<\/p>\n
Listy, listy, listy…<\/strong><\/span><\/p>\n Dzia\u0142alno\u015b\u0107 niezale\u017cnego obiegu literackiego opiera si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na listach i przesy\u0142kach wymienianych mi\u0119dzy tw\u00f3rcami. Poczta Polska (nie wiedz\u0105c o tym) bardzo przys\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 rozwojowi III obiegu. Cho\u0107 tak\u017ce troch\u0119 na tym straci\u0142a. G\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce znaczki i koperty wykorzystywano kilkakrotnie. Znaczki by\u0142y mydlone i piecz\u0105tka schodzi\u0142a razem z myd\u0142em. Koperty z czasem by\u0142y tak grube, \u017ce poczta kaza\u0142a do nich dop\u0142aca\u0107 ze wzgl\u0119du na wag\u0119. Wtedy niestety trzeba by\u0142o wys\u0142a\u0107 now\u0105 kopert\u0119. O samych listach mo\u017cna napisa\u0107 osobny rozdzia\u0142. To nie s\u0105 zwyk\u0142e listy. Cz\u0119sto s\u0105 to listy pisane wierszem, pi\u0119knie ilustrowane, pisane na najr\u00f3\u017cniejszych i najdziwniejszych kawa\u0142kach papieru. To tak\u017ce kwestia wykorzystywania materia\u0142\u00f3w papierniczych, kt\u00f3re kto\u015b inny wyrzuca, a wi\u0119c ulotki reklamowe, plakaty wyborcze, zdj\u0119cia, odpady kserograficzne, praktycznie ka\u017cdy nie zapisany skrawek papieru jest wykorzystywany w III obiegu. W ten spos\u00f3b mo\u017cna oszcz\u0119dzi\u0107 troch\u0119 lasu. Nikt chyba z tych ludzi nigdy nie kupi\u0142 papeterii. Koperty tak\u017ce mo\u017cna robi\u0107 z tych\u017ce skrawk\u00f3w. Konkurencja dla poczty? Wszystko, co powstaje, jest od pocz\u0105tku do ko\u0144ca dzie\u0142em korespondent\u00f3w trzecioobiegowych. <\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Muzeum Narodowe w Warszawie zorganizowa\u0142o wystaw\u0119 pod nazw\u0105 \u201eMail art, czyli sztuka poczty\u201d. W katalogu do tej\u017ce wystawy czytamy: <\/span>\u201eMail art to sztuka poczty, czyli sztuka projektowania korespondencji (…). Od kiedy poczta sta\u0142a si\u0119 instytucj\u0105 – anonimowym \u0142\u0105cznikiem mi\u0119dzy milionami ludzi, wzbudza\u0107 musia\u0142a zainteresowanie jako medium, kt\u00f3re mo\u017cna u\u017cy\u0107 w r\u00f3\u017cnych projektach. W historii Francji XVII w. znajdujemy relacje o osobnikach-paj\u0105kach, kt\u00f3rzy sieci\u0105 korespondencji spinali setki ludzi, \u0142\u0105czyli ich w wi\u0119zy intryg, projekt\u00f3w literackich lub po prostu grafomanii (…)\u201d[1]<\/a>.<\/span><\/p>\n Z powodzeniem termin ten mo\u017cna zaadoptowa\u0107 do zjawiska, jakim si\u0119 zajmuj\u0119. Autorzy znacznie rozszerzaj\u0105 poj\u0119cie samej korespondencji, przypisuj\u0105c jej ponadczasowy wymiar, wr\u0119cz magiczne w\u0142a\u015bciwo\u015bci: \u201eProwadzenie korespondencji (w XVII w.) by\u0142o podniecaj\u0105ce jako pokonanie liniowo\u015bci czasu. Dziesi\u0119\u0107 list\u00f3w przes\u0142anych do dziesi\u0119ciu r\u00f3\u017cnych os\u00f3b, to zdziesi\u0119tnienie w\u0142asnej osoby. Otrzymanie listu – akt chwili, kt\u00f3ra t\u0105 sam\u0105 by\u0142a dla kogo\u015b kiedy indziej. \u0141\u0105czno\u015b\u0107 w czasie, a r\u00f3wnocze\u015bnie poza czasem. Czytanie starych list\u00f3w z dok\u0142adn\u0105 dat\u0105 powstania zakrzywia czas, daje dow\u00f3d transcendencji chwil, jest igraszk\u0105 z nast\u0119pstwami historii”.