<\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza: ATRAKTORY<\/strong><\/span><\/p>\n Wyobra\u017amy sobie istot\u0119 ludzk\u0105 przeskalowan\u0105 tak, \u017ce jest dwa razy wi\u0119ksza, przy zachowaniu swoich proporcji: jest to struktura, kt\u00f3ra za\u0142amie si\u0119 pod ci\u0119\u017carem w\u0142asnych ko\u015bci. Skala jest wa\u017cna.<\/em><\/span><\/p>\n James Gleick: Chaos<\/em><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Trudne do ogarni\u0119cia ludzkim rozumem s\u0105 zjawiska, w kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 miliony czy miliardy powi\u0105zanych z sob\u0105 element\u00f3w. Nawet dobra znajomo\u015b\u0107 tych element\u00f3w nie gwarantuje bowiem wgl\u0105du w ca\u0142o\u015b\u0107 zjawiska, je\u015bli nie stworzy si\u0119 wy\u017cszych kategorii porz\u0105dkuj\u0105cych. Po takie kategorie si\u0119gaj\u0105 dzi\u015b ekonomi\u015bci zaniepokojeni niezr\u00f3wnowa\u017conym rozwojem gospodarki \u015bwiatowej. Dla wyja\u015bnienia makroekonomicznych proces\u00f3w \u201eglobalnej wioski XXI wieku\u201d pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 oni coraz lepszymi modelami naukowymi. Jednym z nich jest model zaproponowany przez matematyk\u00f3w i fizyk\u00f3w zwanych teoretykami chaosu. Centraln\u0105 kategori\u0105 ich opisu jest \u201eatraktor\u201d – termin oznaczaj\u0105cy ogniskow\u0105 wszystkich si\u0142 dzia\u0142aj\u0105cych w uk\u0142adzie. Przypatrzmy si\u0119 zatem, jak przebiegaj\u0105 globalne procesy ekonomiczne widziane okiem teoretyka chaosu, przez pryzmat atraktor\u00f3w<\/em> w\u0142a\u015bnie.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Zacznijmy mo\u017ce od zdefiniowania, czym jest atraktor<\/em> w gospodarce. W uj\u0119ciu ekonomii jest nim ka\u017cde du\u017ce skupisko lub nat\u0119\u017cenie proces\u00f3w gospodarczych, rejestrowanych obecnie najcz\u0119\u015bciej wy\u0142\u0105cznie w pami\u0119ciach du\u017cych sieci komputerowych, obs\u0142uguj\u0105cych banki i gie\u0142dy finansowe. Atraktor jest mechanizmem dodatniego sprz\u0119\u017cenia zwrotnego zwi\u0105zanego z ruchem kapita\u0142u, jest potwierdzon\u0105 eksperymentalnie regu\u0142\u0105 nasilania si\u0119 proces\u00f3w gospodarczych w tych miejscach, gdzie s\u0105 one ju\u017c intensywne. Atraktory ekonomiczne wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 z graficznych prezentacji danych w postaci wykres\u00f3w i tabel, ilustruj\u0105cych statystyczne skutki miliard\u00f3w przeprowadzanych codziennie operacji finansowych.<\/span><\/p>\n Wsp\u00f3\u0142czesne postaci atraktor\u00f3w zacz\u0119\u0142y si\u0119 wykszta\u0142ca\u0107 po 15. sierpnia 1971 roku – kiedy to prezydent Nixon zni\u00f3s\u0142 obowi\u0105zek pokrywania produkcji dolar\u00f3w rezerwami z\u0142ota. Konsekwencj\u0105 mo\u017cliwych dzi\u0119ki temu, znacznych inwestycji bud\u017cetowych by\u0142 ogromny wzrost potencja\u0142u badawczego i intelektualnego Amerykan\u00f3w. Inwestorzy przyj\u0119li za\u0142o\u017cenie, \u017ce potencja\u0142 intelektualny b\u0119dzie przynosi\u0142 z czasem coraz wi\u0119ksz\u0105 dywidend\u0119. Warunkiem zysk\u00f3w by\u0142o rozpowszechnienie w \u015bwiecie przekonania o s\u0142uszno\u015bci przywilej\u00f3w zwi\u0105zanych z handlem my\u015blami. Koncepcja ta przyj\u0119\u0142a posta\u0107 obecnie obowi\u0105zuj\u0105cego prawa autorskiego, zgodnie z kt\u00f3rym wyspecjalizowana kreacja intelektualna, mo\u017cliwa dzi\u0119ki dost\u0119powi do bardzo drogich plac\u00f3wek badawczych, sta\u0142a si\u0119 w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b chroniona i wynagradzana. Do kwestii tej jeszcze powr\u00f3cimy.<\/span><\/p>\n Inwestycje w badania i intelekt okaza\u0142y si\u0119 tak rentowne, gdy\u017c du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwiatowego potencja\u0142u inwestycyjnego zosta\u0142a skierowana na zbudowanie infrastruktury prawniczo-mentalnej globalnego rynku, podtrzymuj\u0105cej preferowane schematy obiegu \u015bwiatowych pieni\u0119dzy. W\u0142a\u015bnie w opisywaniu z\u0142o\u017conych struktur, a raczej zauwa\u017calnych skutk\u00f3w ich istnienia, naukowcy pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 poj\u0119ciem atraktora, kt\u00f3re dla matematyka oznacza osobliw\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 przestrzeni, a dla ekonomisty – miejsce, gdzie wyst\u0119puje du\u017ca poda\u017c pieni\u0105dza.