<\/p>\n
Zako\u0144czenie<\/strong><\/span><\/p>\n W wieku XIX, gdy kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 nowoczesne nacjonalizmy w Europie \u015arodkowo-Wschodniej, spory historyczne stanowi\u0142y fundament, na kt\u00f3rym budowano nowoczesn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105 i tradycj\u0119 historyczn\u0105. W przypadku Litwy dzieje historyczne narod\u00f3w polskiego i litewskiego sta\u0142y si\u0119 polem walki nacjonalistycznych ideologii. Obecnie stwierdzi\u0107 mo\u017cna, i\u017c w du\u017cej mierze wytworzone w\u00f3wczas mity by\u0142y niezb\u0119dne jedynie na etapie formowania si\u0119 nowoczesnej \u015bwiadomo\u015bci narodowej, po czym nast\u0105pi\u0142 proces ich \u201edemobilizacji\u201d[1]<\/a>. Katarzyna Korzeniewska-Wo\u0142ek w artykule zatytu\u0142owanym Pozostawi\u0107 historii? Polacy i Litwini w roku 2001 <\/em>stwierdza, \u017ce mity historyczne wiele warunkuj\u0105, ale niczego nie determinuj\u0105, \u201esame ulegaj\u0105 ewolucji wobec wydarze\u0144 politycznych, na przyk\u0142ad wsp\u00f3lnych politycznych cel\u00f3w i d\u0105\u017ce\u0144\u201d[2]<\/a>. Po rozpadzie Zwi\u0105zku Radzieckiego, strategicznym d\u0105\u017ceniem w polityce zagranicznej obu kraj\u00f3w sta\u0142o si\u0119 wst\u0105pienie do struktur euroatlantyckich i europejskich. W tym wypadku \u201ezasoby wsp\u00f3lnej historii okaza\u0142y si\u0119 i okazuj\u0105 si\u0119 by\u0107 nieocenionym budulcem dobrych stosunk\u00f3w mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Litw\u0105\u201d[3]<\/a>.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Dzisiejsza Litwa rozwija si\u0119 niezwykle dynamicznie, staje si\u0119 coraz bardziej nowoczesna. Odbicie si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnych tendencji wida\u0107 tak\u017ce w \u015bwiadomo\u015bci wielokulturowego spo\u0142ecze\u0144stwa litewskiego. Mniejszo\u015b\u0107 polska na Litwie oporniej poddaje si\u0119 nowoczesnym wp\u0142ywom ze wzgl\u0119du na tradycyjny syndrom niedopuszczania wszystkiego, co \u201eobce\u201d, kt\u00f3ry wykszta\u0142cony zosta\u0142 przez wiele lat obawy przed gro\u017ab\u0105 wynarodowienia. W \u015bwiadomo\u015bci Polak\u00f3w litewskich zasz\u0142y zmiany, ale o wiele mniejsze ni\u017c w \u015bwiadomo\u015bci Litwin\u00f3w, czy mniejszo\u015bci rosyjskiej w tym samym przedziale czasowym. Konserwatyzm Wile\u0144szczyzny, kt\u00f3ry pozwoli\u0142 jej zachowa\u0107 swoj\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 j\u0119zykow\u0105, kulturow\u0105 oraz religijn\u0105 w czasach okupacji sowieckiej i skutecznie przeciwstawi\u0107 si\u0119 wp\u0142ywom partii komunistycznej, dzi\u015b powoduje zacofanie gospodarcze i stagnacj\u0119 ideowo-polityczn\u0105 tego regionu. Obraz polskiej mniejszo\u015bci na Wile\u0144szczy\u017anie uzupe\u0142nia tak\u017ce aspekt wewn\u0119trzny, jakim jest poziom prezentowany przez miejscow\u0105 