\u00a0<\/p>\n
B. Anarchizm w Polsce po 1980 roku<\/strong><\/strong><\/span><\/p>\n Anarchizm z regu\u0142y oskar\u017ca si\u0119 o utopijno\u015b\u0107, a jednocze\u015bnie nikt nie neguje faktu, \u017ce wolno\u015b\u0107, sprawiedliwo\u015b\u0107, samorz\u0105dno\u015b\u0107, pok\u00f3j i solidarno\u015b\u0107 mi\u0119dzyludzka \u2013 b\u0119d\u0105ce programem anarchizmu \u2013 s\u0105 ze wszech miar przez ludzi po\u017c\u0105dane, a nawet niezb\u0119dne dla ludzko\u015bci, je\u015bli chce ona przetrwa\u0107 obecny kryzys i istnie\u0107 dalej na Ziemi<\/em>.<\/span><\/p>\n Fragment P\u0142aszczyzny Wi\u0119kszo\u015bciowej Federacji Anarchistycznej<\/em><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n W Polsce po roku 1980 nast\u0119puje odradzanie si\u0119 ruchu anarchistycznego. Prawdziwy wybuch popularyzowania koncepcji anarchistycznych nast\u0119puje w drugiej po\u0142owie lat 80. Jednak powr\u00f3t anarchizmu do \u017cycia spo\u0142ecznego nast\u0105pi\u0142 nie wskutek pr\u00f3by urzeczywistnienia jakiej\u015b \u201eutopijnej\u201d koncepcji kt\u00f3rego\u015b z teoretyk\u00f3w tego ruchu, ale pod wp\u0142ywem spontanicznych dzia\u0142a\u0144 przeciwko komunistycznej w\u0142adzy. Preludium do wykrystalizowania si\u0119 tego ruchu, sta\u0142y si\u0119 tak zwane akcje bezpo\u015brednie (demonstracje i \u201ezadymy\u201d). W p\u00f3\u017aniejszym okresie w \u015brodowiskach m\u0142odzie\u017cowych rozwija\u0142a si\u0119 tak\u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 artystyczna i intelektualna kontestuj\u0105ca istniej\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Na tak przygotowanym gruncie zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 pierwsze grupy anarchistyczne.<\/span><\/p>\n Ruch anarchistyczny najwi\u0119cej zwolennik\u00f3w i sojusznik\u00f3w zdoby\u0142 w \u015brodowiskach akademickich, g\u0142\u00f3wnie w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy wywodz\u0105cej si\u0119 ze \u015brodowisk kontrkulturowych. Grupy te otwarcie wyra\u017ca\u0142y sw\u00f3j sprzeciw wobec komunistycznej w\u0142adzy. Z czasem ich krytyka zosta\u0142a przeniesiona tak\u017ce na pa\u0144stwo, kt\u00f3re ich zdaniem, ogranicza\u0142o jednostk\u0119, stosuj\u0105c wobec niej przymus i przemoc. Sprzeciwiali si\u0119 tak\u017ce wszelkiego rodzaju hierarchizacji \u017cycia, militaryzacji i autorytaryzmom, co wynika\u0142o bezpo\u015brednio z ideologii anarchistycznej.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Co wi\u0119cej, ruch anarchistyczny w Polsce powsta\u0142 w spos\u00f3b samoistny. W przeciwie\u0144stwie bowiem do pa\u0144stw zachodnich, gdzie wszelkiego rodzaju ruchy anarchistyczne czy kontrkulturowe niejednokrotnie wspomagane by\u0142y przez ZSRR, w Polsce nie mia\u0142o wp\u0142ywu na ich kszta\u0142towanie ani sowieckie imperium, ani nawet polskie ugrupowania polityczne. Tak\u017ce opozycja nie wp\u0142yn\u0119\u0142a na kszta\u0142towanie si\u0119 polskiego anarchizmu.<\/span><\/p>\n Mi\u0119dzy anarchistami a opozycj\u0105 i podziemiem solidarno\u015bciowym panowa\u0142y do\u015b\u0107 specyficzne stosunki. Z jednej strony wszystkie te grupy wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y, \u201ewalcz\u0105c\u201d na ulicach rami\u0119 w rami\u0119, z drugiej nie do ko\u0144ca akceptowa\u0142y swoje wsp\u00f3\u0142istnienie.