<\/p>\n
\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n Traktat O boji duchovn\u00edm<\/em> jest pierwszym znanym dzie\u0142em Piotra Chel\u010dickiego. Ze wzgl\u0119du na pojawiaj\u0105ce si\u0119 w nim wzmianki o jednookim \u017di\u017ece musia\u0142 by\u0107 napisany najp\u00f3\u017aniej w pierwszej po\u0142owie 1421 roku[1]<\/a>. W czerwcu 1421 roku czasie bitwy pod Rabi taborycki hetman utraci\u0142 drugie oko[2]<\/a>. St\u0105d oczywisty wniosek, \u017ce traktat Chel\u010dickiego musia\u0142 powsta\u0107 przed tym wydarzeniem. Piotr napisa\u0142 swoje dzie\u0142o ju\u017c po kl\u0119sce pierwszej krucjaty przeciwko husytom. W\u00f3wczas w\u015br\u00f3d Taboryt\u00f3w zdecydowanie przewa\u017caj\u0105 bojowe nastroje. O atmosferze, panuj\u0105cej w\u00f3wczas w Taborze, najlepiej \u015bwiadczy wypowied\u017a jednego z hetman\u00f3w taboryckich – Jana Roh\u00e1\u010da z Dub\u00e9 – dotycz\u0105ca idea\u0142u \u201ebo\u017cego rycerza\u201d. Wizja Roh\u00e1\u010da ma charakter jak najbardziej dos\u0142owny. Bo\u017cy bojownik ma z mieczem w r\u0119ku t\u0119pi\u0107 wszelkie przejawy panowania szatana na ziemi[3]<\/a>. <\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Zgo\u0142a odmienne stanowisko w kwestii walki zbrojnej zajmowa\u0142 Chel\u010dicki. Traktat O boji duchovn\u00edm<\/em> jest niejako odpowiedzi\u0105 Piotra na dominuj\u0105ce w\u015br\u00f3d Taboryt\u00f3w pogl\u0105dy. Tekst ten jest okre\u015blany jako wyk\u0142ad s\u0142\u00f3w \u015bw. Paw\u0142a[4]<\/a>. Traktat otwiera obszerny cytat z listu \u015bw. Paw\u0142a do Efezjan.[5]<\/a> [\u2026]Wreszcie szukajcie umocnienia w waszym zjednoczeniu z Panem i w Jego niezmierzonej pot\u0119dze. Przywdziejcie na siebie pe\u0142n\u0105 zbroj\u0119 Bo\u017c\u0105, by\u015bcie mogli oprze\u0107 si\u0119 wszystkim, nawet najbardziej podst\u0119pnym atakom diab\u0142a. Prowadzimy bowiem walk\u0119 nie ze zwyk\u0142ymi lud\u017ami, lecz mamy stawia\u0107 czo\u0142o Zwierzchno\u015bciom i W\u0142adzom, rz\u0105dcom \u015bwiata tych ciemno\u015bci oraz mocom duchowym z\u0142a na wy\u017cynach niebieskich. Dlatego okryjcie si\u0119 dok\u0142adnie zbroj\u0105 Bo\u017c\u0105, aby\u015bcie, gdy nadejdzie \u00f3w dzie\u0144 z\u0142y, mogli odeprze\u0107 zwyci\u0119sko [ataki z\u0142a] i osta\u0107 si\u0119 zwyci\u0119\u017cywszy wszystko. Przygotujcie si\u0119 wi\u0119c do walki! Przepaszcie swe biodra prawd\u0105, przyodziejcie si\u0119 w pancerz sprawiedliwo\u015bci, a nogi obujcie w gotowo\u015b\u0107 g\u0142oszenia Dobrej Nowiny pokoju. Wiara niech wam zawsze s\u0142u\u017cy za tarcz\u0119, kt\u00f3r\u0105 zdo\u0142acie unieszkodliwi\u0107 wszystkie, najbardziej nawet