<\/p>\n
Cz\u0142owiecze\u0144stwo przejawia si\u0119 w nieczystym sumieniu, w l\u0119ku o drugiego, \u015bmiertelnego cz\u0142owieka, jest ono natchnieniem przez innego, natchnieniem a\u017c po ostatnie tchnienie.<\/span><\/p>\n Filozofia Levinasa znajduje si\u0119 w drodze, jest filozofi\u0105 krocz\u0105c\u0105 a ka\u017cdy kolejny krok wynika z poprzedniego, co powoduje niemo\u017cliwo\u015b\u0107 zrozumienia najdojrzalszego etapu jego my\u015bli bez analizy etap\u00f3w poprzednich, bez badania i o\u015bwietlania \u015blad\u00f3w. Levinas zmierza\u0142 do tajemnicy Dobra, zg\u0142\u0119biaj\u0105c po drodze cud czasu i niezwyk\u0142o\u015b\u0107 relacji z drugim cz\u0142owiekiem. Aby m\u00f3c zrozumie\u0107 Levinasowskie poj\u0119cie Drugiego (Innego)<\/strong> nale\u017cy u\u015bwiadomi\u0107 sobie ewolucj\u0119 jego koncepcji podmiotowo\u015bci i relacji mi\u0119dzypodmiotowych.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Zarysowuj\u0105 si\u0119 tu trzy etapy. W pierwszym etapie <\/strong>(\u201eCzas i to, co inne\u201d) Levinas podkre\u015bla wszechw\u0142adne i obezw\u0142adniaj\u0105ce panowanie istnienia bezosobowego, anonimowego (\u201eil y a\u201d). Z niego, jak z oboj\u0119tnego t\u0142a, wy\u0142ania si\u0119 podmiot, a czyni to poprzez identyfikacj\u0119 z w\u0142asn\u0105 egzystencj\u0105 (moment hipostazy), poprzez bycie sob\u0105, zwi\u0105zanie z sob\u0105 i odpowiedzialno\u015b\u0107 za siebie. Taki podmiot jest jedno\u015bci\u0105 z w\u0142asnym istnieniem, jest \u201ez sob\u0105\u201d, zamkni\u0119ty w swej samotno\u015bci i materialno\u015bci. Drugi cz\u0142owiek jest dla niego ocaleniem przed tragedi\u0105 samotno\u015bci, jest wyczekiwanym, kt\u00f3ry ma nadej\u015b\u0107 w przysz\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n \u00a0W drugim etapie <\/strong>(\u201eCa\u0142o\u015b\u0107 i niesko\u0144czono\u015b\u0107\u201d) Levinas wychodzi od bytu (odr\u00f3\u017cnionego od Heideggerowskiego bycia) i podkre\u015bla, \u017ce identyczno\u015b\u0107 ze sob\u0105, opisana tu poprzez separacj\u0119, dokonuje si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie cz\u0142owieka, \u017ce podmiot (Ten Sam) staje si\u0119 w ci\u0105g\u0142ym procesie identyfikacji. Mamy tutaj do czynienia z podmiotem \u201edla siebie\u201d, z podmiotem posiadaj\u0105cym i u\u017cywaj\u0105cym, dla kt\u00f3rego inny cz\u0142owiek, obecny w tera\u017aniejszo\u015bci, jest warunkiem w\u0142asnego stawania si\u0119 i identyfikacji. Od momentu nawiedzenia przez twarz Drugiego, podmiot staje si\u0119 za niego odpowiedzialny.<\/span><\/p>\n W trzecim etapie <\/strong>(\u201eInaczej ni\u017c by\u0107 lub ponad istot\u0105\u201d) pojawia si\u0119 u Levinasa poj\u0119cie zast\u0105pienia. Podmiot poza istot\u0105 i posiadaniem, podmiot jako \u201einny w ja\u201d, powstaje poprzez pozbycie si\u0119 swej identyczno\u015bci, wyzbycie si\u0119 wszystkiego, co swoje, powstaje dla drugiego cz\u0142owieka. Jednak ten Drugi nie sprawuje ju\u017c wobec niego funkcji pozytywnej, nie scala go ani nie ocala, nie warunkuje jego stawania si\u0119 ani identyfikacji, lecz rozbija go(pozbawia ca\u0142o\u015bci), jest \u017ar\u00f3d\u0142em jego cierpienia i obsesji. