{"id":1476,"date":"2012-01-09T14:48:24","date_gmt":"2012-01-09T14:48:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=1476"},"modified":"2013-11-02T21:00:37","modified_gmt":"2013-11-02T20:00:37","slug":"husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/","title":{"rendered":"Husycki chiliaizm jako preanarchistyczna ideologia wolno\u015bciowa (1)"},"content":{"rendered":"

Bez w\u0105tpienia anarchizm nie pojawi\u0142 si\u0119 w dziejach ludzko\u015bci w wyniku jakiego\u015b \u201ewielkiego ideologicznego wybuchu\u201d. Jego zaistnienie na szerok\u0105 skal\u0119 w XIX wieku by\u0142o wynikiem d\u0142ugiego procesu historycznego. Spogl\u0105daj\u0105c wstecz na histori\u0119 ostatnich sze\u015bciuset lat, bez wi\u0119kszego trudu mo\u017cemy znale\u017a\u0107 jego antecedencj\u0119. Nale\u017cy jednak zaznaczy\u0107, \u017ce ta konstatacja sama w sobie jest nie satysfakcjonuj\u0105ca. Nale\u017cy oczywi\u015bcie odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do konkretnych przyk\u0142ad\u00f3w, aby zrozumie\u0107 istot\u0119 omawianego zjawiska.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

W tym kontek\u015bcie warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na rewolucj\u0119 husyck\u0105. Bez w\u0105tpienia w XV-wiecznej Europie by\u0142o to wydarzenie bez precedensu. Fakt, \u017ce mi\u0119dzy rokiem 1419 a 1434 tron czeski by\u0142 pusty, jest niezwykle symptomatyczny i stanowi ewenement na skal\u0119 europejsk\u0105. W ramach ruchu husyckiego szybko wykszta\u0142ci\u0142y si\u0119 dwa od\u0142amy. Pierwszy z nich to umiarkowani utrakwi\u015bci. Nazwa pochodzi od ich g\u0142\u00f3wnego postulatu, czyli przyjmowania komunii przez \u015bwieckich pod dwiema postaciami (\u0142ac. sub utraque specie<\/em>). Utrakwistom nie b\u0119d\u0119 tutaj po\u015bwi\u0119ca\u0142 zbyt wiele miejsca. Pragn\u0119 natomiast si\u0119 skoncentrowa\u0107 na radykalnym nurcie husytyzmu, czyli na taborytach. Ich nazwa pochodzi od nazwy obozu wojskowego, nast\u0119pnie w czasie trwania rewolucji przekszta\u0142conego w miasto. Wcze\u015bniej (wiosna 1419 r.) nazwa ta odnosi\u0142a si\u0119 do g\u00f3ry, gdzie w celach modlitewnych gromadzili si\u0119 husyci. W\u0142a\u015bnie u taboryt\u00f3w w pierwszej fazie zaistnia\u0142o zjawisko, o kt\u00f3rym chc\u0119 tutaj szerzej opowiedzie\u0107. Chodzi mianowicie o chiliazm.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Chiliazm w staro\u017cytno\u015bci<\/span><\/h3>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Termin chiliazm jest zaczerpni\u0119ty z j\u0119zyka greckiego. Po grecku chilias<\/em> oznacza tysi\u0105c. \u0141aci\u0144skim odpowiednikiem s\u0142owa chiliazm jest millenaryzm, pochodz\u0105cy od wyraz\u00f3w mille<\/em> anni<\/em>, oznaczaj\u0105cych tysi\u0105clecie. Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 najprostsz\u0105 i pierwotn\u0105 definicj\u0105 – chiliazm to wiara w nastanie tysi\u0105cletniego panowania Chrystusa na ziemi przed ko\u0144cem czas\u00f3w, czyli pomi\u0119dzy zmartwychwstaniem powszechnym a S\u0105dem Ostatecznym. Rozr\u00f3\u017cniamy dwa rodzaje chiliazmu: premillenaryzm i postmillenaryzm Ten pierwszy zak\u0142ada bierne oczekiwanie na ponowne przyj\u015bcie Zbawiciela, b\u0119d\u0105cego jedynym sprawc\u0105 przemiany. W drugiej koncepcji mamy do czynienia z wiar\u0105 w to, \u017ce pojawienie si\u0119 Mesjasza nale\u017cy sprowokowa\u0107 poprzez radykaln\u0105 zmian\u0119 rzeczywisto\u015bci. Pierwsze koncepcje chiliastyczne zrodzi\u0142y si\u0119 w I wieku n.e. w \u015brodowisku judeo-chrze\u015bcija\u0144skim. Pewne w\u0105tki chiliastyczne wida\u0107 r\u00f3wnie\u017c w apokryfach Starego Testamentu<\/em>. Najwa\u017cniejszym \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji dla koncepcji chiliastycznych jest rozdzia\u0142 20. Apokalipsy \u015bw. Jana<\/em>.<\/span><\/p>\n