klas\u0119 polityczn\u0105, kt\u00f3ra w wi\u0119kszo\u015bci nie kieruje si\u0119 kategoriami racji stanu czy te\u017c interesu narodowego, tylko partyjnymi i w\u0142asnymi korzy\u015bciami. Bierze si\u0119 to przede wszystkim z braku pozytywnej idei, kt\u00f3ra mog\u0142aby zjednoczy\u0107 wszystkich litewskich Polak\u00f3w. Polacy na tle spo\u0142eczno\u015bci wi\u0119kszo\u015bciowej prezentuj\u0105 si\u0119 jako grupa s\u0142abiej wykszta\u0142cona, w wi\u0119kszo\u015bci mieszkaj\u0105ca na wsi. Sytuacj\u0119 t\u0119 nietrudno wyt\u0142umaczy\u0107, wi\u0105\u017ce si\u0119 ona bowiem z wyniszczeniem przedstawicieli wysokiej kultury polskiej na Kresach. Polacy na Litwie maj\u0105 wi\u0119c ograniczone mo\u017cliwo\u015bci wej\u015bcia do kr\u0119gu elit i aktywnego uczestnictwa w kulturze litewskiej[4]<\/a>. Samoocena Polak\u00f3w na Litwie nie jest wysoka, swoj\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 cz\u0119sto opisuj\u0105 jako sk\u0142\u00f3con\u0105 wewn\u0119trznie, niesolidarn\u0105 i biern\u0105.<\/span><\/p>\n W takiej sytuacji polska m\u0142odzie\u017c okazuje si\u0119 pomostem ku porozumieniu i wsp\u00f3\u0142pracy. W wi\u0119kszo\u015bci pochodz\u0105ca z miast, kosmopolityczna, otwarta, wolna od \u017cywych w\u015br\u00f3d starszych pokole\u0144 stereotyp\u00f3w, nie izoluje si\u0119 od otoczenia. M\u0142odzi Polacy na Litwie s\u0142uchaj\u0105 litewskiej muzyki, radia, ogl\u0105daj\u0105 te same, co Litwini programy telewizyjne, uczestnicz\u0105 w r\u00f3\u017cnego rodzaju imprezach, kibicuj\u0105 litewskim koszykarzom. Te pozornie nic nie znacz\u0105ce zachowania zbli\u017caj\u0105 ich z Litwinami i Rosjanami oraz pomagaj\u0105 w adaptacji i przetrwaniu. Problemem w takim przypadku wci\u0105\u017c pozostaje granica oddzielaj\u0105ca przystosowanie od asymilacji, akulturacji i wynarodowienia. \u015awiadome lub nie\u015bwiadome przekroczenie tej granicy prowadzi\u0107 mo\u017ce do utraty w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci, zaniku identyfikacji, kt\u00f3r\u0105 cenili i piel\u0119gnowali od dziesi\u0119cioleci.<\/span><\/p>\n Czy Polacy na Litwie potrafi\u0105 przezwyci\u0119\u017cy\u0107 wrogie nastawienie wobec narodu litewskiego, czy b\u0119d\u0105 mogli integrowa\u0107 si\u0119 kulturalnie i podj\u0105\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Litwinami w przysz\u0142o\u015bci? By\u0142aby to postawa, kt\u00f3ra zaowocowa\u0107 mog\u0142aby zbli\u017ceniem narod\u00f3w, r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 kontakt\u00f3w i otwarciem polskiej mniejszo\u015bci na wp\u0142ywy kultury litewskiej. Inn\u0105 wizj\u0105 przysz\u0142o\u015bci mniejszo\u015bci polskiej pozostaje prowincjonalizm<\/em> nasilaj\u0105cy wrogo\u015b\u0107, uzale\u017cniaj\u0105cy podejmowane decyzje od czynnik\u00f3w anty-narodowo\u015bciowych i oparciu si\u0119 na nietolerancji wobec \u201einnego\u201d. Gro\u017ab\u0105 