rozpalone pociski Z\u0142ego. [Na g\u0142ow\u0119] za\u0142\u00f3\u017ccie he\u0142m zbawienia, [do r\u0119ki] we\u017acie miecz Ducha, to jest s\u0142owo Bo\u017ce. Wszystko to czy\u0144cie modl\u0105c si\u0119 i prosz\u0105c Boga o pomoc. M\u00f3dlcie si\u0119 zreszt\u0105 nieustannie, poddaj\u0105c si\u0119 dzia\u0142aniu Ducha [\u015awi\u0119tego]. B\u0105d\u017acie bardzo czujni i m\u00f3dlcie si\u0119 za wszystkich wiernych. M\u00f3dlcie si\u0119 r\u00f3wnie\u017c i za mnie, aby za Bo\u017c\u0105 pomoc\u0105 nie zabrak\u0142o mi s\u0142\u00f3w odpowiednich, gdy b\u0119d\u0119 mia\u0142 naucza\u0107, bym m\u00f3g\u0142 jawnie i swobodnie g\u0142osi\u0107 tajemnic\u0119 Ewangelii. Dla niej to w\u0142a\u015bnie spe\u0142niam jakby poselstwo, pozostaj\u0105c teraz w wi\u0119zach. M\u00f3dlcie si\u0119 wi\u0119c, abym m\u00f3g\u0142 g\u0142osi\u0107 j\u0105 swobodnie, jak powinienem to czyni\u0107[6]<\/a>.<\/em> Pomimo wielokrotnego u\u017cycia termin\u00f3w militarnych w wy\u017cej przytoczonym cytacie \u015bw. Pawe\u0142 mia\u0142 na my\u015bli walk\u0119 wy\u0142\u0105cznie na p\u0142aszczy\u017anie duchowej. Pojmowa\u0142 j\u0105 jako zmaganie cz\u0142owieka z szatanem. B\u00f3j duchowy w tym uj\u0119ciu jest podstawowym obowi\u0105zkiem chrze\u015bcijanina. Na duchowy aspekt ludzkich zmaga\u0144 wyra\u017anie k\u0142adzie nacisk Piotr Chel\u010dicki[7]<\/a>. Zwraca on te\u017c uwag\u0119 na s\u0142abo\u015b\u0107 natury ludzkiej[8]<\/a>. Marno\u015bci cz\u0142owieka Chel\u010dicki przeciwstawia pot\u0119g\u0119 Boga[9]<\/a>. Czeski my\u015bliciel ostrzega przed uleganiem podszeptom szatana, kt\u00f3re prowadz\u0105 do szerzenia nienawi\u015bci, konflikt\u00f3w, rozlewu krwi. <\/span><\/p>\n Chel\u010dicki pot\u0119pia u\u017cycie przemocy cz\u0142owieka przeciw cz\u0142owiekowi, upatruj\u0105c w tym inspiracj\u0119 diab\u0142a[10]<\/a>. Marno\u015bci walki zbrojnej przeciwstawia wag\u0119 zmaga\u0144 duchowych[11]<\/a>. Wyra\u017ca on przekonanie, \u017ce nagrod\u0105 za przeciwstawienie si\u0119 z\u0142u i podj\u0119cie walki duchowej jest zbawienie[12]<\/a>. Czeski my\u015bliciel uwa\u017ca, i\u017c o ile kl\u0119ska poniesiona w walce z cz\u0142owiekiem w \u017caden spos\u00f3b nie zagra\u017ca \u017cyciu wiecznemu pokonanego, to przegrana w zmaganiach z szatanem jest natomiast r\u00f3wnoznaczna z ca\u0142kowit\u0105 kl\u0119sk\u0105 cz\u0142owieka w perspektywie wieczno\u015bci[13]<\/a>. O ile pogl\u0105dy Chel\u010dickiego, dotycz\u0105ce kondycji ludzkiej, nie odbiegaj\u0105 od standard\u00f3w typowego dla \u015aredniowiecza sposobu my\u015blenia, o tyle jego wyra\u017any sprzeciw odno\u015bnie wszelkich przejaw\u00f3w