{"id":4528,"date":"2012-04-13T21:20:32","date_gmt":"2012-04-13T21:20:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=4528"},"modified":"2013-11-02T20:55:48","modified_gmt":"2013-11-02T19:55:48","slug":"ze-strugackianow-12","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/","title":{"rendered":"Ze strugackian\u00f3w (12)"},"content":{"rendered":"

\u00a0<\/span><\/p>\n

III. Zako\u0144czenie polemiki z W\u0142adimirem Diakonowem <\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

WD: <\/strong>Witam Pana,<\/span><\/p>\n

prosz\u0119 nie uwa\u017ca\u0107 tego listu za pr\u00f3b\u0119 wygrania sporu ani pozostania przy ostatnim s\u0142owie. Mam wra\u017cenie, \u017ce niekt\u00f3re elementy mojego pogl\u0105du pozosta\u0142y niezrozumiane. Dlatego spr\u00f3buj\u0119 co nieco obja\u015bni\u0107 raz jeszcze i zada\u0107 jeszcze par\u0119 naiwnych pyta\u0144.<\/span><\/p>\n

List, jak poprzednio, kieruj\u0119 do Pana osobi\u015bcie, a nie do Poniedielnika<\/em>. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 oraz (lub) potrzeb\u0119 publikacji pozostawiam decyzji Pana i W\u0142adimira Borisowa.\u00a0<\/span><\/p>\n

WK: <\/strong>Witam Pana!<\/span><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce skoro zacz\u0119li\u015bmy rozmow\u0119 przed lud\u017ami, to powinni\u015bmy i zako\u0144czy\u0107 j\u0105 w taki spos\u00f3b. Kontynuowanie jej w Poniedzia\u0142ku<\/em> ju\u017c nie ma sensu \u2013 miewam wra\u017cenie, \u017ce nasz sp\u00f3r zjada ju\u017c w\u0142asny ogon, zaczyna si\u0119 powtarza\u0107. Ale mam do Pana pro\u015bb\u0119. Po co mamy dodawa\u0107 roboty Borisowowi i zmusza\u0107 go do przek\u0142adania. Prosz\u0119 Pana o przes\u0142anie swoich uwag i mojej odpowiedzi do Poniedzia\u0142ku<\/em>, ale przedtem poprosz\u0119 o przepisanie jej cyrylic\u0105 [ze wzgl\u0119d\u00f3w technicznych pisa\u0142em list po rosyjsku, ale \u0142aci\u0144sk\u0105 czcionk\u0105 \u2013 m\u00f3j dopisek po latach (W.K.)] i \u2013 je\u015bli b\u0119dzie taka potrzeba \u2013 ich zredagowanie. Nie chcia\u0142bym uchodzi\u0107 za p\u00f3\u0142analfabet\u0119 [Zrobi\u0142em to \u2013 W\u0142adimir Diakonow].<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

Ad. Ad. Ad. 1)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

>\u201eWD<\/strong>: Istnieje wiele pogl\u0105d\u00f3w, maj\u0105cych odniesienie do nauk przyrodniczych, kt\u00f3re u\u017cywane s\u0105 przez autor\u00f3w najrozmaitszych tekst\u00f3w jako oczywiste i trywialne. Na przyk\u0142ad: m\u00f3zg cz\u0142owieka wykorzystywany jest w paru procentach, albo: las \u2013 zwyk\u0142y las strefy umiarkowanej \u2013 produkuje tlen. Problem w tym, \u017ce te pogl\u0105dy s\u0105 nie tylko trywialne, ale i nieprawdziwe. Wydaje mi si\u0119, \u017ce humanista nie powinien bez konieczno\u015bci demonstrowa\u0107 swoich wyobra\u017ce\u0144 na temat nauk przyrodniczych.<\/span><\/p>\n

WK<\/strong>: C\u00f3\u017c \u2013 w tym miejscu taka demonstracja by\u0142a \u2013 jak s\u0105dzi\u0142em konieczna \u2013 dawa\u0142a bowiem poj\u0119cie o tre\u015bci utworu bez dok\u0142adnego opisu fabu\u0142y. A \u017ce pope\u0142ni\u0142em b\u0142\u0105d, jest rzecz\u0105 przykr\u0105\u00a0 \u2013 no c\u00f3\u017c… Powinienem by\u0142 nie ufa\u0107 pami\u0119ci i rzecz sprawdzi\u0107… Tyle o tym.<\/span><\/p>\n

