<\/p>\n
Lucyna Dowdo z kolei twierdzi, \u017ce na Litwie niekt\u00f3rzy politycy i dzia\u0142acze spo\u0142eczni m\u00f3wi\u0105 o Wile\u0144szczy\u017anie, jako o dziecku ci\u0119\u017cko upo\u015bledzonym umys\u0142owo i fizycznie: \u201eInne nasze dzieci s\u0105 \u0142adne, m\u0105dre i pos\u0142uszne \u2013 zdaj\u0105 si\u0119 m\u00f3wi\u0107 ci ludzie – a to jakie\u015b takie, g\u0142upawe, utykaj\u0105ce na obie nogi, zasmarkane, wredne i brudne. Ale to te\u017c nasze dziecko i przez t\u0119 jego u\u0142omno\u015b\u0107 kochamy je jeszcze bardziej.\u201d[1]<\/a> W swoim przekonaniu autorka przekona\u0142a si\u0119 podczas prezentacji ksi\u0105\u017cki Reskutenai<\/em>. Tematem przewodnim prezentacji by\u0142o pytanie: \u201eDlaczego kochamy Wile\u0144szczyzn\u0119?\u201d. W odpowiedzi na to pytanie redaktor ksi\u0105\u017cki, Aldona \u017bemaityte, stwierdzi\u0142a, \u017ce my\u015bl\u0105c o tym kraju, serca ogarnia niepok\u00f3j. Powodem niepokoju jest to, \u201ei\u017c Wile\u0144szczyzna dozna\u0142a 30 lat polskiej okupacji, kt\u00f3rej \u015blady prowadz\u0105 do naszych dni. (\u2026) Okupacja terytorialna sko\u0144czy\u0142a si\u0119 ju\u017c przed dziesi\u0119cioleciami, ale skutki okupacji duchowej ci\u0105gle jeszcze odczuwamy w postaci przypadk\u00f3w najdziwaczniejszej recydywy. Du\u017co fizycznych i duchowych cierpie\u0144 doznali w latach 30. i 40. mieszka\u0144cy Wile\u0144szczyzny, ale i dzisiaj tam trzeba walczy\u0107 w obronie pa\u0144stwowego j\u0119zyka, litewskich obyczaj\u00f3w i kultury, gdy\u017c op\u00f3r miejscowych mieszka\u0144c\u00f3w i demagogia samorz\u0105d\u00f3w s\u0105 przeszkod\u0105 w odradzaniu si\u0119 litewsko\u015bci w tym kraju\u201d[2]<\/a>.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Wyg\u0142aszaj\u0105cy kolejny referat Profesor Zigmas Zinkevicius z kolei stwierdzi\u0142 z ubolewaniem, i\u017c Wile\u0144szczyzna zosta\u0142a \u201emocno wynarodowiona, szczeg\u00f3lnie w czasie polskiej okupacji. (\u2026) Niekt\u00f3rzy polscy ultrapatrioci cz\u0119sto twierdz\u0105, \u017ce s\u0105 to od wiek\u00f3w ziemie polskie, ale sp\u00f3jrzmy, gdzie m\u00f3wi\u0105 po polsku \u2013 Litwa Po\u0142udniowo\u2013Wschodnia tworzy wysp\u0119, kt\u00f3ra nie ma po\u0142\u0105czenia z Polsk\u0105\u201d[3]<\/a>.<\/span><\/p>\n Z powy\u017cszych wypowiedzi mo\u017cna wnioskowa\u0107, i\u017c na Litwie wiedza historyczna i warto\u015bciowanie przesz\u0142o\u015bci ci\u0105gle w spos\u00f3b zasadniczy wp\u0142ywaj\u0105 na kszta\u0142towanie postaw politycznych i kulturowych. W ten spos\u00f3b historycy s\u0105 grup\u0105 zawodow\u0105 o wci\u0105\u017c znacz\u0105cej roli w \u017cyciu spo\u0142ecznym. Oni przede wszystkim, tak w Polsce, jak i na Litwie, konstruuj\u0105 koncepcje i interpretacje genezy i funkcjonowania mniejszo\u015bci narodowych we w\u0142asnym kraju