<\/p>\n
1.<\/strong><\/span><\/p>\n \u00a0<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n Anarchizm nie oznacza braku instytucji w og\u00f3le, lecz tylko takich, kt\u00f3re zmuszaj\u0105 ludzi do podporz\u0105dkowania si\u0119 przemocy<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n Lew To\u0142stoj<\/span><\/strong><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Anarchizm jest politycznym \u015bwiatopogl\u0105dem, kt\u00f3ry ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w XIX w. My\u015bl ta odegra\u0142a istotn\u0105 rol\u0119 w \u00f3wczesnej polityce, a zw\u0142aszcza w ostatnich dw\u00f3ch dekadach dziewi\u0119tnastego stulecia. Jest to jednak doktryna prawie nieznana w\u015br\u00f3d wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. S\u0142owo anarchizm w dodatku wywo\u0142uje zwykle negatywne konotacje.<\/span><\/p>\n Anarchi\u015bci twierdz\u0105, \u017ce owe negatywne reakcje bior\u0105 si\u0119 st\u0105d, i\u017c niejednokrotnie s\u0142owo anarchia <\/em>i anarchizm<\/em> u\u017cywane jest wymiennie, co rozmywa znaczenia poszczeg\u00f3lnych s\u0142\u00f3w. Uwa\u017caj\u0105 oni tak\u017ce, i\u017c pejoratywny wyd\u017awi\u0119k tego poj\u0119cia jest celowo kreowany przez w\u0142adz\u0119 pa\u0144stwow\u0105, a tak\u017ce przeciwnik\u00f3w anarchizmu, kt\u00f3rzy upatruj\u0105 w nim zagro\u017cenia dla w\u0142asnych koncepcji rzeczywisto\u015bci oraz sposob\u00f3w wp\u0142ywania na losy \u015bwiata.\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n \u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n Zdaniem Daniela Grinberga maksymalna marginalizacja anarchizmu wyp\u0142yn\u0119\u0142a z zasady, \u017ce to zwyci\u0119zcy pisz\u0105 histori\u0119, a jego zdaniem anarchi\u015bci przegrali podw\u00f3jnie. Po pierwsze, zdaniem historyka, nie uda\u0142o im si\u0119 w \u017caden spos\u00f3b ani os\u0142abi\u0107, ani tym bardziej rozbi\u0107 struktury XIX-wiecznego pa\u0144stwa. Po drugie, przegrali walk\u0119 o poparcie \u015brodowisk proletariackich dla swojej idei z rozwijaj\u0105cym si\u0119 r\u00f3wnolegle ruchem socjalistycznym. (Grinberg, 1997:2)<\/span><\/p>\n Czym zatem s\u0105 anarchia i anarchizm?<\/span><\/p>\n S\u0142ownik wyraz\u00f3w obcych PWN<\/em> podaje dwie definicje terminu anarchia<\/em>. Po pierwsze termin ten oznacza \u201edezorganizacj\u0119 powsta\u0142\u0105 wskutek braku lub bezsilno\u015bci o\u015brodk\u00f3w w\u0142adzy; stan chaosu i nieporz\u0105dku, bezrz\u0105d, rozprz\u0119\u017cenie. Drugie znaczenie tego s\u0142owa jest nast\u0119puj\u0105ce: anarchia to stan bezpa\u0144stwowy, w kt\u00f3rym nie obowi\u0105zuj\u0105 \u017cadne prawa\u201d. (S\u0142ownik wyraz\u00f3w obcych PWN<\/em>, 2002:48)<\/span><\/p>\n \u00a0Termin anarchizm<\/em> definiowany jest nast\u0119puj\u0105co: \u201eideologia, ruch spo\u0142eczny, postuluj\u0105cy nieograniczon\u0105 wolno\u015b\u0107 jednostki i zast\u0105pienie pa\u0144stwa swobodnymi zrzeszeniami grup terytorialnych b\u0105d\u017a wytw\u00f3rczych\u201d. (Ibid.:49)<\/span><\/p>\n Przedwojenna encyklopedia powszechna definiuje t\u0105 ideologi\u0119 nast\u0119puj\u0105co: <\/em>\u201eAnarchizm