przemocy – by\u0142 w tej epoce niezwyk\u0142y. Najlepszym dowodem na to s\u0105 przytoczone wy\u017cej s\u0142owa Jana Roh\u00e1\u010da z Dub\u00e9. Patrz\u0105c na burzliwy okres wojen husyckich wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce to pogl\u0105dy Roh\u00e1\u010da, a nie Chel\u010dickiego bardziej trafia\u0142y wsp\u00f3\u0142czesnym do przekonania. Dla olbrzymiej wi\u0119kszo\u015bci husyt\u00f3w walka zbrojna by\u0142a czym\u015b oczywistym i powszechnie akceptowanym. Natomiast Chel\u010dicki walk\u0119 przeciwko cia\u0142u i krwi, rozumian\u0105 jako wyst\u0105pienie zbrojne przeciwko drugiemu cz\u0142owiekowi, zdecydowanie odrzuca\u0142[14]<\/a>. Czech uwa\u017ca\u0142, i\u017c najbardziej podatne na oddzia\u0142ywanie szatana jest ludzkie cia\u0142o. Jest ono wed\u0142ug Piotra siedliskiem wszelkich mo\u017cliwych grzech\u00f3w[15]<\/a>. W zwi\u0105zku z tym wed\u0142ug Chel\u010dickiego walk\u0119 przeciwko cia\u0142u prowadzi\u0107 nale\u017cy na p\u0142aszczy\u017anie duchowej[16]<\/a>. Ta pobie\u017cna analiza nie dotyczy wszystkich aspekt\u00f3w traktatu O boji<\/em> duhovn\u00edm<\/em>. Skoncentrowa\u0142em si\u0119 tylko na tych w\u0105tkach, kt\u00f3re bezpo\u015brednio koresponduj\u0105 z tematem.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Traktat O c\u00edrkvi svat\u00e9<\/em> powsta\u0142 na pocz\u0105tku lat dwudziestych XV wieku[17]<\/a>. Chel\u010dicki kre\u015bli w nim zarys swoich pogl\u0105d\u00f3w na tripartitio<\/em>. Problematyka spo\u0142eczna zajmuje poczesne miejsce w jego tw\u00f3rczo\u015bci. Szczeg\u00f3lnie interesuje go kwestia tr\u00f3jpodzia\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa. Chel\u010dicki patrzy na spo\u0142ecze\u0144stwo przez pryzmat religii. Rozpoczyna sw\u00f3j traktat od zdefiniowania poj\u0119cia Ko\u015bcio\u0142a \u015awi\u0119tego. Wg Piotra\u00a0 Chel\u010dickiego Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119ty to grono wiernych wybranych i powo\u0142anych do zbawienia[18]<\/a>. Mamy tu wi\u0119c do czynienia z koncepcj\u0105 predestynacji. Jest to wyra\u017ane wyobra\u017cenie, w kt\u00f3rym wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa czynnik metafizyczny. W jego uj\u0119ciu mamy do czynienia wr\u0119cz z wizj\u0105 Kr\u00f3lestwa Niebieskiego. Autor w kr\u00f3tkim tek\u015bcie zwraca uwag\u0119 na istnienie w spo\u0142ecze\u0144stwie trzech stan\u00f3w: ksi\u0119\u017cy, rycerzy i posp\u00f3lstwa utrzymuj\u0105cego si\u0119 w\u0142asn\u0105 prac\u0105[19]<\/a>. Wed\u0142ug Chel\u010dickiego ksi\u0119\u017ca b\u0142\u0119dnie uto\u017csamiaj\u0105 tr\u00f3jpodzia\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa z Ko\u015bcio\u0142em \u015awi\u0119tym. Piotr wskazuje na to, \u017ce B\u00f3g nie da\u0142 aposto\u0142om w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej nad Ko\u015bcio\u0142em[20]<\/a>. Wspominaj\u0105c o w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej ma oczywi\u015bcie na my\u015bli ziemski wymiar w\u0142adzy. Wed\u0142ug Chel\u010dickiego Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119ty nie jest bytem politycznym kieruj\u0105cym si\u0119 ludzkimi prawami. Instytucja ta w boskim zamy\u015ble nie dysponuje r\u00f3wnie\u017c katami czy siepaczami, co jest charakterystyczne dla w\u0142adzy \u015bwieckiej[21]<\/a>. Czeski my\u015bliciel wyra\u017anie wskazuje na duchowy charakter Ko\u015bcio\u0142a i taki\u017c sam charakter jego w\u0142adzy[22]<\/a>. Opisuj\u0105c tripartitio <\/em>unaocznia Chel\u010dicki jego g\u0142\u0119bok\u0105 niesprawiedliwo\u015b\u0107. Spo\u0142ecze\u0144stwo podzielone na trzy stany, uto\u017csamiane przez duchowie\u0144stwo rzymskie z Ko\u015bcio\u0142em \u015awi\u0119tym, jest w rzeczywisto\u015bci organizmem chorym, opartym na niesprawiedliwo\u015bci i rabunku. Wyst\u0119puj\u0105 tutaj dwa uprzywilejowane stany: duchowie\u0144stwo i Najlepiej rycerstwo. Trzeci stan, kt\u00f3ry najtrafniej mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako ludzi pracy, jest zobligowany do utrzymywania dw\u00f3ch wy\u017cszych warstw. Chel\u010dicki bardzo surowo ocenia post\u0119powanie ksi\u0119\u017cy. Twierdzi on, \u017ce ich wysi\u0142ki koncentruj\u0105 si\u0119 przede wszystkim na uciskaniu najubo\u017cszych [23]<\/a>. R\u00f3wnie krytycznie Piotr ocenia pan\u00f3w \u015bwieckich[24]<\/a>. Powy\u017cszy system rozpatrywany tylko i wy\u0142\u0105cznie na p\u0142aszczy\u017anie spo\u0142ecznej, wydaje si\u0119 by\u0107 nie do przyj\u0119cia. <\/span><\/p>\n Chel\u010dicki nie tylko krytykuje niesprawiedliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 tripartitio. <\/em>Wykazuje on r\u00f3wnie\u017c, i\u017c nieporozumieniem jest uto\u017csamianie tr\u00f3jpodzia\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa z Ko\u015bcio\u0142em \u015awi\u0119tym[25]<\/a>. Chel\u010dicki w swej krytyce zastanego porz\u0105dku odwo\u0142uje si\u0119 do nast\u0119puj\u0105cych s\u0142\u00f3w \u015bw. Paw\u0142a: \u201ePodobnie jak jedno jest cia\u0142o, cho\u0107 sk\u0142ada si\u0119 z wielu cz\u0142onk\u00f3w, a wszystkie, mimo i\u017c s\u0105 liczne, stanowi\u0105 jedno cia\u0142o, tak te\u017c jest z Chrystusem. Wszyscy\u015bmy bowiem w jednym Duchu zostali ochrzczeni, [aby stanowi\u0107] jedno cia\u0142o: czy to \u017bydzi, czy Grecy, czy to niewolnicy, czy wolni. Wszyscy\u015bmy te\u017c zostali napojeni jednym Duchem. Cia\u0142o bowiem to nie jeden cz\u0142onek, lecz liczne [cz\u0142onki].