<\/p>\n
Postanowi\u0142em napisa\u0107 ten tekst, gdy\u017c w ostatnich dyskusjach o szkolnictwie wy\u017cszym dostrzegam pewne \u201eskr\u00f3cenie perspektywy\u201d, brak i por\u00f3wnania dzisiejszego stanu uczelni z przesz\u0142o\u015bci\u0105, i analizy szerszych jego przyczyn. Nie dostrzega si\u0119 zazwyczaj tak\u017ce tego faktu, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em k\u0142opot\u00f3w s\u0105 ju\u017c szko\u0142y \u015brednie. Dzisiejsi studenci s\u0105 po prostu inni. Poniewa\u017c mam ju\u017c par\u0119 lat i nietypowe \u2013 jak na wyk\u0142adowc\u0119 \u2013 do\u015bwiadczenie \u017cyciowe, s\u0105dz\u0119, \u017ce mog\u0119 \u2013 oczywi\u015bcie pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 perspektyw\u0105 subiektywn\u0105 i osobist\u0105 – por\u00f3wna\u0107, jak to by\u0142o przedtem i jak jest dzisiaj, oraz wskaza\u0107 na przyczyny odmienno\u015bci.<\/span><\/p>\n Polonistyka, druga po\u0142owa lat siedemdziesi\u0105tych<\/span><\/strong><\/p>\n Egzamin wst\u0119pny (przy ilo\u015bci ch\u0119tnych zazwyczaj ok. 10 os\u00f3b na miejsce) mia\u0142 charakter konkursowy. Mo\u017cna by\u0142o co prawda dosta\u0107 s\u0142ynne \u201epunkty\u201d za pochodzenie, ale tylko w teorii, bo zasad\u0105 by\u0142o przyjmowanie wszystkich, kt\u00f3rzy osi\u0105gn\u0119li odpowiedni\u0105 \u015bredni\u0105 i oni zajmowali wszystkie miejsca. Zacz\u0119to te\u017c eksperymentowa\u0107 z przyjmowaniem olimpijczyk\u00f3w i prymus\u00f3w, ale ci drudzy z regu\u0142y p\u00f3\u017aniej szybko wylatywali, czyni\u0105c miejsce \u201ewolnym studentom\u201d, ucz\u0119szczaj\u0105cym na zaj\u0119cia, mimo \u017ce formalnie ich nie przyj\u0119to, bo mieli zbyt nisk\u0105 pozycj\u0119 punktow\u0105 na li\u015bcie tych, kt\u00f3rzy egzamin zdali. Do przej\u015bcia by\u0142 test (ale nie s\u0142ynny test wyboru, kt\u00f3ry mo\u017cna zda\u0107 i przez przypadek) wraz z wypracowaniem oraz egzamin ustny (trzy pytania). Obejmowa\u0142 ca\u0142y zakres materia\u0142u szko\u0142y \u015bredniej, nie ujawniano przyk\u0142adowych zagadnie\u0144, po prostu zak\u0142adano, \u017ce ka\u017cda szko\u0142a materia\u0142 z j\u0119zyka polskiego \u201eprzerobi\u0142a\u201d, a je\u015bli nie, to nie k\u0142opot uniwersytetu. Pytali asystenci i adiunkci, wymagaj\u0105c wiedzy takiej, jak zawsze.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Studia trwa\u0142y cztery lata (jeszcze niedawno \u2013 pi\u0119\u0107), ale materia\u0142u nikt nie ograniczy\u0142. Wypada\u0142o czyta\u0107 mniej wi\u0119cej ksi\u0105\u017ck\u0119 dziennie i solidnie j\u0105 zapami\u0119tywa\u0107, bo tzw. \u015bci\u0105g wtedy nie by\u0142o, a \u017celazn\u0105 zasad\u0105 egzaminator\u00f3w by\u0142o ko\u0144czenie egzaminu wtedy, gdy odkryto (a by\u0142y na to sposoby), \u017ce kto\u015b tekstu nie zna. W przypadku przedmiot\u00f3w \u015bcis\u0142ych: gramatyk i logiki trzeba by\u0142o wykaza\u0107 si\u0119 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 rozwi\u0105zywania problem\u00f3w i interpretowania zjawisk. Cz\u0119\u015b\u0107 egzamin\u00f3w by\u0142a dwustopniowa (pisemna i ustna, w charakterze cz\u0119\u015bci pisemnej wyst\u0119powa\u0142o zaliczenie zaj\u0119\u0107), ale regu\u0142\u0105 \u2013 egzamin ustny. Trwaj\u0105ca od 15 do 45 minut rozmowa ze specjalist\u0105 obna\u017ca\u0142a wszelkie braki w wiedzy, gdy\u017c egzaminator pyta\u0142 zwykle metod\u0105 \u201edo pierwszego potkni\u0119cia\u201d. Wbi\u0142 mi si\u0119 w pami\u0119\u0107 pewien sprawdzian wiedzy j\u0119zykoznawczej: po d\u0142u\u017cszym s\u0142uchaniu \u201epi\u0105tkowych\u201d odpowiedzi profesor otrzyma\u0142 kwesti\u0119 w rodzaju: \u201e nale\u017cy do nich B i A\u201d (zm\u0119czy\u0142em si\u0119 ju\u017c). \u201eO nie, to A i B!\u201d odpar\u0142 z triumfem i postawi\u0142 4 z plusem \u2013 do dzi\u015b bardzo ceni\u0119 sobie t\u0119 not\u0119. Ale te\u017c du\u017co egzamin\u00f3w ko\u0144czy\u0142o si\u0119 po pierwszym pytaniu. Generalnie regu\u0142\u0105 egzaminu u dobrego wyk\u0142adowcy by\u0142o 40-50 % \u201eoblewaj\u0105cych\u201d w ka\u017cdym z termin\u00f3w. Tylko komisy cz\u0119\u015bciej si\u0119 udawa\u0142y. W sumie (o ile dobrze pami\u0119tam) studia w terminie sko\u0144czy\u0142a jaka\u015b po\u0142owa tych, kt\u00f3rzy je zacz\u0119li.