Koncepcje chiliastyczne pojawi\u0142y si\u0119 w religii chrze\u015bcija\u0144skiej w I wieku n. e. Za tw\u00f3rc\u0119 chiliazmu jest uwa\u017cany Cerynt. \u017by\u0142 on w otoczeniu \u015bw. Jana Aposto\u0142a. Przypisywano mu nawet autorstwo Apokalipsy<\/em>. Cerynt g\u0142osi\u0142, \u017ce po d\u0142ugim czasie przyjdzie Chrystus, by panowa\u0107 na ziemi przez tysi\u0105c lat w ramach tzw. z\u0142otego wieku. W tym czasie grono wybranych mia\u0142o si\u0119 cieszy\u0107 wszelkimi rozkoszami zmys\u0142owymi. Cerynt obok Szymona Maga jest dwukrotnie wymieniany w apokryficznym Li\u015bcie Aposto\u0142\u00f3w<\/em>. Jest on nazwany mianem fa\u0142szywego aposto\u0142a i nieprzyjaciela Chrystusa. Nale\u017cy w\u0105tpi\u0107, \u017ce przyczyn\u0105 negatywnej oceny tej postaci s\u0105 pogl\u0105dy chiliastyczne. Trzeba podkre\u015bli\u0107, i\u017c wielu wybitnych przedstawicieli pierwotnego Ko\u015bcio\u0142a g\u0142osi\u0142o pogl\u0105dy millenarystyczne i nie byli oni z tego powodu pot\u0119piani. Ju\u017c w\u00f3wczas mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o dw\u00f3ch chiliazmach. Obok koncepcji rozwijaj\u0105cych si\u0119 w ramach pierwotnego Ko\u015bcio\u0142a pojawi\u0142 si\u0119 w I wieku n.e. chiliazm heterodoksyjny. Sekt\u0105, w kt\u00f3rej wierzeniach wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y proroctwa chiliastyczne, byli ebionici. Dzia\u0142ali oni na terenie Syrii i Palestyny w I wieku n.e.<\/span><\/p>\n

Koncepcjami chiliastycznymi wykazywali r\u00f3wnie\u017c zainteresowanie Ojcowie Ko\u015bcio\u0142a. Najbardziej znanym z tego grona, o kt\u00f3rym wspomina Euzebiusz z Cezarei, by\u0142 Ireneusz z Lyonu (zm. ok. 202 r. n.e.). Pisa\u0142 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: \u201eW ile dni \u015bwiat zosta\u0142 stworzony, w tyle tysi\u0119cy lat si\u0119 dope\u0142ni. […] Je\u015bli bowiem dzie\u0144 pa\u0144ski jest jak tysi\u0105c lat, za\u015b w sze\u015b\u0107 dni zosta\u0142y wykonane wszelkie rzeczy stworzone, jest oczywiste, \u017ce w sz\u00f3stym tysi\u0105cleciu nast\u0105pi ich dope\u0142nienie.\u201d Jak wynika z przytoczonego cytatu, Ireneusz uwa\u017ca, \u017ce w sz\u00f3stym tysi\u0105cleciu nast\u0105pi dope\u0142nienie dziej\u00f3w \u015bwiata. Po nim wed\u0142ug biskupa Lyonu ma nast\u0105pi\u0107 dzie\u0144 si\u00f3dmy, zdecydowanie inny od poprzednich sze\u015bciu. Sam Ireneusz wyra\u017ca to tak: \u201e(po 3 i p\u00f3\u0142 roku panowania Antychrysta w Jerozolimie) przyjdzie Pan z nieba w chmurach, w chwale Ojca, aby jego samego i tych, kt\u00f3rzy s\u0105 mu pos\u0142uszni wtr\u0105ci\u0107 w otch\u0142a\u0144 ognia, wprowadzaj\u0105c za\u015b dla sprawiedliwych czas kr\u00f3lestwa, to jest odpoczynek, u\u015bwi\u0119cony si\u00f3dmy dzie\u0144 i daj\u0105c Abrahamowi obiecane dziedzictwo\u2026\u201d. Wed\u0142ug Ireneusza \u015bwiat ma istnie\u0107 7000 lat. Ostatni tysi\u0105c ma wype\u0142ni\u0107 panowanie Mesjasza wraz ze sprawiedliwymi. W przytoczonych powy\u017cej cytatach wida\u0107 wyra\u017anie wp\u0142yw dwudziestego rozdzia\u0142u Apokalipsy \u015bw. Jana<\/em>. Szczeg\u00f3lnie, je\u015bli chodzi o pokonanie szatana, \u015bw. Ireneusz definiowa\u0142 cz\u0142owieka jako cia\u0142o z dusz\u0105, a nie jako dusz\u0119 zamkni\u0119t\u0105 w ciele. W konsekwencji tego pogl\u0105du m\u00f3wi\u0105c o szabacie sprawiedliwych, czyli o tysi\u0105cletnim kr\u00f3lestwie, kt\u00f3re nast\u0105pi po up\u0142ywie 6000 lat, ma biskup Lyonu na my\u015bli rzeczywisto\u015b\u0107, dotycz\u0105c\u0105 cia\u0142a. Podkre\u015blenie elementu cielesnego przez Ireneusza zawiera w sobie polemik\u0119 z gnostykami. W koncepcji chiliastycznej \u015bw. Ireneusza wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywali anio\u0142owie. Po\u015bredniczyli oni w tysi\u0105cletnim kr\u00f3lestwie pomi\u0119dzy gronem wybranych a Bogiem. Ireneusz formu\u0142uj\u0105c swoje stanowisko na temat millenarzmu odwo\u0142uje si\u0119 do wspomnianego wy\u017cej Papiasza.\u00a0 Pogl\u0105dy zbli\u017cone do Ireneusza g\u0142osi\u0142 Metody z Olimpu (zm. ok. 300 r. n. e.).\u00a0<\/span><\/p>\n