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za niego stanowi zarazem o samej podmiotowo\u015bci takiego cierpi\u0105cego podmiotu \u2013 w nieogarnionej przesz\u0142o\u015bci wybranego przez Dobro do dobroci.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Poj\u0119cie i rola innego (drugiego) w kolejnych trzech stadiach Levinasowskiej filozofii, splata si\u0119 \u015bci\u015ble z rozwojem jego koncepcji podmiotowo\u015bci.<\/span><\/p>\n Prototypem, czy wzorem relacji z innym cz\u0142owiekiem jest dla Levinasa spotkanie z inno\u015bci\u0105 \u015bmierci<\/span>. Istnienie \u015bmierci jest uczynione z inno\u015bci a inno\u015b\u0107 jest konieczna do wyj\u015bcia z samotno\u015bci, z niewoli w\u0142asnego bycia; jednak \u015bmier\u0107, rozwi\u0105zuj\u0105c tragedi\u0119 samotno\u015bci podmiotu, (czyli jego zwi\u0105zanie z w\u0142asnym byciem), unicestwia jego samego. Mo\u017cliwo\u015bci\u0105 przekroczenia samotno\u015bci bez utraty swojej podmiotowo\u015bci, spotkania si\u0119 z transcendencj\u0105 i zarazem istnienia dalej, jest wed\u0142ug Levinasa \u2013 i tej idei pozostaje on wierny a\u017c do ko\u0144ca swej filozoficznej drogi \u2013 relacja (twarz\u0105 w twarz) z drugim cz\u0142owiekiem (spotkanie twarzy). Wobec niego tak samo jak wobec \u015bmierci podmiot nie mo\u017ce nic m\u00f3c, jest niemoc\u0105, ca\u0142kowit\u0105 bierno\u015bci\u0105 przyjmowania inno\u015bci, jednak (r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy inno\u015bci\u0105 \u015bmierci a inno\u015bci\u0105 drugiego cz\u0142owieka tkwi w czasie) spotkanie z inno\u015bci\u0105 drugiego cz\u0142owieka umo\u017cliwia relacj\u0119 z przysz\u0142o\u015bci\u0105, podczas gdy relacja z, otwieraj\u0105c\u0105 si\u0119 jak przepa\u015b\u0107, przysz\u0142o\u015bci\u0105 \u015bmierci nie jest mo\u017cliwa (inno\u015b\u0107 \u015bmierci polega na radykalnej inno\u015bci czasu: czas podmiotu nie jest czasem \u015bmierci i na odwr\u00f3t; co r\u00f3wna\u0142oby si\u0119 stwierdzeniu, \u017ce dop\u00f3ki my jeste\u015bmy nie ma \u015bmierci, a odk\u0105d jest \u015bmier\u0107 nie ma ju\u017c nas).<\/span><\/p>\n Ten drugi cz\u0142owiek to inny przyj\u0119ty przeze mnie (wzi\u0119ty na siebie). Jego osobowa inno\u015b\u0107 jest przysz\u0142o\u015bci\u0105, jest osadzona w inno\u015bci czasu, poza tera\u017aniejszo\u015bci\u0105 \u015bwiadomo\u015bci. Jest on tym, kim ja nie jestem, jest kim\u015b innym ni\u017c ja. Relacja z nim nie jest wzajemna. Levinas uwa\u017ca, \u017ce wzajemno\u015b\u0107 niszczy inno\u015b\u0107, dlatego twierdzi, \u017ce prawdziwa relacja mi\u0119dzyludzka (mi\u0119dzypodmiotowa) jest asymetryczna<\/span>.<\/span><\/p>\n W pierwszym etapie filozofii Levinasa relacja z drugim urzeczywistnia si\u0119 pod postaci\u0105 relacji z kobieco\u015bci\u0105 i z synem. Cz\u0142owiek staje si\u0119 bardziej cz\u0142owiekiem, gdy wychyla si\u0119 ku ich inno\u015bci.