Natomiast s\u0105dz\u0119, \u017ce niepotrzebnie atakuje Pan pewien obyczaj m\u00f3wienia stereotypami. One te\u017c maj\u0105 swoj\u0105 pozytywn\u0105 rol\u0119 do odegrania, jako\u015b doskonal\u0105 spo\u0142eczn\u0105 wiedz\u0119 o rzeczywisto\u015bci. Prosz\u0119 wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce jest ona niedoskona\u0142a ze swej natury. […]<\/span><\/p>\n

Tak wi\u0119c humani\u015bci i inni, wypowiadaj\u0105c nieprecyzyjne s\u0105dy o zjawiskach naturalnych, grzesz\u0105 tylko cz\u0119\u015bciowo.\u201d <<\/span><\/p>\n

WD: <\/strong>Nawet mi do g\u0142owy nie przychodzi\u0142o zag\u0142\u0119bianie si\u0119 w takie filozoficzne przepa\u015bcie. Nauka… Poznanie… M\u00f3wi\u0142em nie o nieprecyzyjnych stwierdzeniach, ale o nieprawdziwych, zupe\u0142nie b\u0142\u0119dnych. (\u017beby twierdzi\u0107, \u017ce m\u00f3zg cz\u0142owieka jest wykorzystywany w ilu\u015b tam procentach, trzeba najpierw wiedzie\u0107, jak w og\u00f3le on pracuje. A las, rosn\u0105c, wydziela dok\u0142adnie tyle tlenu, ile si\u0119 go zu\u017cywa w procesie gnicia obumar\u0142ych drzew).<\/span><\/p>\n

Powtarzanie nieprawdziwych twierdze\u0144 za\u015bmieca przestrze\u0144 informacyjn\u0105. Tak wi\u0119c, pr\u00f3buj\u0105c u\u015bci\u015bli\u0107, na czym polega \u201eparadoks bli\u017ani\u0105t\u201d, m\u00f3g\u0142 si\u0119 Pan najprawdopodobniej natkn\u0105\u0107 na w\u0142a\u015bnie takie b\u0142\u0119dne sformu\u0142owanie, przez kogo\u015b powt\u00f3rzone. I co ma z tym wsp\u00f3lnego gnoseologia?<\/span><\/p>\n

WK:<\/strong> Czyli ca\u0142e moje wym\u0105drzanie si\u0119 nie by\u0142o tu potrzebne. \u0179le Pana zrozumia\u0142em. Rzeczywi\u015bcie to, co stanowi zupe\u0142n\u0105 pomy\u0142k\u0119 – nie jest stereotypem.\u00a0 Jest on form\u0105 wiedzy, przy tym niekiedy ca\u0142kiem po\u017cyteczn\u0105.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Ad. Ad. Ad. 6)<\/span><\/strong><\/p>\n

>\u201eWD<\/strong>: Moim\u00a0 – oczywi\u015bcie \u2013 zdaniem \u201ewarto\u015bci moralne s\u0105 bezcenne\u201d i nie mog\u0105 by\u0107 przestarza\u0142e. Etyczna postawa artysty to wa\u017cna cz\u0119\u015b\u0107 sk\u0142adowa jego tw\u00f3rczo\u015bci. Inaczej nie jest to artysta a… entertainer.<\/span><\/p>\n

WK<\/strong>: No wi\u0119c chyba chodzi\u0142o Panu o co\u015b innego, o koncepcj\u0119 pisarza i jego roli spo\u0142ecznej.\u201d<<\/span><\/p>\n

WD:<\/strong> Nie, m\u00f3wi\u0119 w\u0142a\u015bnie o etycznej postawie pisarza jako o komponencie jego tw\u00f3rczo\u015bci. Ksi\u0105\u017cki powinny szerzy\u0107 to, co \u201erozumne, dobre, wieczne\u201d, inaczej ich miejsce jest w… zlewie. Oczywi\u015bcie moim zdaniem, kt\u00f3re jest \u2013 jak rozumiem \u2013 czystym archaizmem.<\/span><\/p>\n

>\u201eWK<\/strong>: R\u00f3\u017cne estetyki maj\u0105 r\u00f3\u017cne zdania na ten temat. S\u0105 takie, kt\u00f3re uwa\u017caj\u0105 literatur\u0119 i sztuk\u0119 za s\u0142u\u017c\u0105ce np. tylko pi\u0119knu, albo np. tylko rozrywce \u2013 i w pe\u0142ni amoralne. Przy tym o amoralno\u015bci sztuki m\u00f3wili te\u017c geniusze \u2013 tacy np. jak Baudelaire.\u201d<<\/span><\/p>\n

