c podporz\u0105dkowa\u0142 sw\u00f3j plastyczny, ekspresjonistyczny zamys\u0142 \u201ecelowi psychologicznemu\u201d. [17]<\/strong> W Stanach Zjednoczonych dekoracja przestanie by\u0107 dla Leniego gr\u0105, czy ucieczk\u0105 w stron\u0119 powierzonej stylizacji. Nauczywszy si\u0119 nad ni\u0105 panowa\u0107, zrozumie, \u017ce trzeba zintensyfikowa\u0107 atmosfer\u0119 i przezwyci\u0119\u017cy\u0107 zachwyt barokow\u0105 obfito\u015bci\u0105 form. Odrzuciwszy \u0142atwe rekwizyty film\u00f3w grozy, zacznie realizowa\u0107 filmy bliskie Hoffmannowskiemu \u015bwiatu<\/span>.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Agnieszka Maria Wasieczko<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00a0\"\"<\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Przypisy:<\/strong><\/p>\n

10. A. F., Genuine<\/em>, w: Der Fil<\/em>m<\/em>, 4. wrze\u015bnia 1920, s. 28;<\/p>\n

11. Jgh., Fern Andra im expressionistischen Film<\/em>, w: Neue Zeit<\/em>, 4. wrze\u015bnia 1920;<\/p>\n

12. Rudolf Kurtz, Expressionismus und Film<\/em>, Berlin, Verlag der Lichtb\u00fchne, 1926;<\/p>\n

13. Heinrich de Fries, Raumgestaltung im Film<\/em>, w: Wasmuths Monatshefte f\u00fcr Baukunst<\/em> 5 (1920-21), ss. 63-78;<\/p>\n

14. Paul Leni, Architecture in Film<\/em> [\u201cArchitektura w filmie\u201d]; w oryg. opubl. jako Baukunst im Film<\/em>, w: Der Kinematograph<\/em>, no. 911, 4. August 1924;<\/p>\n

15. Paul Leni, The Superfluous Set Designer<\/em>, w oryg. opubl. jako Der \u00fcberfl\u00fcssige Architekt<\/em>, BZ<\/em> [Berliner Zeitung<\/em>] am Mittag, no. 138, 22 May 1925;<\/p>\n

16. Rudolf Kurz, Expressionismus und Film<\/em>, Berlin, Verlag der Lichtb\u00fchne, 1926, s. 79;<\/p>\n

17. Rudolf Kurz, Expressionismus und Film<\/em>, op. cit.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Wszystkie artyku\u0142y cyt. za: Film Architecture. <\/em>From \u201eMetropolis\u201d to \u201eBlade Runner\u201d<\/em>. Edited by Dietrich Neumann. With essays by Donald Albrecht, Anton Kaes, Dietrich Neumann, Anthony Vidler, and Michael Webb. Ed. Prestel, Munich \u2013 New York, 1996. T\u0142um. z j\u0119z. ang. A. M. W.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Jednym z najdziwniejszych dzie\u0142 wczesnego ekspresjonizmu jest bez w\u0105tpienia Genuine (Genuine – Die Tragedie eines<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-4719","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\n\u201eGabinet doktora Caligari\u201d oraz niemieckie filmy nieme z nurtu \u201ecaligaryzmu\u201d (2) - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u201eGabinet doktora Caligari\u201d oraz niemieckie filmy nieme z nurtu \u201ecaligaryzmu\u201d (2) - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Jednym z najdziwniejszych dzie\u0142 wczesnego ekspresjonizmu jest bez w\u0105tpienia Genuine (Genuine – Die Tragedie eines\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-04-21T10:34:47+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T19:55:48+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/a.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"20 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"\u201eGabinet doktora Caligari\u201d oraz niemieckie filmy nieme z nurtu \u201ecaligaryzmu\u201d (2)\",\"datePublished\":\"2012-04-21T10:34:47+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:55:48+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/\"},\"wordCount\":3955,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/a.jpg\",\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/\",\"name\":\"\u201eGabinet doktora Caligari\u201d oraz niemieckie filmy nieme z nurtu \u201ecaligaryzmu\u201d (2) - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/a.jpg\",\"datePublished\":\"2012-04-21T10:34:47+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:55:48+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/\"]]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/a.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/a.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u201eGabinet doktora Caligari\u201d oraz niemieckie filmy nieme z nurtu \u201ecaligaryzmu\u201d (2)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u201eGabinet doktora Caligari\u201d oraz niemieckie filmy nieme z nurtu \u201ecaligaryzmu\u201d (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u201eGabinet doktora Caligari\u201d oraz niemieckie filmy nieme z nurtu \u201ecaligaryzmu\u201d (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Jednym z najdziwniejszych dzie\u0142 wczesnego ekspresjonizmu jest bez w\u0105tpienia Genuine (Genuine – Die Tragedie eines","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2012-04-21T10:34:47+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T19:55:48+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/a.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"20 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"\u201eGabinet doktora Caligari\u201d oraz niemieckie filmy nieme z nurtu \u201ecaligaryzmu\u201d (2)","datePublished":"2012-04-21T10:34:47+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:55:48+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/"},"wordCount":3955,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/a.jpg","articleSection":["Inne"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/","name":"\u201eGabinet doktora Caligari\u201d oraz niemieckie filmy nieme z nurtu \u201ecaligaryzmu\u201d (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/a.jpg","datePublished":"2012-04-21T10:34:47+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:55:48+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/"]]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/a.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/a.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/gabinet-doktora-caligari-oraz-niemieckie-filmy-nieme-z-nurtu-caligaryzmu-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u201eGabinet doktora Caligari\u201d oraz niemieckie filmy nieme z nurtu \u201ecaligaryzmu\u201d (2)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4719","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4719"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4719\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4719"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4719"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4719"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}