W\u0105tki chiliastyczne pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c u \u015bw. Justyna (zm. pom. 163 a 167). Najwyra\u017aniej s\u0105 one widoczne w nast\u0119puj\u0105cym fragmencie Dialogu z \u017bydem Tryfonem<\/em>: \u201eOt\u00f3\u017c ja i wszyscy chrze\u015bcijanie zupe\u0142nie prawowierni, my wiemy, \u017ce nast\u0105pi i cia\u0142a zmartwychwstanie i tysi\u0105clecie w Jerozolimie, odbudowanej, upi\u0119kszonej i powi\u0119kszonej, tak w\u0142a\u015bnie jak to stwierdzaj\u0105 prorocy Ezechjel, Izajasz i inni\u201d.\u00a0 W dalszej cz\u0119\u015bci tekstu pojawia si\u0119 metafora jednego dnia w odniesieniu do tysi\u0105ca lat. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje to, \u017ce Justyn zdecydowanie podkre\u015bla prawowierno\u015b\u0107 chrze\u015bcijan, wyznaj\u0105cych chiliazm. Spo\u015br\u00f3d wybitnych pisarzy wczesnochrze\u015bcija\u0144skich pogl\u0105dy chiliastyczne g\u0142osi\u0142 Tertulian (ok. 160 \u2013 ok. 220). Pogl\u0105dy chiliastyczne zawar\u0142 on w nast\u0119puj\u0105cych dzie\u0142ach: Przeciw Marcjonowi<\/em>\u00a0 i O widowiskach<\/em>. Kolejnym wybitnym pisarzem chrze\u015bcija\u0144skim, w kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015bci widoczne s\u0105 aspekty chiliastyczne, by\u0142 \u017cyj\u0105cy na prze\u0142omie III i IV wieku Laktancjusz. Pisze on na interesuj\u0105cy nas temat w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: \u201eLecz i sam ksi\u0105\u017c\u0119 demon\u00f3w, sprawca nieszcz\u0119\u015b\u0107, zwi\u0105zany ognistemi kajdanami, oddany b\u0119dzie pod stra\u017c, by \u015bwiat odzyska\u0142 pok\u00f3j, i by wypocz\u0119\u0142a ziemia, przez tyle wiek\u00f3w dr\u0119czona. Po przywr\u00f3ceniu, wi\u0119c pokoju i zgnieceniu wszelkiego z\u0142a, Kr\u00f3l \u00f3w sprawiedliwy i zwyci\u0119zca urz\u0105dzi wielki s\u0105d nad \u017cywymi i umar\u0142ymi na ziemi; i \u017cyj\u0105cym sprawiedliwym odda na s\u0142u\u017cb\u0119 wszystkie narody; umar\u0142ych za\u015b wskrzesi na \u017cywot wieczny, i na ziemi sam kr\u00f3lowa\u0107 b\u0119dzie i za\u0142o\u017cy \u015bwi\u0119te pa\u0144stwo, i kr\u00f3lestwo to sprawiedliwych trwa\u0107 b\u0119dzie tysi\u0105c lat. Przez ten czas gwiazdy b\u0119d\u0105 ja\u015bniejsze i blask s\u0142o\u0144ca si\u0119 wzmo\u017ce i ksi\u0119\u017cyc nie dozna umniejszenia. Wtedy sp\u0142ywa\u0107 b\u0119dzie od Boga poranny i wieczorny deszcz b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa, a ziemia wszelki owoc rodzi\u0107 b\u0119dzie bez pracy ludzi. Ze ska\u0142 miody s\u0105czy\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105; mleka i wina \u017ar\u00f3d\u0142a b\u0119d\u0105 w obfito\u015bci. Zwierz\u0119ta, zatraciwszy dziko\u015b\u0107, z\u0142agodniej\u0105, wilk w\u015br\u00f3d trzody b\u0142\u0105ka\u0107 si\u0119 b\u0119dzie niewinnie, w\u00f3\u0142 ze lwem pa\u015b\u0107 si\u0119 b\u0119dzie, go\u0142\u0105b zejdzie si\u0119 z jastrz\u0119biem, w\u0105\u017c jadu mie\u0107 nie b\u0119dzie, \u017cadne stworzenie \u017cywi\u0107 si\u0119 krwi\u0105 nie b\u0119dzie. Wszystkim, bowiem B\u00f3g dawa\u0107 b\u0119dzie pokarm niewinny w obfito\u015bci\u201d. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje podobie\u0144stwo opisu \u017cycia w tysi\u0105cletnim kr\u00f3lestwie do przytaczanego powy\u017cej tekstu Papiasza. U Laktancjusza wszystkie istoty \u017cyj\u0105 r\u00f3wnie\u017c w \u0142adzie i harmonii, bez \u017cadnych konflikt\u00f3w. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce wymienieni autorzy nie byli sobie wsp\u00f3\u0142cze\u015bni. Nie mo\u017cna wykluczy\u0107, i\u017c Laktancjusz czyta\u0142 tekst Papiasza. Jak wiemy by\u0142 on niew\u0105tpliwie znany Ireneuszowi z Lyonu.\u00a0 Mo\u017cliwe te\u017c, \u017ce mamy tu do czynienia z no\u015bnym motywem literackim.\u00a0<\/span><\/p>\n