WD<\/strong>: <\/strong>C\u00f3\u017c. To jest problem zwolennik\u00f3w Baudelaire\u2019a. Punkowo-narkotykowa \u201ekultura\u201d te\u017c ma jak\u0105\u015b estetyk\u0119. (Powy\u017cej powiedzia\u0142em, gdzie jest jej miejsce.) Nawet rozrywka nie mo\u017ce by\u0107 ca\u0142kowicie wolna od moralno\u015bci, nie mamy do tego prawa. Wszelkie koncepcje amoralno\u015bci sztuki szybko prowadz\u0105 do oczywistych obrzydliwo\u015bci, takich na przyk\u0142ad jak urz\u0105dzona ostatnio w Niemczech \u201einstalacja anatomiczna\u201d z autentycznych ludzkich trup\u00f3w. <\/strong><\/span><\/p>\n

>\u201eWK<\/strong>: Ale ja chcia\u0142em powiedzie\u0107 przede wszystkim to, \u017ce moim zdaniem archaiczne jest dzi\u015b przekonanie (\u017cywe np. w Romantyzmie), \u017ce pisarz (artysta) jest jednostk\u0105 wyj\u0105tkow\u0105, kt\u00f3rej \u017cadne zasady nie obowi\u0105zuj\u0119, kt\u00f3rej wiele (je\u015bli nie wszystko) si\u0119 wybacza.\u201d<\u00a0<\/span><\/p>\n

WD: <\/strong>Je\u015bli Pan chcia\u0142 o tym powiedzie\u0107 w monografii, to dlaczego Pan nie powiedzia\u0142? A je\u015bli powiedzia\u0142, to gdzie? A na koniec, co ma ten pogl\u0105d wsp\u00f3lnego z Brzydkimi \u0142ab\u0119dziami<\/em> [w Polsce znanymi jako Czas deszczu<\/em> \u2013 dopisek WK], Baniewem i Zursmansorem?<\/span><\/p>\n

WK: <\/strong>O ile dobrze pami\u0119tam, to w tym miejscu monografii chcia\u0142em tylko rzec par\u0119 s\u0142\u00f3w polskiemu czytelnikowi, kt\u00f3ry dawno si\u0119 oduczy\u0142 uwa\u017ca\u0107 pisarzy za rodzaj nadludzi i oczywi\u015bcie nie wiedzia\u0142, \u017ce w Rosji pogl\u0105dy na ten temat s\u0105 inne ni\u017c w Polsce. My\u015bmy tak uwa\u017cali jeszcze na pocz\u0105tku XX wieku, ale potem nasz modernizm pokojowo, sam z siebie, umar\u0142 w latach trzydziestych. Wasz przerwa\u0142a rewolucja, zakonserwowano go w socrealistycznej puszce i w konsekwencji ewolucja jego my\u015blenia o pisarzach i literaturze nie wyczerpa\u0142a si\u0119 \u2013 jak si\u0119 zdaje – do dnia dzisiejszego. [Nie mog\u0119 i nie chc\u0119 zajmowa\u0107 tu miejsca, ale czy naprawd\u0119 z mojej pisaniny mo\u017cna wyci\u0105gn\u0105\u0107 wniosek, \u017ce uwa\u017cam pisarzy za rodzaj nadludzi? \u2013 W\u0142adimir Diakonow].<\/span><\/p>\n

S\u0142owa: \u201eAle ja chcia\u0142em powiedzie\u0107 przede wszystkim to…\u201d – odnosz\u0105 si\u0119 do naszych spor\u00f3w. A co do Baniewa, to wyda\u0142o mi si\u0119, \u017ce ten bohater nie zawsze zachowuje si\u0119 moralnie i \u017ce nie wywo\u0142uje to u autor\u00f3w i \u2013 by\u0107 mo\u017ce \u2013 u czytelnik\u00f3w zdecydowanego sprzeciwu. A zatem \u2013 wolno mu. A w konsekwencji pojawi\u0142o si\u0119 pytanie \u2013 dlaczego mu wolno?<\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

