{"id":2829,"date":"2012-02-14T22:51:38","date_gmt":"2012-02-14T22:51:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=2829"},"modified":"2013-11-02T21:00:36","modified_gmt":"2013-11-02T20:00:36","slug":"tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/","title":{"rendered":"To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa mniejszo\u015bci polskiej na Wile\u0144szczy\u017anie (2)"},"content":{"rendered":"

<\/strong>\u00a0<\/p>\n

Polacy na Wile\u0144szczy\u017anie, poszukiwanie to\u017csamo\u015bci<\/strong><\/span><\/p>\n

Poj\u0119cie Wile\u0144szczyzny nigdy nie zosta\u0142o zdefiniowane terytorialnie. Podsumowuj\u0105c konferencj\u0119 Wile\u0144szczyzna<\/a> u<\/a> progu<\/a> trzeciego<\/a> tysi\u0105clecia<\/a><\/em>\u00a0Romualdas Bazis stwierdzi\u0142, \u017ce Ziemia Wile\u0144ska dla naukowca jest wdzi\u0119cznym obiektem bada\u0144. Jest to bowiem \u201eswego rodzaju tygiel do\u015bwiadczalny<\/em>, w kt\u00f3rym spotykaj\u0105 si\u0119 i \u015bcieraj\u0105 przedstawiciele r\u00f3\u017cnych kultur, r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci i religii\u201d[1]<\/a>.<\/span><\/p>\n

\u00a0M\u00f3wi\u0105c o Wile\u0144szczy\u017anie nale\u017cy odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do historii, do terytorium mi\u0119dzywojennego wojew\u00f3dztwa wile\u0144skiego II RP. Obecnie jednak tereny dawnej Wile\u0144szczyzny znalaz\u0142y si\u0119 pod jurysdykcj\u0105 trzech r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw (\u0141otwa, Litwa, Bia\u0142oru\u015b), a jej cz\u0119\u015bci, rozdzielone pa\u0144stwowymi granicami, dzi\u015b wielokrotnie nie maj\u0105 ze sob\u0105 nic wsp\u00f3lnego poza wsp\u00f3ln\u0105 histori\u0105 Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Wile\u0144szczyzna jest poj\u0119ciem, z kt\u00f3rym na trwa\u0142e zwi\u0105zana jest \u015bwiadomo\u015b\u0107 Polak\u00f3w i, w mniejszym stopniu, Bia\u0142orusin\u00f3w zamieszkuj\u0105cych Wile\u0144szczyzn\u0119. Nie mo\u017cna si\u0119 jednak ogranicza\u0107 i \u201eWile\u0144szczyzn\u0119\u201d rozumie\u0107 jedynie jako terytorium Republiki Litewskiej, kt\u00f3re dzi\u015b jest zamieszkane jedynie przez litewskich Polak\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w. \u201eWile\u0144szczyzna, bowiem jest swoistym \u015brodkowoeuropejskim Babilonem, kt\u00f3rego kulturalna, j\u0119zykowa, historyczna odr\u0119bno\u015b\u0107 powsta\u0142a tak\u017ce dzi\u0119ki wysi\u0142kom wielu innych narod\u00f3w zamieszkuj\u0105cych te tereny: Rosjan, Litwin\u00f3w, Tatar\u00f3w, Karaim\u00f3w, \u017byd\u00f3w i innych\u201d[2]<\/a> \u2013 wyja\u015bnia Aleksander Vile. Tomas Venclova z kolei stwierdza: \u201eWielkie Ksi\u0119stwo Litewskie by\u0142o bardzo niezwyk\u0142ym tworem, przypominaj\u0105cym czasy wielkiej w\u0119dr\u00f3wki lud\u00f3w\u201d[3]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce Wile\u0144szczyzna obejmuje tereny by\u0142ego wojew\u00f3dztwa wile\u0144skiego, kt\u00f3re po roku 1939 znalaz\u0142y si\u0119 w sk\u0142adzie Republiki Litewskiej, a obecnie zamieszka\u0142e s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci przez mniejszo\u015bci narodowe, m\u00f3wi si\u0119 wi\u0119c przede wszystkim o Wilnie, Druskienikach oraz pobliskich rejonach[4]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Polacy zamieszkuj\u0105cy na Litwie s\u0105 obecnie najwi\u0119ksz\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 w kraju[5]<\/a>. Mieszkaj\u0105c na Wile\u0144szczy\u017anie od wiek\u00f3w<\/em>, uwa\u017caj\u0105, \u017ce s\u0105 u siebie, dlatego te\u017c nie pozwalaj\u0105 na nazywanie siebie poloni\u0105. Jan Widacki, pierwszy ambasador RP na Litwie uj\u0105\u0142 to w lapidarnym, ale bardzo trafnym skr\u00f3cie my\u015blowym skierowanym do Polak\u00f3w litewskich: \u201eTo nie Wy z Polski, tylko Polska od Was wyjecha\u0142a\u201d. Polacy s\u0105 na Litwie rdzenn\u0105 ludno\u015bci\u0105 i to w\u0142a\u015bnie wyr\u00f3\u017cnia ich od innych polonii jak i od mniejszo\u015bci rosyjskiej na Litwie.<\/span><\/p>\n