<\/span><\/p>\n Ten drugi (inny) cz\u0142owiek najpierw objawia si\u0119 Levinasowi jako kobieta. Inno\u015b\u0107 polega tu na r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy kobiet\u0105 a m\u0119\u017cczyzn\u0105, na rzeczywisto\u015bci mnogiej. Kobieco\u015b\u0107 nie jest dla Levinasa poznawalna, jest nieprzewidywaln\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105, tajemnic\u0105 inno\u015bci przejawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 we wstydzie, czyli w skryto\u015bci i mroku. Si\u0142\u0105 kobieco\u015bci jest jej tajemnicza inno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n Jednak mi\u0142o\u015b\u0107 erotyczna, mimo i\u017c wymaga inno\u015bci i j\u0105 podkre\u015bla, cho\u0107 burzy tragiczn\u0105 samotno\u015b\u0107 cz\u0142owieka, niesie ze sob\u0105, zdaniem Levinasa, zagro\u017cenie mo\u017cliwo\u015bci\u0105 fatalnego powrotu podmiotu do siebie samego, niebezpiecze\u0144stwo zapanowania jednej osoby nad drug\u0105.<\/span><\/p>\n Rozwi\u0105zanie tragedii samotno\u015bci i materialno\u015bci, zwyci\u0119stwo nad \u015bmierci\u0105 upatruje Levinas w fakcie ojcostwa. Uwa\u017ca, \u017ce p\u0142odno\u015b\u0107 otwiera nowy wymiar transcendencji i inno\u015bci, w kt\u00f3rym dokonuje si\u0119 definitywne przekre\u015blenie samotno\u015bci podmiotu. Inno\u015b\u0107 dziecka (syna) oddzielona jest od swego rodzica przepa\u015bci\u0105 czasu, relacja z nim nie dokonuje si\u0119 w tera\u017aniejszo\u015bci, czy r\u00f3wnoczesno\u015bci, jak w przypadku relacji erotycznej. W swoim dziecku cz\u0142owiek jest innym (drugim) sob\u0105. Jest to istnienie dwoiste, oswobodzone z przywi\u0105zania do siebie samego, wychylone ku tajemnicy przysz\u0142o\u015bci, bycie w sobie nowym, odnowienie si\u0119 w innym cz\u0142owieku, wybawienie przychodz\u0105ce ze strony tego, co osobowo inne, a zarazem nieprzewidywalnie przysz\u0142e.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n W kolejnym etapie ten drugi cz\u0142owiek przedstawia si\u0119 jako Mistrz, Nauczyciel, Pan, a zarazem biblijny potrzebuj\u0105cy, przybysz, sierota i wdowa. Relacja z nim zaczyna si\u0119 od spotkania z jego twarz\u0105. Zdaniem Levinasa twarz – w kt\u00f3rej objawia si\u0119, czy rozb\u0142yska niesko\u0144czono\u015b\u0107, kt\u00f3ra jest \u015bladem Boga – odr\u00f3\u017cnia ludzi od rzeczy, stanowi o niepowtarzalnej identyczno\u015bci cz\u0142owieka, jest widocznym znakiem niewidocznej rzeczywisto\u015bci. W nago\u015bci bezbronnej twarzy, w oczach poddanych przemocy obcego spojrzenia, Levinas odczytuje etyczny zakaz zabijania. Dostrzega w niej op\u00f3r s\u0142abo\u015bci, dwuznaczno\u015b\u0107 oporu i pokusy. Fizyczne zabicie cz\u0142owieka nie daje mo\u017cliwo\u015bci zdobycia czy opanowania jego twarzy. Mo\u017cna unicestwi\u0107 twarz, ale nie mo\u017cna ni\u0105 zaw\u0142adn\u0105\u0107. Zabitego cz\u0142owieka nie spos\u00f3b ju\u017c dosi\u0119gn\u0105\u0107 nawet przemoc\u0105.