takiego wyboru jest ograniczenie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci kulturalnej, izolacja spo\u0142eczna, pozostanie obywatelami \u201edrugiej kategorii\u201d. Wyb\u00f3r pomi\u0119dzy tymi dwiema tendencjami rozwoju spo\u0142ecze\u0144stwa polskiej mniejszo\u015bci narodowej stanowi\u0107 mo\u017ce nie tylko o przysz\u0142o\u015bci, lecz tak\u017ce o nowej jako\u015bci to\u017csamo\u015bci mniejszo\u015bci polskiej na Wile\u0144szczy\u017anie.<\/span><\/p>\n Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w ci\u0105gu ostatnich lat, w dobie niepodleg\u0142ej Litwy, polska mniejszo\u015b\u0107 narodowa wyra\u017anie okrzep\u0142a organizacyjnie, dojrza\u0142a do swojej \u015bwiadomo\u015bci narodowej. Przysz\u0142o\u015b\u0107 Polak\u00f3w na Litwie w du\u017cym stopniu zale\u017cy od aktywno\u015bci coraz liczniejszego grona tworz\u0105cej si\u0119 inteligencji, od nowych inicjatyw oraz umiej\u0119tno\u015bci zgodnego dzia\u0142ania. Przyst\u0105pienie Litwy do struktur Unii Europejskiej wymaga godzenia bliskiego ka\u017cdemu Polakowi przywi\u0105zania do tradycji z otwarto\u015bci\u0105 na wyzwania wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata. Chcieliby\u015bmy wierzy\u0107, \u017ce mniejszo\u015b\u0107 polska na Litwie zachowuj\u0105c swoj\u0105 narodow\u0105 i kulturow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, wkroczy\u0142a w XXI wiek z szans\u0105 rozwoju i pog\u0142\u0119bienia integracji ze spo\u0142ecze\u0144stwem litewskim oraz kontynuuj\u0105c polityk\u0119 wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania z w\u0142adzami pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0Ewelina Danowska<\/strong><\/span><\/p>\n <\/p>\n Przypisy:<\/strong><\/p>\n [1]<\/a> S. D\u0119bski, Rozwa\u017cania o stosunkach polsko-litewskich na tle por\u00f3wnawczym<\/em>, \u201ePolski Przegl\u0105d Dyplomatyczny\u201d 2001, t.1, nr 2 (2);<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> K. Korzeniewska-Wo\u0142ek, Pozostawi\u0107 historii? Polacy i Litwini w roku 2001, <\/em>\u201ePolski Przegl\u0105d Dyplomatyczny\u201d 2001, t.1, nr 2, s. 119;<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> Tam\u017ce;<\/p>\n<\/div>\n [4]<\/a> K. Korzeniowska – Obecno\u015b\u0107 kultury polskiej na Wschodzie<\/em>\u2026<\/p>\n <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n Bibliografia<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/p>\n KSI\u0104\u017bKI I ARTYKU\u0141Y:<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Aleksjewa Ludmi\u0142a, Istorija ikanamyslija w SSSR<\/em>, Wilnius-Moskwa 1992;<\/p>\n Brazauskas Algirdas, Lietuvi\u0161kos skyrybos<\/em>, \u201ePolitika\u201d 1992;<\/p>\n Bremmer Ian, Taras Ray, New States, New Politics. Building the Post-Soviet Nations. <\/em>Lithuania: rights and responsibilities of independence<\/em>, Cambridge University Press, 1997;<\/p>\n Chlewi\u0144ski