i skupisk rodak\u00f3w poza granicami pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n Bogus\u0142aw Gru\u017cewski pisze, i\u017c w niekt\u00f3rych przypadkach stosunki mniejszo\u015b\u0107 narodowa \u2013 pa\u0144stwo s\u0105 budowane nie w oparciu o wsp\u00f3ln\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 i rozw\u00f3j, ale o do\u015bwiadczenia z przesz\u0142o\u015bci, kiedy to narody walczy\u0142y ze sob\u0105 i mo\u017cliwe, \u017ce granice pomi\u0119dzy nimi zosta\u0142y ustalone w spos\u00f3b niezbyt demokratyczny[4]<\/a>.<\/span><\/p>\n Na potwierdzenie tego stwierdzenia warto przytoczy\u0107 refleksj\u0119 Degutisa, dotycz\u0105c\u0105 najbardziej kontrowersyjnych moment\u00f3w we wsp\u00f3lnej historii obu narod\u00f3w: \u201eZrozumia\u0142em, \u017ce w historii polsko-litewskiej istniej\u0105 dwie prawdy. Je\u015bli Litwini z Wile\u0144szczyzny uwa\u017cali akowc\u00f3w za morderc\u00f3w, to Polacy nazwali morder\u00adcami litewskich strzelc\u00f3w<\/em>. Je\u015bli dla Litwin\u00f3w za\u00adj\u0119cie Wilna przez Lucjana \u017beligowskiego sta\u0142o si\u0119 okupacj\u0105, to dla Polak\u00f3w by\u0142o ono odzyskaniem w\u0142a\u00adsnego terytorium\u201d[5]<\/a>.<\/span><\/p>\n Bogus\u0142aw Gru\u017cewski zastanawia si\u0119, czy racjonalnym jest, aby nasza przesz\u0142o\u015b\u0107 decydowa\u0142a o naszej przysz\u0142o\u015bci, aby b\u0142\u0119dy czy niedoskona\u0142o\u015bci naszych przodk\u00f3w bezpo\u015brednio wp\u0142ywa\u0142y na nasze \u017cycie wsp\u00f3\u0142czesne?[6]<\/a> S\u0142owa Degutisa mog\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0107 jako odpowied\u017a na to pytanie: \u201eS\u0105dz\u0119, \u017ce jest wielu ludzi, kt\u00f3rzy pozostan\u0105 swojej prawdzie wierni a\u017c do \u015bmierci i nikt im ich prawdy nie odbierze, ani politycy, ani historycy\u201d[7]<\/a>.<\/span><\/p>\n W dzisiejszej Litwie istniej\u0105 ju\u017c znacz\u0105ce \u015brodowiska historyk\u00f3w, kt\u00f3rzy twierdze\u0144 historiografii nacjonalistycznej nie traktuj\u0105 jak dogmat\u00f3w. Obecnie oddzia\u0142ywanie tych \u015brodowisk jest coraz bardziej znacz\u0105ce i ma charakter zdecydowanie propolski. Fakt ten pozwala na zaakceptowanie istnienia mniejszo\u015bci polskiej i uznania jej kultury za istotny, pozytywny element nowoczesnej litewskiej kultury narodowej[8]<\/a>.<\/span><\/p>\n Gru\u017cewski wyja\u015bnia, \u017ce obecnie istniej\u0105 dwie formy stosunk\u00f3w mniejszo\u015bci narodowych wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 pa\u0144stwem: wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 i prowincjonalizm. Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 rozumie on jako przezwyci\u0119\u017cenie wrogo\u015bci, integracj\u0119 kulturaln\u0105 i wsp\u00f3\u0142prac\u0119, a prowincjonalizm \u2013 jako nasilenie wrogo\u015bci, uzale\u017cnienie podejmowanych decyzji od czynnik\u00f3w anty-narodowo\u015bciowych i nietolerancj\u0119. S\u0105 to, wed\u0142ug autora, dwie tendencje rozwoju spo\u0142ecze\u0144stwa, gdzie dla jednej charakterystyczny jest konformizm, ograniczenie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i izolacja, dla drugiej \u2013 integracja, zachowanie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i otwarto\u015b\u0107[9]<\/a>. Podsumowuj\u0105c swoje rozwa\u017cania autor stwierdza, \u017ce \u201echocia\u017c w wielu pa\u0144stwach wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa opowiada si\u0119 za wsp\u00f3\u0142czesnymi tendencjami, nierzadko i w rz\u0105dach pa\u0144stw i w\u015br\u00f3d przedstawicieli mniejszo\u015bci narodowych spotyka si\u0119 polityk\u00f3w i dzia\u0142aczy spo\u0142ecznych, kt\u00f3rzy wytrwale nawi\u0105zuj\u0105 do przesz\u0142o\u015bci, i nie chc\u0105 si\u0119 godzi\u0107 z realno\u015bci\u0105 dnia dzisiejszego, kt\u00f3rym \u0142atwiej jest zabroni\u0107, ni\u017c zrozumie\u0107, ograniczy\u0107, ni\u017c rozwi\u0105za\u0107 i udoskonali\u0107, dominowa\u0107 ni\u017c tolerowa\u0107 i wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107\u201d[10]<\/a>.<\/span><\/p>\n Gru\u017cewski kontynuuj\u0105c wyw\u00f3d pisze, \u017ce historia Europy wyra\u017anie wskazuje, i\u017c zapewnienie godnych warunk\u00f3w mniejszo\u015bciom narodowym jest gwarancj\u0105 stabilno\u015bci, demokracji i pokoju w tej cz\u0119\u015bci \u015bwiata. W spo\u0142ecze\u0144stwie demokratycznym nale\u017cy nie tylko szanowa\u0107 narodow\u0105, kulturow\u0105, j\u0119zykow\u0105 i religijn\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 mniejszo\u015bci narodowych, ale i zapewni\u0107 im odpowiednie warunki do zachowania i rozwoju tej swoisto\u015bci. Tworz\u0105c wsp\u00f3\u0142czesne stosunki pa\u0144stwa z mniejszo\u015bciami narodowymi nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107 do tworzenia atmosfery wsp\u00f3\u0142pracy i dialogu, aby odr\u0119bno\u015b\u0107 kulturowa by\u0142a czynnikiem nie dziel\u0105cym i r\u00f3\u017cni\u0105cym, a \u0142\u0105cz\u0105cym i wzbogacaj\u0105cym[11]<\/a>. Venclova wyra\u017ca podobne przekonanie, uwa\u017ca on, i\u017c konflikty mi\u0119dzy mniejszo\u015bciami a pa\u0144stwem w Wilnie mog\u0105 jedynie zubo\u017cy\u0107 wielowarstwow\u0105 kulturow\u0105 topografi\u0119 Wilna, w kt\u00f3rej sp\u00f3jniki roz\u0142\u0105czne \u201ealbo-albo\u201d zwykle trzeba zast\u0119powa\u0107 sp\u00f3jnikiem \u0142\u0105cz\u0105cym[12]<\/a>.<\/span><\/p>\n Co wi\u0119c nale\u017cy zrobi\u0107, aby rozwi\u0105za\u0107 problem w\u0142adz litewskich z mniejszo\u015bci\u0105 polsk\u0105 na Wile\u0144szczy\u017anie? Co powinna robi\u0107 m\u0142odzie\u017c, aby nie zagubi\u0107 w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci na drodze integracji z innymi narodowo\u015bciami? To s\u0105 pytania, kt\u00f3re stanowi\u0107 b\u0119d\u0105 o przysz\u0142o\u015bci Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych na Litwie.