<\/span><\/p>\n Inny cz\u0142owiek m\u00f3wi do mnie swoj\u0105 twarz\u0105, wyra\u017ca si\u0119, ukazuje si\u0119 m\u00f3wi\u0105c siebie do mnie i prawda tej etycznej mowy sprzeciwia si\u0119 mojej spontanicznej wolno\u015bci. Dla Levinasa prawda spe\u0142nia si\u0119 w rozmowie mi\u0119dzy lud\u017ami, w relacji mi\u0119dzypodmiotowej. Jej inicjatywa (tak samo jak inicjatywa relacji) wyp\u0142ywa jednak od drugiego cz\u0142owieka \u2013 to on ostatecznie jest \u017ar\u00f3d\u0142em prawdy, to on chce ukaza\u0107 mi siebie, zwracaj\u0105c do mnie sw\u0105 m\u00f3wi\u0105c\u0105 twarz i jego objawienie jest odwr\u00f3ceniem obiektywizuj\u0105cego poznania. Nie mog\u0119 (jako Ten Sam) posiada\u0107 prawdy w postaci dok\u0142adnej odpowiednio\u015bci, bo objawiaj\u0105cy mi si\u0119 drugi cz\u0142owiek niesko\u0144czenie przewy\u017csza t\u0119 ide\u0119 siebie, kt\u00f3r\u0105 we mnie wzbudzi\u0142. Prawda polega tutaj na etycznej przemianie cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie pozwala byciu pozosta\u0107 takim, jakim ono jest. (Taka prawda, jako wi\u0119\u017a mi\u0119dzy niezale\u017cnymi, odseparowanymi, samowystarczalnymi bytami, przybiera posta\u0107 pragnienia). Inny cz\u0142owiek przychodzi do mnie z zewn\u0105trz i z wysoko\u015bci, z wymiaru idealno\u015bci, zwraca si\u0119 do mnie ze swoim nauczaj\u0105cym, a wr\u0119cz nakazuj\u0105cym s\u0142owem, kt\u00f3re ma mi uprzyst\u0119pni\u0107 zrozumienie \u015bwiata. Jako m\u00f3j Mistrz, s\u0119dzia czy te\u017c wzbudzaj\u0105cy szacunek Pan, jako stoj\u0105cy wy\u017cej ode mnie a bli\u017cej Boga, ma on by\u0107 pomostem pomi\u0119dzy mn\u0105 a \u015bwiatem. S\u0142owo, kt\u00f3re kieruje do mnie drugi cz\u0142owiek ma by\u0107, zdaniem Levinasa, warunkiem zrozumia\u0142o\u015bci, sensowno\u015bci tego \u015bwiata. Ono, jako pierwsza prawda, jako s\u0142owo honoru ofiarowuje mi \u015bwiat, powstrzymuj\u0105c moje w\u0105tpienie. Towarzyszy mu bowiem \u017cywa obecno\u015b\u0107 twarzy drugiego cz\u0142owieka, jako gwarancja prawdom\u00f3wno\u015bci.<\/span><\/p>\n Obecno\u015b\u0107 drugiego cz\u0142owieka pozwala mi rozpozna\u0107 w\u0142asn\u0105 niedoskona\u0142o\u015b\u0107 i zdolno\u015b\u0107 do morderstwa, do zbrodni<\/span>. On kwestionuje, zawstydza, ogranicza moj\u0105 egoistyczn\u0105 wolno\u015b\u0107 i budzi we mnie \u015bwiadomo\u015b\u0107 moraln\u0105. Zdaniem Levinasa, sumienie jest efektem spotkania z drugim cz\u0142owiekiem, ukazuje si\u0119 jako niemoc w\u0142asnej mocy, jako negacja negacji, jako niemo\u017cliwo\u015b\u0107 bezgranicznej wolno\u015bci, oraz niemo\u017cliwo\u015b\u0107 zabicia, zaw\u0142adni\u0119cia i posiadania jego m\u00f3wi\u0105cej twarzy. L\u0119kliwa troska o niego staje si\u0119 motywacj\u0105 do bycia dobrym. Zakaz skrzywdzenia go przemienia si\u0119 w nakaz ofiarnej troski o niego w zapomnieniu o sobie i w zaprzepaszczeniu siebie.<\/span><\/p>\n \u00a0Drugi cz\u0142owiek rozliczaj\u0105c mnie z mojej wolno\u015bci, uczy mnie wolno\u015bci odpowiedzialnej<\/span>, kt\u00f3ra nie mo\u017ce zamkn\u0105\u0107 si\u0119 w sobie samej, bo nie wystarcza sobie samej, bo nie jest dla siebie, lecz jest wolno\u015bci\u0105 coraz wi\u0119kszego, niesko\u0144czonego kwestionowania siebie.