Po tym koniecznym wst\u0119pie skoncentruj\u0119 si\u0119 na g\u0142\u00f3wnym temacie tego artyku\u0142u, czyli om\u00f3wieniu chiliazmu husyckiego i jego wolno\u015bciowych aspiracji. \u017beby jednak nie porusza\u0107 si\u0119 pr\u00f3\u017cni, nale\u017cy najpierw nakre\u015bli\u0107 t\u0142o spo\u0142eczne, polityczne oraz religijne, w kt\u00f3rych interesuj\u0105ce nas zjawisko zaistnia\u0142o.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Sytuacja spo\u0142eczna w Czechach w przededniu wybuchu rewolucji husyckiej<\/span><\/h1>\n

\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

Zanim zajm\u0119 si\u0119 omawianiem roli millenaryzmu w ruchu husyckim, przedstawi\u0119 kr\u00f3tk\u0105 charakterystyk\u0119 sytuacji spo\u0142ecznej w Czechach w przededniu wybuchu husyckiej rewolucji. W po\u0142owie XIV wieku ludno\u015b\u0107 Czech wynosi\u0142a ok. 3 miliony. By\u0142o tam ok. 17 tysi\u0119cy osad, 520 lokowanych miast, 1650 zamk\u00f3w, ko\u015bcio\u0142\u00f3w i klasztor\u00f3w.<\/span><\/p>\n

G\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 polityczn\u0105 i ekonomiczn\u0105 odgrywali panowie. Grupa ta sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z 90 rod\u00f3w czeskich i 15 morawskich. Szczeg\u00f3lnie du\u017ce znacznie mia\u0142 r\u00f3d Ro\u017eemberk\u00f3w, posiadaj\u0105cy 26\u00a0 zamk\u00f3w, 6 miast, 22 miasteczka i prawie 500 wsi. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce panowie stanowili niewielki odsetek szlachty, niemniej jednak byli grup\u0105 dominuj\u0105c\u0105 w tej warstwie. Pozosta\u0142a szlachta (Franti\u0161ek \u0160mahel okre\u015bla j\u0105 mianem ni\u017cszej) by\u0142a znacznie zr\u00f3\u017cnicowana pod wzgl\u0119dem maj\u0105tkowym. Najubo\u017csi jej przedstawiciele, stanowi\u0105cy liczn\u0105 grup\u0119 niewiele r\u00f3\u017cnili si\u0119 od ch\u0142op\u00f3w. Niejednokrotnie jedynym ratunkiem przed deklasacj\u0105 by\u0142a s\u0142u\u017cba wojskowa lub nawet raubritterstwo. Z tej grupy szlachty wywodzi\u0142o si\u0119 wielu wybitnych przyw\u00f3dc\u00f3w husyckich. Do najbardziej znanych nale\u017c\u0105 Miko\u0142aj z Husi i Jan \u017di\u017eka z Trocnova.<\/span><\/p>\n