<\/span><\/p>\n Redakcja czasopisma Zakorzenienie<\/em> na swojej internetowej witrynie zamie\u015bci\u0142a Manifest Etnopluralistyczny<\/em>, w kt\u00f3rym wyra\u017ca przekonanie, dotycz\u0105ce zwi\u0105zk\u00f3w tradycji z zachowaniem to\u017csamo\u015bci: \u201eWytworzone w toku przemian dziejowych kultury wsp\u00f3lnot naturalnych opieraj\u0105 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej na tradycji. Zerwanie z tradycj\u0105 prowadzi\u0107 mo\u017ce do utraty w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci kulturowej, co r\u00f3wnoznaczne jest z dezintegracj\u0105 zbiorowo\u015bci i alienacj\u0105 jednostek. B\u0119d\u0105c zakorzenionymi w okre\u015blonej kulturze, jeste\u015bmy bardziej uwra\u017cliwieni na odmienno\u015b\u0107 innych kultur. Cz\u0142owiek wykorzeniony wszystkie kultury postrzega jako oboj\u0119tne i obce, nie mo\u017cna wi\u0119c m\u00f3wi\u0107 w tym przypadku o jakkolwiek okre\u015blanej tolerancji <\/em>wobec innych, tylko o zaniku w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci\u201d[13]<\/a>.<\/span><\/p>\n Przekonanie to potwierdza Vile, kt\u00f3rego wizja przysz\u0142o\u015bci mniejszo\u015bci polskiej na Wile\u0144szczy\u017anie wygl\u0105da nast\u0119puj\u0105co: \u201eZa 30 lat na Litwie kwestia polska zostanie rozwi\u0105zana zapewne ostatecznie – Polacy znikn\u0105, jako licz\u0105ca si\u0119 si\u0142a polityczno-gospodarcza. Zostan\u0105 jedynie niedzielne szk\u00f3\u0142ki j\u0119zykowe i zespo\u0142y folklorystyczne. (\u2026) Bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce polska prasa ma nak\u0142ady rz\u0119du 3-4 tysi\u0119cy egzemplarzy, a polskiego<\/em> radia Znad Wilii<\/em> s\u0142uchaj\u0105 przewa\u017cnie Litwini, uwzgl\u0119dniaj\u0105c rusyfikacj\u0119 ponad po\u0142owy polskiej spo\u0142eczno\u015bci oraz post\u0119puj\u0105c\u0105 lituanizacj\u0119 Polak\u00f3w na Litwie (szczeg\u00f3lnie m\u0142odzie\u017cy), uwa\u017cam, \u017ce ju\u017c dzi\u015b na Litwie jest nie wi\u0119cej jak 100 tysi\u0119cy Polak\u00f3w[14]<\/a> i ta liczba b\u0119dzie si\u0119 z ka\u017cdym rokiem zmniejsza\u0142a\u201d.[15]<\/a><\/span><\/p>\n Jedyn\u0105 szans\u0105 na wstrzymanie tych proces\u00f3w jest wed\u0142ug Vile\u2019a kszta\u0142cenie \u015bwiadomo\u015bci regionalnej Polak\u00f3w litewskich (nie narodowej) oraz poszukiwania dr\u00f3g porozumienia z Litwinami i Rosjanami na tej p\u0142aszczy\u017anie. Proces ten jest wed\u0142ug niego niezwykle trudny: \u201ePolacy litewscy powinni wyzby\u0107 si\u0119 swoich wielkomocarstwowych fantazji, za\u015b Litwini mieszkaj\u0105cy w Wilnie i na Wile\u0144szczy\u017anie powinni dojrze\u0107 do my\u015bli, \u017ce to miasto jest ich<\/em> (obecnie czuj\u0105 si\u0119 w Wilnie bardziej jako tymczasowi go\u015bcie, okupanci), ale warto spr\u00f3bowa\u0107\u201d.