Ad. Ad. Ad. 7)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

>\u201cWK: Chyba nie wyja\u015bni\u0142em jasno, wi\u0119c jeszcze raz pr\u00f3buj\u0119: forma monologu by\u0142a istotna w wypadku kaprala Gaga. W ostatniej scenie powie\u015bci wydaje si\u0119, \u017ce da\u0142 mu co\u015b pobyt na Ziemi. No bo zamiast od razu zastrzeli\u0107 kierowc\u0119, daje sobie wyrwa\u0107 automat i w imi\u0119 jaki\u015b dziwnych (dla niego) cel\u00f3w (jaka\u015b walka z epidemi\u0105, jaki\u015b humanitaryzm…) pcha ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0119. Ale je\u017celi uznamy, \u017ce ca\u0142\u0105 histori\u0119 opowiada on kumplom z powojennej partyzantki (czyli \u017ce jego zwracanie si\u0119 \u201erebiata\u201d jest wyznacznikiem konkretnej sytuacji, w jakiej si\u0119 on znajduje), to skonstatujemy, \u017ce wida\u0107 nie zmieni\u0142 si\u0119 tak bardzo, \u017ceby na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 zaprzesta\u0107 mordowania i sta\u0107 si\u0119 kim\u015b innym.\u201d<<\/span><\/p>\n

WD:<\/strong> No tak. Po pierwsze, o\u015bmielam si\u0119 jednak, jak poprzednio, twierdzi\u0107, \u017ce Gag opowiada swoj\u0105 histori\u0119 s\u0142uchaczom wyobra\u017conym, a ma na my\u015bli swoich koleg\u00f3w ze szko\u0142y Bojowych Kot\u00f3w<\/em>. On w my\u015bli wci\u0105\u017c jeszcze jest z nimi, pozosta\u0142ymi w tej \u201edziczy\u201d.<\/span><\/p>\n

Po drugie, je\u015bli ju\u017c za\u0142o\u017cymy, \u017ce ma Pan racj\u0119 i \u017ce opowiadanie Gaga jest realnym monologiem, prowadzonym w jakim\u015b powojennym towarzystwie, to z czego wynika, \u017ce ma to by\u0107 banda jakich\u015b \u201ele\u015bnych braci\u201d [tj. partyzant\u00f3w \u2013 dopisek WK]. A mo\u017ce Gag akurat si\u0119 zmieni\u0142, przesta\u0142 zabija\u0107 i sta\u0142 si\u0119 kim\u015b innym? I mo\u017ce ca\u0142\u0105 swoj\u0105 histori\u0119 opowiada przyjacio\u0142om, pracuj\u0105cym z nim na budowach Nowego Alaju?\u00a0<\/span><\/p>\n

WK: <\/strong>I oto stworzy\u0142 Pan now\u0105 hipotez\u0119, now\u0105 interpretacj\u0119 i uzasadni\u0142 j\u0105 w pe\u0142ni przekonuj\u0105co. Mog\u0119 si\u0119 z tego tylko cieszy\u0107. To znaczy, \u017ce moje stwierdzenia zmusi\u0142y Pana do stworzenia swoich. Tak w\u0142a\u015bnie si\u0119 rodzi wiedza w dziedzinach humanistycznych.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

* * *<\/span><\/p>\n

>\u201eWK: Ca\u0142y czas jednak mam wra\u017cenie, \u017ce Pana zdanie i moje nie tyle si\u0119 wykluczaj\u0105, co uzupe\u0142niaj\u0105… Przecie\u017c w\u0142a\u015bnie w tym miejscu Pan popar\u0142 moj\u0105 tez\u0119 o tym, Poniedzia\u0142ek…<\/em> jest\u00a0 w du\u017cej mierze parodi\u0105.\u201d<<\/span><\/p>\n

WD:<\/strong> Tak, w do\u015b\u0107 du\u017cym stopniu ni\u0105 jest. Tak w 15-20 procentach. Mog\u0119 powiedzie\u0107 raz jeszcze: parodyjny komponent w \u017cadnym wypadku nie jest w Poniedzia\u0142ku…<\/em> ani g\u0142\u00f3wnym, ani decyduj\u0105cym. Poniedzia\u0142ek…<\/em> jest przede wszystkim pe\u0142n\u0105 \u015bwiat\u0142a utopi\u0105, naiwn\u0105 (jak teraz wiadomo) nadziej\u0105, \u017ce nowy, pojawiaj\u0105cy si\u0119 w masowej skali cz\u0142owiek, naukowiec-przyrodoznawca (w\u0142a\u015bnie przyrodoznawca, bo inne nauki nie mog\u0105 by\u0107 masowe), cz\u0142owiek Pracy i Wiedzy dokona prze\u0142omu spo\u0142ecznego. Przy czym w ka\u017cdego typu spo\u0142ecze\u0144stwie, a nie tylko w Chruszczowowskim socjalizmie.<\/span><\/p>\n