Samookre\u015blenie to\u017csamo\u015bci jest dla polskiej mniejszo\u015bci narodowej dosy\u0107 skomplikowane. Cz\u0119sto da si\u0119 s\u0142ysze\u0107 pytanie:, dlaczego ich przodkowie dumnie stwierdzali, ze s\u0105 gente lituanus, natione polonus<\/em>, czyli \u201ePolakami litewskiego pochodzenia\u201d, a ich wnukom o\u015bwiadcza si\u0119 odwrotn\u0105 prawd\u0119, \u017ce s\u0105 \u201eLitwinami polskiego pochodzenia\u201d[6]<\/a>, czyli gente polonus, natione lituanus<\/em>. Zainteresowanie tym problemem jest widoczne tak\u017ce ze strony naukowc\u00f3w litewskich. Alfredas Bumblauskas w swoim referacie[7]<\/a> zaznacza, \u017ce jednym z g\u0142\u00f3wnych d\u0105\u017ce\u0144 wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka jest poszukiwanie to\u017csamo\u015bci. Profesor wyzna\u0142, \u017ce ze swoimi studentami, w szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b ze studentami-Polakami cz\u0119sto podejmuje pr\u00f3by okre\u015blenia, czy Litw\u0119 zamieszkuj\u0105 Polacy litewscy<\/em> czy te\u017c Polacy na Litwie<\/em> i czym si\u0119 te poj\u0119cia r\u00f3\u017cni\u0105[8]<\/a>.<\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3de\u0142 zamieszania, zwi\u0105zanego z poszukiwaniem to\u017csamo\u015bci przez litewskich Polak\u00f3w, doszukiwa\u0107 si\u0119 nale\u017cy w historii regionu Wile\u0144szczyzny. Nast\u0119pstwem drugiej wojnie \u015bwiatowej by\u0142 fakt wyjazdu Polak\u00f3w z Litwy. W wyniku przymusu lub te\u017c z w\u0142asnej woli, polskie elity w wi\u0119kszo\u015bci opu\u015bci\u0142y tereny Wile\u0144szczyzny, ludno\u015b\u0107 za\u015b, kt\u00f3ra pozosta\u0142a, uleg\u0142a cz\u0119\u015bciowo spo\u0142ecznej degradacji. Czynnik wy\u017cszego statusu polsko\u015bci gwa\u0142townie straci\u0142 na znaczeniu. Na tle spo\u0142eczno\u015bci wi\u0119kszo\u015bciowej Polacy s\u0105 grup\u0105 raczej mniej wykszta\u0142con\u0105 i w wi\u0119kszo\u015bci mieszkaj\u0105c\u0105 na wsi. Katarzyna Korzeniewska zauwa\u017ca: \u201eRozw\u00f3j mniejszo\u015bci polskiej odbywa si\u0119 bez wyra\u017anego przyzwolenia spo\u0142ecznego, w du\u017cej mierze dlatego, \u017ce polsko\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d Litwin\u00f3w jest kojarzona z tradycyjnym zagro\u017ceniem wynarodowienia, a obecnie tak\u017ce z istnieniem silnej mniejszo\u015bci polskiej\u201d[9]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Stopie\u0144 \u015bwiadomo\u015bci narodowej w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w na Litwie jest najwy\u017cszy spo\u015br\u00f3d kraj\u00f3w o\u015bciennych zamieszkanych przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105[10]<\/a>. Najwi\u0119cej jest na Wile\u0144szczy\u017anie polskich szk\u00f3\u0142, obecno\u015b\u0107 polityczna Polak\u00f3w w litewskim \u017cyciu publicznym jest r\u00f3wnie\u017c najznaczniejsza. Pami\u0119ta\u0107 jednak nale\u017cy, i\u017c odpowiednio \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodowa Litwin\u00f3w jest o wiele bardziej rozpowszechniona i g\u0142\u0119bsza w por\u00f3wnaniu z narodem bia\u0142oruskim czy te\u017c ukrai\u0144skim[11]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Ewa Nowicka w pracy pod tytu\u0142em Polacy czy cudzoziemcy?<\/em> <\/em>Polacy za wschodni\u0105 granic\u0105<\/em> <\/em>analizuj\u0105c mniejszo\u015bci polskie zamieszka\u0142e w bloku pa\u0144stw postsowieckich, dla okre\u015blenia sytuacji Polak\u00f3w na Litwie u\u017cywa okre\u015blenia \u201epolsko\u015b\u0107 zagro\u017cona\u201d. Uwa\u017ca ona, i\u017c polsko\u015b\u0107 przetrwa\u0142a na tych ziemiach w postaci prawie nieokrojonej przez okres w\u0142adzy komunistycznej i istnienia ZSRR. Obecnie jednak, w niepodleg\u0142ym pa\u0144stwie litewskim jest powa\u017cnie zagro\u017cona, a w zwi\u0105zku z tym silna i gwa\u0142townie manifestuj\u0105ca.<\/span><\/p>\n

Odr\u0119bno\u015b\u0107 sytuacji Polak\u00f3w na Litwie wzgl\u0119dem Polak\u00f3w w innych pa\u0144stwach postsowieckich jest mocno podkre\u015blana pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem \u2013 zar\u00f3wno materialnym jak te\u017c i kulturowym. Ukazuje to, w jaki spos\u00f3b polityka narodowo\u015bciowa pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym \u017cyje mniejszo\u015b\u0107, potrafi oddzia\u0142ywa\u0107 na struktur\u0119 mniejszo\u015bci i na intensywno\u015b\u0107 poczucia narodowo\u015bciowego[12]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Polacy na Litwie nie s\u0105 poloni\u0105. Jan Widacki, pierwszy ambasador RP na Litwie uj\u0105\u0142 to w lapidarnym, ale bardzo trafnym skr\u00f3cie my\u015blowym: \u201eTo nie Wy (Polacy z Litwy<\/em> – przyp. aut.) z Polski, tylko Polska od Was wyjecha\u0142a\u201d. Polacy s\u0105 na Litwie rdzenn\u0105 ludno\u015bci\u0105 i to w\u0142a\u015bnie wyr\u00f3\u017cnia nas od innych polonii jak i mniejszo\u015bci rosyjskiej na Litwie.<\/span><\/p>\n

Nowicka w ramach bada\u0144 nad mniejszo\u015bci\u0105 polsk\u0105 na Wile\u0144szczy\u017anie odby\u0142a obserwacj\u0119 instytucjonalnego \u017cycia Polak\u00f3w na Litwie w czerwcu 1999 roku. Jednym z wynik\u00f3w jej bada\u0144 by\u0142o stwierdzenie, i\u017c gradacja polsko\u015bci, zauwa\u017calna na Bia\u0142orusi, wyst\u0119puje tak\u017ce na Litwie. Jednak na Litwie spotyka si\u0119 w przewadze Polak\u00f3w o zupe\u0142nie jednoznacznie ukszta\u0142towanej \u015bwiadomo\u015bci narodowej, wyrazistej to\u017csamo\u015bci polskiej. Przynale\u017cno\u015b\u0107 narodowa jest w\u015br\u00f3d nich akcentowana prawie obsesyjnie, a o polsko\u015b\u0107 walcz\u0105 na r\u00f3\u017cnych p\u0142aszczyznach.[13]<\/a> W artyku\u0142ach zamieszczanych w dziennikach i czasopismach polskich wydawanych na Litwie dominuj\u0105 tematy patriotyczne, cz\u0119sto odwo\u0142uje si\u0119 do wielkich idea\u0142\u00f3w polsko\u015bci, co dla Polak\u00f3w w Polsce brzmia\u0142oby archaicznie. Du\u017c\u0105 uwag\u0119 zwraca si\u0119 na koligacje rodzinne, podkre\u015blaj\u0105c udzia\u0142 w powstaniach, legionach, wojnach i o wszelkich zas\u0142ugach dla Polski lub polsko\u015bci. Cz\u0119\u015bciowo mo\u017ce to by\u0107 sposobem dla uzasadnienia podtrzymywania polsko\u015bci w obecnych trudnych warunkach. Ewa Nowicka pisze, \u017ce w\u015br\u00f3d \u201ewielkich Polak\u00f3w\u201d z Wile\u0144szczyzny spotka\u0142a si\u0119 z opini\u0105, \u017ce \u201esilna polska to\u017csamo\u015b\u0107 jest \u017ar\u00f3d\u0142em wewn\u0119trznej si\u0142y cz\u0142owieka\u201d[14]<\/a>. Niekt\u00f3rzy liderzy polscy na Litwie widz\u0105 te\u017c praktyczny po\u017cytek z zachowania polsko\u015bci. Uwa\u017caj\u0105 oni, \u017ce polsko\u015b\u0107 i folklor miejscowy oraz tradycje miejscowe b\u0119d\u0105 przyci\u0105ga\u0107 turyst\u00f3w nie tylko z Polski, ale te\u017c z ca\u0142ej Europy.<\/span><\/p>\n