Zdzis\u0142aw, Psychospo\u0142eczne podstawy relacji mi\u0119dzy narodowo\u015bciami Europy \u015arodkowo-Wschodniej<\/em>, Lublin 1996;<\/p>\n D\u0119bski S\u0142awomir, Rozwa\u017cania o stosunkach polsko-litewskich na tle por\u00f3wnawczym<\/em>, \u201ePolski Przegl\u0105d Dyplomatyczny\u201d 2001, t.1, nr 2 (2);<\/p>\n G\u00f3rka-Winter Beata, Polsko-litewska wsp\u00f3\u0142praca w dziedzinie bezpiecze\u0144stwa<\/em>, \u201ePolski Przegl\u0105d Dyplomatyczny\u201d 2001, t.1, nr 2;<\/p>\n Grinius Kazys, Problem litewskiego charakteru<\/em>, Kaunas, 1947;<\/p>\n Jagie\u0142\u0142o Micha\u0142, Partnerstwo dla przysz\u0142o\u015bci. Szkice o polityce wschodniej i mniejszo\u015bciach narodowych<\/em>, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000;<\/p>\n Jakaitiene Evalda, Lietuviskai apie Lietuva<\/em>, \u201eAlma Litera\u201d, Vilnius 1994;<\/p>\n Juodpusis Gytis, Polacy na Litwie w latach 1939 \u2013 1990<\/em>, (w:) Bia\u0142oru\u015b, Czechos\u0142owacja, Litwa, Polska, Ukraina, Mniejszo\u015bci w \u015bwietle spis\u00f3w statystycznych XIX XX wieku<\/em>, Instytut Europy \u015arodkowo – Wschodniej, Lublin 1996;<\/p>\n Juozaitis Algimantas, Sajudis ir demokratija, <\/em>Periodika, Vilnius 1990;<\/p>\n Kiaulakis Giedrius, Desinisis ekstremizmas siandienineje Lietuvoje, <\/em>Vilnius 2002;<\/p>\n Korzeniewska-Wo\u0142ek Katarzyna, Pozostawi\u0107 historii? Polacy i Litwini w roku 2001<\/em>, \u201ePolski Przegl\u0105d Dyplomatyczny\u201d 2001, t.1, nr 2;<\/p>\n Lewandowski Jan, Trudna To\u017csamo\u015b\u0107. Problemy Narodowo\u015bciowe i Religijne w Europie \u015arodkowo-Wschodniej w XIX i XX wieku<\/em>, Instytut Europy \u015arodkowo -Wschodniej, Lublin 1999;<\/p>\n Mackiewicz Ryszard, S\u0142owo Polaka Pochodz\u0105cego z Litwy<\/em>, O\u015brodek Studi\u00f3w Polonijnych i Spo\u0142ecznych PZKS, Lublin;<\/p>\n Mi\u0142osz Czes\u0142aw, Venclova Tomas, Dialog o Wilnie<\/em>, na podstawie \u201eKultura\u201d, Instytut Literacki, Pary\u017c 1981;<\/p>\n Mi\u0142osz Czes\u0142aw, Szukanie Ojczyzny<\/em>, \u201eZnak\u201d 1992, nr 3;<\/p>\n Nowicka Ewa, Polacy Czy Cudzoziemcy? Polacy za wschodni\u0105 granic\u0105<\/em>, NOMOS, 2000.<\/strong><\/p>\n Porayski-Pomsta J\u00f3zef, Sytuacja j\u0119zykowa na Wile\u0144szczy\u017anie<\/em>, Uniwersytet Warszawski, Wydzia\u0142 Polonistyki Uniwersytetu Wile\u0144skiego, Warszawa 1999;<\/p>\n Poska Darius, Kilka s\u0142\u00f3w przedwst\u0119pnych do kogob\u0105d\u017a maj\u0105cego zamiar pisa\u0107 dzieje Litwy i \u017bmudzi<\/em>, Wilno 1959;<\/p>\n Sawicki Jan, Micha\u0142 R\u00f6mer a problemy narodowo\u015bciowe na ziemiach by\u0142ego Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego<\/em>, TNT\/UMK Toru\u0144 1998;<\/p>\n Smolski Roman, Smolski Marek, Stadtm\u00fcller El\u017cbieta Helena, S\u0142ownik Encyklopedyczny Edukacja Obywatelska<\/em>, Wydawnictwo Europa, 1999;<\/p>\n Srebrakowski Aleksander, Liczba i