<\/span><\/p>\n Levinas odrzuca wolno\u015b\u0107, poj\u0119t\u0105 jako spontaniczno\u015b\u0107 ze wzgl\u0119du na to, \u017ce jest ona zagro\u017ceniem, mo\u017cliwo\u015bci\u0105 z\u0142a i uznaje, \u017ce cz\u0142owiek zaczyna szuka\u0107 swej ostatecznej rzeczywisto\u015bci, swej prawdziwej wolno\u015bci od podporz\u0105dkowania si\u0119 nakazowi s\u0142u\u017cby drugiemu cz\u0142owiekowi. Ta przemiana wolno\u015bci zaczyna si\u0119 od zawstydzenia w\u0142asn\u0105 zdolno\u015bci\u0105 do przemocy i do zbrodni (tym, \u017ce jej spontaniczno\u015b\u0107 jest w stanie morderczo dosi\u0119gn\u0105\u0107 drugiego cz\u0142owieka). Zdaniem Levinasa wolno\u015b\u0107 nie jest naga (absolutna), lecz jest nadana przez drugiego cz\u0142owieka i tylko on mo\u017ce j\u0105 usprawiedliwi\u0107. Levinasowska wolno\u015b\u0107 jest odpowiedzialno\u015bci\u0105 za drugiego cz\u0142owieka.<\/span><\/p>\n \u00a0Drugi cz\u0142owiek wzywa mnie do odpowiedzi, do wyboru pomi\u0119dzy zamkni\u0119ciem w swym egoizmie, a otwarciem si\u0119 na jego inno\u015b\u0107, na jego skarg\u0119, na jego milcz\u0105cy krzyk. Ten moment decyzji jest chwil\u0105 wielko\u015bci i godno\u015bci podmiotu jako wolnego bytu.<\/span><\/p>\n Drugi jest przeszkod\u0105 dla podmiotowego egoizmu (i wyp\u0142ywaj\u0105cej z niego beztroskiej wolno\u015bci), uniemo\u017cliwia mu powr\u00f3t do siebie. Jego naga twarz wzbudza w podmiocie pragnienie wspania\u0142omy\u015blnego, bezinteresownego ofiarowania mu w\u0142asnego bytu (wszystkiego, co sam posiada), do uczynienia daru z przedmiotu swego dotychczasowego u\u017cywania. Levinas uwa\u017ca, \u017ce w ten spos\u00f3b cz\u0142owiek zostaje niejako dany sobie samemu, realizuje siebie samego jako byt powo\u0142any do dobroci i odpowiedzialno\u015bci, otrzymuje od drugiego cz\u0142owieka sens, kierunek i cel w\u0142asnego \u017cycia.( Mistrz d\u017awiga swego ucznia wzwy\u017c, ku prawdziwemu cz\u0142owiecze\u0144stwu, uczy go jego cz\u0142owiecze\u0144stwa, nakazuje mu by\u0107 cz\u0142owiekiem). Odt\u0105d odleg\u0142o\u015b\u0107 czasu, jaka mnie dzieli od \u015bmierci mo\u017ce zosta\u0107 wype\u0142niona dobroci\u0105 i odpowiedzialno\u015bci\u0105 wobec niego. To on poucza mnie o \u015bwiecie, pokazuje mi, kim naprawd\u0119 jestem i wreszcie, na skutek apelu, z jakim zwraca si\u0119 do mnie, sprawia, \u017ce ofiarowuj\u0119 mu posiadany przez siebie \u015bwiat. W naszej rozmowie \u015bwiat staje si\u0119 wzajemnym darem.<\/span><\/p>\n Pomi\u0119dzy mn\u0105 a innym zachodzi istotowa nier\u00f3wno\u015b\u0107.<\/strong> On jest wy\u017cej ni\u017c ja, jest Mistrzem i Nauczycielem, w wyniku swej inno\u015bci jest niesko\u0144czenie ode mnie oddalony, transcendentny. Aktem swojej wolno\u015bci mog\u0119 jedynie odpowiedzie\u0107 na jego wezwanie i jego nauk\u0119, pos\u0142usznie przyj\u0105\u0107 jego s\u0142owo, wzgl\u0119dnie je odrzuci\u0107. Moja wolno\u015b\u0107 nie ustanawia, lecz s\u0142ucha i ewentualnie jest pos\u0142uszna. Levinas chce ukaza\u0107 dobro\u0107 wolno\u015bci odpowiadaj\u0105cej na wezwanie, dobro\u0107 nieskr\u0119powanej odpowiedzialno\u015bci.