\u201d[26]<\/a> Pomimo krytyki niesprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej wynikaj\u0105cej z tr\u00f3jpodzia\u0142u to nie ona jest najwi\u0119kszym problemem dla Chel\u010dickiego. Piotr nie mo\u017ce zaakceptowa\u0107 tego, \u017ce przez upowszechnienie si\u0119 w\u015br\u00f3d chrze\u015bcijan tripartitio, <\/em>wdar\u0142o si\u0119 do wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcija\u0144skiej poga\u0144stwo[27]<\/a>. Fakt ska\u017cenia wiary chrze\u015bcija\u0144skiej przez poga\u0144ski system spo\u0142eczny jest dla Chel\u010dickiego nie do przyj\u0119cia. Traktat O c\u00edrkvi svat\u00e9<\/em> zosta\u0142 okre\u015blony przez Wojciecha Iwa\u0144czaka jako konspekt pogl\u0105d\u00f3w Chel\u010dickiego na tripartitio[28]<\/a>. <\/em>Ze wzgl\u0119du na zwi\u0119z\u0142o\u015b\u0107 tego tekstu pogl\u0105d ten wydaje si\u0119 s\u0142uszny. Pojawiaj\u0105 si\u0119 w nim motywy i w\u0105tki, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 towarzyszy\u0107 Chel\u010dickiemu w dalszych etapach jego tw\u00f3rczo\u015bci. Fakt, i\u017c autor w pocz\u0105tkowym okresie swej dzia\u0142alno\u015bci pisarskiej zaj\u0105\u0142 si\u0119 kwesti\u0105 tr\u00f3jpodzia\u0142u i nieprawid\u0142owo\u015bci wyst\u0119puj\u0105cych w Ko\u015bciele, zdaje si\u0119 \u015bwiadczy\u0107 o tym, \u017ce problematyka ta by\u0142a mu niezwykle bliska. <\/span><\/p>\n W kontek\u015bcie omawianych przeze mnie pogl\u0105d\u00f3w Chel\u010dickiego nale\u017cy wspomnie\u0107 o postaci Tomasza ze \u0160t\u00edtnego. \u017by\u0142 on na prze\u0142omie XIV i XV wieku[29]<\/a>. Tomasz jest autorem koncepcji aprobuj\u0105cej tripartitio<\/em>. Dokona\u0142 tego w dw\u00f3ch dzie\u0142ach. Pierwsze z nich nosi tytu\u0142 Zjeven\u00ed svat\u00e9 Brigity<\/em>. O ile ten tekst jest zarysem interesuj\u0105cej autora problematyki, o tyle drugi tekst zatytu\u0142owany O<\/em> p\u0159irovn\u00e1n\u00ed dev\u00edti lidsk\u00fdch stav\u016f k dev\u00edti k\u016fr\u016f and\u0115lsk\u00fdm<\/em> stanowi wyczerpuj\u0105ce i pe\u0142ne om\u00f3wienie problemu. Mamy tu wi\u0119c sytuacj\u0119 analogiczn\u0105 do sytuacji Chel\u010dickiego. Kolejnymi cechami wsp\u00f3lnymi \u0142\u0105cz\u0105cymi obu my\u015blicieli jest zar\u00f3wno brak uko\u0144czenia przez niech wy\u017cszych studi\u00f3w jak i tworzenie swych dzie\u0142 w j\u0119zyku czeskim. Dzieli ich natomiast sprawa zasadnicza. Mam oczywi\u015bcie na my\u015bli zgo\u0142a odmienny stosunek do tripartitio.