[16]<\/a><\/span><\/p>\n Odnosz\u0105c si\u0119 do powy\u017cszych wypowiedzi, s\u0105dzi\u0107 mo\u017cna, i\u017c mniejszo\u015b\u0107 polska na Wile\u0144szczy\u017anie, przez lata poddawana rusyfikacji, nara\u017cona na asymilacj\u0119 i wynarodowienie, przy uwzgl\u0119dnieniu obecnych proces\u00f3w emigracyjnych i globalizacyjnych, dzisiaj zachowanie swojej to\u017csamo\u015bci wi\u0105za\u0107 mo\u017ce wy\u0142\u0105cznie z przywi\u0105zaniem do ziemi i oparciem si\u0119 na tradycji. Odpowiedzi\u0105 na to staje si\u0119 lokalizm, maj\u0105cy na celu \u017cywotno\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci lokalnej oraz niezale\u017cno\u015b\u0107 i autonomi\u0119 regionu. Taki lokalizm owocowa\u0142by w przysz\u0142o\u015bci mi\u0119dzynarodow\u0105 solidarno\u015bci\u0105 ma\u0142ych narod\u00f3w albo grup etnicznych. Alternatywa takiego rozwi\u0105zania mo\u017ce jednak nie\u015b\u0107 za sob\u0105 pewne niebezpiecze\u0144stwa, takie jak powstawanie zamkni\u0119tych w sobie enklaw, gett, oraz ksenofobicznych, zamkni\u0119tych na \u015bwiat spo\u0142eczno\u015bci. (cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Ewelina Danowska<\/strong><\/span><\/p>\n <\/strong>\u00a0<\/p>\n Przypisy:<\/strong><\/p>\n [1]<\/a> L. Dowdo, Upo\u015bledzona Wile\u0144szczyzna?<\/em>;<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> Tam\u017ce;<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> Tam\u017ce;<\/p>\n<\/div>\n [4]<\/a> B. Gru\u017cewski, Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 i prowincjonalizm\u2026<\/em>;<\/p>\n<\/div>\n [5]<\/a> A. Degutis, Czy zbli\u017cenie jest mo\u017cliwe?<\/em>\u2026, s. 8;<\/p>\n<\/div>\n [6]<\/a> B. Gru\u017cewski, Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 i prowincjonalizm<\/em>\u2026;<\/p>\n<\/div>\n [7]<\/a> A. Degutis, Czy zbli\u017cenie jest mo\u017cliwe?<\/em>\u2026, s. 8;<\/p>\n<\/div>\n [8]<\/a> K. Korzeniowska, Obecno\u015b\u0107 kultury polskiej na Wschodzie<\/em>\u2026;<\/p>\n<\/div>\n [9]<\/a> B. Gru\u017cewski, Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 i prowincjonalizm<\/em>\u2026;<\/p>\n<\/div>\n [10]<\/a> Tam\u017ce;<\/p>\n<\/div>\n [11]<\/a> Za\u0142o\u017cenia te zosta\u0142y odzwierciedlone w Konwencji \u201eSystematyczna ochrona mniejszo\u015bci narodowych\u201d, kt\u00f3ra by\u0142a podpisana w Strasburgu w lutym 1995 r.\u2019<\/p>\n<\/div>\n [12]<\/a> T. Venclova, Fragment ksi\u0105\u017cki Tomasa Venclovy <\/em>\u201eEseje<\/em>\u201d, http:\/\/www.pogranicze.sejny.pl\/wydawnictwo\/venclova1.htm<\/a>;<\/p>\n<\/div>\n [13]<\/a> Redakcja, To\u017csamo\u015b\u0107, Manifest etnopluralistyczny\u2026<\/em>;<\/p>\n<\/div>\n