<\/span><\/p>\n Anarchi\u015bci pocz\u0105tkowo pok\u0142adali du\u017ce nadzieje w opozycji. Jednak w momencie, kiedy, ich zdaniem, zacz\u0119\u0142a ona w\u0119drowa\u0107 w kierunku przej\u0119cia w\u0142adzy odwr\u00f3cili si\u0119 od niej. Jany Waluszko, \u201eojciec\u201d odradzaj\u0105cego si\u0119 polskiego anarchizmu o powi\u0105zaniach z opozycj\u0105 wspomina: \u201eWsp\u00f3\u0142pracowali\u015bmy z Wolnymi Zwi\u0105zkami Zawodowymi<\/em>, radykalnymi od\u0142amami Solidarno\u015bci <\/em>(\u201eS\u201d M\u0142odych<\/em>, \u201eS\u201d Walcz\u0105ca<\/em>), grupami m\u0142odzie\u017cy z Wojny i Pokoju<\/em>, Federacj\u0105 M\u0142odzie\u017cy Walcz\u0105cej<\/em> etc.). Nie wychodzi\u0142a wsp\u00f3\u0142praca z oficjaln\u0105 Solidarno\u015bci\u0105<\/em>, za\u015b ex-KOR <\/em>tylko do wizji okr\u0105g\u0142ego sto\u0142u chcia\u0142 wsp\u00f3lnie z nami budzi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo pedagogik\u0105 wyzwolenia, by ola\u0107 je potem dla w\u0142adzy. Chcieli\u015bmy dzia\u0142a\u0107 po swojemu, na co nie pozwala\u0142a komuna i co, z przykro\u015bci\u0105 trzeba to powiedzie\u0107, od pocz\u0105tku nie spotka\u0142o si\u0119 z akceptacj\u0105 \u201eSolidarno\u015bci\u201d0<\/a>. Pomimo jednak owych niesnasek p\u00f3\u017aniejsza Federacja Anarchistyczna, zdaniem Wojciecha Modzelewskiego, wielokrotnie podkre\u015bla\u0142a swoje uznanie dla przyj\u0119tego przez \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d w 1981 roku programu \u201eSamorz\u0105dnej Rzeczpospolitej\u201d, odczytuj\u0105c go jako dokument o wymowie w du\u017cej mierze anarchosyndykalistycznej\u201d. <\/em>(Modzelewski, 2000: 323).<\/em><\/span><\/p>\n O wsp\u00f3\u0142pracy z opozycyjnym podziemiem \u015bwiadczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c fakt wydawania anarchistycznych pisemek w, jak to okre\u015blaj\u0105 anarchi\u015bci, \u201ezaprzyja\u017anionych\u201d wydawnictwach opozycyjnych. Wydawane przez nich gazety, czasami w postaci druk\u00f3w ulotnych, by\u0142y niezale\u017cne wobec oficjalnej w\u0142adzy, a tak\u017ce istniej\u0105c obok wydawnictw opozycji – wykszta\u0142ci\u0142y w Polsce tzw. trzeci obieg prasy.<\/span><\/p>\n Jakie cele stawia\u0142 sobie zatem odrodzony ruch anarchistyczny? Najwa\u017cniejszym zadaniem, zdaniem Waluszki, by\u0142o tworzenie spo\u0142ecze\u0144stwa alternatywnego, a wszystkie inne aspekty – typu walka o s\u0142u\u017cb\u0119 zast\u0119pcz\u0105, zamkni\u0119cie budowy elektrowni atomowej w \u017barnowcu – by\u0142y tylko dzia\u0142aniami dora\u017anymi. W postulatach anarchist\u00f3w przewijaj\u0105 si\u0119 has\u0142a walki z wszelkimi formami w\u0142adzy, przymusu, przemocy, hierarchii w \u017cyciu spo\u0142ecznym. Wszechobecne by\u0142y has\u0142a antykomunistyczne, ale r\u00f3wnie\u017c antykapitalistyczne, antymilitarystyczne, antyklerykalne. Nawi\u0105zywali po cz\u0119\u015bci do koncepcji \u201eSamorz\u0105dnej Rzeczpospolitej\u201d, postulowanej w swoich pracach przez Edwarda Abramowskiego.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Wa\u017cn\u0105 cech\u0105 ruchu anarchistycznego by\u0142y osobiste wi\u0119zi istniej\u0105ce pomi\u0119dzy cz\u0142onkami i sympatykami ruchu, co niew\u0105tpliwie u\u0142atwia\u0142o funkcjonowanie anarchistom, wp\u0142ywa\u0142o na koordynacje ich dzia\u0142a\u0144 i w ko\u0144cu konsolidowa\u0142o ca\u0142e to \u015brodowisko. Jany Waluszko tak przedstawia\u0142 atmosfer\u0119 istniej\u0105c\u0105 w anarchistycznym pi\u015bmie Ma\u0107 Pariadka<\/em>[1]<\/a>. Jego s\u0142owa ukazuj\u0105 jednocze\u015bnie specyfik\u0119 atmosfery istniej\u0105cej w ca\u0142ym ruchu \u2013 \u201eW przeciwie\u0144stwie do wielkich partii, gdzie ludzie bywaj\u0105 cz\u0119sto dla siebie