[2]<\/a> Tak te\u017c w III obiegu ludzie zwi\u0105zani s\u0105 ze sob\u0105 sieci\u0105 korespondencji, po\u0142\u0105czeni projektami literackimi. Ludzie ci ca\u0142kiem anonimowi[3]<\/a>, cho\u0107 darz\u0105cy si\u0119 wielkim zaufaniem. Je\u017celi kto\u015b chce naby\u0107 od kogo\u015b np. tomik wierszy, to wysy\u0142a najpierw pieni\u0105dze do dystrybutora tych\u017ce wydawnictw i czeka na przesy\u0142k\u0119, b\u0119d\u0105c pewnym tego, \u017ce nikt go nie oszuka[4]<\/a>. I to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki listom uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 co\u015b jedynego w swoim rodzaju – literatur\u0119 niezale\u017cn\u0105 – i co wa\u017cniejsze ten obieg istnieje ju\u017c oko\u0142o 15 lat i ma si\u0119 \u015bwietnie, bez wielkich nak\u0142ad\u00f3w finansowych, reklamy, sponsor\u00f3w, komercji. Ale to ju\u017c kwestia socjolog\u00f3w.<\/span><\/p>\n Dystrybucje wydawnictw zajmuj\u0105 si\u0119 ich rozprowadzaniem. Co wa\u017cne, art zine\u2019y<\/em> czy tomiki sprzedawane s\u0105 w cenie koszt\u00f3w wytworzenia plus koszt\u00f3w przesy\u0142ki. Dystrybucje przyjmuj\u0105 od tw\u00f3rc\u00f3w matryce (je\u015bli s\u0105 drukowane) lub odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 egzemplarzy. Katalogi poszczeg\u00f3lnych dystrybucji s\u0105 dost\u0119pne za darmo, nale\u017cy tylko do takowej dystrybucji wys\u0142a\u0107 list. W ich katalogach znajduj\u0105 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej tomiki poezji, art zine\u2019y<\/em>, kasety czy p\u0142yty, koszulki, komiksy, zbiory opowiada\u0144 czy inne wytwory dzia\u0142alno\u015bci ludzi, skupionych w danym \u015brodowisku. Dystrybucji w III obiegu jest stosunkowo du\u017co, np.: Prosiacek Publishing<\/em>, Truj\u0105ca Fala<\/em>, Lampa i Iskra Bo\u017ca<\/em>, Pasa\u017cer<\/em>, Nikt Nic Nie Wie<\/em>. Cz\u0119sto te dystrybucje same nagrywaj\u0105 muzyk\u0119, wydaj\u0105 j\u0105 i sprzedaj\u0105, organizuj\u0105 koncerty, wystawy, happeningi<\/em>. Bardzo du\u017c\u0105 rol\u0119 w wydawaniu, dystrybucji i w og\u00f3le dzia\u0142alno\u015bci obiegu literackiego, odgrywaj\u0105 frakcje czy grupy literackie, kt\u00f3re mo\u017cna powiedzie\u0107 – s\u0105 si\u0142\u0105 sprawcz\u0105 i nap\u0119dow\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci niezale\u017cnej. Cz\u0119sto te\u017c tw\u00f3rcy sami wydaj\u0105 wytwory w\u0142asnej dzia\u0142alno\u015bci i sami je rozprowadzaj\u0105. Zasada jest nast\u0119puj\u0105ca: tutaj ka\u017cdy mo\u017ce wyda\u0107 swoje \u201edzie\u0142o\u201d – bez wzgl\u0119du na tematyk\u0119 czy warto\u015b\u0107 artystyczn\u0105. Tutaj nie ma cenzury, krytyk\u00f3w (cho\u0107 czasem takowi si\u0119 zdarzaj\u0105), parnasu czy jakichkolwiek innych ogranicze\u0144. Totalna wolno\u015b\u0107 my\u015blenia i tworzenia. Nie bez kozery III obieg nazwano obiegiem spontanicznej tw\u00f3rczo\u015bci m\u0142odzie\u017cowej. Zostaje tylko kwestia dotarcia do odbiorc\u00f3w. Onegdaj kolega napisa\u0142 mi, \u017ce wystarczy jedna osoba, kt\u00f3ra przeczyta jego tomik poezji, a on b\u0119dzie szcz\u0119\u015bliwy. Nigdy nikt nie wyda\u0142by w obiegu oficjalnym wi\u0119kszo\u015bci owych tomik\u00f3w. A w obiegu niezale\u017cnym wyda\u0107 mo\u017cna samemu. To jest dla m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w bardzo istotne – mog\u0105 w pe\u0142ni zaprezentowa\u0107 swoje mo\u017cliwo\u015bci.