<\/span><\/p>\n Sprawno\u015b\u0107 dydaktyczna profesury by\u0142a raczej niez\u0142a. Cho\u0107 niekt\u00f3re s\u0142awy m\u00f3wi\u0142y wyj\u0105tkowo pokr\u0119tnie, albo takim j\u0119zykiem, \u017ce nikt niczego nie rozumia\u0142. Na wyk\u0142ady jednak i wtedy si\u0119 chodzi\u0142o (cho\u0107 z regu\u0142y by\u0142y nieobowi\u0105zkowe). Ja nie zawsze chodzi\u0142em, gdy\u017c – jako student z tzw. \u201eindywidualnym tokiem studiowania\u201d – dobiera\u0142em sobie r\u00f3\u017cne przedmioty na innych kierunkach i nie mia\u0142em czasu. Zwykle jednak swoich absencji \u017ca\u0142owa\u0142em \u2013 np. wtedy, gdy na egzamin z teorii literatury musia\u0142em si\u0119 przygotowa\u0107 z wspania\u0142omy\u015blnie u\u017cyczonych przez profesora notatek do jego wyk\u0142ad\u00f3w. \u0141atwo sobie wyobrazi\u0107, ile trudu kosztowa\u0142o domy\u015blenie si\u0119, z jakich pozycji on korzysta\u0142, znalezienie ich, przestudiowanie i zapami\u0119tanie. Gdybym chodzi\u0142 na jego wyk\u0142ady, by\u0142oby mi \u0142atwiej. Ale i tak by\u0142o 5 z plusem.<\/span><\/p>\n Natomiast generalnie narzekali\u015bmy na poziom \u0107wicze\u0144. Asystenci o dydaktyce miewali poj\u0119cie zerowe i traktowali zaj\u0119cia jako z\u0142o konieczne, ograniczaj\u0105c si\u0119 do \u201ewa\u0142kowania\u201d temat\u00f3w potrzebnych im do doktorat\u00f3w. Zdarza\u0142y si\u0119 jednak pozytywne wyj\u0105tki oraz \u0107wiczenia prowadzone przez adiunkt\u00f3w. Te by\u0142y nieco lepsze.<\/span><\/p>\n Warunki studiowania by\u0142y wi\u0119c mordercze. Do tego nale\u017cy doda\u0107 brak ksi\u0105\u017cek \u2013 z jednego egzemplarza Mi\u0142oszowego \u201eOcalenia\u201d skorzysta\u0142o na krakowskiej polonistyce bodaj ponad 20 rocznik\u00f3w student\u00f3w, pocz\u0105tkowy brak ksero, kt\u00f3re potem ju\u017c spotykano \u2013 ale bardzo drogie (raz musia\u0142em np. wrzuca\u0107 ludziom w\u0119giel do piwnic, \u017ceby na nie mie\u0107) oraz\u00a0 radykalny brak zainteresowania w\u0142adz uczelni studenckimi postulatami. Bardzo rzadko by\u0142y cho\u0107by wys\u0142uchiwane. Naruszenia dyscypliny karano radykalnie.<\/span><\/p>\n Natomiast do mit\u00f3w nale\u017cy zaliczy\u0107 \u2013 przynajmniej je\u015bli o m\u00f3j kierunek chodzi \u2013 stosowanie nacisk\u00f3w ideologicznych. Znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 wyk\u0142adowc\u00f3w, oczywi\u015bcie (lekko kontestuj\u0105cych) cz\u0142onk\u00f3w PZPR uznawa\u0142aby wr\u0119cz za nietakt zawracanie g\u0142owy studentom swoimi pogl\u0105dami, lub indoktrynowanie kogokolwiek. Postawy serwilistyczne widzia\u0142em tak\u017ce, ale by\u0142y wyj\u0105tkiem, kwesti\u0105 charakteru 2, 3 os\u00f3b. To\u017c samo dotyczy \u201eprzedmiot\u00f3w ideologicznych\u201d. Filozofia marksistowska polega\u0142a na studiowaniu \u201eHistorii filozofii\u201d Tatarkiewicza (nikt mi nie powie, \u017ce to marksista; jedyny raz w \u017cyciu mia\u0142em wtedy okazj\u0119, \u017ceby \u201eHistori\u0119…\u201d przeczyta\u0107 \u201eod deski do deski\u201d). Ekonomia socjalizmu polega\u0142a na uczeniu si\u0119 podstawowych poj\u0119\u0107 ekonomicznych, jedynie nauki polityczne by\u0142y bardziej prawomy\u015blne, ale inaczej si\u0119 chyba ju\u017c nie da\u0142o ich wyk\u0142ada\u0107.<\/span><\/p>\n Studenci \u00f3wcze\u015bni\u00a0 \u2013 jak i dzisiejsi \u2013 te\u017c unikali wysi\u0142ku. Po pierwsze, nie uczyli si\u0119 i liczyli na szcz\u0119\u015bcie (skutek by\u0142 zwykle \u017ca\u0142osny), po drugie \u2013 opowiadali sobie lektury, by m\u00f3c ich nie czyta\u0107, pisali streszczenia, kt\u00f3rymi si\u0119 wymieniali itd.. To samo dotyczy\u0142o notatek z wyk\u0142ad\u00f3w. Np. grupa niejako \u201edelegowa\u0142a\u201d na dany wyk\u0142ad zmieniaj\u0105cych si\u0119 przedstawicieli, kt\u00f3rzy sporz\u0105dzali bardzo dok\u0142adne notatki.<\/span><\/p>\n Student od zawsze wi\u0119c \u201ekombinowa\u0142\u201d. Cho\u0107, jak s\u0105dz\u0119, student dzisiejszy, czytaj\u0105c powy\u017csze wywody, przeciera oczy ze zdumienia i zapytuje sam siebie: \u201eJak oni to wytrzymywali?