Problemy spo\u0142eczne dotyczy\u0142y r\u00f3wnie\u017c ni\u017cszych warstw spo\u0142ecznych. Do po\u0142owy XIV wieku utrzymuje si\u0119 podzia\u0142 na niemieckie miasta i czeskie wsie. W ci\u0105gu XIV wieku sytuacja ulega zmianie, ale i tak zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 we w\u0142adzach miejskich stanowili Niemcy. Tworzyli oni patrycjat, podczas gdy Czesi nale\u017celi do ubo\u017cszych mieszka\u0144c\u00f3w miast. Na przyk\u0142ad, ok. roku 1360 patrycjat praskiego Starego Miasta by\u0142 wy\u0142\u0105cznie niemiecki. Niemcy stanowili r\u00f3wnie\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 po\u015br\u00f3d bogatych rzemie\u015blnik\u00f3w. Natomiast w 1410 roku cz\u0119\u015b\u0107 patrycjatu stanowili ju\u017c Czesi. Wzros\u0142a te\u017c liczba posiadanych przez Czech\u00f3w dom\u00f3w na Starym Mie\u015bcie. W 1360 roku by\u0142o to 28%, a w 1410 ju\u017c 42%. Dla odmiany w Nowym Mie\u015bcie od pocz\u0105tk\u00f3w jego istnienia wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowi\u0142a ludno\u015b\u0107 czeska. Oko\u0142o roku 1400 190 w\u0142a\u015bcicieli dom\u00f3w (12 %) by\u0142o Niemcami. Og\u00f3\u0142em stanowili oni 26% mieszka\u0144c\u00f3w Nowego Miasta praskiego (420 os\u00f3b). Mieli\u00a0 przede wszystkim przewag\u0119 w rzemios\u0142ach, zajmuj\u0105cych si\u0119 wyrobami tekstylnymi i sk\u00f3rzanymi. Stanowili r\u00f3wnie\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d \u015blusarzy i no\u017cownik\u00f3w . O konflikcie niemiecko-czeskim, a tak\u017ce o aspiracjach Czech\u00f3w dobitnie \u015bwiadczy fundacja Kaplicy Betlejemskiej. Zosta\u0142a ona wybudowana w latach 1391-1394 z inicjatywy dworzanina kr\u00f3lewskiego Hanu\u0161a z M\u00fchlheimu oraz mieszczanina praskiego K\u0159\u00ed\u017ea. Kaplica znajdowa\u0142a si\u0119 na Starym Mie\u015bcie i stanowi\u0142a centrum kaznodziejstwa w j\u0119zyku czeskim. Nazwa Betlejem, czyli \u201edom chleba\u201d odnosi si\u0119 do postulatu cz\u0119stego przyjmowania Eucharystii przez wiernych. By\u0142 on niezwykle istotny dla ruchu reformatorskiego, kt\u00f3rego czo\u0142owymi przedstawicielami byli Jan Mil\u00ed\u010d z Krom\u011b\u0159\u00ed\u017ea i Maciej z Janowa. Konflikt pomi\u0119dzy Czechami a Niemcami wyra\u017anie zarysowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce na Uniwersytecie Praskim. Pojawi\u0142o si\u0119 tu zarzewie konfliktu, zwi\u0105zane recepcj\u0105 dzie\u0142 Jana Wiklefa. Jednocze\u015bnie narasta\u0142 konflikt pomi\u0119dzy arcybiskupem praskim Zbynkiem z H\u00e1zmburka, a kr\u00f3lem Wac\u0142awem IV. Dotyczy\u0142 on kwestii poparcia dla inicjatywy zwo\u0142ania soboru powszechnego, kt\u00f3ry by doprowadzi\u0142 do zako\u0144czenia schizmy. Pomys\u0142 zwo\u0142ania soboru popiera\u0142 kr\u00f3l. Natomiast arcybiskup trwa\u0142 w wierno\u015bci dla papie\u017ca Grzegorza XII. Hierarch\u0119 popiera\u0142y trzy z czterech nacji uniwersyteckich. Saska, bawarska i polska (przewa\u017cali tu studenci ze \u015al\u0105ska, w zwi\u0105zku z tym nacja ta by\u0142a polska tylko nominalnie). Kr\u00f3la gotowa by\u0142a poprze\u0107 natomiast nacja czeska. W celu pozyskania poparcia uniwersytetu kr\u00f3l wyda\u0142 18 stycznia 1409 roku w Kutnej Horze dekret, na mocy kt\u00f3rego nacja czeska mia\u0142a teraz posiada\u0107 trzy g\u0142osy, a pozosta\u0142e jeden g\u0142os. Decyzja ta wywo\u0142a\u0142a oburzenie u nacji niemieckich i spowodowa\u0142a masowe opuszczanie Uniwersytetu Praskiego przez niemieckich uczonych.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