rozmieszczenie Polak\u00f3w na Litwie w latach 1919-1989. Przegl\u0105d publikacji i \u017ar\u00f3de\u0142 litewskich<\/em>, (w:) Bia\u0142oru\u015b, Czechos\u0142owacja, Litwa, Polska, Ukraina, Mniejszo\u015bci w \u015bwietle spis\u00f3w statystycznych XIX XX wieku<\/em>, Instytut Europy \u015arodkowo -Wschodniej, Lublin 1996;<\/p>\n Waldenberg Marek, Narody zale\u017cne i mniejszo\u015bci narodowe w Europie \u015arodkowo-Wschodniej. Dzieje konflikt\u00f3w, idei<\/em>, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000;<\/p>\n Wisner Henryk, Litwa \u2013 \u015bwiadomo\u015b\u0107 pa\u0144stwowa i narodowa<\/em>, (w:) Trudna To\u017csamo\u015b\u0107. Problemy narodowo\u015bciowe i religijne w Europie \u015ar.-Wsch. w XIX i XX wieku, <\/em>Instytut Europy \u015arodkowo Wschodniej, Lublin 1996.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n CZASOPISMA I WYDAWNICTWA CI\u0104G\u0141E, PRASA CODZIENNA, TYGODNIKI I KWARTALNIKI:<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Aki\u0144czo Aleksandra, Antypolskie komentarze w portalu internetowym Delfi<\/em>, \u201eMagazyn Wile\u0144ski\u201d 2003, nr 3;<\/p>\n Aki\u0144czo Aleksandra,<\/em> Konflikt w szkole w Jerozolimie, <\/em>\u201eMagazyn Wile\u0144ski\u201d 2003, nr 3;<\/p>\n Bobryk Adam, Da\u0107 szans\u0119<\/em>, \u201eEcho Nowa\u201d 1999, nr 48;<\/p>\n Bumblauskas Alfredas, Litewskie okno do Europy<\/em>, \u201eZnad Willi\u201d 2001, nr 5;<\/p>\n Ciechanowicz Jan, \u201eOrze\u0142 Bia\u0142y\u201d 1990, nr 117;<\/p>\n Cytry\u0144ski Jaros\u0142aw, Co\u015b tolerancyjnego<\/em>, \u201eGazeta Wile\u0144ska\u201d 1999, nr 129;<\/p>\n Cytry\u0144ski Jaros\u0142aw, Niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0119dziowska<\/em>, \u201eGazeta Wile\u0144ska\u201d 1999, nr 211;<\/p>\n Cywi\u0144ski Bohdan, Pogranicze obojga narod\u00f3w<\/em>, \u201eZnad Willi\u201d 2001, nr 5;<\/p>\n Degutis Algimantas, Czy zbli\u017cenie jest mo\u017cliwe?<\/em>, \u201ePolis\u201d 1998, nr 28;<\/p>\n Dowdo Lucyna, Czas Akcji, rozmowa z Waldemarem Tomaszewskim, prezesem Akcji Wyborczej Polak\u00f3w na Litwie<\/em>, \u201eGazeta Wile\u0144ska\u201d 1999, nr 156;<\/p>\n Dowdo Lucyna, Samorz\u0105d contra Vilnija, Mia\u0142o by\u0107 o prawach cz\u0142owieka<\/em>, \u201eGazeta Wile\u0144ska\u201d 1999, nr 28;<\/p>\n Dowdo Lucyna, Upo\u015bledzona Wile\u0144szczyzna?, \u201e<\/em>Gazeta Wile\u0144ska\u201d 2000, nr 30;<\/p>\n Dziedzi\u0144ska Gra\u017cyna, Zaniedbane, poni\u017cone, zdradzone – Kresy Wschodnie, rozmowa z Pani\u0105 docent dr Dor\u0105 Kacnelson<\/em>, \u201eNasz Dziennik\u201d 28.12.2002;<\/p>\n Gelelevicius Rimgaudas, Litwa si\u0119 lituanizuje, <\/em>\u201eVeidas” 1999, nr 41;<\/p>\n Giedroy\u0107 Jerzy, Wywiad, <\/em>\u201eMaisons-Laffitte\u201d 2000;<\/p>\n Gru\u017cewski Bogus\u0142aw, Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 i prowincjonalizm<\/em>, \u201eGazeta Wile\u0144ska\u201d 1999, nr 