<\/span><\/p>\n Trzeci obieg wykszta\u0142ci\u0142 ju\u017c np. wielu dziennikarzy, kt\u00f3rzy pierwsze do\u015bwiadczenia zdobyli redaguj\u0105c art zine\u2019y<\/em>. Ale te\u017c wielu pr\u00f3buje pogodzi\u0107 wydawanie zine\u2019\u00f3w<\/em> z prac\u0105 zawodow\u0105. Niezale\u017cna sie\u0107 dystrybucji pocztowej \u201ezrzesza\u201d wszystkich m\u0142odych ludzi bez wzgl\u0119du na ras\u0119, przynale\u017cno\u015b\u0107 partyjn\u0105, przekonania religijne czy status spo\u0142eczny. \u017beby w tym\u017ce obiegu uczestniczy\u0107 – wystarczy napisa\u0107 list, potem nast\u0119pny i nast\u0119pny. Listy, listy, listy… Przyjaciele, kt\u00f3rych mo\u017cna nigdy nie spotka\u0107, a kt\u00f3rym mo\u017cna napisa\u0107 wszystko. To w\u0142a\u015bnie oni pomagaj\u0105 mi napisa\u0107 t\u0119 prac\u0119, przysy\u0142aj\u0105c materia\u0142y i dziel\u0105c si\u0119 swoimi uwagami. Chocia\u017c, niekt\u00f3rzy s\u0105 niech\u0119tni temu, \u017ce podejmuj\u0119 jakiekolwiek pr\u00f3by klasyfikacji, \u017ce wyci\u0105gam na \u015bwiat\u0142o dzienne co\u015b, co tego \u015bwiat\u0142a wg nich nie potrzebuje[5]<\/a>.<\/span><\/p>\n Ale czy na pewno? Czy potrzebne jest tworzenie \u201eParnasu Bis\u201d[6]<\/a>? Teraz nie ma podzia\u0142\u00f3w na tw\u00f3rczo\u015b\u0107 lepsz\u0105 i gorsz\u0105. To tylko czysto subiektywne odczucia czytelnika w obcowaniu z danym utworem. Nie ma nikogo, kto m\u00f3wi\u0142by, \u017ce to jest dobre czy warto\u015bciowe, a to czysty objaw grafomanii. Osadzenie na Parnasie kilku autor\u00f3w, wykluczy reszt\u0119, co sprzeniewierzy ca\u0142\u0105 ide\u0119 wolno\u015bci tworzenia. Podzia\u0142 na lepszych i gorszych w obiegu niezale\u017cnym nie przysporzy temu\u017c obiegowi niczego dobrego. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych trzecioobiegowych opinii wiersz, kt\u00f3ry dociera do co najmniej jednej osoby – by\u0142 wart napisania i wydania. W wi\u0119kszo\u015bci tw\u00f3rcy ukrywaj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto pod kilkoma pseudonimami i naprawd\u0119 trudno jest zgadn\u0105\u0107, kto jest kim? Cz\u0119sto tomiki wydawane s\u0105 w og\u00f3le bez podania autora… Przecie\u017c kupuj\u0105c taki tomik poprzez dystrybucj\u0119 pocztow\u0105 nawet nie wiemy, co si\u0119 w nim znajduje. Od pewnego czasu organizowane s\u0105 zjazdy i spotkania tw\u00f3rc\u00f3w art zine\u2019\u00f3w<\/em>. W 1992 roku zorganizowany zosta\u0142 w Zielonej G\u00f3rze po raz pierwszy Art Zine Gallery<\/em>[7]<\/a>. Ale i tak listy stanowi\u0105 podstawowy no\u015bnik my\u015bli i tw\u00f3rczo\u015bci w niezale\u017cnym obiegu wydawniczym. Nie zmieni tego nawet doba Internetu, cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 wydawnictw i dystrybucji pojawi\u0142o si\u0119 w Sieci. Wydawnictwo Nikt Nic Nie Wie<\/em> – ma swoj\u0105 stron\u0119 w Internecie[8]<\/a>. Ca\u0142kiem ciekaw\u0105 stron\u0119, w my\u015bl zasady – kto nie idzie do przodu ten si\u0119 cofa. Ale paczki z przesy\u0142k\u0105 przez komputer wys\u0142a\u0107 nie mo\u017cna… Znowu wydawnictwo W moich oczach<\/em> nie posiada w\u0142asnej strony internetowej, ale mo\u017cna u nich zam\u00f3wi\u0107 wszystko e-mailem[9]<\/a>. Wiele wydawnictw korzysta z sieci komputerowej. Ale i tak nadal listy kr\u0105\u017c\u0105 po Polsce, nadal funkcjonuj\u0105 dystrybucje pocztowe, pisma pojawiaj\u0105 si\u0119 nawet w Empiku: Arlezine<\/em>, Gara\u017c<\/em>. Du\u017ce nak\u0142ady \u015bwiadcz\u0105 o ilo\u015bci