jest to kierunek odrzucaj\u0105cy wszelkie formy pa\u0144stwa, rz\u0105du i prawa w \u017cyciu spo\u0142ecznym i uznaj\u0105cy zupe\u0142n\u0105, nieskr\u0119powan\u0105 \u017cadnym przymusem zewn\u0119trznym, wolno\u015b\u0107 <\/em>jednostki. Spo\u0142ecze\u0144stwo powinno by\u0107 samorzutn\u0105, woln\u0105 grup\u0105 jednostek wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aj\u0105cych ze sob\u0105 na podstawie wsp\u00f3lnych interes\u00f3w i sympatii. Jednostki \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 winny w grupy, te za\u015b w wi\u0119ksze zwi\u0105zki itd. Taka wolna organizacja nie powinna mie\u0107 \u017cadnych sta\u0142ych, z g\u00f3ry obowi\u0105zuj\u0105cych, norm. Jednostki powinny mie\u0107 nieograniczon\u0105 wolno\u015b\u0107 wychodzenia z jednych i tworzenia innych grup, te r\u00f3wnie\u017c w stosunku do wi\u0119kszych zwi\u0105zk\u00f3w. (…)\u201d[i]<\/a><\/em><\/span><\/p>\n Anarchi\u015bci zwi\u0105zani z \u0142\u00f3dzk\u0105 Federacj\u0105 Anarchistyczn\u0105 w jednej z prac, zamieszczonej na swojej stronie internetowej anarchii pisz\u0105, i\u017c <\/em>\u201eju\u017c etymologia s\u0142owa \u201eanarchia\u201d wskazuje, i\u017c anarchia to nie chaos i brak organizacji, lecz wyeliminowanie z \u017cycia spo\u0142ecznego centralistycznych i odg\u00f3rnych form organizacji, s\u0142owo to bowiem (wywodz\u0105ce si\u0119 z greki od \u03b1\u03bd\u03b1\u03c1\u03c7\u03bf\u03c2, znacz\u0105cego \u201ebez najwy\u017cszej w\u0142adzy\u201d) sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci; ze s\u0142owa \u201e-archia\u201d oznaczaj\u0105cego odg\u00f3rn\u0105 , a zatem scentralizowan\u0105 form\u0119 rz\u0105d\u00f3w oraz ze s\u0142\u00f3wka \u201ean\u201d czyli zaprzeczenia, kt\u00f3re mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 jako \u201enie\u201d, \u201ebez\u201d . Innymi s\u0142owy anarchia oznacza zorganizowanie spo\u0142ecze\u0144stwa bez scentralizowanej w\u0142adzy, jest ona zatem radykalnie zdecentralizowan\u0105, a co si\u0119 z tym wi\u0105\u017ce, oddoln\u0105 form\u0105 organizacji spo\u0142ecze\u0144stwa).[ii]<\/a><\/em><\/span><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n Og\u00f3lna p\u0142aszczyzna anarchizmu<\/strong><\/strong><\/span><\/p>\n Anarchizm nigdy nie by\u0142 i nie jest jednorodn\u0105 koncepcj\u0105. Wszyscy anarchi\u015bci byli zgodni co do faktu, \u017ce nale\u017cy walczy\u0107 z ka\u017cd\u0105 w\u0142adz\u0105, a tak\u017ce wszelkimi autorytetami, narzucanymi odg\u00f3rnie oraz z pa\u0144stwem. Ich zdaniem, jedyn\u0105 mo\u017cliw\u0105 do zaakceptowania form\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa s\u0105 lu\u017ane stowarzyszenia, zapewniaj\u0105ce jednostce nieograniczon\u0105 wolno\u015b\u0107. Jedynie ona daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 swobodnego i pe\u0142nego rozwoju jednostce. Zgodnie pot\u0119piaj\u0105 kapitalizm, za bezduszne i podmiotowe traktowanie cz\u0142owieka. Poszczeg\u00f3lni teoretycy ruchu proponowali jednak odmienne drogi, wiod\u0105ce do spo\u0142ecze\u0144stwa bezpa\u0144stwowego.