<\/em> O <\/em>ile Tomasz stworzy\u0142 pozytywn\u0105 koncepcj\u0119 tr\u00f3jpodzia\u0142u, to Chel\u010dicki w\u0142o\u017cy\u0142 bardzo du\u017co energii, zaanga\u017cowania i pasji tw\u00f3rczej w to \u017ceby t\u0105 koncepcj\u0119 obali\u0107 wykazuj\u0105c jej b\u0142\u0119dy, nie\u015bcis\u0142o\u015b\u0107 i niesp\u00f3jno\u015b\u0107. (cdn).<\/strong><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Jakoubek<\/span><\/p>\n [1]<\/a> Petr Chel\u010dicki, Drobn\u0115 spisy, <\/em>s. 14;<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> A. Paner, op. cit., <\/em>s. 161;<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> Cytat przytaczam za: Boubin J, op. cit.,<\/em> s.74: prawdy bo\u017eie a jeho svat\u00e9ho z\u00e1kona \u0161\u00ed\u0159iti a h\u00e1jitii me\u010dem, jako\u017e to na k\u0159est\u2019ansk\u00e9ho rytie\u0159e slu\u0161\u00ed. Neb ka\u017ed\u00fd k\u0159est\u2019ansk\u00fd ryt\u00ed\u0159 na to jest p\u00e1s vzal a me\u010dem se op\u00e1sal, aby pravdu bo\u017eie \u0161\u00ed\u0159il a jeho svat\u00e9 u\u010deni velebil a ne\u0159\u00e1dy Antikristovy tupil, co\u017e by najd\u00e1le mohl<\/em>;<\/p>\n<\/div>\n [4]<\/a> Petr Chel\u010dick\u00fd, Drobn\u00e9 spisy,<\/em> s. 13;<\/p>\n<\/div>\n [5]<\/a> Cytat ten przytaczam w ca\u0142o\u015bci, poniewa\u017c jest on nieodzowny dla zrozumienia pogl\u0105d\u00f3w Chel\u010dickiego w kwestii przemocy;<\/p>\n<\/div>\n [6]<\/a> Ef 6, 10-20;<\/p>\n<\/div>\n [7]<\/a> Petr Chel\u010dick\u00fd, Drobn\u00e9 spisy, <\/em>s. 28;<\/p>\n<\/div>\n [8]<\/a> ibidem, <\/em>ss. 28-29: \u201e\u2026\u010dlov\u0115k jest mdl\u00e1 v\u0115c, nemocn\u00e1 a hl\u00fap\u00e1\u2026\u201d;<\/p>\n<\/div>\n [9]<\/a> ibidem, s<\/em>s. 28-29;<\/p>\n<\/div>\n [10]<\/a> ibidem, <\/em>s. 31;<\/p>\n<\/div>\n [11]<\/a> ibidem, <\/em>s. 31;<\/p>\n<\/div>\n [12]<\/a> ibidem, <\/em>s. 31: \u201eAle kto\u017e se oble\u010de v uod\u0115nie bo\u017eie a stoj\u00ed proti chytrosti d\u2019\u00e1blov\u0115, ten bude v\u00edt\u0115zem k spas\u0119 a v nevinnisti se zachov\u00e1 a syn bo\u017e\u00ed d\u00e1 jemu sed\u0115ti s seb\u00fa na sv\u00e9 stolici a d\u00e1 jemu ut\u0115\u0161enie duchovnie\u201d;\u00a0<\/p>\n<\/div>\n [13]<\/a> ibidem, <\/em>s. 31;<\/p>\n<\/div>\n [14]<\/a> ibidem, <\/em>ss. 32-33;.<\/p>\n<\/div>\n [15]<\/a> ibidem, <\/em>s. 34;<\/p>\n<\/div>\n [16]<\/a> ibidem, <\/em>s. 34;<\/p>\n<\/div>\n [17]<\/a> W. Iwa\u0144czak,\u00a0 Ludzie miecza\u2026, <\/em>s. 112;<\/p>\n<\/div>\n [18]<\/a> Petr Chel\u010dick\u00fd\u2026, <\/em>s. 99; <\/em><\/p>\n<\/div>\n [19]<\/a> ibidem, <\/em>s. 101;<\/p>\n<\/div>\n [20]<\/a> ibidem, <\/em>s. 101;<\/p>\n<\/div>\n [21]<\/a> ibidem,<\/em> s. 101;<\/p>\n<\/div>\n [22]<\/a> ibidem, <\/em>s. 102;<\/p>\n<\/div>\n\n
\n