W\u0119dr\u00f3wki na g\u00f3ry<\/span><\/h3>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Niezwykle istotnym zjawiskiem dla rozwoju ludowego radykalizmu husyckiego, w kt\u00f3rym widoczny jest aspekt eschatologiczny, by\u0142y w\u0119dr\u00f3wki na g\u00f3ry. Do przyczyn w\u0119dr\u00f3wek na g\u00f3ry mo\u017cna zaliczy\u0107 tocz\u0105c\u0105 si\u0119 w latach 1417-1418 walk\u0119 o ko\u015bcio\u0142y pomi\u0119dzy katolikami a zwolennikami utrakwizmu. W kontek\u015bcie przyczyn te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na s\u0142owa Wawrzy\u0144ca z B\u0159ezov\u00e9. Kronikarz wskazuje na prze\u015bladowania, jakie spotyka\u0142y zwolennik\u00f3w przyjmowania komunii pod dwiema postaciami ze strony ksi\u0119\u017cy katolickich w okolicy zamku Bechyn\u011b, jako na bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0119 w\u0119dr\u00f3wek na poblisk\u0105 g\u00f3r\u0119, kt\u00f3r\u0105 nazwano Tabor. Nie bez znaczenia by\u0142a tu prowadzona od pocz\u0105tku 1419 roku przez Wac\u0142awa IV polityka antyhusycka. Ideowych korzeni tego ruchu nale\u017cy szuka\u0107 w Biblii<\/em>. Przejawia\u0142y si\u0119 one chocia\u017cby w nazwach, jakie nadawano g\u00f3rom, na kt\u00f3re w\u0119drowano: Baranek, G\u00f3ra Oliwna, Oreb, Sion, Tabor. Franti\u0161ek \u0160mahel stwierdza, \u017ce dla zrozumienia sensu w\u0119dr\u00f3wek na g\u00f3r\u0119 Tabor nale\u017cy odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do zako\u0144czenia Ewangelii \u015bw. Mateusza<\/em>. Wspomniany fragment przedstawia ostatnie spotkanie Jezusa z aposto\u0142ami. Ma ono miejsce na g\u00f3rze. Chrystus stwierdzaj\u0105c, \u017ce dana mu jest wszelka w\u0142adza zar\u00f3wno w niebie jak i na ziemi, wzywa aposto\u0142\u00f3w do nauczania i chrzczenia wszystkich narod\u00f3w. Tradycja chrze\u015bcija\u0144ska od IV wieku przypisuje g\u00f3rze, gdzie mia\u0142o miejsce wspomniane wy\u017cej zdarzenie nazw\u0119 Tabor, r\u00f3wnocze\u015bnie t\u0105 sam\u0105 nazw\u0119 odnosz\u0105c do G\u00f3ry Przemienienia (Mt 17, 1-2; Mk 9, 2; \u0141k 9, 28-29). Dla radykalnych kaznodziei husyckich w powy\u017cszym fragmencie najistotniejszy by\u0142 motyw spotkania z Chrystusem na g\u00f3rze. Wyra\u017anie wida\u0107 to w kazaniu Jana \u017delivskiego .pochodz\u0105cym z 21. IV. 1419 roku. Punktem wyj\u015bcia jest dla autora wspomniany wy\u017cej fragment Ewangelii<\/em>. Odwo\u0142uje si\u0119 on r\u00f3wnie\u017c do nast\u0119puj\u0105cego fragmentu Psalmu 84<\/em>: \u201eZ mocy w moc wzrasta\u0107 b\u0119d\u0105: Boga (nad bogami) ujrz\u0105 na Syjonie\u201d. Przytacza r\u00f3wnie\u017c jedno z o\u015bmiu b\u0142ogos\u0142awie\u0144stw: \u201eB\u0142ogos\u0142awieni czystego serca, albowiem oni Boga ogl\u0105da\u0107 b\u0119d\u0105\u201d. \u017delivski, akcentuje funkcj\u0119 modlitewn\u0105 g\u00f3ry Tabor zaznaczaj\u0105c, \u017ce Chrystus, gdy przebywa\u0142 w Judei, modli\u0142 si\u0119 na g\u00f3rze Oliwnej, za\u015b gdy w Galilei to na g\u00f3rze Tabor. Stwierdza on, \u017ce kto nie znajdzie si\u0119 na g\u00f3rze modlitwy – nie zobaczy Chrystusa i nie b\u0119dzie go czci\u0142 prawdziwie. Pierwsze spotkanie modlitewne na Taborze (nazw\u0119 t\u0105 radyka\u0142owie nadali g\u00f3rze Burkov\u00e1k, znajduj\u0105cej si\u0119 niedaleko zamku Bechyn\u011b) mia\u0142o miejsce w Wielkanoc (16. IV. 1419 r.). G\u00f3ra ta znajdowa\u0142a si\u0119 pomi\u0119dzy dwoma o\u015brodkami husyckimi w po\u0142udniowych Czechach, pomi\u0119dzy P\u00edskiem a Ust\u00ed Sezimovo. Niezwykle istotny jest wymiar symboliczny u\u017cycia przez husyt\u00f3w nazwy Tabor. Motyw objawienia bosko\u015bci, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce na wy\u017cej wspomnianej g\u00f3rze, niew\u0105tpliwie pobudza\u0142 wyobra\u017ani\u0119 husyt\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce pierwotnie w\u0119dr\u00f3wki na g\u00f3ry mia\u0142y charakter pokojowy. Howard Kaminsky wskazuje te\u017c na mi\u0142o\u015b\u0107 bratersk\u0105, kt\u00f3rej przejawem by\u0142 podzia\u0142 \u017cywno\u015bci. Jak stwierdza Wawrzyniec z B\u0159ezov\u00e9, inicjatorem w\u0119dr\u00f3wek na g\u00f3ry by\u0142 V\u011bnek, kaznodzieja dzia\u0142aj\u0105cy w \u00dasti Sezimovo, p\u00f3\u017aniejszy ksi\u0105dz taborycki. Do najwi\u0119kszego prawdopodobnie zgromadzenia na g\u00f3rze Tabor dosz\u0142o w dzie\u0144 Marii Magdaleny (22. VII. 1419 r.). Relacj\u0119 na ten temat przekazuje nam Wawrzyniec z B\u0159ezov\u00e9. We wspomnianym fragmencie mowa jest o eucharystycznej motywacji w\u0119dr\u00f3wek na g\u00f3ry. Na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0119 liczba ludzi, zgromadzona w\u00f3wczas na szczycie. Wawrzyniec wspomina o ok. 40 tysi\u0105cach ludzi. Liczba ta, niezale\u017cnie od tego czy prawdziwa, czy te\u017c jest wytworem wyobra\u017ani kronikarza, pokazuje nam rozmiary omawianego tutaj ruchu. Wa\u017cne jest to, i\u017c g\u00f3ra Tabor by\u0142a tylko jedn\u0105 z g\u00f3r, na kt\u00f3rych gromadzi\u0142y si\u0119 rzesze. Trzeba te\u017c zaznaczy\u0107, \u017ce przypadek opisany przez Wawrzy\u0144ca stanowi pewn\u0105 kulminacj\u0119, poniewa\u017c, o czym by\u0142a mowa powy\u017cej, pocz\u0105tek w\u0119dr\u00f3wek mia\u0142 miejsce w przesz\u0142o trzy miesi\u0105ce wcze\u015bniej. Tak znaczna liczebno\u015b\u0107 wspomnianego powy\u017cej zgromadzenia mog\u0142a po cz\u0119\u015bci wynika\u0107 ze wzrostu napi\u0119cia spowodowanego trudn\u0105 sytuacj\u0105 wyznawc\u00f3w husytyzmu, kt\u00f3ry w efekcie doprowadzi\u0142 do wybuchu 30. VII. 1419 roku powstania w Pradze. Na pogorszenie sytuacji mia\u0142a znaczny wp\u0142yw polityka Wac\u0142awa IV.<\/span><\/p>\n