<\/span><\/p>\n Istnieje kilka element\u00f3w my\u015bli anarchistycznej, kt\u00f3r\u0105 popierali wszyscy teoretycy. Po pierwsze by\u0142o to koncepcja jednostki. Jak podkre\u015blaj\u0105 anarchi\u015bci – wolno\u015b\u0107 ka\u017cdego cz\u0142owieka jest podstawow\u0105 zasad\u0105. Wierzyli oni w przyrodzon\u0105 dobro\u0107 cz\u0142owieka. \u201eSkoro cz\u0142owiek jest z natury dobry, ca\u0142e z\u0142o w kapitalistycznym \u015bwiecie (czy w \u015bwiecie w og\u00f3le) bierze si\u0119 ze sprzecznych z natur\u0105, sztucznych instytucji i struktur, kt\u00f3re kr\u0119puj\u0105 wsp\u00f3ln\u0105, spontaniczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 jednostek, uniemo\u017cliwiaj\u0105 realizacj\u0119 wrodzonych idea\u0142\u00f3w r\u00f3wno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci\u201d. (MP, 69 (5-6, 98):117). Z tego powodu, by uwolni\u0107 jednostk\u0119 i przywr\u00f3ci\u0107 jej naturalne prawa, anarchi\u015bci domagaj\u0105 si\u0119 zniesienia instytucji ograniczaj\u0105cych autonomi\u0119 cz\u0142owieka. Za takie instytucje uwa\u017caj\u0105 pa\u0144stwo, a tak\u017ce wszelkie instytucje, dzia\u0142aj\u0105ce na zasadzie przymusu, hierarchizacji \u017cycia.<\/span><\/p>\n Jak ju\u017c wspomnia\u0142em – ro\u017cne by\u0142y jednak drogi realizowania wizji spo\u0142ecze\u0144stwa bezpa\u0144stwowego przez poszczeg\u00f3lnych teoretyk\u00f3w tego ruchu. Jedni pragn\u0119li dokona\u0107 przeobra\u017ce\u0144 spo\u0142ecznych drog\u0105 rewolucji. Zalicza\u0142 si\u0119 do nich Michai\u0142 Bakunin. Pierre Proudhon ca\u0142kowicie wyklucza\u0142 stosowanie terroru i przemocy. Jego zdaniem rewolucja powinna nast\u0105pi\u0107 nie \u201ena ulicach\u201d, ale w \u015bwiadomo\u015bci cz\u0142owieka. Piotr Kropotkin pot\u0119pia\u0142 dzia\u0142ania radykalne, cho\u0107 jednocze\u015bnie, w wyj\u0105tkowych przypadkach, uwa\u017ca\u0142 przemoc za uzasadnion\u0105 i usprawiedliwion\u0105.<\/span><\/p>\n Stefan Morawski wyr\u00f3\u017cnia pi\u0119\u0107 wsp\u00f3lnych zasad, kt\u00f3re charakteryzuj\u0105 anarchizm.<\/span><\/p>\n Po pierwsze m\u00f3wi on o zasadzie spontaniczno\u015bci i instynktu towarzyskiego. Jego zdaniem anarchi\u015bci notorycznie odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do instynktu <\/em>\u201ejako naturalnego fundamentu spontaniczno\u015bci grawituj\u0105cego ku wsp\u00f3lnocie spo\u0142ecznej, ku zrzeszaniu si\u0119 bez narzuconego obowi\u0105zku\u201d. (Morawski, 1997: 4). Instynkt towarzyski, jak twierdzi, staje si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em d\u0105\u017ce\u0144 wolno\u015bciowych<\/em>, kt\u00f3ry jest takim samym instynktem jak potrzeba sprawiedliwo\u015bci<\/em> czy suwerenno\u015bci wszystkich jednostek. (Ibid.:2)<\/span><\/p>\n Drug\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 jest zasada akcji bezpo\u015bredniej i zrzesze\u0144 swobodnych. Morawski uwa\u017ca, \u017ce anarchi\u015bci, odrzucaj\u0105c wszelkie metody zorganizowanego dzia\u0142ania (przez partie i polityk\u00f3w), stawiaj\u0105 na spontaniczny bunt mas, realizowany poprzez strajki generalne lub jednostkowe wyst\u0105pienia. Nale\u017cy tutaj wszak\u017ce zaznaczy\u0107, \u017ce strajki robotnicze by\u0142y