Obecnie na Litwie wiod\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywa narodowa kultura litewska. Mowa o kraju jako ca\u0142o\u015bci, nie za\u015b o regionach zamieszkanych przez mniejszo\u015b\u0107 polsk\u0105. Polsko\u015b\u0107 na Litwie wyst\u0119puje w roli, kt\u00f3ra z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w jest ma\u0142o atrakcyjna dla spo\u0142ecze\u0144stwa litewskiego[15]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Aleksander Vile wyznaje na \u0142amach strony internetowej Regiopolis \u2013 Wile\u0144szczyzna<\/em>: \u201eGdy nas co\u015b boli – idziemy do lekarzy – Polak\u00f3w. Pijemy \u017bywca<\/em> w kawiarni Alina<\/em>. Ogl\u0105damy TVN 7<\/em> i TV Polonia<\/em>. Uczymy si\u0119 w polskich szko\u0142ach podstawowych i gimnazjach. Nast\u0119pnie zdobywamy wy\u017csze wykszta\u0142cenie na polonistyce Uniwersytetu Wile\u0144skiego lub Wile\u0144skiego Uniwersytetu Pedagogicznego, ewentualnie wyje\u017cd\u017camy na studia do Polski (\u2026). Chodzimy na koncerty i dyskoteki do Domu Polskiego oraz na wystawy do polskiej galerii. Mamy dziennik, radio, kilka tygodnik\u00f3w, kolorowy miesi\u0119cznik, zine\u2019y, zespo\u0142y disco polo i zespo\u0142y punkowe, folkowe kapele, stowarzyszenia, dwie partie, kluby. Wszystko polskie lub po polsku. Jedni m\u00f3wi\u0105 – ghetto, drudzy – autonomia kulturalna\u2026\u201d[16]<\/a><\/span><\/p>\n

Nie wszyscy w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w wile\u0144skich ho\u0142duj\u0105 zasadzie \u201etylko polskie\u201d. Czes\u0142aw Oki\u0144czyc, kt\u00f3ry jest w\u0142a\u015bcicielem wymienionego wy\u017cej polskiego radia Znad Wilii<\/em>[17]<\/a> w wywiadzie udzielonym Marcinowi Wojciechowskiemu na \u0142amach Polis<\/em> o\u015bwiadcza: \u201e<\/em>To, \u017ce program nie jest nadawany tylko po pol\u00adsku nie znaczy, \u017ce nie adresujemy go przede wszyst\u00adkim do Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy powinni si\u0119 przecie\u017c swo\u00adbodnie porozumiewa\u0107 w trzech j\u0119zykach, w kt\u00f3rych nadajemy audycje. Nie mo\u017cemy zapomina\u0107, \u017ce 60 proc. naszych potencjalnych odbiorc\u00f3w stanowi\u0105 Li\u00adtwini. Dlatego pracownicy radia s\u0105 w przewa\u017caj\u0105cej mierze Polakami, ale serwisy informacyjne, reklamy i konkursy emitujemy tak\u017ce po litewsku i rosyjsku. Jest to zgodne z odwieczn\u0105 specyfik\u0105 Wile\u0144szczyzny\u201d[18]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Nie mo\u017cna wi\u0119c chyba m\u00f3wi\u0107 ani o ghetcie polskim, ani o autonomii kulturalnej. Zauwa\u017cy\u0107 r\u00f3wnie\u017c mo\u017cna, i\u017c zdarza si\u0119, \u017ce cz\u0119\u015bciej ni\u017c Radia Znad Wilii<\/em> Polacy na Litwie s\u0142uchaj\u0105 Russkoje Radio<\/em>[19]<\/a>, oraz ogl\u0105daj\u0105 ORT<\/em>[20]<\/a> zamiast Telewizji Polonia<\/em>. Vile wyja\u015bnia, \u017ce na Litwie \u201epolsko\u015b\u0107 nie jest atrakcyjna ani gospodarczo, ani kulturowo, bo kojarzy si\u0119 z zacofaniem, pija\u0144stwem, skansenem i oszo\u0142omstwem politycznym\u201d[21]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Wile\u0144skich Polak\u00f3w spotyka si\u0119 w administracji pa\u0144stwowej i sektorze prywatnym na r\u00f3\u017cnych stanowiskach, rzadko jednak kt\u00f3ry do swojej polsko\u015bci publicznie si\u0119 przyznaje. Cz\u0119ste jest stwierdzenia, \u017ce \u201ejak na razie, to osoby, kt\u00f3re zdoby\u0142y okre\u015blony <\/em>\u201ewy\u017cszy status\u201d w spo\u0142ecze\u0144stwie, to jako\u015b nie bardzo si\u0119 do Wilniuk\u00f3w przyznawa\u0107 kwapi\u0105…\u201d<\/em>[22]<\/em><\/a> <\/em>Wyt\u0142umaczy\u0107 to mo\u017cna jedynie w ten spos\u00f3b, \u017ce ci z wy\u017cszych warstw spo\u0142ecznych tak samo nie chc\u0105 si\u0119 przyznawa\u0107 do polsko\u015bci jak i do jakiejkolwiek innej narodowo\u015bci. Narodowo\u015b\u0107 jako warto\u015b\u0107 wy\u017csza traci stopniowo na znaczeniu.<\/span><\/p>\n

\u00a0Mniejszo\u015b\u0107 jako jedyny reprezentant polsko\u015bci na Litwie, zazwyczaj nie wyst\u0119puje w roli przeka\u017anika wysokiej, atrakcyjnej kultury polskiej. Polacy na Litwie reprezentuj\u0105 raczej kultur\u0119 polsk\u0105 na folklorystycznym, bardzo lokalnym poziomie, na jakim istnieje np. kultura karaimska, ormia\u0144ska, \u017cydowska. Polsko\u015b\u0107 obecna jest cz\u0119sto jako regionalna specyfika niekt\u00f3rych cz\u0119\u015bci kraju. Jest to warto\u015b\u0107 kulturalna sama w sobie, stanowi r\u00f3wnie\u017c ciekawy wariant kultury polskiej, a w przysz\u0142o\u015bci mo\u017ce by\u0107 postrzegana jako specyficzne dziedzictwo historyczne Litwy. Dla takiego wariantu zachowania polskiej kultury niezb\u0119dne jest jednak podtrzymywanie getta narodowego. Powodem tego jest dosy\u0107 cz\u0119sto spotykany brak umiej\u0119tno\u015bci, najcz\u0119\u015bciej j\u0119zykowych, potrzebnych dla wyj\u015bcia w szerszy kontekst spo\u0142eczny. Kultura polska na Wile\u0144szczy\u017anie nie posiada tak\u017ce potencja\u0142u wp\u0142ywania na miejscowe elity lub te\u017c mo\u017cliwo\u015bci neutralizowania negatywnych postaw w spo\u0142ecze\u0144stwie litewskim[23]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Remigijus Motuzas[24]<\/a> sygnalizuje, \u017ce je\u015bli przeanalizuje si\u0119 artyku\u0142y w polskiej prasie na Litwie, to mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce nie s\u0142u\u017c\u0105 one konsolidacji narod\u00f3w polskiego i litewskiego. Gazeta nie rozbudza wed\u0142ug niego lojalno\u015bci wobec Litwy miejscowych Polak\u00f3w \u2013 obywateli litewskich[25]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Jerzy Giedroy\u0107 na \u0142amach paryskiej Kultury zamieszcza swoj\u0105 wizj\u0119 problemu mniejszo\u015bci polskiej w stosunkach polsko-litewskich. Pisze on, \u017ce w nieporozumieniach powsta\u0142ych na pocz\u0105tku lat 90. XX w. problem stanowi\u0142a antylitewsko nastawiona mniejszo\u015b\u0107 polska na Litwie. <\/em>\u201eNasi rodacy nie ucz\u0105 si\u0119 j\u0119zyka i generalnie rzecz bior\u0105c nie integruj\u0105 si\u0119 ze spo\u0142ecze\u0144stwem litewskim. Taka postawa pobudza nadmiernie sentyment narodowy Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy nieraz odnosz\u0105 si\u0119 z pogard\u0105 do Polski i posiadaj\u0105 kompleksy wobec kultury polskiej\u201d[26]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Wobec takich wypowiedzi w\u015br\u00f3d ludno\u015bci polskoj\u0119zycznej szerzy si\u0119 przekonanie, \u017ce tak naprawd\u0119 tak w Polsce, jak i na Litwie wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa nie interesuje si\u0119 problemami polskiej mniejszo\u015bci na Litwie.<\/span><\/p>\n