\u201d.<\/span><\/p>\n Odpowied\u017a jest prosta: mieli\u015bmy wpraw\u0119 z liceum.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Dawna szko\u0142a \u015brednia<\/span><\/strong><\/p>\n Uwa\u017cano wtedy, \u017ce standardow\u0105 szko\u0142\u0105 ponadpodstawow\u0105 jest zawod\u00f3wka, a liceum i matura jest dla tych, kt\u00f3rzy chc\u0105 i mog\u0105 si\u0119 uczy\u0107. Nie ma wi\u0119c obowi\u0105zku i konieczno\u015bci posiadania matury, je\u015bli si\u0119 na ni\u0105 nie zas\u0142uguje.\u00a0 Testowano wi\u0119c nasze mo\u017cliwo\u015bci\u00a0 bez skr\u0119powania. \u00d3wczesne obyczaje szkolne wylicz\u0119 w punktach:<\/span><\/p>\n 1)\u00a0\u00a0<\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0 \u017belazna dyscyplina, wymogi dotycz\u0105ce ubioru, frekwencji, zachowania.<\/span><\/p>\n 2)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>\u00a0 Nauka sze\u015b\u0107 dni w tygodniu, wi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 godzin i mniej materia\u0142u ni\u017c obecnie, ocenianie w ramach danego przedmiotu ok. 10 razy w semestrze. Liczne prace pisemne, liczne wypowiedzi ustne.<\/span><\/p>\n 3)\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>\u00a0\u00a0 Brak jakichkolwiek ogranicze\u0144 ilo\u015bciowych i organizacyjnych, dotycz\u0105cych nauczania; dowolnie wielkie ilo\u015bci materia\u0142u zadawane \u201edo domu\u201d; brak odg\u00f3rnych\u00a0 regulacji, dotycz\u0105cych ulg, usprawiedliwie\u0144 itd. Najcz\u0119\u015bciej po prostu nie istnia\u0142y. Dopiero, kiedy by\u0142em w klasie maturalnej, wprowadzono tak zwany \u201eKodeks ucznia\u201d.<\/span><\/p>\n 4)\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>\u00a0\u00a0 Brak zwolnie\u0144 dla dysgrafik\u00f3w; je\u015bli kto\u015b nie zna\u0142 ortografii to nie zdawa\u0142 matury, o ile do niej dotar\u0142. Wszyscy pisowni\u0119 znali jeszcze z podstaw\u00f3wki, a autentyczni dysgraficy (w\u00f3wczas w standardowych ilo\u015bciach \u2013 tj., je\u015bli dobrze pami\u0119tam dane,\u00a0 jedna osoba na par\u0119 tysi\u0119cy \u2013 ucz\u0119szczaj\u0105cy do polskich szk\u00f3\u0142) mieli szans\u0119 na uko\u0144czenie raczej szko\u0142y specjalnej, o ile wiem \u2013 bo na ca\u0142ej mojej szkolnej drodze nawet o takim kim\u015b nie s\u0142ysza\u0142em).<\/span><\/p>\n 5)\u00a0\u00a0<\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0 Brak profesjonalnie wydawanych \u015bci\u0105g.<\/span><\/p>\n Generalnie w szkole \u015bredniej w\u0142ada\u0142 nauczyciel. Ucze\u0144 lub rodzic mogli tylko wys\u0142uchiwa\u0107 wyrok\u00f3w. Zmierza\u0142a ona ku wykszta\u0142ceniu u ucznia m.in. nast\u0119puj\u0105cych umiej\u0119tno\u015bci, je\u015bli o humanistyk\u0119 chodzi:<\/span><\/p>\n – samodzielnego czytania, streszczania i interpretowania wiadomo\u015bci podawanych linearnie w wielkich tekstach: podr\u0119cznik\u00f3w, lektur;<\/span><\/p>\n – precyzyjnego i dobrze skomponowanego odpowiadania na zadane pytania (rzecz niezb\u0119dna przy maturze ustnej);<\/span><\/p>\n – samodzielnej syntezy i uog\u00f3lnienia posiadanych informacji (inaczej delikwent nie by\u0142by w stanie napisa\u0107 rozprawy maturalnej);<\/span><\/p>\n – wy\u0107wiczenia pami\u0119ci i nagromadzenia jak najwi\u0119kszej erudycji.<\/span><\/p>\n Warto te\u017c zaznaczy\u0107, \u017ce z wi\u0119kszo\u015bci przedmiot\u00f3w zdawano matur\u0119 pisemn\u0105 i ustn\u0105, nie znano poj\u0119cia prezentacji (cho\u0107 najlepszym, zamiast odpowiada\u0107 na zestaw 3 pyta\u0144, pozwalano pisa\u0107 i broni\u0107 prace maturalne), powszechnie zdawano matur\u0119 z matematyki.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Nowa szko\u0142a \u015brednia<\/span><\/strong><\/p>\n C\u00f3\u017c, ze \u015bredni\u0105 bodaj 4,87, nagrod\u0105 Borowego, kt\u00f3r\u0105 najlepszym studentom fundowa\u0142a PAN, pierwszymi publikacjami, erudycj\u0105, z kt\u00f3rej do dzi\u015b korzystam i umys\u0142em wyostrzonym jak brzytwa – w 1980 roku wyl\u0105dowa\u0142em na wielce odpowiedzialne funkcji wychowawcy internatu (maj\u0105c do wyboru jeszcze prac\u0119 w mleczarni, przy ta\u015bmie). Na uczelni nie zosta\u0142em, jak i wi\u0119kszo\u015b\u0107 z my\u015bl\u0105cych w\u00f3wczas o pozostaniu i naukowej karierze. Cz\u0119sto wi\u0119c potem zadawa\u0142em sobie pytanie: po co nas tak m\u0119czono? Po co si\u0119 by\u0142o tak uczy\u0107? Ot\u00f3\u017c na pewno nie by\u0142o po co, je\u015bli uwa\u017camy, \u017ce to kariera zawodowa jest nagrod\u0105 za studia.