anonimowi, a wi\u0105\u017ce ich tylko instytucja, tu by\u0142y wi\u0119zi osobiste, kt\u00f3re trwaj\u0105 do dzi\u015b, mimo \u017ce samej Maci ju\u017c nie ma [w 2001r. wznowiono wydawanie Maci na… 1 numer – aut], a aktywno\u015b\u0107 w ruchu u wielu os\u00f3b zamar\u0142a. Jak to widzimy pokazuje cho\u0107by tytu\u0142 naszego forum dyskusyjnego \u2013 bracia[2]<\/a>. Ponadto dodaje – Nie wierz\u0119 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 zbudowania czego\u015b nowego przez ludzi, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 ze sob\u0105 nic wsp\u00f3lnego. Z obcym da si\u0119 zrobi\u0107 wojn\u0119, czasem \u2013 gdy ta zm\u0119czy \u2013 jaki\u015b biznes czy szwindel, ale nie da si\u0119 z nim \u017cy\u0107 po ludzku\u201d. <\/em>(MP 1\/2001: 13)<\/span><\/p>\n Ruch anarchistyczny powoli ewoluowa\u0142 poczynaj\u0105c od Ruchu Spo\u0142ecze\u0144stwa<\/em> Alternatywnego<\/em> na Federacji Anarchistycznej<\/em> ko\u0144cz\u0105c, przyjmuj\u0105c r\u00f3\u017cne formy. Formalnie anarchi\u015bci okre\u015blali si\u0119 \u201eruchem\u201d, kt\u00f3ry mia\u0142 swoje zjazdy i posiedzenia, na kt\u00f3rych zapada\u0142y r\u00f3\u017cne decyzje, to jednak wszystkie grupy mia\u0142y lu\u017any, niesformalizowany charakter. Owszem istnieli przyw\u00f3dcy, ci\u0105gn\u0105cy to wszystko, byli to jednak jedynie duchowi, mentalni przyw\u00f3dcy bez \u017cadnych mo\u017cliwo\u015bci instytucjonalnego kierowania i sterowania innymi.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Do ca\u0142kowitego wykrystalizowania si\u0119 ruchu anarchistycznego, za kt\u00f3rego ko\u0144cow\u0105 faz\u0119 uwa\u017cam powstanie Federacji Anarchistycznej<\/em> (FA<\/em>) w Dobrzeniu k. Opola, przyczyni\u0142o si\u0119 wiele grup. Najwi\u0119kszy wp\u0142yw nie tylko na ukszta\u0142towanie si\u0119 FA, ale r\u00f3wnie\u017c kszta\u0142t ca\u0142ego ruchu anarchistycznego w Polsce, mia\u0142 niew\u0105tpliwie Jany Waluszko i stworzony mi\u0119dzy innymi przez niego Ruch Spo\u0142ecze\u0144stwa Alternatywnego<\/em> (RSA<\/em>)[3]<\/a>. Powsta\u0142 on na prze\u0142omie 1982\/1983 roku w Gda\u0144sku. Za pocz\u0105tek jego funkcjonowania uznaje si\u0119 wydanie Manifestu RSA<\/em> w czerwcu 1983 roku.<\/span><\/p>\n RSA<\/em> zosta\u0142 za\u0142o\u017cony przez Janego i Cezarego Waluszko, Wojciecha Jankowskiego i Krzysztofa Skib\u0119. Jak zastrzega Jany Waluszko: \u201eTo ci, co podpisali manifest RSA<\/em>, ale uczestnikiem ruchu jest ka\u017cdy, kto w danej chwili co\u015b dla ruchu robi… Ruchem kieruje ten, kto w danej chwili co\u015b dla ruchu robi, inni w dobrym p\u00f3jd\u0105 za nim, jak m\u00f3wi\u0142 nasz statut[4]<\/a>\u201d.<\/span><\/p>\n Jak pisali w swoim manife\u015bcie \u2013 \u201eRuch Spo\u0142ecze\u0144stwa Alternatywnego nie chce budowa\u0107 utopii. Idealny ustr\u00f3j nie istnieje, a pr\u00f3by jego realizacji ko\u0144cz\u0105 si\u0119 ob\u0142\u0119dem autora <\/em>lub \u0142agrami ich ofiar [sic!] (i to bez wzgl\u0119du na to, czy tym ustrojem jest budowany odg\u00f3rnie kapitalizm czy socja\u00adlizm: jedynie \u017cycie spo\u0142eczne samo mo\u017ce da\u0107 dobre efekty – nigdy pa\u0144stwo i urz\u0119dy). Z drugiej strony wolno\u015b\u0107, pok\u00f3j, sprawiedliwo\u015b\u0107, samorz\u0105dno\u015b\u0107 i solidarno\u015b\u0107 mi\u0119\u00addzyludzka – b\u0119d\u0105ce has\u0142ami anarchizmu – s\u0105 warto\u015bci\u0105 cenion\u0105 przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi. Z\u0142y jest wi\u0119c cel, a nie zasady, wprowadzanie zmian przy pomocy dekret\u00f3w, a nie przez aktywno\u015b\u0107 ludzi. Je\u015bli pozostaniemy bierni, ka\u017cda w\u0142adza nauczy si\u0119 wkr\u00f3tce, by decydowa\u0107 za nas, a je\u015bli co\u015b nam si\u0119 nie spodoba i b\u0119dziemy chcieli zrobi\u0107 to inaczej – da nam po \u0142apach. Nikt nie da nam nic za darmo, lecz za nasz\u0105 niewol\u0119\u201d. (RSA – cele i dzia\u0142ania<\/em>, 1992:2i n.)