235;<\/p>\n Iszkowski Krzysztof, Szpera Hubert, Zach\u0119ci\u0107 do przyja\u017ani jest \u0142atwo, rozmowa z Vytautasem Landsbergisem<\/em>, \u201ePolis\u201d 1998, nr 28;<\/p>\n Komar Jacek J., Parytet musi by\u0107 zachowany, wywiad z Remigijusem Motuzasem, dyrektorem Departamentu Mniejszo\u015bci Narodowych i Wychod\u017astwa RL<\/em>, \u201eGazeta Wile\u0144ska\u201d 1999, nr 263;<\/p>\n Milewska Mariola, Moje miasto,<\/em> \u201ePolis\u201d 1998, nr 28;<\/p>\n Nikzentaitis Alvydas, Bez Wilna nie uspokoimy si\u0119 (kilka uwag o terytorialnej integracji Pa\u0144stwa Litewskiego w XX wieku)<\/em>, \u201eZnad Wilii\u201d 2001, nr 5;<\/p>\n Tarasewicz Stanis\u0142aw, Prawo Raka<\/em>, \u201eGazeta Wile\u0144ska\u201d 1999, nr 189;<\/p>\n Redakcja, Sk\u0142ad narodowo\u015bciowy Litwy – coraz bardziej jednolity<\/em>, \u201eNasz Czas\u201d 2001, nr 45;<\/p>\n Wojciechowski Marcin, Mog\u0119 wi\u0119cej ni\u017c demagodzy<\/em>, Rozmowa z Czes\u0142awem Oki\u0144czycem<\/em>, \u201ePolis\u201d 1998, nr 28;<\/p>\n Venclova Tomas, Problem stereotypu Litwina<\/em>, \u201eKonteksty\u201d 1993;<\/p>\n Suba\u0107ius Paulius, O wynalezieniu odszczepie\u0144ca<\/em>,<\/em> Kilka uwag na temat retoryki nacjonalizmu litewskiego<\/em>, \u201ePolis\u201d 1998, nr 28.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n INNE \u0179R\u00d3D\u0141A:<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Czapli\u0144ski Przemys\u0142aw, \u00a0Literatura ma\u0142ych ojczyzn wobec problemu to\u017csamo\u015bci,<\/em> materia\u0142y z Kongresu Kultury Polskiej 2000, Konferencji Przedkongresowej Kultura wobec kr\u0119g\u00f3w to\u017csamo\u015bci, <\/em>http:\/\/www.orw.poznan.pl\/orw\/archiwum\/20001019\/Czaplinski.html<\/a>;<\/p>\n Garnyt\u00eb Beata,<\/em> Wile\u0144szczyzna u progu trzeciego tysi\u0105clecia<\/em>, http:\/\/archiwum99.tripod.com\/434\/konferenc.html<\/a>;<\/p>\n Good B. Johnny, \u017b\u0105damy autonomii kulturalnej, rozmowa z Vile\u2019em, liderem \u201eAutonomii Kulturalnej\u201d<\/em>, \u201eW Paszczu\u201d 2003, nr 3;<\/p>\n Janiewicz Krzysztof, <\/em>Andrzej Echolette, Nasza Polska, <\/em>http:\/\/www.iyp.org\/polish\/history\/antypolonizmy\/europa_215.html<\/a>;<\/strong><\/p>\n Jasi\u0144ski Zenon, To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa a plany \u017cyciowe m\u0142odzie\u017cy z pogranicza polsko-czeskiego, http:\/\/www.miramex.com.pl\/sympozja\/SEJMIK\/Jasin.HTM<\/a><\/em><\/em>;<\/em><\/p>\n Kaminskas Gintautas, Polish Speakers in Vilnius<\/em>, www.angelfire.com\/tx\/labas\/2000\/march\/polisz.html<\/a>;<\/em><\/p>\n Korzeniowska Katarzyna – Obecno\u015b\u0107 kultury polskiej na Wschodzie\u00a0<\/em>, http:\/\/www.omp.org.pl\/korzeniowska.htm<\/a>;<\/p>\n Kasatkina Natalija, Lietuvos etniniu grupiu adaptacija<\/em>,\u00a0 Atviros Lietuvos fondas, 2001, www.vdu.lt\/PMDI\/centras_lt.html<\/a>;<\/p>\n Knasas John, On Being Lithuanian<\/em>, April 