Znana jest na Litwie bariera wewn\u0119trzna, \u015bwiadomo\u015b\u0107 potoczna Polak\u00f3w z Polski. Nie tyle chodzi tu o wiedz\u0119, co o \u201emap\u0119 symboliczn\u0105\u201d, kt\u00f3r\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo polskie w swojej wi\u0119kszo\u015bci si\u0119 pos\u0142uguje. Mieszka\u0144c\u00f3w kraj\u00f3w na wsch\u00f3d od Polski okre\u015bla si\u0119 kr\u00f3tkim etnonimem Ruskie<\/em>, nazw\u0119 te stosuj\u0119 si\u0119 tak\u017ce do polskiej mniejszo\u015bci, kt\u00f3ra cz\u0119sto jest postrzegana r\u00f3wnie\u017c jako Ruskie<\/em>, tyle, \u017ce cokolwiek inne[27]<\/a>.<\/span><\/p>\n

\u00a0W spo\u0142ecze\u0144stwie wile\u0144skim daj\u0105 si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 r\u00f3wnie\u017c postawy mocno samokrytyczne. Internauta o pseudonimie Go\u015b\u0107<\/em> na forum internetowym stwierdza: \u201eW Polsce nas uwa\u017caj\u0105 za ruskich, a na Litwie za pszekow<\/em>[28]<\/a> lub tutejszych<\/em> tylko z tego powodu, ze ci\u0105gle si\u0119 nad sob\u0105 u\u017calamy i og\u0142aszamy jeden drugiego wrogami polsko\u015bci”<\/em>[29]<\/em><\/a>. <\/em><\/em><\/span><\/p>\n

O polskim spo\u0142ecze\u0144stwie cz\u0119sto si\u0119 stwierdza: nie ma na Litwie Polak\u00f3w z odpowiednimi kwalifikacjami i wykszta\u0142ceniem. Narzeka si\u0119 tak\u017ce, – \u017ce jest si\u0119 biednymi, zacofanymi, wyzyskiwanymi. Popularne jest tak\u017ce stanowisko roszczeniowe – \u201ePolska od nas wyjecha\u0142a, wi\u0119c niech nam teraz p\u0142aci odszkodowanie, Ruscy<\/em> nas wyzyskiwali – niech p\u0142ac\u0105\u201d[30]<\/a>. Wygodniejsza jest ideologia \u201ewygranej na loterii\u201d, czyli oczekiwania na cud.[31]<\/a> Kolejny internauta na forum internetowym przyznaje: \u201ePotrafimy tylko narzeka\u0107 i oczekiwa\u0107 na mann\u0119 z nieba. Nawet miedzy sob\u0105 nie mo\u017cemy si\u0119 dogada\u0107, jak co\u015b troch\u0119 nie tak, to od razu wrag naroda, <\/em>albo biegniemy do byle kogo byleby tylko by\u0142 przeciwko temu od kogo uciekamy\u201d[32]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie postawy te obecne s\u0105 nie tylko w wile\u0144skim spo\u0142ecze\u0144stwie polskim, ale tutaj si\u0119 ciesz\u0105 powszechnym przyzwoleniem, aprobat\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa i przyw\u00f3dc\u00f3w politycznych. Nie ho\u0142duj\u0105 im wszyscy, dlatego coraz bardziej widoczny staje si\u0119 podzia\u0142 Polak\u00f3w na Litwie. Dobrze zarabiaj\u0105cy, wykszta\u0142ceni Polacy wile\u0144scy staj\u0105 si\u0119 niedzielnymi Polakami<\/em>, kt\u00f3rzy \u015bpiewaj\u0105 Hej, hej soko\u0142y\u2026,<\/em> chodz\u0105 na msz\u0119 po polsku w niedziel\u0119, na wyst\u0119py Rynkowskiego albo Laskowskiego. Polsko\u015b\u0107 dla nich powoli staje si\u0119 folklorem, narodowo\u015b\u0107 przestaje by\u0107 dla nich warto\u015bci\u0105 nadrz\u0119dn\u0105. W \u017cyciu codziennym s\u0105 kosmopolitami, obywatelami Litwy.<\/em><\/span><\/p>\n