<\/span><\/p>\n Jany Waluszko, zapytany, jakie czynniki spo\u0142eczno-polityczne wp\u0142yn\u0119\u0142y na powstanie ruchu, odpowiedzia\u0142 \u201e- Nie wiem, czy w ten spos\u00f3b da si\u0119 to wyja\u015bni\u0107. Czynniki statystyczne dzia\u0142aj\u0105 w masie, a elektron jest wolny. My byli\u015bmy takimi wolnymi elektronami. Je\u015bli co\u015b w og\u00f3le dzia\u0142a\u0142o, to nasza m\u0142odo\u015b\u0107 i kompromitacja w naszych oczach (ale ju\u017c nie og\u00f3\u0142u) nie tylko komuny, ale i opozycji. A w\u00f3wczas wniosek –<\/strong> je\u015bli ani lewica, ani prawica, to wolno\u015b\u0107 \u2013 nasuwa\u0142 si\u0119 sam.\u201d[5]<\/a><\/span><\/p>\n W ramach RSA <\/em>dzia\u0142aj\u0105 i funkcjonuj\u0105 do dzi\u015b r\u00f3\u017cne grupy w poszczeg\u00f3lnych miastach, mi\u0119dzy innymi w Gda\u0144sku, Poznaniu, Lublinie, kt\u00f3re jednak maj\u0105 pe\u0142n\u0105 autonomi\u0119 w swoich dzia\u0142aniach. Powstanie nowych grup, wchodz\u0105cych w sk\u0142ad RSA<\/em>, zdaniem za\u0142o\u017cycieli nast\u0119puje poprzez \u201efirmowanie\u201d swoich akcji nazw\u0105 ruchu, a nie poprzez zapisywanie si\u0119. \u201eBrak struktur sprawia, \u017ce Ruchu nie mo\u017cna roz\u00adbi\u0107 a brak kierownictwa – \u017ce nie ma kogo przekupi\u0107, jak to si\u0119 zdarza z innymi gru\u00adpami opozycji, \u201eS” nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c.\u201d –<\/em> twierdz\u0105 tw\u00f3rcy ruchu.(<\/em>Ibid.: 3 i n.)<\/span><\/p>\n Tw\u00f3rcy w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b interpretuj\u0105 swoj\u0105 nazw\u0119.<\/span><\/p>\n Ruch<\/em> – ma oznacza\u0107 niezinstytucjonalizowanie dzia\u0142a\u0144, co stawiaj\u0105 jako swoj\u0105 podstawow\u0105 zasad\u0119.<\/span><\/p>\n Spo\u0142ecze\u0144stwa<\/em> – ma si\u0119 odnosi\u0107 do apolityczno\u015bci ruchu. \u201eNie chcemy walczy\u0107 o w\u0142adz\u0119 \u2013 twierdz\u0105 tw\u00f3rcy – a wr\u0119cz przeciw\u00adnie. Naszym celem s\u0105 zmiany, a to, kto ich dokona – jest dla nas nieistotne. Inaczej politycy – ci nie tylko chc\u0105 rz\u0105dzi\u0107, ale gotowi s\u0105 zwalcza\u0107 to, co sami postulowali, je\u015bli tylko to nie oni maj\u0105 tego dokona\u0107\u201d. (Ibid.: 3 i n.)<\/em><\/span><\/p>\n W ko\u0144cu s\u0142owo \u201eAlternatywnego<\/em>\u201d mia\u0142o – ich zdaniem – oznacza\u0107 dzia\u0142anie poprzez pluralistyczne wsp\u00f3\u0142istnienie r\u00f3\u017cnych organizacji \u017cycia spo\u0142ecznego. Przy czym wszystko mia\u0142o odbywa\u0107 si\u0119 bez pa\u0144stwa. Du\u017c\u0105 znaczenie przypisywali temu, aby ka\u017cdy mia\u0142 prawo do realizowania w\u0142asnych wizji, bez \u017cadnego wzajemnego przeszkadzania oraz to, aby nikt nie by\u0142 uszcz\u0119\u015bliwiany na si\u0142\u0119. (Ibid.: 4)<\/em><\/span><\/p>\n W pierwszej fazie dzia\u0142alno\u015bci aktywi\u015bci z RSA<\/em> walczyli o realizacj\u0119 swojej wizji spo\u0142ecze\u0144stwa alternatywnego, walcz\u0105c z systemem komunistycznym, jak okre\u015bla to J. Waluszko \u201edymi\u0105c i agituj\u0105c\u201d. W p\u00f3\u017aniejszym okresie g\u0142\u00f3wnym celem krytyki ruchu sta\u0142a si\u0119 