<\/span><\/p>\n Jednak ten drugi, wy\u017cszy ode mnie, jest zarazem ode mnie ni\u017cszy, s\u0142abszy (jest biblijnym potrzebuj\u0105cym, ubogim, przybyszem, sierot\u0105 i wdow\u0105)<\/span>. Jego inno\u015b\u0107 polega na tym, \u017ce b\u0119d\u0105c ode mnie wa\u017cniejszym, jest zarazem ubogi i nagi, \u017ce potrzebuje nakarmienia i okrycia. Ukazuje mi si\u0119 w ca\u0142ej swojej wielko\u015bci i w ca\u0142ej swojej n\u0119dzy. Jego wstrz\u0105saj\u0105ce spojrzenie, zakazuj\u0105c zabija\u0107, wzywa mnie do dobroci, wymaga pos\u0142usze\u0144stwa i zarazem prosi o pomoc. Jego pro\u015bba jest wymaganiem, jego bieda i n\u0119dza s\u0105 jego bogactwem. Prosz\u0105c mnie o pomoc, wy\u015bwiadcza mi \u0142ask\u0119, daje mi szans\u0119 stania si\u0119 pe\u0142nym cz\u0142owiekiem. Odmawiaj\u0105c mu poni\u017cy\u0142bym samego siebie, zada\u0142bym gwa\u0142t w\u0142asnej dobroci, stanowi\u0105cej fundament cz\u0142owiecze\u0144stwa \u2013 rosn\u0105cego w dawaniu.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n W trzecim etapie filozofii <\/strong>Levinasa ten inny jest uto\u017csamiony z prze\u015bladowanym, wykorzenionym, pozbawionym ojczyzny bli\u017anim. Jest on jednocze\u015bnie niechciany i upragniony, nieodparcie nawiedza podmiot i wstrz\u0105sa nim, zmuszaj\u0105c do nieoboj\u0119tno\u015bci, szokuje, wzbudza poczucie niewybaczalnej niezawinionej winy, dr\u0105\u017c\u0105cy wyrzut sumienia. Objawia si\u0119 jako twarz, kt\u00f3ra zanika i przemija, nawiedza z niesko\u0144czonej przesz\u0142o\u015bci, jako \u015blad samej siebie (\u015blad niesko\u0144czono\u015bci). Odpowiedzialno\u015b\u0107 za niego radykalizuje si\u0119 a\u017c do obsesji. Relacja z nim przybiera form\u0119 zast\u0105pienia. W g\u0142\u0119bi siebie cz\u0142owiek znajduje obsesj\u0119 innego cz\u0142owieka, kt\u00f3rego nosi w sobie jeszcze zanim go spotka, zanim go zobaczy, kt\u00f3remu jest ca\u0142kowicie ofiarowany, oddany (bez zatrzymania czegokolwiek dla siebie), od razu w niesko\u0144czonej przesz\u0142o\u015bci naznaczony, wybrany do odpowiedzialno\u015bci za niego, od zawsze zaw\u0142aszczony przez Dobro. Przewaga przesz\u0142o\u015bci (ustanawiaj\u0105cej tera\u017aniejszo\u015b\u0107) powoduje zupe\u0142n\u0105 niemoc podmiotu, jego ca\u0142kowit\u0105 bierno\u015b\u0107. Jest on odkryty, otwarty, wystawiony na drugiego przez swoj\u0105 podatno\u015b\u0107 na zranienie i wstrz\u0105s, jest przez niego prze\u015bladowany, ujarzmiony i ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 nawet za to prze\u015bladowanie (bierze odpowiedzialno\u015b\u0107 za swego krzywdziciela), cierpi dla niego i przez niego, jest wezwany do postawienia si\u0119 w jego miejsce, do przyj\u0119cia, d\u017awigania jego cierpie\u0144 i jego win, do odczuwania jego b\u00f3lu. Twarz bli\u017aniego, przemijaj\u0105ca, podleg\u0142a \u015bmierci, naga, ods\u0142oni\u0119ta, bezbronna, jest zarazem s\u0119dzi\u0105, przed kt\u00f3rym trzeba odpowiedzie\u0107, i stron\u0105, za kt\u00f3r\u0105 trzeba odpowiedzie\u0107. Ta odpowiedzialno\u015b\u0107 wzrasta w miar\u0119 jej podejmowania i spe\u0142niania. Istot\u0105 zmys\u0142owego, podatnego na zranienie podmiotu jest pasja, bycie dla innego