Druga, wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w na Wile\u0144szczy\u017anie, wed\u0142ug s\u0142\u00f3w Aleksandra Vile, staje si\u0119 <\/em>powoli ghettem<\/em>. Jest to zacofana gospodarczo i kulturalnie, apolityczna, niewykszta\u0142cona masa, kt\u00f3ra potrafi g\u0142osowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie na \u201eswoich\u201d za wskaz\u00f3wk\u0105 lokalnych partlider\u00f3w. \u201eBezrobotna t\u0142amszcza, gniazdo przest\u0119pczo\u015bci i agresji. Na pierwszy rzut oka s\u0105 to Polacy, wnikliwy obserwator jednak bez trudu zauwa\u017cy pog\u0142\u0119biaj\u0105cy si\u0119 proces utraty \u015bwiadomo\u015bci narodowej i destrukcji warto\u015bci, rusyfikacji i lituanizacji. Ci ludzie tak na prawd\u0119 ju\u017c nie s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cadnego narodu\u2026\u201d[33]<\/a><\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0Ewa Nowicka wyr\u00f3\u017cnia trzy kategorie Polak\u00f3w litewskich. Stosunek ich liczebno\u015bci jest diametralnie odmienny ni\u017c na s\u0105siedzkiej Bia\u0142orusi. Na Litwie wyra\u017anie przewa\u017ca grupa – \u201ewielkich Polak\u00f3w”, \u015bwiadomych swojej polsko\u015bci, podkre\u015blaj\u0105cych j\u0105 i \u017cyj\u0105cych g\u0142\u0119boko kultur\u0105 polsk\u0105 w \u015brodowisku czysto polskim, w kt\u00f3rym wszystkie pokolenia maj\u0105 jasn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105. Spotykamy na Litwie tak\u017ce Polak\u00f3w \u201emniejszych”, s\u0142abszych, kt\u00f3rzy cho\u0107 \u015bwiadomi swojej polsko\u015bci, nie stawiaj\u0105 jej w centrum zainteresowania. Trzeci\u0105 kategori\u0119 stanowi\u0105 tacy, kt\u00f3rym to\u017csamo\u015b\u0107 narodowa jest oboj\u0119tna, nie maj\u0105 jasno\u015bci w tej kwestii i nie zale\u017cy im na tym, aby t\u0119 to\u017csamo\u015b\u0107 ustali\u0107.[34]<\/a> Dwie ostatnie grupy stanowi\u0105 zbiorowo\u015bci proporcjonalnie mniejsze. Znacznie mniej ni\u017c na Bia\u0142orusi jest os\u00f3b z kategorii trzeciej – \u201enajs\u0142abszych” Polak\u00f3w[35]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Niezwykle istotny jest rozk\u0142ad terytorialny tych trzech grup. We wsiach zr\u00f3\u017cnicowanych etnicznie, zw\u0142aszcza na pograniczu litewsko-bia\u0142oruskim, wi\u0119cej jest os\u00f3b o niejasnej \u015bwiadomo\u015bci narodowej. Intelektuali\u015bci na Litwie zdaj\u0105 sobie spraw\u0119 z faktu, \u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodowa bia\u0142oruska jest \u201eniejasna\u201d, \u201erozmyta\u201d, \u201ezawracaniem g\u0142owy\u201d, w zwi\u0105zku z czym przy granicy bia\u0142oruskiej i polsko\u015b\u0107 jest rozmyta i niejasna. Ta kategoria ludzi odznacza si\u0119 niskim stopniem \u015bwiadomo\u015bci etnicznej czy narodowej.<\/span><\/p>\n

Gytis Juodpusis z kolei pisze, i\u017c znacz\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci rejonu wile\u0144skiego nie ma wyra\u017anie okre\u015blonej \u015bwiadomo\u015bci etnicznej. Autor sugeruje wr\u0119cz, \u017ce okre\u015blanie tej grupy jako Polak\u00f3w, co by\u0142o praktyk\u0105 wszystkich powojennych spis\u00f3w ludno\u015bci, jest absolutnie nieuzasadnione. Uzasadnia to stwierdzenie tym, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 wieloj\u0119zycznych Polak\u00f3w \u017cyj\u0105cych na Wile\u0144szczy\u017anie m\u00f3wi zar\u00f3wno po polsku, jak i po litewsku czy rosyjsku, a wielu z nich \u2013 swoist\u0105 gwar\u0105 z dialektem bia\u0142oruskim, \u2013 j\u0119zykiem zwanym po prostu<\/em>[36]<\/a>.<\/em><\/span><\/p>\n

Na innych terenach, gdzie nie ma etnicznego elementu bia\u0142oruskiego, jest inaczej – to\u017csamo\u015b\u0107 jest bardziej wyrazista. W miejscowo\u015bciach, gdzie litewsko\u015b\u0107 jest bardziej zdecydowana, polsko\u015b\u0107 te\u017c si\u0119 zaostrza. Mamy te\u017c na Wile\u0144szczy\u017anie do czynienia z obszarami czysto polskimi lub prawie czysto polskimi, na kt\u00f3rych to\u017csamo\u015b\u0107 polska trwa w nieska\u017conej niemal postaci[37]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug Aleksandra Vile, narodowo\u015b\u0107 na Wile\u0144szczy\u017anie ma obecnie najmniejsze znaczenie. Wi\u0119ksze znaczenie ma odrodzenie wsp\u00f3lnot lokalnych i Wilnianin to nie tyle narodowo\u015b\u0107, co poczucie powi\u0105zania z pewnym miejscem. Wed\u0142ug niego Polacy z Wilna w\u0142a\u015bnie takie poczucie swojej odr\u0119bno\u015bci maj\u0105. Wyznaje on na stronie forum internetowego: \u201ePrzypominaj\u0105 mi si\u0119 studia w prastarym polskim mie\u015bcie Danzig. Byli\u015bmy tzw. studentami-obcokrajowcami, by\u0142o nas tam zreszt\u0105 oko\u0142o 100 os\u00f3b z Litwy, Bia\u0142orusi, Ukrainy… Ot\u00f3\u017c studenci Polacy z Ukrainy, Bia\u0142orusi czy Kazachstanu uwa\u017cali si\u0119 odpowiednio za Ukrai\u0144c\u00f3w, Bia\u0142orusin\u00f3w, Kazach\u00f3w (mimo polskiego pochodzenia), natomiast, gdy do studenta z Litwy m\u00f3wi\u0142 kto\u015b miejscowy \u201eWy, Litwini…”,<\/em> ten si\u0119 w 90 proc. przypadk\u00f3w obra\u017ca\u0142: Ja nie jestem \u017cadnym Litwinem! <\/em>(Nawet nie w kategorii narodowo\u015bci, bo wszyscy wiedzieli, ze nie jeste\u015bmy Litwinami tylko Polakami z Litwy). Jestem Wilniukiem (ewentualnie Wilnianinem)\u201d<\/em> [38]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Tak wi\u0119c Polacy z Litwy byli jedyn\u0105 grup\u0105 obcokrajowc\u00f3w, kt\u00f3ra nie identyfikuj\u0105c si\u0119 cz\u0119sto z polskim spo\u0142ecze\u0144stwem, zarazem nie identyfikowa\u0142a si\u0119 te\u017c z krajem swego pochodzenia, tylko z miejscem zamieszkania lub urodzenia (w tym przypadku Wilnem i Wile\u0144szczyzn\u0105).<\/span><\/p>\n

W rozmowie, kt\u00f3r\u0105 odby\u0142am z Vile w kwietniu bie\u017c\u0105cego roku, wyzna\u0142 on, i\u017c s\u0105dzi, \u017ce Polak z Wilna oraz Litwin z Wilna maj\u0105 o wiele wi\u0119cej wsp\u00f3lnego ni\u017c Litwin z Wilna z Litwinem z Kowna czy Polak z Wilna z Polakiem z Warszawy. Jak najdalej posuni\u0119ta regionalizacja oraz lokalny patriotyzm – to wed\u0142ug niego szansa na zachowanie nie tylko polsko\u015bci na ziemiach litewskich, ale te\u017c szansa na zachowanie multinarodowego i wielokulturowego charakteru Wilna.<\/span><\/p>\n