6. VII. 1419 roku kr\u00f3l powo\u0142a\u0142 na Nowym Mie\u015bcie rad\u0119 miejsk\u0105, sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z przeciwnik\u00f3w husytyzmu. Do wydarze\u0144 z 22. VII. odnosi si\u0119 te\u017c najprawdopodobniej relacja, autorstwa Miko\u0142aja z Pelh\u0159imova. Autor za g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0119 opisywanego przez siebie zgromadzenia uwa\u017ca uniemo\u017cliwienie g\u0142oszenia przez wiernych ksi\u0119\u017cy s\u0142owa Bo\u017cego i podawania komunii pod dwoma postaciami. W obu wspomnianych fragmentach w\u0105tki millenarystyczne nie wyst\u0119puj\u0105. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym doszukiwanie si\u0119 przez Josefa Macka w wydarzeniach z wiosny i lata 1419 roku inspiracji chiliastycznej wydaje si\u0119 mie\u0107 w\u0105t\u0142e podstawy \u017ar\u00f3d\u0142owe. Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na ewolucj\u0119, jak\u0105 w pierwszych miesi\u0105cach rewolucji przesz\u0142y w\u0119dr\u00f3wki na g\u00f3ry. Nabra\u0142y one cech narodowych zgromadze\u0144, w kt\u00f3rych donios\u0142a rol\u0119 zacz\u0119\u0142y odgrywa\u0107 cele polityczne. Mo\u017cna tu wspomnie\u0107 o innym wydarzeniu maj\u0105cym ju\u017c miejsce po wybuchu w Pradze rewolucji (30. VII. 1419). 30. IX. 1419 dosz\u0142o do zgromadzenia na wzg\u00f3rzu K\u0159\u00ed\u017eki, pomi\u0119dzy Prag\u0105 a Bene\u0161ovem. Najliczniejsza grupa przyby\u0142a z Pilzna a na jej czele sta\u0142 Wac\u0142aw Koranda. Na przyk\u0142adzie spotkania na K\u0159\u00ed\u017ekach wida\u0107 ewolucj\u0119 charakteru w\u0119dr\u00f3wek na g\u00f3ry. Wyra\u017anie dominuje tutaj w\u0105tek polityczny. Do przybycia na wy\u017cej wymienione wzg\u00f3rze nawo\u0142ywa\u0142 manifest, wydany 17. IX. na g\u00f3rze Bz\u00ed. Wp\u0142yw na zmian\u0119 akcent\u00f3w mia\u0142o zapewne rosn\u0105ce znaczenie \u015bwieckich przyw\u00f3dc\u00f3w. Mo\u017cna tu wymieni\u0107 przyk\u0142ad Miko\u0142aja z Husi. Z kroniki Wawrzy\u0144ca z B\u0159ezovej dowiadujemy si\u0119, o tym, \u017ce Miko\u0142aj cieszy\u0142 si\u0119 autorytetem jeszcze przed wybuchem rewolucji. O jego silnej pozycji \u015bwiadczy te\u017c to, \u017ce Wac\u0142aw IV obawia\u0142 si\u0119, i\u017c utraci na jego rzecz tron. O kolejnej zmianie charakteru w\u0119dr\u00f3wek na g\u00f3ry w kierunku chiliastycznym b\u0119dzie mowa w dalszej cz\u0119\u015bci niniejszego artyku\u0142u.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Charakterystyka \u015brodowiska ksi\u0119\u017cy taboryckich<\/span><\/h1>\n

\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

Omawiana problematyka wymaga koniecznie charakterystyki \u015brodowiska, w jakim wykszta\u0142ci\u0142y si\u0119 pogl\u0105dy chiliastyczne. Nale\u017cy w zwi\u0105zku z powy\u017cszym po\u015bwi\u0119ci\u0107 troch\u0119 miejsca ksi\u0119\u017com taboryckim, gdy\u017c to oni w\u0142a\u015bnie byli g\u0142osicielami hase\u0142 chiliastycznych. Nale\u017cy podj\u0105\u0107 pr\u00f3b\u0119, o tyle o ile jest to w og\u00f3le mo\u017cliwe, ustalenia, z jakich warstw spo\u0142ecznych pochodzili, jakie mieli wykszta\u0142cenie. Trzeba te\u017c si\u0119 zastanowi\u0107, jakie by\u0142y przyczyny radykalizmu rzeczonych ksi\u0119\u017cy. W jakim stopniu wynika\u0142 on ze sprzeciwu przeciw praktykom Ko\u015bcio\u0142a rzymskiego, w jakim ze wsp\u00f3\u0142czucia dla warstw najubo\u017cszych, a jakim wreszcie z frustracji, wynikaj\u0105cej z braku dost\u0119pu do lukratywnych stanowisk ko\u015bcielnych?<\/span><\/p>\n