elementem walki, ale nie wszyscy to akceptowali, czego przyk\u0142adem jest Michai\u0142 Bakunin, kt\u00f3ry takie dzia\u0142ania uwa\u017ca\u0142 za godz\u0105ce w prac\u0119 cz\u0142owieka, kt\u00f3r\u0105 wysoko ceni\u0142. Morawski zauwa\u017ca, i\u017c generalnie funkcjonowanie przysz\u0142ego ustroju anarchi\u015bci opieraj\u0105 na istnieniu i kooperacji niezale\u017cnych, sfederalizowanych, swobodnie zrzeszonych gmin, kt\u00f3re zaspokaja\u0107 b\u0119d\u0105 swoje potrzeby w\u0142asnym sumptem. (Ibid.: 7).<\/span><\/p>\n Trzeci\u0105 wyr\u00f3\u017cnion\u0105 przez Morawskiego zasad\u0105 jest \u201eantyetatyzm\u201d i \u201eantyautorytaryzm\u201d anarchist\u00f3w. Podkre\u015bla, \u017ce w organizmie pa\u0144stwowym widzieli oni \u201enajwi\u0119ksze monstrum\u201d, kt\u00f3re hamuje ewolucj\u0119 jednostki. Wszystkie rz\u0105dy \u201eod g\u00f3ry\u201d anarchi\u015bci uwa\u017cali za z\u0142e. Krytykowali tak\u017ce inne instytucje, oparte na autorytetach administracyjnych, politycznych, wojskowych czy religijnych. Bakunin o pa\u0144stwie pisa\u0142 nast\u0119puj\u0105co: \u201ePa\u0144stwo to zalegalizowane podda\u0144stwo jednych wobec drugich oraz szczucie jednych narod\u00f3w przeciw drugim; spo\u0142ecze\u0144\u00adstwo anarchistyczne to zbiorowo\u015b\u0107 kieruj\u0105ca si\u0119 przes\u0142ankami moralnymi, ugruntowuj\u0105ca szacu\u00adnek dla cz\u0142owieka. Pa\u0144stwo funkcjonuje zgodnie z regu\u0142a: \u201ekto silniejszy ten lepszy\u201d, ur\u0105ga zasadom sprawiedliwo\u015bci i r\u00f3wno\u015bci; <\/em>spo\u0142ecze\u0144stwo anarchistyczne zasady te realizuje. O patolo\u00adgicznym charakterze owej nadrz\u0119dnej instytucji stanowi sprawowanie w\u0142adzy nad lud\u017ami, poli\u00adtyczny dyktat u\u015bwi\u0119cony czy to \u0142ask\u0105 bo\u017c\u0105, czy to opinia g\u0142osuj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca si\u0119 za sprawdzian demokracji. Demokracja ta jest jednak pozorna, gdy\u017c lud nie rz\u0105dzi, ale jest rz\u0105dzony.\u201d[iii]<\/a> <\/em><\/span><\/p>\n Po czwarte, zdaniem Morawskiego, powy\u017cszym zasadom towarzyszy ostra krytyka kapitalizmu, kt\u00f3ry anarchi\u015bci od pocz\u0105tku oskar\u017cali o niewolenie i wykorzystywanie cz\u0142owieka. Pr\u00f3bowali oni dowie\u015b\u0107, \u017ce wyeliminowanie z \u017cycia elementu zysku, narzuconego przez kapitalizm, nie tylko pozwoli na zaspokojenie potrzeb ludzi, ale jednocze\u015bnie zredukuje czas ich pracy. Dzi\u0119ki temu b\u0119d\u0105 oni mieli r\u00f3wnie\u017c czas na rozwijanie w\u0142asnych zdolno\u015bci i zainteresowa\u0144.<\/span><\/p>\n Za ostatni\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 zasad\u0119 Morawski uwa\u017ca zasad\u0119 wolno\u015bci jako warto\u015bci absolutnej<\/em>. Cho\u0107 wolno\u015b\u0107 by\u0142a r\u00f3\u017cnie interpretowana przez poszczeg\u00f3lnych teoretyk\u00f3w, to w\u0142a\u015bnie do nieograniczonej wolno\u015bci jednostki solidarnie d\u0105\u017cyli wszyscy anarchi\u015bci. (Ibid.:13) (cdn)<\/strong><\/span><\/p>\n <\/p>\n Marcin Pielu\u017cek<\/span><\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Przypisy:<\/strong><\/p>\n\n