<\/span><\/p>\n Na uczelni\u0119 jednak, po pi\u0119tnastu latach stara\u0144 \u2013 wr\u00f3ci\u0142em, a w mi\u0119dzyczasie nie tylko, \u017ce zrobi\u0142em doktorat i wyda\u0142em trzy ksi\u0105\u017cki, ale te\u017c prawie 10 lat przepracowa\u0142em jako nauczyciel j\u0119zyka polskiego w liceum i zdoby\u0142em r\u00f3\u017cnorakie do\u015bwiadczenia w pracy z m\u0142odzie\u017c\u0105 starszych klas o\u015bmioklasowej podstaw\u00f3wki i studentami. Mog\u0119 wi\u0119c napisa\u0107 dalsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tego tekstu.<\/span><\/p>\n Kiedy po 1990 roku trafi\u0142em (nie od razu i mocno si\u0119 o to postarawszy) do liceum, zasta\u0142em stan, kt\u00f3ry kaza\u0142 mi my\u015ble\u0107 o pewnej historycznej prawid\u0142owo\u015bci: rewolucja (nawet pokojowa) polega mi\u0119dzy innymi na demonta\u017cu 4 filar\u00f3w w\u0142adzy: – administracji pa\u0144stwowej, – wojska, – policji i s\u0142u\u017cb specjalnych, – szko\u0142y. Poloni\u015bci pami\u0119taj\u0105 pocz\u0105tek rewolucyjnej kariery Cezarego Baryki. Zosta\u0142 rewolucjonist\u0105 \u2013 \u201edaj\u0105c po pysku\u201d dyrektorowi gimnazjum. Wspomina\u0142em niejednokrotnie \u00f3w fragment \u201ePrzedwio\u015bnia\u201d, przypatruj\u0105c si\u0119 zarz\u0105dzeniom w\u0142adz o\u015bwiatowych. Poniewa\u017c w dziedzinie o\u015bwiaty polska rewolucjotransformacja mia\u0142a charakter odg\u00f3rny, \u201edaj\u0105cym szkole po pysku\u201d by\u0142y kuratoria, i stosowne ministerstwo.<\/span><\/p>\n Nie wytworzy\u0142 si\u0119 \u00f3w stan natychmiast. Rok szkolny rz\u0105d\u00f3w Mazowieckiego wydawa\u0142 si\u0119 spe\u0142nieniem \u017cywionych latami nadziei: na popraw\u0119 autorytetu nauczyciela, na nauczanie warto\u015bciowej wiedzy, na przyzwoite wynagrodzenie. \u201eDawanie po pysku\u201d zacz\u0119\u0142o si\u0119, tak naprawd\u0119, po przegranym strajku szkolnym, \u201ewyciszonym\u201d przez \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, z chwil\u0105, gdy (jak pomn\u0119) by\u0142 ju\u017c przes\u0105dzony upadek rz\u0105du Suchockiej, o kt\u00f3ry \u2013 by\u0107 mo\u017ce \u2013 tak naprawd\u0119 kierownictwu strajku chodzi\u0142o. Ukoronowaniem procesu by\u0142a za\u015b \u201ereforma\u201d ministra Handkego i nowa matura, kt\u00f3r\u0105 \u2013 w jej pierwszych ods\u0142onach \u2013 m\u00f3g\u0142 zda\u0107 (przynajmniej z j\u0119zyka polskiego), ka\u017cdy debil nie znaj\u0105cy ani jednej lektury.\u00a0 Podam tylko, \u017ce na przyk\u0142ad za stwierdzenie: \u201eKmicic broni\u0142 Zielonej G\u00f3ry, klasztoru jasnog\u00f3rc\u00f3w\u201d egzaminator nie m\u00f3g\u0142 uj\u0105\u0107 punkt\u00f3w (naprawd\u0119 !!!).<\/span><\/p>\n A wi\u0119c w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych by\u0142em \u015bwiadkiem:<\/span><\/p>\n 1)<\/strong> Radykalnego obni\u017cenia dyscypliny. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od nakazu honorowania usprawiedliwie\u0144 rodzicielskich (wiadomo, \u017ce wymuszanych przez dzieci), a w pewnym momencie wystarczaj\u0105ce ju\u017c by\u0142y usprawiedliwienia pisane sobie przez pe\u0142noletnich uczni\u00f3w. W sporach nauczyciel-ucze\u0144 kuratorium zawsze stawa\u0142o po stronie ucznia. Pami\u0119tam, jak np. uniewa\u017cniono z\u0142y wynik poprawki, pod pretekstem, \u017ce na par\u0119 godzin przed egzaminem ucze\u0144 rozmawia\u0142 z nauczycielem, co pono\u0107 \u201emog\u0142o mie\u0107 negatywny wp\u0142yw na wynik egzaminu\u201d.<\/span><\/p>\n 2)<\/strong> Wpuszczenia do szko\u0142y rodzic\u00f3w i pozwolenia im na wsp\u00f3\u0142rz\u0105dzenie \u2013 rych\u0142o owi znawcy programu i metodyki nauczania zacz\u0119li np. dyktowa\u0107 – z czego i w jaki spos\u00f3b nauczyciel ma na fakultetach przeprowadza\u0107 powt\u00f3rki… Do tego wszystkiego nale\u017cy doda\u0107 lawinowo rosn\u0105c\u0105 liczb\u0119 dni wolnych.