Mariola Milewska, uczennica Szko\u0142y \u015aredniej im. Adama Mickiewicza w Wilnie stwierdza na \u0142amach \u201ePolis\u201d: \u201eJestem Polk\u0105, ale nigdy nie czu\u0142am si\u0119 tu obca. Nie czuj\u0119 si\u0119 ani lepsza, ani gorsza od Litwin\u00f3w, Rosjan czy ludzi innych narodowo\u015bci. Wilno jest miastem wielokulturowym, gdzie ka\u017cda mniejszo\u015b\u0107 narodowa ma swoje miejsce. Bez tego Wilno nie by\u0142oby takim, jakie je lubi\u0119 najbardziej. (\u2026) Dlatego te\u017c na cz\u0119sto zadawane mi przez rodak\u00f3w z Polski pytane, czy nie my\u015bla\u0142am o przeniesieniu si\u0119 na sta\u0142e do Polski odpowiadam Nie, bo tu jest moja ojczyzna<\/em>\u201d [39]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Ewa Nowicka r\u00f3wnie\u017c uwa\u017ca, \u017ce Polacy na Wile\u0144szczy\u017anie maj\u0105 bardzo wyra\u017ane poczucie swego regionalizmu, w wypowiedziach prasowych s\u0142owem \u201erodak\u201d, \u201erodaczka\u201d okre\u015bla si\u0119 osoby urodzone na Wile\u0144szczy\u017anie, a mieszkaj\u0105ce obecnie w Polsce. Mianem \u201estron ojczystych\u201d okre\u015bla si\u0119 ma\u0142\u0105 ojczyzn\u0119 prywatn\u0105 – Wilno[40]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Poczucie wsp\u00f3lnoty z Polakami z Polski wi\u0105\u017ce si\u0119 z poczuciem wi\u0119zi w grupie regionalnej. Jednak dosy\u0107 cz\u0119sto w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w na Wile\u0144szczy\u017anie pojawia si\u0119 motyw specyfiki regionalnej kulturowej i spo\u0142ecznej Wile\u0144szczyzny i dystansu wobec mieszka\u0144c\u00f3w Polski. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to cz\u0119\u015bciowo z zagro\u017ceniem polsko\u015bci. Nowicka cytuje redaktora pewnej gazety polskiej wydawanej na Litwie: \u201ePolacy tutaj s\u0105 bardziej uczuleni na pewne sprawy jako mniejszo\u015b\u0107, bardziej powa\u017cnie traktuj\u0105 swoj\u0105 narodowo\u015b\u0107 spraw\u0119 przywi\u0105zania, lokalnego patriotyzmu. Nawet m\u0142odzie\u017c traktuje tu pewne sprawy powa\u017cniej\u201d[41]<\/a>. <\/em><\/span><\/p>\n

Na potwierdzenie tych s\u0142\u00f3w przytoczy\u0107 warto wyznanie Milewskiej, kt\u00f3re wyra\u017ca przekonanie wi\u0119kszo\u015bci uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 polskoj\u0119zycznych w Wilnie: \u201eW domu zawsze rozmawia\u0142am i rozmawiam po polsku. Polskimi by\u0142y moje pierwsze s\u0142\u00f3wka, jako pierwsze pozna\u0142am polskie litery. Denerwuje mnie wi\u0119c pytanie zadawane przez Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Polsce: W jakim j\u0119zyku my\u015blisz?\u201d[42]<\/a><\/span><\/p>\n

Wi\u0119ksza lub mniejsza znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka polskiego zwi\u0105zana jest g\u0142\u00f3wnie z lokalnymi r\u00f3\u017cnicami w poczuciu to\u017csamo\u015bci polskiej. Na wsiach mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce j\u0119zyk polski jest j\u0119zykiem wyuczonym. W odpowiedzi na zapytanie polskie us\u0142yszy si\u0119 odpowied\u017a polsk\u0105, natomiast mi\u0119dzy sob\u0105 miejscowi m\u00f3wi\u0105 gwar\u0105 polsko-bia\u0142orusko-rosyjsk\u0105, wtr\u0105caj\u0105 s\u0142owa rosyjskie lub je zniekszta\u0142caj\u0105. Bli\u017cej Litwy kowie\u0144skiej i dalej na p\u00f3\u0142noc w stron\u0119 \u0141otwy j\u0119zyk polski ma natomiast wtr\u0119ty litewskie. S\u0105 te\u017c obszary czysto polskoj\u0119zyczne, na przyk\u0142ad okolice Niemenczyna czy rejony w pobli\u017cu Wilna.<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d nauczycieli, urz\u0119dnik\u00f3w wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b m\u00f3wi absolutnie poprawn\u0105 polszczyzn\u0105, bez \u201enalot\u00f3w\u201d rosyjskich. Ciekawe jest, \u017ce tam, gdzie by\u0142y za\u015bcianki szlacheckie \u2013 w rejonie Solecznik, Ejszyszek, ludzie m\u00f3wi\u0105 czysto po polsku. Dotyczy to tak\u017ce bogatszych teren\u00f3w, bli\u017cej Wilna. Jednak\u017ce wsz\u0119dzie tam, gdzie \u017cywio\u0142 bia\u0142oruski mia\u0142 kontakt z polsko\u015bci\u0105, zar\u00f3wno \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodowa, jak te\u017c kompetencje j\u0119zykowe Polak\u00f3w s\u0105 mniejsze. Dla kategorii \u201ewielkich Polak\u00f3w\u201d Ewy Nowickiej zachowanie j\u0119zyka polskiego na Wile\u0144szczy\u017anie stanowi g\u0142\u00f3wny cel dzia\u0142alno\u015bci i podstaw\u0119 utrzymania to\u017csamo\u015bci narodowej[43]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Jednak\u017ce nawet na \u201eczystych\u201d przywile\u0144skich terenach ludno\u015b\u0107 m\u00f3wi swoistym \u015bpiewnym polskim \u201ewile\u0144skim\u201d, kt\u00f3ry uchodzi\u0107 mo\u017ce za staropolsk\u0105 mow\u0119 nienaruszon\u0105 przez czas i nowoczesne wp\u0142ywy, odci\u0119t\u0105 od Macierzy i przez to w\u0142a\u015bnie zachowan\u0105 w pierwotnym brzmieniu. Alweolarne \u201el\u201d, specyficzna sk\u0142adnia zdania, zwroty i wyrazy nieu\u017cywane ju\u017c od d\u0142u\u017cszego czasu w Polsce \u2013 to tylko niewiele przyk\u0142ad\u00f3w polskiego dialektu p\u00f3\u0142nocnokresowego, kt\u00f3ry miejscami przypomina j\u0119zyk polskich film\u00f3w przedwojennych.<\/span><\/p>\n