opozycja, kt\u00f3ra – ich zdaniem – si\u0119gaj\u0105c po w\u0142adz\u0119 zdradzi\u0142a swoje idea\u0142y. Zarzucali jej mi\u0119dzy innymi to, \u017ce nie d\u0105\u017cy do niepodleg\u0142o\u015bci Polski i wycofania wojsk sowieckich z kraju<\/em>. Krytykowali odbieranie ludziom wyp\u0142at poprzez ci\u0105g\u0142e zwi\u0119kszanie podatk\u00f3w, z kt\u00f3rych pieni\u0105dze przejmuje pa\u0144stwo, za kt\u00f3re zamiast pralek i lod\u00f3wek produkuje si\u0119 czo\u0142gi, a zamiast mieszka\u0144 i szpitali buduje si\u0119 elektrownie atomowe lub inne bezsensowne inwestycje<\/em>. Nie zgadzali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na zaci\u0105ganie przez pa\u0144stwo kredyt\u00f3w od zachodnich pa\u0144stw, kt\u00f3re my r\u00f3wnie\u017c b\u0119dziemy sp\u0142aca\u0107<\/em>. (Ibid.: 4).<\/span><\/p>\n Cho\u0107 po 1989 roku r\u00f3wnie mocno atakowali by\u0142\u0105 opozycj\u0119, to wcze\u015bniej pr\u00f3bowali nawi\u0105za\u0107 z ni\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Jednak, jak przyznaje Waluszko, wsp\u00f3\u0142praca z oficjaln\u0105 opozycj\u0105 nie uda\u0142a si\u0119, gdy\u017c nie pozwala\u0142a ona dzia\u0142a\u0107 ruchowi po swojemu. \u201e\u201eWojna\u201d [stan wojenny -aut.] na kr\u00f3tko zbli\u017cy\u0142a nas do \u201eSolidarno\u015bci\u201d, ale szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce oni nie chc\u0105 walczy\u0107, a my ich s\u0142ucha\u0107. Wi\u0119c w oparciu o dawn\u0105 redakcj\u0119 i paru nowych ludzi za\u0142o\u017cyli\u015bmy nasz ruch. Nie uda\u0142o si\u0119 naprawi\u0107 tego po 13. grudnia mimo pr\u00f3b, bo chcieli rz\u0105dzi\u0107 jak komuna, tylko nie mieli jej si\u0142y. Byli \u015bmieszni, a gro\u017ani o tyle, \u017ce mieszali ludziom w g\u0142owie gadaj\u0105c o walce i… kapituluj\u0105c.\u201d[6]<\/a> Pozosta\u0142a im, jak twierdz\u0105, wsp\u00f3\u0142praca z radykaln\u0105 opozycj\u0105: \u201eS\u201d Walcz\u0105c\u0105<\/em> i \u201eS\u201d M\u0142odych<\/em> czy FMW<\/em>, przez co podziemie uzna\u0142o ruch za \u201esi\u0142y niepolskie i niekatolickie, prowokator\u00f3w, terroryst\u00f3w itp.\u201d[7]<\/a> Jany Waluszko uwa\u017ca, \u017ce ostateczne rozej\u015bcie si\u0119 dr\u00f3g anarchist\u00f3w i opozycji nast\u0105pi\u0142o ju\u017c jesieni\u0105 1980 roku.<\/span><\/p>\n RSA<\/em> zapocz\u0105tkowa\u0142 tak\u017ce zakrojon\u0105 na du\u017c\u0105 skal\u0119 akcj\u0119 antymilitarystyczn\u0105, do kt\u00f3rej do\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej powsta\u0142y ruch Wolno\u015b\u0107 i Pok\u00f3j<\/em>. Od 1983 roku zacz\u0119li publikowa\u0107 w Homku<\/em>, pi\u015bmie RSA<\/em>, artyku\u0142y pi\u0119tnuj\u0105ce przymusowy pob\u00f3r. Najwi\u0119kszy odd\u017awi\u0119k sprawa uzyska\u0142a w latach 1984-1986, kiedy rozpocz\u0119to akcje ulotkowe, w kt\u00f3rych poruszali t\u0105 kwesti\u0119. Aktywi\u015bci ruchu walczyli z poborem odmawiaj\u0105c stawiania si\u0119 przed komisj\u0105 wojskow\u0105, odsy\u0142aj\u0105c i pal\u0105c ksi\u0105\u017ceczki wojskowe. Te dzia\u0142ania rozpocz\u0119li w 1985 roku, kiedy przy\u0142\u0105czyli si\u0119 do akcji, zapocz\u0105tkowanej przez tworz\u0105cy si\u0119 ruch Wolno\u015b\u0107 i Pok\u00f3j<\/em>. Niejednokrotnie spada\u0142y na nich za to represje ze strony pa\u0144stwa. Pocz\u0105tkowo RSA<\/em> domaga\u0142 si\u0119 wprowadzenia s\u0142u\u017cby zast\u0119pczej. Z czasem jednak ich celem sta\u0142a si\u0119 walka o ca\u0142kowite zniesienie poboru. Akcje te kontynuowane by\u0142y tak\u017ce po roku 90.