<\/span><\/p>\n 3)<\/strong> Przej\u015bcia nauczycieli na wieloetatowo\u015b\u0107 (drugim etatem, bardziej sutym ni\u017c ten w szkole, by\u0142y zwykle korepetycje) lub dwuzawodowstwo. Zacz\u0119li nauczyciele sprzedawa\u0107 w sklepach, pracowa\u0107 w ubezpieczeniach itd., bo z etatu nie dawa\u0142o si\u0119 wy\u017cy\u0107. No i zmniejszy\u0142a si\u0119 liczba klas\u00f3wek, czy prac domowych.<\/span><\/p>\n 4)<\/strong> Znakomitego obni\u017cenia si\u0119 poziomu wiedzy i umiej\u0119tno\u015bci osi\u0105ganych przez uczni\u00f3w. By\u0142o ono g\u0142\u00f3wnie skutkiem zmniejszania ilo\u015bci godzin z wszystkich przedmiot\u00f3w.<\/span><\/p>\n Pami\u0119tam na przyk\u0142ad, jak kiedy\u015b przyszed\u0142 do szko\u0142y rocznik zupe\u0142nie ju\u017c nie znaj\u0105cy interpunkcji (prawdopodobnie obci\u0119to godziny z j. polskiego w podstaw\u00f3wkach i zaprzestano nauki przestankowania). Ale nie tylko tego: wprowadzono nowe podr\u0119czniki, nie zawieraj\u0105ce ju\u017c wiedzy syntetycznej i u\u0142o\u017conej, a jakie\u015b skr\u00f3ty, papk\u0119 urywk\u00f3w. Z nich ju\u017c ucze\u0144 nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 niczego nauczy\u0107 samodzielnie, a nauczyciel \u2013 w warunkach braku godzin \u2013 nie mia\u0142 kiedy mu pomaga\u0107. Z roku na rok zmniejsza\u0142a si\u0119 liczba lektur, plag\u0105 sta\u0142y si\u0119 niefrasobliwie rozdawane za\u015bwiadczenia o dysgrafii (miewa\u0142em po 25% dysgrafik\u00f3w w klasie), przestano mie\u0107 czas na cz\u0119ste odpytywanie. Na koniec zlikwidowano normaln\u0105 matur\u0119 ustn\u0105, a przedtem \u2013 z matematyki. Szko\u0142y zacz\u0119\u0142y wypuszcza\u0107 karykatury absolwent\u00f3w sprzed nawet paru lat.<\/span><\/p>\n Gwoli sprawiedliwo\u015bci musz\u0119 doda\u0107, \u017ce na oszcz\u0119dno\u015bci w\u0142adz na szkole oraz ich polityk\u0119 \u201eszkolnej demokratyzacji\u201d na\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 bezradno\u015b\u0107 ucz\u0105cych wobec nowych zjawisk, takich jak masowe wydawanie \u201e\u015bci\u0105g\u201d, Internet itd. \u015amiem s\u0105dzi\u0107, \u017ce dawa\u0142em sobie jako\u015b rad\u0119, a moi uczniowie (nawet dysgraficy!) znali ortografi\u0119, sami pisali swoje wypracowania. Umia\u0142em nawet wymusi\u0107 nauczenie si\u0119 czego\u015b z podr\u0119cznika lub \u2013 o zgrozo – przeczytanie ksi\u0105\u017cki, ale te\u017c \u015brednio co miesi\u0105c bywa\u0142em \u201ena dywaniku\u201d u dyrektora, pe\u0142ni pretensji rodzice zanosili zeszyty swych pociech do kuratorium, a skargi zacz\u0119\u0142y trafia\u0107 bodaj i do ministerstwa. Tylko wi\u0119kszo\u015b\u0107 (bo by\u0142y i wyj\u0105tki) uczonej przeze mnie m\u0142odzie\u017cy, dziwnym trafem nie mia\u0142a wielkich pretensji.<\/span><\/p>\n To wszystko, jak i pewna matura, podczas kt\u00f3rej hurtem podwy\u017cszono wszystkie moje propozycje ocen (\u015bmia\u0142em stawia\u0107 \u201emierne\u201d, a nawet obla\u0107 paru uczni\u00f3w) na koniec sprawi\u0142o, \u017ce kolejny raz zacz\u0105\u0142em my\u015ble\u0107 o wy\u017cszej uczelni i… – tym razem si\u0119 uda\u0142o.\u00a0<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Student dzisiaj<\/span><\/strong><\/p>\n Od 15 lat prowadz\u0119 zaj\u0119cia lub wyk\u0142adam, ucz\u0105c retoryki, stylistyki i kultury j\u0119zyka polskiego (z czasem i innych przedmiot\u00f3w) przysz\u0142ych dziennikarzy, mam te\u017c spore do\u015bwiadczenie jako promotor. To wszystko uprawnia mnie, jak s\u0105dz\u0119, do pr\u00f3by stworzenia portretu wsp\u00f3\u0142czesnego studenta, a raczej dw\u00f3ch portret\u00f3w, bo przecie\u017c studenci r\u00f3\u017cni bywaj\u0105. Zaczn\u0119 wi\u0119c od szkicu, kt\u00f3ry podkre\u015bla cechy negatywne.