czytelnik\u00f3w. Lecz art zine\u2019y<\/em> nadal pozostaj\u0105 w ukryciu. Chocia\u017c Lamp\u0119 i Iskr\u0119 Bo\u017c\u0105<\/em> mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 w nielicznych ksi\u0119garniach. Ale to tylko jeden tytu\u0142…<\/span><\/p>\n Podczas przygotowa\u0144 do pisania tej pracy rozes\u0142a\u0142em po Polsce og\u0142oszenia ma\u0142ego formatu i poprosi\u0142em tak\u017ce wydawc\u00f3w zine\u2019\u00f3w<\/em> o zamieszczanie tego\u017c w swoich wydawnictwach. Og\u0142oszenie by\u0142o rodzajem pro\u015bby i apelu do wszystkich ludzi III obiegu o nadsy\u0142anie mi swoich wydawnictw i informacji o nich. W \u017caden inny spos\u00f3b zebranie materia\u0142\u00f3w jest niemo\u017cliwe. Dosta\u0142em wiele list\u00f3w, oferuj\u0105cych pomoc. Wyda\u0142em maj\u0105tek na znaczki – spos\u00f3b na myd\u0142o ju\u017c nie jest mo\u017cliwy z racji faktu, i\u017c poczta u\u017cywa maszyn do stemplowania. Te efemerydy, ulotne pisma wydawane w nak\u0142adach od kilku do kilkuset egzemplarzy, fascynuj\u0105 mnie od ponad 10 lat. Niestety, coraz cz\u0119\u015bciej s\u0142ysz\u0119 opini\u0119, i\u017c III obieg powoli umiera \u015bmierci\u0105 naturaln\u0105. Nie ma ju\u017c tak wielu jak kiedy\u015b os\u00f3b, kt\u00f3re zajmowa\u0142yby si\u0119 tym wszystkim tylko dla w\u0142asnej satysfakcji. Proza \u017cycia ka\u017ce nam zaj\u0105\u0107 si\u0119 swoimi rodzinami i prac\u0105 zawodow\u0105. Na inne sprawy nie starcza ju\u017c czasu. Dzisiejsi m\u0142odzi ludzie maj\u0105 inne priorytety w \u017cyciu ni\u017ali ci, kt\u00f3rzy stworzyli literatur\u0119 niezale\u017cn\u0105. Kto dzisiaj pisze listy – w erze wiadomo\u015bci sms czy e-mail… A szkoda. Wydaje si\u0119, \u017ce korespondencja pocztowa odchodzi w zapomnienie. Znam ludzi, kt\u00f3rzy wszystko, nawet listy, pisz\u0105 i drukuj\u0105 na komputerze. Sam coraz cz\u0119\u015bciej zamiast pisa\u0107 \u2013 telefonuj\u0119 lub wysy\u0142am e-mail. Czy\u017cby ko\u0144czy\u0142a si\u0119 kolejna epoka? (cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n <\/p>\n Krzysztof Kaim<\/span><\/strong><\/p>\n <\/p>\n Przypisy:<\/strong><\/span><\/p>\n [1]<\/a> Mail art, czyli sztuka poczty<\/em>, katalog z wystawy w Muzeum Narodowym w Warszawie, kwiecie\u0144 – sierpie\u0144 1991 roku, opracowany przez Dorot\u0119 Folg\u0119-Januszewsk\u0105 i Piotra Rypsona str. 7. Niestety nie by\u0142em na tej wystawie, ale uda\u0142o mi si\u0119 zdoby\u0107 ten\u017ce katalog;<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> Tam\u017ce, str. 7;<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> Koleg\u0119, z kt\u00f3rym koresponduj\u0119, pozna\u0142em dopiero po trzech latach od chwili wys\u0142ania pierwszego listu. Piszemy do siebie od lat dziesi\u0119ciu i widzieli\u015bmy si\u0119 cztery razy. Niebawem zobaczymy si\u0119 znowu – b\u0119d\u0119 \u015bwiadkiem na jego \u015blubie…;<\/p>\n<\/div>\n [4]<\/a> Mnie jeszcze nikt nigdy nie oszuka\u0142 w III obiegu, cho\u0107 nie raz wysy\u0142a\u0142em poka\u017ane sumy pieni\u0119dzy, niestety nie mog\u0119 tego napisa\u0107 o poczcie…;<\/p>\n<\/div>\n [5]<\/a> Niekt\u00f3rzy s\u0105 zdania, \u017ce III obieg potrzebuje tego, aby wreszcie kto\u015b z obiegu oficjalnego dostrzeg\u0142 i opisa\u0142 to zjawisko. Dostrze\u017cenie owe i co si\u0119 z nim wi\u0105\u017ce opisz\u0119 w rozdziale C\u00f3\u017c jeszcze?<\/em>;<\/p>\n<\/div>\n