<\/span><\/p>\n Na pocz\u0105tku lat 90. ruch zrezygnowa\u0142 z walki o przemian\u0119 \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 skupili na budowaniu w\u0142asnej spo\u0142eczno\u015bci \u201eobok pa\u0144stwa\u201d. \u201eNie chcemy zmienia\u0107 tego systemu, wystar\u00adczy, \u017ce b\u0119dzie on tolerowa\u0142 nasze \u201ebudowanie obok\u201d. Je\u015bli nie – b\u0119dziemy musieli si\u0119 broni\u0107 wszelkimi sposobami, ale walka nie jest naszym celem. Ci, kt\u00f3rzy chc\u0105 pozo\u00adsta\u0107 w ramach systemu i zmienia\u0107 go – musz\u0105 robi\u0107 to sami. Po 10 latach walki stwierdzili\u015bmy, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo nasze jest niereformowalne! Postanowili\u015bmy skupi\u0107 si\u0119 na pracy do wewn\u0105trz i budowaniu kom\u00f3rek nowego spo\u0142ecze\u0144stwa, to – upadnie samo, je\u015bli tak dalej p\u00f3jdzie. Kto zechce – mo\u017ce przy\u0142\u0105\u00adczy\u0107 si\u0119 do nas, pozostajemy otwarci dla wszystkich ch\u0119tnych do wsp\u00f3\u0142pracy, ale nie b\u0119dziemy nikomu urz\u0105dza\u0107 zabawy w \u017cycie. (RSA \u2013 cele i dzia\u0142ania<\/em>, 1992: 4) Obecnie, jak twierdzi Jany Waluszko, \u201ekondycja\u201d RSA<\/em> jest dobra. Dzia\u0142amy sobie na miar\u0119 czasu desocjalizacji (tak koniunkturalnej po fali 1989, jak i strukturalnej po przej\u015bciu od kolektywizmu do egoizmu. RSA<\/em> bywa dzi\u015b w Gda\u0144sku, Poznaniu, Lublinie, mieszaj\u0105c si\u0119 z szeregiem innych inicjatyw[8]<\/a>\u201d.<\/span><\/p>\n W 1985 roku powstaje ruch Wolno\u015b\u0107 i Pok\u00f3j<\/em>[9]<\/a>, kt\u00f3ry obok RSA<\/em> by\u0142 kolejnym wa\u017cnym ugrupowaniem, kt\u00f3re wp\u0142yn\u0119\u0142o na kszta\u0142t polskiego anarchizmu. Nie by\u0142 to jednak ruch anarchistyczny, ale pacyfistyczny. Niemniej jednak w swoich szeregach skupia\u0142 sporo anarchist\u00f3w (mi\u0119dzy innymi p\u00f3\u017aniejszych tw\u00f3rc\u00f3w Ma\u0107 Pariadki<\/em>), a dzia\u0142ania RSA<\/em> jak i WiP-u<\/em> cz\u0119sto si\u0119 zaz\u0119bia\u0142y, np. podczas walki z EA w \u017barnowcu. R\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy tymi grupami w du\u017cej mierze wynika\u0142y z odmiennych sposob\u00f3w dzia\u0142ania.<\/span><\/p>\n Jak podaje Marek J\u0119drzejewski, ruch skupi\u0142 si\u0119 przede wszystkim na dw\u00f3ch aspektach. Po pierwsze domagali si\u0119 s\u0142u\u017cby zast\u0119pczej. Walczyli o uwolnienie wi\u0119\u017ani\u00f3w sumienia, odmawiaj\u0105cych odbycia s\u0142u\u017cby wojskowej. Ponadto domagali si\u0119 wycofania z Europy wojsk zar\u00f3wno radzieckich, jak i ameryka\u0144skich. Po drugie domagali si\u0119 respektowania prawa, do \u017cycia ludzi zgodnie z duchem natury. (J\u0119drzejewski, 1999: 136).<\/span><\/p>\n Podstawowym celem WiP<\/em>-u, jak podaje socjolog, by\u0142a walka z obowi\u0105zkiem s\u0142u\u017cby wojskowej. W celu realizacji swoich postulat\u00f3w organizowali festiwale, zloty, happeningi, manifestacje, protesty i g\u0142od\u00f3wki.(Ibid.:136). Wprowadzili do walki o swoje idea\u0142y, zgodnie z duchem dzia\u0142ania non-violence<\/em>, tzw. sittingi<\/em>, kt\u00f3re polega\u0142y na biernym siedzeniu, okupuj\u0105c jaki\u015b cel.