<\/span><\/p>\n A. Z\u0142y student<\/span><\/strong><\/p>\n Tylko incydentalnie bywa na wyk\u0142adach i zaj\u0119ciach. G\u0142\u00f3wnie dlatego, bo musi pracowa\u0107, ale te\u017c cz\u0119sto mu si\u0119 nie chce przyj\u015b\u0107. Poniewa\u017c jest rzadkim go\u015bciem, nie widzi logiki, metody prowadzenia przedmiotu i – jak to bywa z fragmentami wyrwanymi z kontekstu – wszystko wydaje mu si\u0119 bezsensowne. Cz\u0119sto daje temu g\u0142o\u015bny wyraz. Wszak to do niego \u015bwiat nale\u017cy… Je\u015bli jednak ju\u017c przyjdzie na wyk\u0142ad, to gada lub pisze esemesy. Nie potrafi przecie\u017c skupi\u0107 si\u0119 na wypowiedzi wyk\u0142adowcy, czy robi\u0107 notatek. Nikt go tego w szkole nie wyuczy\u0142.<\/span><\/p>\n Oczywi\u015bcie \u015bci\u0105ga, je\u015bli tylko mo\u017ce i poszukuje sztuczek prawnych, pozwalaj\u0105cych omin\u0105\u0107 przykr\u0105 konieczno\u015b\u0107 zdawania; je\u015bli si\u0119 nie da inaczej, zaproponuje \u0142ap\u00f3wk\u0119 lub nadzwyczaj s\u0142odko si\u0119 u\u015bmiechnie (do mnie jeszcze nikt nie wystartowa\u0142 z tak\u0105 propozycj\u0105, ale \u2013 je\u015bli wierzy\u0107 prasie \u2013 zdarzaj\u0105 si\u0119 takie incydenty). W razie k\u0142opot\u00f3w umie si\u0119 uciec do szanta\u017cu, sprawy s\u0105dowej (uwaga jak wy\u017cej), a nawet siekiery, jak to by\u0142o na pewnej politechnice.<\/span><\/p>\n Poniewa\u017c rzadko odpowiada na pytania i nie zdaje egzamin\u00f3w ustnych, w og\u00f3le nie umie poprawnie sformu\u0142owa\u0107 sensownej wypowiedzi. Zapytywany \u2013 odpowiada j\u0119zykiem potocznym, nie honoruje zasad sk\u0142adni i najcz\u0119\u015bciej mo\u017cna tylko domy\u015bla\u0107 si\u0119, o co mu chodzi. St\u0105d \u2013 ocen\u0119 pozytywn\u0105 otrzymuje ju\u017c wtedy, je\u015bli w jego potoku wymowy widoczne s\u0105 cho\u0107by \u015blady zorientowania si\u0119 w temacie. Ma te\u017c zasadnicze k\u0142opoty z sensownym sk\u0142adniowo i kompozycyjnie sformu\u0142owaniem wypowiedzi na pi\u015bmie.<\/span><\/p>\n Do studiowania takie mo\u017cliwo\u015bci ekspresji mu wystarczaj\u0105. Egzaminy zdaje pisemnie, wype\u0142niaj\u0105c testy wyboru, wi\u0119c bez sztuki formu\u0142owania zda\u0144 szcz\u0119\u015bliwie mo\u017ce si\u0119 obej\u015b\u0107. Dopiero promotor ma sporo \u201erado\u015bci\u201d, o ile taki student zapobiegliwie nie wynajmie kogo\u015b do napisania tekstu swojej pracy licencjackiej lub nawet magisterskiej. Ale cz\u0119\u015bciej na licencjacie si\u0119 ko\u0144czy.<\/span><\/p>\n Ten student nie potrafi nawet przeczyta\u0107 rozdzia\u0142u podr\u0119cznika, a je\u015bli ju\u017c przeczyta \u2013 to nie umie go stre\u015bci\u0107 i zapami\u0119ta\u0107 zawartej tam wiedzy. Nic dziwnego. Pierwszy raz w \u017cyciu mu si\u0119 zdarza pr\u00f3ba sprostania tak dziwnemu wymaganiu. Do tego biedne dziecko ma k\u0142opoty z rachunkami. Mno\u017cy, dodaje, odejmuje \u2013 ale ju\u017c nie dzieli, je\u015bli zapomnia\u0142 kalkulatora (a\u017c dziw bierze, \u017ce jednak potrafi by\u0107 kelnerem). Operacje na proporcjach i procentach to czarna magia. Funkcja? A co to jest funkcja?<\/span><\/p>\n A kiedy by\u0142a bitwa pod Grunwaldem? \u2013 nie wiem. Kto zaatakowa\u0142 Polsk\u0119 1. wrze\u015bnia 1939 roku? \u2013 odpowiada \u017ce… chyba Sowieci, czyli Niemcy???? Ile by\u0142o rozbior\u00f3w Polski? \u2013 Aaaaaeee nooooo… ????? Kto napisa\u0142 \u201eKordiana\u201d? \u2013 Oczywi\u015bcie wiem! Mickiewicz!!!<\/span><\/p>\n Generalnie znaczny procent student\u00f3w to w dobie obecnej funkcjonalni analfabeci pozbawieni podstawowej wiedzy o \u015bwiecie i r\u00f3wnie podstawowych umiej\u0119tno\u015bci poznawania go.<\/span><\/p>\n Ale uwaga! Naprawd\u0119 niewiele trzeba, by owo brzydkie kacz\u0105tko na oczach wyk\u0142adowcy sta\u0142o si\u0119 wspania\u0142ym \u0142ab\u0119dziem…<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n B. Prawdziwy student<\/span><\/strong><\/p>\n \u00d3w te\u017c niecz\u0119sto bywa na wyk\u0142adach lub \u0107wiczeniach, zw\u0142aszcza je\u015bli go nie interesuj\u0105, lub gdy studiuje jeszcze drugi, trzeci kierunek. Je\u015bli jednak pracuje \u2013 a nie musi, bo potrafi za\u0142atwi\u0107 sobie stypendium z jakiej\u015b fundacji lub unijne \u2013 to nie w knajpie, a w gazecie. Nie sprawia mu trudno\u015bci napisanie artyku\u0142u, bywa drukowany w \u201ePolityce\u201d, \u201eWyborczej…\u201d, na portalach internetowych itd. Dostaje honoraria, ale dla s\u0142awy potrafi trafi\u0107 na \u0142amy pisma naukowego, zw\u0142aszcza je\u015bli napisa\u0142 ju\u017c licencjat, wiec ma co tam opublikowa\u0107.