cz\u0142owieka a\u017c po m\u0119cze\u0144stwo i \u015bmier\u0107. Odnajduje on siebie wtedy, gdy siebie traci, gdy wbrew swojej woli oddaje siebie innemu. Podmiotowo\u015b\u0107 zawi\u0105zuje si\u0119 w umieraniu dla drugiego. By\u0107 cz\u0142owiekiem to, dla Levinasa, wyj\u015b\u0107 poza sw\u0105 subiektywno\u015b\u0107 ku innemu podmiotowi, by\u0107 zdolnym umrze\u0107 za niego, zatraci\u0107 w nim swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, sta\u0107 si\u0119 jego zast\u0119pc\u0105, zak\u0142adnikiem. Levinasowski cz\u0142owiek nie mo\u017ce uciec od w\u0142asnej dobroci, od w\u0142asnej zdolno\u015bci po\u015bwi\u0119cenia siebie, spalenia siebie w ofierze (zabicia siebie dla drugiego cz\u0142owieka). Nast\u0119puje tutaj ca\u0142kowite wywy\u017cszenie drugiego, kt\u00f3ry ma o\u017cywia\u0107 podmiot, nieustannie go niepokoj\u0105c, dotykaj\u0105c i rani\u0105c. Podmiotowo\u015b\u0107 staje si\u0119 w konsekwencji psychoz\u0105, nawiedzeniem, op\u0119taniem odpowiedzialno\u015bci\u0105 za innego cz\u0142owieka, Innym we mnie samym, inno\u015bci\u0105 w to\u017csamo\u015bci, jednym za drugiego, nieustannym usuwaniem siebie, dawaniem, wydaniem siebie innemu, jest to podmiotowo\u015b\u0107 zak\u0142adnika, ofiarowanego, cierpi\u0105cego s\u0142ugi. Inny jest we mnie rozbiciem, samooskar\u017ceniem, wyrzutem sumienia, dr\u0119cz\u0105cym \u015bwiadomo\u015b\u0107 a\u017c do jej otwarcia i rozszczepienia. Ta obsesyjna odpowiedzialno\u015b\u0107 jest podmiotowi nadana przed jego wolno\u015bci\u0105. Taki rozbity, p\u0119kni\u0119ty (wykorzeniony) podmiot staje si\u0119 pustym miejscem, \u015bladem tego, co zosta\u0142o oddane drugiemu, \u015bmierteln\u0105 ran\u0105 po wyrwaniu swego cia\u0142a i swej duszy, ofiarowanych transcendencji, otwart\u0105, bezbronn\u0105 przestrzeni\u0105 obl\u0119\u017con\u0105 przez Boga, istnieje ca\u0142kowicie dla innego i przez innego (t\u0105 absolutn\u0105 inno\u015b\u0107 Levinas odnosi tak\u017ce do Boga, kt\u00f3ry znaczy poprzez twarz drugiego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nawiedza my\u015bl i konkretyzuje si\u0119 w odpowiedzialno\u015bci za drugiego). Drugi cz\u0142owiek jest natchnieniem jego podmiotowo\u015bci, decyduje o sposobie urzeczywistniania si\u0119 jego bytu, tkwi w nim jak cier\u0144, jak ziarno szale\u0144stwa.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n A wi\u0119c drugi cz\u0142owiek jest dla Levinasa najpierw ocaleniem przed samotno\u015bci\u0105, p\u00f3\u017aniej szans\u0105 zbudowania cz\u0142owiecze\u0144stwa, a nast\u0119pnie mo\u017cliwo\u015bci\u0105 realizacji powo\u0142ania do \u015bwi\u0119to\u015bci, kt\u00f3ra spe\u0142nia si\u0119 poprzez cierpienie.<\/span><\/p>\n \u00a0\u00a0<\/p>\n Anna Kami\u0144ska<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Cz\u0142owiecze\u0144stwo przejawia si\u0119 w nieczystym sumieniu, w l\u0119ku o drugiego, \u015bmiertelnego cz\u0142owieka, jest ono natchnieniem przez innego, natchnieniem a\u017c<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-1893","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\n