2000, www.ruf.rice.edu\/~sarmalia\/400\/knasas.html<\/a>;<\/p>\n Kusielczuk Andrzej, Na rozdro\u017cu<\/em>, http:\/\/archiwum-glosznadniemna.virtualave.net\/03\/<\/a>;<\/p>\n Lana, Polacy w Polsce o Litwie i Litwinach – zapraszam do dyskusji Polak\u00f3w i Litwin\u00f3w, <\/em>http:\/\/tygodnikforum.onet.pl\/1,11,8,449531,1720571,forum.html<\/a>, 2002-08-17;<\/p>\n Maciej Roman, Kwestia przy\u0142\u0105czenia Wile\u0144szczyzny do Polski 1920-1922, <\/em>http:\/bezuprzedze\u0144.pl\/historia?polskalitwa.html;<\/span><\/p>\n Mackiewicz J\u00f3zef, Prawda w oczy nie kole. W mro\u017c\u0105cym milczeniu Europy Zachodniej<\/em>, http:\/\/nasz-czas.tripod.com\/032\/mackie.html<\/a>;<\/p>\n Mik\u0142aszewicz Irena, Ocena kwestii polskiej przez w\u0142adze Litewskiej SRR w latach 1944-1965<\/em>, http:\/\/archiwum99.tripod.com\/440\/skarb.html<\/a>;<\/p>\n Naruniec Romuald, Rola szko\u0142y w kszta\u0142towaniu \u015bwiadomo\u015bci narodowej Polak\u00f3w na Litwie<\/em>, <\/strong>http:\/\/www.wsp.krakow.pl\/Pl-asc\/konspekt\/konspekt7\/naruniec.html;<\/p>\n Posel-Cz\u0119\u015bcik Edyta, Miejsce Litwy i Polski w przestrzeni transatlantyckiej<\/em>, \u201ePolski Przegl\u0105d Dyplomatyczny\u201d 2001, t.1, nr 2;<\/p>\n Potocka Maria Anna, Antyto\u017csamo\u015b\u0107<\/em>, materia\u0142y z \u00a0Konferencji Przedkongresowej, Kultura wobec kr\u0119g\u00f3w to\u017csamo\u015bci<\/em><\/a>, http:\/\/www.orw.poznan.pl\/orw\/archiwum\/20001019\/<\/a>;<\/p>\n Rawa Tadeusz, \u201e<\/em>Nowa Gazeta Polska\u201d, <\/em>http:\/\/w1.349.telia.com\/~u34900009\/arch551.htm<\/a>;<\/strong><\/p>\n Redakcja, \u201ePrzeciw Hipokryzji\u201d 2000,\u00a0 nr 6 (8), http:\/\/www.zakorzenienie.most.org.pl\/za8\/01.htm;<\/p>\n Redakcja, To\u017csamo\u015b\u0107, Manifest etnopluralistyczny<\/em>, \u201eZakorzenienie\u201d 1998, nr 1, www.bezuprzedzen.pl<\/a>.<\/p>\n Redakcja, Simonas Daukantas<\/em>, www.papile.akmene.mok.lt<\/a>;<\/p>\n Rohozinska Joanna, Regional R elations: The Conquest of Pragmatism, a new chapter in Polish-Lithuanian relations<\/em>,<\/p>\n www.ce-review.org\/99\/13\/rohozinska13.html<\/a>;<\/p>\n Rotulska Monika, Polacy na Wschodzie, <\/strong>Niepokoj\u0105ce sygna\u0142y,<\/em> <\/strong>http:\/\/www.iyp.org\/Archives\/polska\/0007\/msg00132.html<\/a>;<\/strong><\/p>\n Siemienowicz Zbigniew, Asymilacja czy integracja. J\u0119zyk, narodowo\u015b\u0107, pa\u0144stwo<\/em>, http:www%2enajmici%2eorg%2fasymila%2ehtm<\/a>;<\/p>\n Siemienowicz Zbigniew, Przestrzelony, ale \u017cywy Pi\u0142sudski, albo podro\u017c do Pikieliszek<\/em>, http:\/\/www.najmici.org\/pikieliszki.htm<\/a>;<\/p>\n Srebrakowski Aleksander, Losy ludno\u015bci polskiej na Litwie – cz. 3,<\/em> http:\/\/www.wspolnota-polska.org.pl\/pol\/biuletyn\/1999\/grudzien\/loslit.htm<\/a>;<\/p>\n Srebrakowski<\/a> Aleksander, Losy ludno\u015bci polskiej na Litwie<\/em>, http:\/\/www.najmici.org\/losy_litwa.htm<\/a>;<\/p>\n