<\/span><\/p>\n Ruch wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z RSA<\/em>, kt\u00f3re zapocz\u0105tkowa\u0142o ruch obd\u017cektorski. Jednak postulaty tych dw\u00f3ch ruch\u00f3w troch\u0119 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142y. WiP <\/em>pocz\u0105tkowo protestowa\u0142 przeciwko sk\u0142adaniu proradzieckiej przysi\u0119gi wojskowej. Odrzuca\u0142 podporz\u0105dkowanie polityczne armii Zwi\u0105zkowi Radzieckiemu, podczas gdy anarchi\u015bci z RSA<\/em> odrzucali w og\u00f3le instytucj\u0119 wojska. W p\u00f3\u017aniejszym okresie WiP<\/em> rozpocz\u0105\u0142 walk\u0119 o zast\u0119pcz\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105, a gdy ta zosta\u0142a uchwalona, walczyli o jak najlepszy jej kszta\u0142t. Nie akceptowali tego, co uchwalono za pierwszym razem, \u017ce s\u0142u\u017cba zast\u0119pcza mia\u0142a si\u0119 odbywa\u0107 w du\u017cych odleg\u0142o\u015bciach od miejsca zamieszkania i s\u0142abo op\u0142acana. By\u0142o to przyczyn\u0105 kolejnych protest\u00f3w. W 1985 roku ruch Wolno\u015b\u0107 i Pok\u00f3j<\/em>, w ramach swoich protest\u00f3w, zacz\u0105\u0142 odsy\u0142a\u0107 i pali\u0107 ksi\u0105\u017ceczki wojskowe. Do akcji do\u0142\u0105czy\u0142 Ruch Spo\u0142ecze\u0144stwa Alternatywnego<\/em>, a tak\u017ce inne grupy kontrkulturowe. Spotka\u0142o si\u0119 to z represjami ze strony w\u0142adz. Aktywi\u015bci tych ruch\u00f3w zamykani byli w wi\u0119zieniach. Odpowiedzi\u0105 WiP<\/em>-owc\u00f3w by\u0142y kolejne demonstracje, maj\u0105ce na celu uwolnienie wi\u0119\u017ani\u00f3w sumienia. Dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy z organizacjami zagranicznymi akcje te nag\u0142o\u015bnione zosta\u0142y na Zachodzie, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 – i to skutecznie – wp\u0142yn\u0105\u0107 na polskie w\u0142adze.<\/span><\/p>\n W 1989 roku, tu\u017c przed przemianami w kraju, ruch Wolno\u015b\u0107 i Pok\u00f3j<\/em> zacz\u0105\u0142 si\u0119 dzieli\u0107. Cz\u0119\u015b\u0107 aktywist\u00f3w chcia\u0142a zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do partii politycznej, a reszta chcia\u0142a dzia\u0142a\u0107 na dotychczasowych zasadach. \u00d3w roz\u0142am wynika\u0142 niew\u0105tpliwie z du\u017cej rozbie\u017cno\u015bci orientacji ideowych w\u015br\u00f3d ludzi tworz\u0105cych ruch, z czego na pocz\u0105tku sam WiP <\/em>by\u0142 dumny.<\/span><\/p>\n Po przemianach w kraju ruch w praktyce przesta\u0142 istnie\u0107. Cz\u0119\u015b\u0107 ludzi, jak na przyk\u0142ad Jan Maria Rokita, postanowi\u0142a zaj\u0105\u0107 si\u0119 polityk\u0105. Inni stali si\u0119 funkcjonariuszami UOP-u. Pozostali, kt\u00f3rym bli\u017csze by\u0142y idee wolno\u015bciowe, zasili szeregi tworz\u0105cej si\u0119 Federacji Anarchistycznej<\/em> lub realizowali si\u0119 w innych sferach zbli\u017conych do tej koncepcji. Na przyk\u0142ad jako ekolodzy lub za\u0142o\u017cyciele polskiej grupy Amnesty International<\/em>. (MP 67 (1-2\/98): 13 i n.)<\/span><\/p>\n Kolejn\u0105 grup\u0105, kt\u00f3ra wp\u0142yn\u0119\u0142a na tworz\u0105cy si\u0119 anarchizm w latach 80. by\u0142 TOTART<\/em>, powsta\u0142y w Gda\u0144sku w 1986 roku. Za\u0142o\u017cycielami byli: Zbigniew Sajn\u00f3g, Artur Kozdrowski, Ryszard Tymon <\/em>Tyma\u0144ski oraz Pawe\u0142 Konjo<\/em> Konnak. By\u0142a to grupa proanarchistyczna, kt\u00f3ra preferowa\u0142a dzia\u0142ania na p\u0142aszczy\u017anie artystycznej. W\u0142odzimierz Chor\u0105zki t\u0142umaczy powstanie nazwy nast\u0119puj\u0105co \u2013 \u201eWychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce ustr\u00f3j totalitarny (tot-ustr\u00f3j) totalizuje spo\u0142ecze\u0144stwo, to ono (tot-spo\u0142ecze\u0144stwo) powinno ztotalizowa\u0107 produkcj\u0119 sztuki \u2013 tot-sztuka. Tot-Art mia\u0142 by\u0107 pocz\u0105tkiem tot-sztuki\u201d. (Chor\u0105zki, 1996:17)<\/span><\/p>\n Swoj\u0105 aktywno\u015b\u0107 prowadzili w r\u00f3\u017cnych formach. Organizowali wystawy, wernisa\u017ce, happeningi<\/em>, a wszystko to mia\u0142o charakter prowokacyjny.