>\u201eWK<\/strong>: No i jeszcze: fantastyka \u201ebliskiego celownika\u201d rozwija\u0142a si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie jeszcze dziesi\u0119\u0107 lat przed Poniedzia\u0142kiem…<\/em>. Zapewne trwa\u0142a te\u017c na prze\u0142omie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych…\u201d<<\/span><\/p>\n

WD: <\/strong>No oczywi\u015bcie, a gdzie by si\u0119 mia\u0142a podzia\u0107? Przecie\u017c Niemcow dalej \u017cy\u0142, tworzy\u0142 i wydawa\u0142. Ale z ca\u0142ym szacunkiem: czy m\u00f3g\u0142by Pan wskaza\u0107 na te fragmenty Poniedzia\u0142ku…<\/em>, kt\u00f3re Pan uwa\u017ca za parodi\u0119 nie po prostu z\u0142ej fantastyki, a w\u0142a\u015bnie \u201efantastyki bliskiego celownika\u201d? Ja sobie niczego takiego nie przypominam.<\/span><\/p>\n

WK: <\/strong>Oto odpowied\u017a. <\/strong>S\u0105 miejsca, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 bezpo\u015brednio do \u201efantastyki bliskiego celownika\u201d, na przyk\u0142ad rozprawa Wybiegaj\u0142y na temat but\u00f3w mo\u017ce by\u0107 aluzj\u0105 do Cudownych bucik\u00f3w<\/em> Saparina. Ale najwa\u017cniejsz\u0105 aluzj\u0105 jest ca\u0142a kompozycja, struktura dzie\u0142a. Przecie\u017c (formalnie rzecz bior\u0105c) to opowiadanie o tym, jak przyszed\u0142 \u017c\u00f3\u0142todzi\u00f3b do naukowego instytutu, obserwuje, co si\u0119 tam dzieje, pracuje \u2013 a tu odkrycie za odkryciem… Tak w\u0142a\u015bnie by\u0142y zbudowane \u201earcydzie\u0142a\u201d \u201ena granicy mo\u017cliwego\u201d.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

*<\/strong><\/span><\/p>\n

>\u201eWD<\/strong>: Strugaccy, to moi ulubieni pisarze i nie widz\u0119 \u017cadnych powod\u00f3w, aby zastosowa\u0107 metody naukowego badania wobec moich ulubionych ksi\u0105\u017cek. \u201eTo co wolno, a czego nie wolno\u201d literaturoznawcy – to jego problem. Ja jestem czytelnikiem i dla mnie jest wa\u017cne wra\u017cenie, kt\u00f3re odczuwam przy czytaniu prac tego literaturoznawcy. A og\u00f3lne wra\u017cenie z monografii jest takie: jak nale\u017ca\u0142o oczekiwa\u0107, dla autora nic dobrego z werdyktu \u201eotrzymuje tytu\u0142 docenta\u201d \u2013 nie wynik\u0142o.<\/span><\/p>\n

WK<\/strong>: <\/strong>W tym miejscu \u2013 przyznam si\u0119 \u2013 nieco zbarania\u0142em. Albo ja zupe\u0142nie nie znam rosyjskiego, albo Pan uwa\u017ca, \u017ce moja ksi\u0105\u017cka by\u0142a pisana \u201ena stopie\u0144\u201d, dla kariery i w og\u00f3le nie w\u0142o\u017cy\u0142em w ni\u0105 serca. No wi\u0119c: nic b\u0142\u0119dniejszego.\u201d<<\/span><\/p>\n

WD: <\/strong>Dlaczego \u201ealbo \u2013 albo\u201d? Jest jeszcze du\u017co innych wariant\u00f3w, na przyk\u0142ad ten, \u017ce niezbyt jasno si\u0119 wyrazi\u0142em. Spr\u00f3buj\u0119 wyja\u015bni\u0107.<\/span><\/p>\n

Podstaw\u0105 naukowego badania ka\u017cdego z\u0142o\u017conego obiektu jest analiza. Obiekt zostaje zast\u0105piony przez pewien schemat, kt\u00f3ry nast\u0119pnie jest rozk\u0142adany na kosteczki. Przy pr\u00f3bie syntezy czego\u015b z tych kosteczek – si\u0142\u0105 rzeczy musi by\u0107 wymy\u015blona jaka\u015b bazowa koncepcja. A potem badacz przekonuje siebie samego i pr\u00f3buje przekona\u0107 otoczenie, \u017ce ta koncepcja w spos\u00f3b oczywisty wynika z samej istoty badanego obiektu.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli obiektem jest ksi\u0105\u017cka mojego ulubionego pisarza, to ja, czytelnik, b\u0119d\u0119 przypatrywa\u0107 si\u0119 rezultatom badawczym ze szczeg\u00f3ln\u0105 pasj\u0105. I prawie \u017ce na pewno si\u0119 nie zachwyc\u0119. A je\u015bli sam badacz uwa\u017ca te ksi\u0105\u017cki za ulubione, to trudno zrozumie\u0107 (mnie osobi\u015bcie), jak jest on w stanie pracowa\u0107.<\/span><\/p>\n