<\/span><\/p>\n Zdaniem ekonomist\u00f3w opieraj\u0105cych si\u0119 na modelach teorii chaosu i opowiadaj\u0105cych si\u0119 za \u201ezr\u00f3wnowa\u017conym rozwojem\u201d, \u015bwiatowy system gospodarczy wkroczy\u0142 w faz\u0119 \u201edinozauryzacji\u201d, w faz\u0119 niekontrolowanego rozrostu. Proces ten zwi\u0105zany jest z przechodzeniem od ekonomiki rynk\u00f3w lokalnych (wiosek, dzielnic, kraj\u00f3w, blok\u00f3w) do ekonomiki globalnej, gdzie rynkiem jest ca\u0142y \u015bwiat. Badania ekonomiczne na modelach chaosu wykazuj\u0105, \u017ce na globalnym rynku niekorzystne trendy kumulacji kapita\u0142u utrzymuj\u0105 si\u0119, a nawet pog\u0142\u0119biaj\u0105. Procesu tego nie udaje si\u0119 spowolni\u0107 mimo wielu pr\u00f3b podejmowanych w tym wzgl\u0119dzie na poziomie \u015bwiatowych organizacji gospodarczych. Problem jest powa\u017cny i dotyczy wszystkich ludzi na \u015bwiecie.<\/span><\/p>\n W ludzkiej psychice te gwa\u0142towne transformacje gospodarki \u015bwiatowej ujawniaj\u0105 si\u0119 w postaci l\u0119k\u00f3w. To zrozumia\u0142a reakcja na nie znane wcze\u015bniej sytuacje. Nale\u017ca\u0142oby d\u0105\u017cy\u0107, aby te l\u0119ki zmniejsza\u0107, bo s\u0105 po\u017cywk\u0105 dla zjawisk patologii spo\u0142ecznej i blokuj\u0105 zdrow\u0105 aktywno\u015b\u0107. To w\u0142a\u015bnie w celu zmniejszenia tych l\u0119k\u00f3w powstaj\u0105 na \u015bwiecie agendy, organizacje, a zw\u0142aszcza publikacje propaguj\u0105ce alternatywne wizje gospodarcze i wyja\u015bniaj\u0105ce ludziom mechanizmy makroekonomiczne przy u\u017cyciu modeli tradycyjnych i \u201ezr\u00f3wnowa\u017conych\u201d gospodarek. Te drugie w obszar tradycyjnego poj\u0119cia zysku w\u0142\u0105czaj\u0105 tak\u017ce kwestie etyki i ekologii.<\/span><\/p>\n W Polsce nie jest propagowana \u017cadna alternatywa strategii gospodarczej, na kt\u00f3rej mo\u017cna by oprze\u0107 nadziej\u0119 spowolnienia – niekorzystnego zdaniem wielu ekonomist\u00f3w, bo zbyt wysokiego – tempa rozwoju gospodarczego w perspektywie najbli\u017cszych dziesi\u0119ciu, dwudziestu czy pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat. Ma\u0142o te\u017c kto w Polsce u\u017cywa szeroko dzi\u015b w \u015bwiecie stosowanego terminu \u201ewzrost zr\u00f3wnowa\u017cony\u201d. Na \u015bwiecie ten \u201ewzrost\u201d oznacza w wielu dziedzinach redukcj\u0119 i spadek lub ca\u0142kowit\u0105 zmian\u0119 form i sposob\u00f3w dzia\u0142ania, do czego nale\u017cy zawczasu przygotowa\u0107 ludzi poprzez przemy\u015blan\u0105 edukacj\u0119. Jak na razie nie wida\u0107 jednak w Polsce du\u017cych kampanii edukacyjnych, niezb\u0119dnych w procesie globalnych przeobra\u017ce\u0144.<\/span><\/p>\n W wizjach gospodarczych upowszechnianych w mediach i szko\u0142ach propaguje si\u0119 natomiast cudowny lek na wszelkie niedogodno\u015bci. Jest nim jak najszybszy wzrost gospodarczy. T\u0142em tych wizji jest milcz\u0105ce za\u0142o\u017cenie, \u017ce bogate kraje, kt\u00f3re ten wzrost osi\u0105gaj\u0105 i propaguj\u0105, maj\u0105 patent na og\u00f3lno\u015bwiatowe szcz\u0119\u015bcie. Tak jednak nie jest. Intelektuali\u015bci, socjologowie i przyw\u00f3dcy duchowi zwracaj\u0105 uwag\u0119 na tragiczne skutki priorytetu pieni\u0105dza w skali warto\u015bci cz\u0142owieka, a wyniki bada\u0144 naukowych wykazuj\u0105, \u017ce bogactwo kraju jest s\u0142abo skorelowane z poczuciem szcz\u0119\u015bcia jego obywateli. Poczucie szcz\u0119\u015bcia nie ro\u015bnie te\u017c wraz ze wzrostem indywidualnej zamo\u017cno\u015bci. (cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n \u00a0<\/strong>Krzysztof Lewandowski<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza: ATRAKTORY Wyobra\u017amy sobie istot\u0119 ludzk\u0105 przeskalowan\u0105 tak, \u017ce jest dwa razy wi\u0119ksza, przy zachowaniu swoich proporcji: jest<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-3865","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\n