<\/span><\/p>\n On zdaje egzaminy nie \u015bci\u0105gaj\u0105c, uczy si\u0119 do nich \u2013 by co\u015b umie\u0107. Spe\u0142nianie wymaga\u0144 wyk\u0142adowcy traktuje jako okazj\u0119 dla pokazania, \u017ce potrafi by\u0107 lepszym ni\u017c koledzy. Doskona\u0142y przegl\u0105d jego mo\u017cliwo\u015bci mam wtedy, gdy zadaj\u0119 studentom przygotowywanie retorycznych m\u00f3w. Potrafi\u0105 wyg\u0142osi\u0107 s\u0105dowe oskar\u017cenie, dramatyczny poemat w stylu Allena Ginsberga, wierszowany dialog filozoficzny, doskona\u0142y skecz kabaretowy i wznie\u015b\u0107 si\u0119 na poziom \u2013 przyznam si\u0119 \u2013 dla mnie niedost\u0119pny. Mog\u0119 si\u0119 od niego sporo nauczy\u0107 \u2013 je\u015bli przedtem tylko naucz\u0119 go, o co w retoryce chodzi. Bo z regu\u0142y na pocz\u0105tku nie wie i pr\u00f3buje prezentowa\u0107 standardowe referaty.<\/span><\/p>\n M\u00f3wi doskonale po angielsku, czasem zna jeszcze ze dwa, trzy j\u0119zyki. Ostatnio coraz cz\u0119\u015bciej uczy si\u0119 rosyjskiego, nie uwa\u017caj\u0105c tego j\u0119zyka za narz\u0119dzie \u00a0totalitarnego zniewolenia. Poproszony \u2013 umie natychmiast dotrze\u0107 do danych na najdziwniejsze tematy, do ksi\u0105\u017cek, o kt\u00f3rych nawet nie s\u0142ysza\u0142em.<\/span><\/p>\n Je\u015bli tylko dostarcz\u0119 mu materia\u0142u i wska\u017c\u0119 na metod\u0119 \u2013 potrafi problem, kt\u00f3ry ja rozwi\u0105zuj\u0119 przez p\u00f3\u0142 roku \u2013 pokona\u0107 w dwa tygodnie. Ale nie wp\u0119dza mnie w kompleksy, bo je\u015bli nie poka\u017c\u0119 mu metody, to jednak tego nie zrobi.<\/span><\/p>\n Na pocz\u0105tku miewa k\u0142opoty ze sprawnym wypowiadaniem si\u0119. Wystarczy jednak pokaza\u0107 par\u0119 przyk\u0142ad\u00f3w tego, jak wypowied\u017a pe\u0142n\u0105 b\u0142\u0119d\u00f3w (lub w danym kontek\u015bcie dysfunkcjonaln\u0105) zmieni\u0107 na poprawn\u0105 i funkcjonaln\u0105 \u2013 to z b\u0142\u0119dami w swych wypowiedziach ustnych ko\u0144czy szybko i radykalnie. Godzina, dwie, wsp\u00f3lnej z wyk\u0142adowc\u0105 poprawy tekstu prowadzi do tego \u2013 \u017ce w dalszych jego tekstach b\u0142\u0119dy te\u017c si\u0119 ju\u017c nie zdarz\u0105.<\/span><\/p>\n Z takim studentem mo\u017cna z przyjemno\u015bci\u0105 si\u0119 pok\u0142\u00f3ci\u0107, mo\u017cna po\u015bwi\u0119ci\u0107 czas prywatny, by mu co\u015b pokaza\u0107 i przede wszystkim mo\u017cna przy nim poczu\u0107, \u017ce czas przeznaczony na dydaktyk\u0119 nie jest dla naukowca stracony, \u017ce pozwala mu wyra\u017aniej sobie pewne problemy rozstrzygn\u0105\u0107 i naby\u0107 wiedzy nowej \u2013 tej od m\u0142odzie\u017cy.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Wnioski<\/span><\/strong><\/p>\n Jak czytelnik tego tekstu mo\u017ce spostrzec, tacy \u201eprawdziwi studenci\u201d \u2013 w \u015bwietle pokazanego wy\u017cej portretu szko\u0142y \u015bredniej \u2013 w zasadzie nie maj\u0105 prawa si\u0119 zdarza\u0107, bo to \u201ez\u0142y student\u201d jest jej produktem idealnym i doskona\u0142ym. A jednak si\u0119 zdarzaj\u0105 i to coraz cz\u0119\u015bciej. W zasadzie nie wiadomo dlaczego. Mo\u017ce ta szko\u0142a \u015brednia troch\u0119 si\u0119 jednak ostatnio poprawi\u0142a? A mo\u017ce nawet nasi, polscy politycy nie mieli tyle pedagogicznego antytalentu, by zabi\u0107 w m\u0142odzie\u017cy autentyczn\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107, zdolno\u015bci i pasj\u0119? Trudno powiedzie\u0107. Skoro jednak wpuszczamy dzi\u015b na studia wszystkich, to trzeba co\u015b zrobi\u0107, bo to \u201ez\u0142ych student\u00f3w\u201d jest wi\u0119cej i kub\u0142y na \u015bmieci mog\u0105 zacz\u0105\u0107 zdobi\u0107 nie tylko nauczycielskie g\u0142owy; tak\u017ce i g\u0142owy wyk\u0142adowc\u00f3w uniwersyteckich.<\/span><\/p>\n S\u0105dz\u0119, \u017ce skoro szko\u0142a \u015brednia, ograniczona do trzech lat, pozbawiona narz\u0119dzi wychowawczych i jakichkolwiek \u015brodk\u00f3w przymusu wobec ucznia, nie spe\u0142nia swoich zada\u0144, to musz\u0105 jej dawn\u0105 rol\u0119 przej\u0105\u0107 uniwersytety. Musz\u0105 same dla siebie wykszta\u0142ci\u0107 studenta.