<\/span><\/p>\n W pewnym sensie tak\u017ce wroc\u0142awska Pomara\u0144czowa Alternatywa<\/em> (PA<\/em>) wp\u0142yn\u0119\u0142a, je\u015bli nie na tworzenie si\u0119 ruchu, to z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 na spos\u00f3b dzia\u0142ania anarchist\u00f3w. By\u0142a to artystyczna grupa stworzona przez Waldemara Mari\u0119 Frydrycha vel Majora<\/em>. Organizowa\u0142 on happeningi<\/em>, kt\u00f3re z pocz\u0105tkowej, zabawowej formy, przybra\u0142y charakter ruch tw\u00f3rczego. Pomara\u0144czowa Alternatywa<\/em> na\u015bmiewa\u0142a si\u0119 z socjalistycznej rzeczywisto\u015bci. To w\u0142a\u015bnie PA<\/em>, zdaniem Marka J\u0119drzejewskiego jako pierwsza funkcjonuj\u0105ca w Polsce organizacja niezale\u017cna pos\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 w swoich dzia\u0142aniach happeningiem<\/em>, kt\u00f3ry mia\u0142 du\u017ce znaczenie na wp\u0142yw \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej.[10]<\/a> Ta forma manifestacji szybko zosta\u0142a podchwycona przez \u015brodowisko anarchistyczne i sta\u0142a si\u0119 sta\u0142ym elementem walki z systemem.<\/span><\/p>\n Moim zdaniem nale\u017cy tu w\u0142\u0105czy\u0107 tak\u017ce ekolog\u00f3w, kt\u00f3rzy wyodr\u0119bnili si\u0119 z r\u00f3\u017cnych kontrkulturowych grup, a kt\u00f3rzy tak\u017ce wp\u0142ywali na kszta\u0142t anarchizmu, czego przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 Zieloni Anarchi\u015bci<\/em>. Marek J\u0119drzejewski twierdzi, \u017ce \u201eapoteozuj\u0105 [oni] przede wszystkim dzia\u0142ania nieformalnych organizacji, a tak\u017ce inicjatywy oddolne, kt\u00f3rym cz\u0119sto zarzuca si\u0119 charakter dzia\u0142a\u0144 antypa\u0144stwowych, anarchizuj\u0105cych \u017cycie spo\u0142eczne\u201d. <\/em>(J\u0119drzejewski, 1999: 120). Cho\u0107 jak zastrzega nestor polskiego anarchizmu \u2013 Jany Waluszko \u2013 \u201eekologom grozi raczej skorumpowanie przez system przy pomocy r\u00f3\u017cnych etat\u00f3w, komputer\u00f3w, fundacji, dotacji, oficjalnych program\u00f3w\u201d. (Ma\u0107 Pariadka<\/em> 1\/2000:14). (cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Marcin Pielu\u017cek<\/span><\/strong><\/p>\n <\/p>\n Przypisy:<\/strong><\/p>\n 0<\/a>\u00a0 W rozmowie z autorem;<\/p>\n<\/div>\n [1]<\/a> W tek\u015bcie r\u00f3wnie\u017c jako Ma\u0107<\/em> lub Pariadka<\/em>;<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> W rozmowie z autorem;<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> Pierwsz\u0105 powojenn\u0105 grup\u0105 anarchizuj\u0105c\u0105 by\u0142 Klub Artyst\u00f3w Anarchist\u00f3w<\/em>, dzia\u0142aj\u0105cy w latach 1959-1964 w Bytomiu. Po przeniesieniu si\u0119 jednego z lider\u00f3w klubu do Warszawy dzia\u0142a\u0142a on jako grupa studencka \u2013 literacko-plastyczna (1964-66). By\u0142a ona jednak stricte <\/em>artystyczna, zajmuj\u0105ca si\u0119 poezj\u0105, muzyk\u0105, malarstwem. Nazwa zosta\u0142a wybrana ze wzgl\u0119du na zainteresowania tw\u00f3rc\u00f3w ideami E. Abramowskiego, M. Bakunina i P. Kropotkina, ale grupa ta nie odegra\u0142a ona \u017cadnej wi\u0119kszej roli. (MP 7-9\/98; 62). P\u00f3\u017aniej aktywno\u015b\u0107 wolno\u015bciowc\u00f3w od\u017cy\u0142a w 1980 roku w przy uniwersyteckim warszawskim klubie Sigma<\/em>, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 pocz\u0105tkiem anarchistycznego boomu<\/em> lat 80;<\/p>\n