\u201eLudzie og\u00f3lnie zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, \u017ce m\u00f3wi\u0105 niezbyt czyst\u0105 polszczyzn\u0105, ze swoistym akcentem kresowym\u201d \u2013 wyja\u015bnia polonista w wywiadzie dla Ewy Nowickiej[44]<\/a>. Inny rozm\u00f3wca z kolei stwierdza: \u201eNaszego to zaraz mo\u017cna pozna\u0107 po j\u0119zyku\u201d[45]<\/a>.<\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0Wypowiedzi te potwierdzaj\u0105 og\u00f3lne przekonanie, \u017ce przywi\u0105zanie do regionalnego j\u0119zyka \u201ewile\u0144skiego\u201d jest na Litwie bardzo istotne. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi z Wile\u0144szczyzny szczyci si\u0119 odmienno\u015bci\u0105 swojej mowy. Podczas pobyt\u00f3w w Polsce tylko niekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105 wyuczon\u0105 z radia i telewizji polskiej \u201eczyst\u0105\u201d polszczyzn\u0105, pozostali za\u015b nie ukrywaj\u0105 kresowego dialektu, chocia\u017c wi\u0105\u017ce si\u0119 to cz\u0119sto z wywo\u0142aniem ze strony \u201epolskiego\u201d rozm\u00f3wcy okre\u015blenia \u201eruski\u201d. Dosy\u0107 interesuj\u0105co przedstawia si\u0119 stosunek do obu j\u0119zyk\u00f3w r\u00f3wnie\u017c na samej Wile\u0144szczy\u017anie. W wypadkach, je\u015bli osoba powracaj\u0105ca po d\u0142u\u017cszym pobycie w Polsce, pos\u0142uguje si\u0119 na miejscu \u201eczyst\u0105\u201d polszczyzn\u0105, bez nalecia\u0142o\u015bci wile\u0144skich, uwa\u017cana jest nieomal\u017ce za zdrajc\u0119, oskar\u017cana o brak patriotyzmu regionalnego, cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c po prostu wy\u015bmiewana. Pozwala to na stwierdzenie, \u017ce j\u0119zyk \u201ewile\u0144ski\u201d uwa\u017cany jest za ostoj\u0119 i najwa\u017cniejszy wyznacznik to\u017csamo\u015bci polskiej mniejszo\u015bci na Wile\u0144szczy\u017anie. (cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Ewelina Danowska<\/span><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

[1]\u00a0Z. Siemienowicz, Asymilacja czy integracja. J\u0119zyk, narodowo\u015b\u0107, pa\u0144stwo<\/em>, www%2enajmici%2eorg%2fasymila%2ehtm<\/a>;<\/p>\n

2 B. Gru\u017cewski, Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 i prowincjonalizm<\/em>, \u201eGazeta Wile\u0144ska\u201d 1999, nr 235;<\/p>\n

3 Z. Siemienowicz, Asymilacja czy integracja\u2026<\/em>;<\/p>\n

4 B. Garnyt\u00eb,<\/em> Wile\u0144szczyzna u progu trzeciego tysi\u0105clecia<\/em>, http:\/\/archiwum99.tripod.com\/434\/konferenc.html<\/a>;<\/p>\n

5 A. Vile, <\/em>Je\u015bli chwali\u0107 si\u0119 to Krakowem, jak mieszka\u0107 to w Warszawie, a jak kocha\u0107 to Wilno,<\/em> http:\/\/www.regiopolis.net\/vilna\/visions\/02\/Redakcja_JakkochactoWilno.htm<\/a>;<\/p>\n

6 T. Venclova, Fragment ksi\u0105\u017cki Tomas Venclova “Eseje”<\/em>,\u00a0 http:\/\/www.pogranicze.sejny.pl\/wydawnictwo\/venclova1.htm<\/a>;<\/p>\n

7 Rejonami zamieszka\u0142ymi w wi\u0119kszo\u015bci przez mniejszo\u015bci narodowe s\u0105: wile\u0144ski, solecznicki, \u015bwi\u0119cia\u0144ski, trocki, a tak\u017ce cz\u0119\u015bciowo szyrwincki, malacki, ora\u0144ski oraz ignali\u0144ski.<\/p>\n

Polska mniejszo\u015b\u0107 narodowa, kt\u00f3ra by\u0142a drug\u0105 po Rosjanach, w 2001 roku znalaz\u0142a si\u0119 na pierwszym miejscu. W kwietniu ubieg\u0142ego roku Polacy stanowili 6,7 proc., Rosjanie za\u015b 6,3 proc. og\u00f3\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w Litwy, (w:) Inf. BNS (Baltic News Service) i “Lietuvos rytas”, (“Lietuvos rytas” z 18 10 2001 r.), cyt. za: Redakcja, Sk\u0142ad narodowo\u015bciowy Litwy – coraz bardziej jednolity<\/em>, \u201eNasz Czas\u201d 2001, nr 45;<\/p>\n

8 Podczas pobytu na Litwie w roku 1993 papie\u017c Jan Pawe\u0142 II zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 o pojednanie narod\u00f3w polskiego i litewskiego nawi\u0105zuj\u0105c mi\u0119dzy innymi do litewskiego pochodzenia Polak\u00f3w na Wile\u0144szczy\u017anie;<\/p>\n

9 Referat Alfredasa Bumblauskasa zosta\u0142 wyg\u0142oszony na konferencji naukowej Wile\u0144szczyzna u progu trzeciego tysi\u0105clecia<\/em>;<\/p>\n

10 B. Garnyt\u00eb, Wile\u0144szczyzna\u2026;<\/em><\/p>\n

11 K. Korzeniowska, Obecno\u015b\u0107 kultury polskiej na Wschodzie\u00a0<\/em>, http:\/\/www.omp.org.pl\/korzeniowska.htm<\/a><\/p>\n

\u00a0\u00a0W 1989 r. 85% Polak\u00f3w na Litwie deklarowa\u0142o polski j\u0119zyk ojczysty;<\/p>\n

12 K. Korzeniowska, Obecno\u015b\u0107 kultury polskiej na Wschodzie\u2026<\/em>;<\/p>\n

13 E. Nowicka, Polacy czy Cudzoziemcy?, Polacy za wschodni\u0105 granic\u0105<\/em>, Krak\u00f3w 2000, s. 90;<\/p>\n

14 Autorka sugeruje, i\u017c postawa taka mo\u017ce by\u0107 odpowiedzi\u0105 na kroki ograniczaj\u0105ce swobod\u0119 rozwoju mniejszo\u015bci ze strony w\u0142adz litewskich;<\/p>\n

15 E. Nowicka, Polacy czy Cudzoziemcy\u2026,<\/em> s. 91;<\/p>\n

16 K. Korzeniowska, Obecno\u015b\u0107 kultury polskiej\u2026;<\/em><\/p>\n

17 Tam\u017ce.<\/p>\n

18 A. Vile, Ghetto czy Autonomia<\/em>?, http:\/\/www.regiopolis.net\/vilna\/politics\/02\/Vile_GettoczyAutonomia.htm<\/a>;<\/p>\n

19 Zasi\u0119g polskiego radia \u201eZnad Wilii” to promie\u0144 oko\u0142o stu kilo\u00admetr\u00f3w od Wilna, co stanowi czwart\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 teryto\u00adrium Litwy. Radio to dociera tak\u017ce do p\u00f3\u0142nocnych region\u00f3w Bia\u0142orusi, do Lidy, Grod\u00adna, Nowogr\u00f3dka. Obejmuje swoim zasi\u0119giem g\u0142\u00f3wnie tereny zamieszka\u0142e przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 litewskich Polak\u00f3w;<\/p>\n