To wszystko, co chcia\u0142em powiedzie\u0107. A ju\u017c na pewno nie robi\u0142em jakich\u015b osobistych aluzji. (Ostatecznie – dlaczego mia\u0142bym robi\u0107?)<\/span><\/p>\n

WK: <\/strong>Trudna jest praca humanisty. Trzeba si\u0119 wewn\u0119trznie oddali\u0107, odseparowa\u0107 od przedmiotu swojej pracy (oczywi\u015bcie mam na my\u015bli uczciwych humanist\u00f3w, a nie cha\u0142turszczyk\u00f3w czy politykier\u00f3w). Mo\u017ce dlatego jest tak wiele b\u0142\u0119dnych pogl\u0105d\u00f3w i nieprzekonuj\u0105cych hipotez. A w og\u00f3le to praca humanisty jest dziwna. Pr\u00f3bujemy stworzy\u0107 obraz, kt\u00f3rego stworzy\u0107 si\u0119 nie da. W sumie jest tak: badamy literatur\u0119, literatura jest ca\u0142o\u015bciowym obrazem \u015bwiata, \u015bwiat – jako ca\u0142o\u015b\u0107 – jest zbyt z\u0142o\u017cony, by pr\u00f3by jego zbadania kiedykolwiek zako\u0144czy\u0142y si\u0119 pe\u0142nym sukcesem.\u00a0 <\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

*<\/strong><\/span><\/p>\n

>\u201eWK<\/strong>: Sami pisarze mieli jednak niekiedy na ten temat swoje zdanie i robili, co mogli, aby s\u0142u\u017cy\u0107 dobru spo\u0142ecznemu rozumianemu tak \u2013 jak oni to dobro pojmowali. No wi\u0119c jestem pewny, \u017ce Strugaccy nale\u017celi w\u0142a\u015bnie do tej drugiej, niepokornej kategorii pisarzy i w swoich ksi\u0105\u017ckach niejednokrotnie zabierali g\u0142os na tematy spo\u0142eczne i polityczne. No bo po co pisaliby Gadkije liebiedi<\/em>, po co wk\u0142adaliby w usta bohater\u00f3w Trudno by\u0107 bogiem<\/em> rozwa\u017cania o spo\u0142ecznej roli inteligencji, po co by\u0142yby liczne w\u0105tki z Bajki o Trojce<\/em> i \u015alimaka na zboczu<\/em>. Te ksi\u0105\u017cki na pewno nie by\u0142y \u201eigraszkami estetycznymi\u201d, by\u0142y dzie\u0142ami walcz\u0105cymi. Nie zauwa\u017cy\u0107 tego mo\u017ce jedynie ten, kto bardzo nie chce tego zauwa\u017cy\u0107.\u201d<\u00a0 <\/em><\/span><\/p>\n

WD:<\/strong> <\/em><\/strong>Bez w\u0105tpienia, ksi\u0105\u017cki Strugackich s\u0142u\u017cy\u0142y (i s\u0142u\u017c\u0105) dobru spo\u0142ecznemu. Ale je\u015bli pobie\u017cnie przejrze\u0107 monografi\u0119, to rezultatem jest wra\u017cenie, \u017ce autor chcia\u0142 powiedzie\u0107 zupe\u0142nie co\u015b innego. A konkretnie: \u017ce g\u0142\u00f3wnym celem tw\u00f3rczo\u015bci Strugackich, przez nich stopniowo rozpoznawanym, by\u0142o dogodzi\u0107 dysydentom-aktywistom, a zaszkodzi\u0107 Zofii W\u0142adzowej…\u00a0<\/span><\/p>\n