<\/span><\/p>\n Pocz\u0105tek nauki uniwersyteckiej powinien mie\u0107 zatem charakter roku zerowego, czy wyr\u00f3wnawczego. Potrzeba przyj\u0119t\u0105 na studia m\u0142odzie\u017c nauczy\u0107 czyta\u0107 podr\u0119czniki, zapami\u0119tywa\u0107 ich tre\u015b\u0107, sensownie i bezb\u0142\u0119dnie m\u00f3wi\u0107 i pisa\u0107 po polsku, czyni\u0107 notatki, czyta\u0107 lektury, zdawa\u0107 normalne egzaminy (ustne, pisemne, testowe). Potem te umiej\u0119tno\u015bci nale\u017cy sprawdzi\u0107 i pozby\u0107 si\u0119 tych, kt\u00f3rzy ich nie zdobyli i nie ma nadziei \u2013 \u017ce jeszcze zdob\u0119d\u0105. Sami musimy sta\u0107 si\u0119 szko\u0142\u0105 \u015bredni\u0105 i wprowadzi\u0107 odsiew, skoro stosowna ustawa uniemo\u017cliwia ustanowienie egzaminacyjnego sita na progach uczelni, a szko\u0142a \u015brednia nie spe\u0142nia swoich funkcji. To naprawd\u0119 b\u0119dzie sensowniejsze ni\u017c narzekanie, \u017ce studenci nie przychodz\u0105 na wyk\u0142ady. Oni na nie nie przychodz\u0105, bo z nich nie korzystaj\u0105, a nie korzystaj\u0105, bo cz\u0119stokro\u0107 nie s\u0105 w stanie skorzysta\u0107. Oni niekiedy po prostu nie wiedz\u0105, co na nich robi\u0107!!!<\/span><\/p>\n Nie chodzi oczywi\u015bcie o nauk\u0119 gruntown\u0105, od pocz\u0105tku. M\u0142odzie\u017c wszak do szk\u00f3\u0142 ucz\u0119szcza\u0142a i co\u015b ju\u017c umie. Chodzi o poruszenie pewnej spr\u0119\u017cyny, przekonanie jej do tego, \u017ce ten pozorny bezsens czynienia notatek, czytania ksi\u0105\u017cek, odpowiadania na pytania, pisania rozprawek – czemu\u015b jednak s\u0142u\u017cy.<\/span><\/p>\n A potem ju\u017c mo\u017cna b\u0119dzie normalnie uczy\u0107, stosowa\u0107 egzaminy ustne (w tej chwili praktyczne nie do zdania dla studiuj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci), na kt\u00f3rych si\u0119 nie \u015bci\u0105ga; wprowadza\u0107 dla student\u00f3w mniej lub bardziej wy\u015brubowane standardy wiedzy.<\/span><\/p>\n By jednak uciec si\u0119 do tego rozwi\u0105zania, potrzebnych jest par\u0119 zmian. Po pierwsze trzeba w ko\u0144cu opracowa\u0107 szczeg\u00f3\u0142owy regulamin studiowania, w tym i dyscyplinarny. Po drugie nale\u017cy zatrudni\u0107 wi\u0119cej dydaktyk\u00f3w, do\u015bwiadczonych, starych nauczycieli obecnie na przyk\u0142ad sprzedaj\u0105cych obwarzanki. Po trzecie trzeba zacz\u0105\u0107 ceni\u0107 dydaktyczne umiej\u0119tno\u015bci kadry wyk\u0142adowc\u00f3w oraz zliberalizowa\u0107 system kariery i oceny pracownika naukowego, obecnie uwzgl\u0119dniaj\u0105cy i preferuj\u0105cy wy\u0142\u0105cznie dzia\u0142alno\u015b\u0107 badawcz\u0105. M\u00f3wi\u0105c dobitnie \u2013 do\u015bwiadczony starszy wyk\u0142adowca powinien mie\u0107 pensj\u0119 rangi profesorskiej i cieszy\u0107 si\u0119 tylko nieco mniejszym od profesora szacunkiem (oczywi\u015bcie nie m\u00f3g\u0142by piastowa\u0107 stanowisk zastrze\u017conych dla profesury i pobiera\u0107 przynale\u017cnych funkcyjnych dodatk\u00f3w), a pocz\u0105tkuj\u0105cy asystent powinien mie\u0107 gwarancj\u0119, \u017ce je\u015bli b\u0119dzie \u015bwietnym dydaktykiem, to nikt go nie wyrotuje, je\u015bli sp\u00f3\u017ani si\u0119 z habilitacj\u0105.<\/span><\/p>\n No i na ko\u0144cu to, co najwa\u017cniejsze: musi by\u0107 wi\u0119cej etat\u00f3w na wy\u017cszych uczelniach (wzgl\u0119dnie wi\u0119cej, to znaczy – w stosunku do liczby student\u00f3w), \u017ceby kto\u015b m\u00f3g\u0142 realizowa\u0107 t\u0119 nauk\u0119 podstaw. Musi by\u0107 wi\u0119cej pieni\u0119dzy. A ich nikt nie chce da\u0107. Za\u015b p\u00f3ki nie da, b\u0119dziemy tylko narzeka\u0107.<\/span><\/p>\n \u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n Postanowi\u0142em napisa\u0107 ten tekst, gdy\u017c w ostatnich dyskusjach o szkolnictwie wy\u017cszym dostrzegam pewne \u201eskr\u00f3cenie perspektywy\u201d, brak i por\u00f3wnania dzisiejszego<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12469,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-2970","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nauka"],"yoast_head":"\nWojciech Kajtoch<\/span><\/h3>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"