20 M. Wojciechowski, Mog\u0119 wi\u0119cej ni\u017c demagodzy, Rozmowa z Czes\u0142awem Oki\u0144czycem<\/em>, \u201ePolis\u201d 1998, nr 28;<\/p>\n

21 Russkoje Radio<\/em> \u2013 jest to radio nadaj\u0105ce przez 24 h przeboje wy\u0142\u0105cznie w j\u0119zyku rosyjskim<\/p>\n

ORT \u2013 jest to skr\u00f3cona nazwa by\u0142ego Pierwszego Programu Telewizji Rosyjskiej Ostankino;<\/p>\n

22 A. Vile, Ghetto czy Autonomia\u2026<\/em><\/p>\n

RegioPolis Forum Index<\/a> -> Region Vilna<\/a>, http:\/\/www.regiopolis.net\/forum\/viewforum.php?f=13<\/a>;<\/p>\n

23 K. Korzeniowska, Obecno\u015b\u0107 kultury polskiej\u2026<\/em>;<\/p>\n

24 Remigijus Motuzas by\u0142 dyrektorem Departamentu Mniejszo\u015bci Narodowych i Wychod\u017astwa RL;<\/p>\n

25 J. J. Komar, Parytet musi by\u0107 zachowany, wywiad z Remigijusem Motuzasem<\/em>, dyrektorem Departamentu Mniejszo\u015bci Narodowych i Wychod\u017astwa RL<\/em>, \u201eGazeta Wile\u0144ska\u201d 1999, nr 263;<\/p>\n

26 Jerzy Giedroy\u0107, Wywiad<\/em>, (w:) <\/em>\u201eMaisons-Laffitte\u201d, Pary\u017c, 2000, http:\/\/www.polonia-wloska.org\/biuletyn\/wzjg.htm<\/a>;<\/p>\n

27 K. Korzeniowska, Obecno\u015b\u0107 kultury polskiej\u2026<\/em>;<\/p>\n

28 Przeki<\/em> \u2013 jest to nazwa potoczna stosowana do okre\u015blenia ludno\u015bci narodowo\u015bci polskiej;<\/p>\n

29 RegioPolis Forum Index<\/a> -> Region Vilna<\/a>\u2026;<\/p>\n

30 A. Vile, Ghetto czy Autonomia\u2026<\/em>;<\/p>\n

31 Tam\u017ce;<\/p>\n

31 RegioPolis Forum Index<\/a> -> Region Vilna<\/a>\u2026;<\/p>\n

33 A. Vile, Ghetto czy Autonomia\u2026<\/em>;<\/p>\n

34 E. Nowicka, Polacy Czy Cudzoziemcy, <\/em>s. 92;<\/p>\n

35 Tam\u017ce, s. 92;<\/p>\n

36<\/sup> G. Juodpusis, Polacy na Litwie w latach 1939 \u2013 1990<\/em>, (w:) Bia\u0142oru\u015b, Czechos\u0142owacja, Litwa, Polska, Ukraina, Mniejszo\u015bci w \u015bwietle spis\u00f3w statystycznych XIX XX wieku<\/em>, Lublin 1996, s. 68;<\/p>\n

37<\/sup> RegioPolis Forum Index<\/a> -> Region Vilna<\/a>\u2026;<\/p>\n

38 E. Nowicka, Polacy Czy Cudzoziemcy\u2026<\/em>, s. 92;<\/p>\n

39 M. Milewska, Moje miasto,<\/em> \u201ePolis\u201d 1998, nr 28, s. 49;<\/p>\n

40 E. Nowicka, Polacy Czy Cudzoziemcy\u2026, <\/em>s. 92;<\/p>\n

41 Tam\u017ce, <\/em>s. 93;<\/p>\n

42 M. Milewska, Moje miasto\u2026, <\/em>s. 49;<\/p>\n

43 E. Nowicka, Polacy Czy Cudzoziemcy\u2026, <\/em>s. 97, zob.: J. Porayski-Pomsta, Sytuacja j\u0119zykowa na Wile\u0144szczy\u017anie<\/em>, Uniwersytet Warszawski, Wydzia\u0142 Polonistyki Uniwersytetu Wile\u0144skiego, Warszawa 1999;<\/p>\n

44 Tam\u017ce, s. 96;<\/p>\n

45 Tam\u017ce, s. 93.<\/p>\n

\n
\n
\u00a0<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 Polacy na Wile\u0144szczy\u017anie, poszukiwanie to\u017csamo\u015bci Poj\u0119cie Wile\u0144szczyzny nigdy nie zosta\u0142o zdefiniowane terytorialnie. Podsumowuj\u0105c konferencj\u0119 Wile\u0144szczyzna u progu trzeciego tysi\u0105clecia\u00a0Romualdas<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-2829","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nTo\u017csamo\u015b\u0107 narodowa mniejszo\u015bci polskiej na Wile\u0144szczy\u017anie (2) - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa mniejszo\u015bci polskiej na Wile\u0144szczy\u017anie (2) - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00a0 Polacy na Wile\u0144szczy\u017anie, poszukiwanie to\u017csamo\u015bci Poj\u0119cie Wile\u0144szczyzny nigdy nie zosta\u0142o zdefiniowane terytorialnie. Podsumowuj\u0105c konferencj\u0119 Wile\u0144szczyzna u progu trzeciego tysi\u0105clecia\u00a0Romualdas\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-02-14T22:51:38+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T20:00:36+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa mniejszo\u015bci polskiej na Wile\u0144szczy\u017anie (2)\",\"datePublished\":\"2012-02-14T22:51:38+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:00:36+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/\"},\"wordCount\":4580,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/\",\"name\":\"To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa mniejszo\u015bci polskiej na Wile\u0144szczy\u017anie (2) - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2012-02-14T22:51:38+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:00:36+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa mniejszo\u015bci polskiej na Wile\u0144szczy\u017anie (2)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa mniejszo\u015bci polskiej na Wile\u0144szczy\u017anie (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa mniejszo\u015bci polskiej na Wile\u0144szczy\u017anie (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"\u00a0 Polacy na Wile\u0144szczy\u017anie, poszukiwanie to\u017csamo\u015bci Poj\u0119cie Wile\u0144szczyzny nigdy nie zosta\u0142o zdefiniowane terytorialnie. Podsumowuj\u0105c konferencj\u0119 Wile\u0144szczyzna u progu trzeciego tysi\u0105clecia\u00a0Romualdas","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2012-02-14T22:51:38+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T20:00:36+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"23 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa mniejszo\u015bci polskiej na Wile\u0144szczy\u017anie (2)","datePublished":"2012-02-14T22:51:38+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:00:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/"},"wordCount":4580,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/","name":"To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa mniejszo\u015bci polskiej na Wile\u0144szczy\u017anie (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"datePublished":"2012-02-14T22:51:38+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:00:36+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/tozsamosc-narodowa-mniejszosci-polskiej-na-wilenszczyznie-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa mniejszo\u015bci polskiej na Wile\u0144szczy\u017anie (2)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2829","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2829"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2829\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2829"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2829"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2829"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}