Jest to w\u0105tpliwe, przede wszystkim dlatego, i\u017c ksi\u0105\u017cki Strugackich s\u0105 czytywane i dzisiaj. Rzecz jasna rzadziej i nie wszystkie, ale s\u0105 czytane i przekonany jestem, \u017ce b\u0119d\u0105. Dalej: kolosalna, wielomilionowa popularno\u015b\u0107 pisarzy w czasach radzieckich nie mo\u017ce by\u0107 wyt\u0142umaczona tylko wielk\u0105 liczb\u0105 poszukiwaczy smaczk\u00f3w. Mog\u0119 si\u0119 wypowiada\u0107 tylko w imieniu swojego kr\u0119gu moskiewskiej, tak zwanej \u201enaukowo-technicznej inteligencji\u201d: tak samo jak nie nale\u017cy przecenia\u0107 efektywno\u015bci radzieckiej propagandy \u2013 tak i nie warto zawy\u017ca\u0107 popularno\u015bci dysydenckich idei. A wi\u0119kszo\u015b\u0107 naukowc\u00f3w i in\u017cynier\u00f3w bynajmniej dniami i nocami nie wyczekiwa\u0142a na koniec w\u0142adzy radzieckiej.<\/span><\/p>\n

I na koniec, wracaj\u0105c do moralizatorstwa (Tutaj, prosz\u0119 wybaczy\u0107, ale nie obejdzie si\u0119 bez osobistych uwag). Na przyk\u0142ad ja bym si\u0119 nie zdecydowa\u0142 na wskazywanie ulubionym pisarzom, jak powinni byli post\u0105pi\u0107 w tej lub innej sytuacji. Co <\/strong>prawda nie jestem <\/strong>literaturoznawc\u0105…<\/em><\/span><\/p>\n

WK: <\/strong>Dla Pana pisarze \u2013 to ludzie. Dla mnie \u2013 to szereg ksi\u0105\u017cek i innych \u015bwiadectw pisanych. Ludzi mo\u017cna tylko lubi\u0107 lub nie (to tak jak z kobiet\u0105 \u2013 albo si\u0119 podoba, albo nie podoba \u2013 trzeciego wyj\u015bcia nie ma). Ksi\u0105\u017ck\u0119 si\u0119 kocha, ale jednocze\u015bnie zauwa\u017ca: tu przyda\u0142oby si\u0119 inaczej…<\/span><\/p>\n

A co si\u0119 tyczy tw\u00f3rczo\u015bci Arkadija i Borisa Strugackich \u2013 Pan pozwoli, \u017ce pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 Pana ulubionym chwytem: za Pana wra\u017cenia w pe\u0142ni tylko Pan odpowiada. Ja z pewno\u015bci\u0105 nie chcia\u0142em wyrazi\u0107 pogl\u0105du, i\u017c Strugaccy to propagandzi\u015bci i tyle. Inn\u0105 spraw\u0105 jest, \u017ce mog\u0119 odczuwa\u0107 pewne niezadowolenie z siebie, mie\u0107 do siebie pretensje, i\u017c moj\u0105 monografi\u0119 w og\u00f3le mo\u017cna tak przeczyta\u0107 (nawet pobie\u017cnie). C\u00f3\u017c, m\u0142ody by\u0142em, g\u0142upi i si\u0119 nie domy\u015bli\u0142em.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

*<\/strong><\/span><\/p>\n

>\u201eWK<\/strong>: W tej chwili, kiedy wszystko jest histori\u0105 i ZSRR nie istnieje, o\u015bwiadczenia Borisa Natanowicza na temat druku w Posiewie<\/em> s\u0105 oczywi\u015bcie w pe\u0142ni wiarygodne. Gdybym przygotowywa\u0142 teraz drugie wydanie, pewnie bym \u201escenariusza\u201d nie wprowadza\u0142 do tekstu monografii \u2013 najwy\u017cej wspomnia\u0142bym w przypisie, \u017ce tak m\u00f3wiono. No i na koniec tego w\u0105tku: to, co wiemy o druku w Posiewie<\/em>, to \u2013 podejrzewam – nadal tylko cz\u0119\u015b\u0107 prawdy. Wersja ABS jest ju\u017c co prawda w pe\u0142ni wiarygodna, ale nadal chcia\u0142oby si\u0119 pozna\u0107 wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w…\u00a0 (Chyba, \u017ce ostatnio co\u015b o tej sprawie Boris Natanowicz napisa\u0142, a ja jeszcze tego nie znam. To tak\u017ce mo\u017cliwe).\u201d<<\/span><\/p>\n

WD:<\/strong> Nie\u017ale! Wersja Strugackich jest prawdopodobna, ale… nieprawdopodobna. No, ale je\u015bli Panu bardziej prawdopodobny wydaje si\u0119 \u201escenariusz\u201d, wynikaj\u0105cy z opowiada\u0144 jakich\u015b tam tajemniczych, dobrze poinformowanych ludzi, no to niech tak b\u0119dzie…<\/span><\/p>\n

A dlaczeg\u00f3\u017cby nie rozpatrzy\u0107 takiego scenariusza. Kto\u015b nam nieznany, ale ca\u0142kiem pod\u0142y, przekaza\u0142 tekst Brzydkich \u0142ab\u0119dzi<\/em> wydawnictwu Posiew<\/em> i dosta\u0142 za to odpowiednie wynagrodzenie. A wydawnictwo natychmiast rzuci\u0142o ksi\u0105\u017ck\u0119 na rynek, maj\u0105c na uwadze bezpo\u015bredni zysk oraz wzrost swojej popularno\u015bci u czytelnik\u00f3w (u czytelnik\u00f3w, a nie u pisarzy, bo tych i tak nie zabraknie). Ten scenariusz jest zgodny ze wszystkimi znanymi nam faktami.<\/span><\/p>\n

WK: <\/strong>No c\u00f3\u017c. Je\u015bli dla Pana tym samym jest prawda, istota sprawy (lub jej cz\u0119\u015b\u0107) i prawdopodobie\u0144stwo, to i ja powinienem zakrzykn\u0105\u0107: \u201eNie\u017ale!\u201d Przecie\u017c nie mo\u017ce Pan zaprzeczy\u0107, \u017ce istniej\u0105 prawdy, w kt\u00f3re nikt nie wierzy i istnieje wiara w rzeczy ca\u0142kowicie fa\u0142szywe. Ponadto hipoteza Pana, dotycz\u0105ca wydawnictwa Posiew<\/em>, nie przekonuje mnie. W owych czasach tego typu instytucje mia\u0142y wystarczaj\u0105co du\u017co pieni\u0119dzy, by dobrze dzia\u0142a\u0107. Czytelnicy w og\u00f3le nie byli im potrzebni. Emigranci z kraj\u00f3w socjalistycznych (mo\u017ce nie wszyscy, ale wielu) \u017cyli na rachunek swoich bogatych sojusznik\u00f3w. Bardziej przekonuje mnie hipoteza Muri\u0144skiego [na ten temat w kolejnym artykule \u2013 Ze strugackian\u00f3w (5)].<\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

*<\/strong><\/span><\/p>\n

WD: <\/strong>Wszystkiego najlepszego!<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W\u0142. Diakonow<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

WK: <\/strong>Panu tak\u017ce \u017cycz\u0119 wszystkiego najlepszego! Mam nadzieje, \u017ce na koniec jest Pan zadowolony z moich odpowiedzi [No jasne \u2013 przy czym, jak wiadomo, pe\u0142ne zadowolenie to w og\u00f3le szcz\u0119\u015bcie \u2013 WD].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Wojciech Kajtoch<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

sierpie<\/em>\u0144 2004<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 III. Zako\u0144czenie polemiki z W\u0142adimirem Diakonowem WD: Witam Pana, prosz\u0119 nie uwa\u017ca\u0107 tego listu za pr\u00f3b\u0119 wygrania sporu ani<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-4528","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nZe strugackian\u00f3w (12) - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ze strugackian\u00f3w (12) - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00a0 III. Zako\u0144czenie polemiki z W\u0142adimirem Diakonowem WD: Witam Pana, prosz\u0119 nie uwa\u017ca\u0107 tego listu za pr\u00f3b\u0119 wygrania sporu ani\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-04-13T21:20:32+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T19:55:48+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"15 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Ze strugackian\u00f3w (12)\",\"datePublished\":\"2012-04-13T21:20:32+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:55:48+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/\"},\"wordCount\":2970,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/\",\"name\":\"Ze strugackian\u00f3w (12) - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2012-04-13T21:20:32+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:55:48+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ze strugackian\u00f3w (12)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ze strugackian\u00f3w (12) - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Ze strugackian\u00f3w (12) - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"\u00a0 III. Zako\u0144czenie polemiki z W\u0142adimirem Diakonowem WD: Witam Pana, prosz\u0119 nie uwa\u017ca\u0107 tego listu za pr\u00f3b\u0119 wygrania sporu ani","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2012-04-13T21:20:32+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T19:55:48+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"15 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Ze strugackian\u00f3w (12)","datePublished":"2012-04-13T21:20:32+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:55:48+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/"},"wordCount":2970,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/","name":"Ze strugackian\u00f3w (12) - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"datePublished":"2012-04-13T21:20:32+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:55:48+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ze-strugackianow-12\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ze strugackian\u00f3w (12)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4528","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4528"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4528\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4528"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4528"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4528"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}