Pod poj\u0119ciem ksi\u0119\u017cy taboryckich<\/em> nale\u017cy rozumie\u0107 grup\u0119 radykalnych duchownych, kt\u00f3rzy po za\u0142o\u017ceniu w marcu 1420 roku Taboru w pobli\u017cu Ust\u00ed Sezimovo w wi\u0119kszo\u015bci tam si\u0119 znale\u017ali. Wcze\u015bniej prowadzili oni dzia\u0142alno\u015b\u0107 w r\u00f3\u017cnych o\u015brodkach radykalizmu husyckiego. Wac\u0142aw Koranda by\u0142 niekwestionowanym liderem w Plznie. Miko\u0142aj z Pelh\u0159imova dzia\u0142a\u0142 w P\u00edsku. Mistrz Jan z Ji\u010d\u00edna pomi\u0119dzy rokiem 1417 a 1419 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z Pragi do \u00dast\u00ed Sezimovo. W tym mie\u015bcie dzia\u0142a\u0142 r\u00f3wnie\u017c V\u011bnek (inaczej Van\u010dek i Van\u00ed\u010dek) wspomniany powy\u017cej inicjator w\u0119dr\u00f3wek na g\u00f3ry. Trzy wymienione miasta nale\u017cy zaliczy\u0107 do najsilniejszych o\u015brodk\u00f3w radykalizmu.<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d ksi\u0119\u017cy taboryckich najlepiej wykszta\u0142cony by\u0142 Jan z Ji\u010d\u00edna, jedyny mistrz uniwersytetu praskiego w tym gronie. Baka\u0142arzami sztuk wyzwolonych byli Markolt ze Zbraslavic i Miko\u0142aj z Pelh\u0159imova. Howard Kaminsky mianem ludzi wykszta\u0142conych okre\u015bla r\u00f3wnie\u017c Wac\u0142awa Korand\u0119 i Jana \u010capka. Nale\u017cy tu jeszcze wymieni\u0107 Jana Niemca z \u017datca. Po\u015brednio na poziom wiedzy Korandy mo\u017ce wskazywa\u0107 fakt posiadania przez niego niezwykle cennej Biblii<\/em>. \u015awiadczy\u0107 to mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c o zamo\u017cno\u015bci tego ksi\u0119dza. \u0160mahel wskazuje zreszt\u0105 na pochodzenie Korandy z rodziny patrycjuszowskiej (podobnie zreszt\u0105 jak Prokopa \u0141ysego). \u010capek by\u0142 natomiast uczniem Jakoubka ze St\u0159\u00edbra.<\/span><\/p>\n

Obfite informacje na temat ksi\u0119\u017cy taboryckich czerpiemy z kroniki Wawrzy\u0144ca z B\u0159ezov\u00e9 oraz z traktatu Jana z P\u0159\u00edbramu, po\u015bwi\u0119conego tym duchownym. Wawrzyniec w kontek\u015bcie zgromadzenia na g\u00f3rze Tabor 22. VII. 1419 roku wymienia trzy funkcje wype\u0142niane tam przez ksi\u0119\u017cy. Pierwsza to g\u0142oszenie kaza\u0144, druga spowied\u017a, a trzecia rozdawanie komunii pod dwiema postaciami. Wida\u0107 tu znaczne zredukowanie liturgii. Prostota ta mia\u0142a swoje odzwierciedlenie r\u00f3wnie\u017c w wygl\u0105dzie zewn\u0119trznym ksi\u0119\u017cy. Nie mieli oni tonsur, nosili brody. Msze odprawiali bez ornat\u00f3w, pod go\u0142ym niebem lub w domach, nie u\u017cywali przy tym po\u015bwi\u0119conych o\u0142tarzy. Zamiast drogocennymi kielichami pos\u0142ugiwali si\u0119 pucharami cynowymi, \u017celaznymi, glinianym lub drewnianymi. Hosti\u0119 zast\u0119powali zwyk\u0142ym chlebem. Taki spos\u00f3b odprawiania Mszy \u015aw. uzasadniali tym, \u017ce tak j\u0105 sprawowa\u0142 Chrystus i aposto\u0142owie w pierwotnym Ko\u015bciele. Duchowni taboryccy odrzucali tradycj\u0119 Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a (Wawrzyniec wymienia imiennie \u015bwi\u0119tych Ambro\u017cego, Hieronima, Augustyna i Grzegorza). Za podstaw\u0119 wiary uwa\u017cali Pismo \u015awi\u0119te<\/em>. Pot\u0119piali studia uniwersyteckie, co wskazuje na nastawienie antyintelektualne ksi\u0119\u017cy taboryckich. Odrzucali \u015bwi\u0119te oleje i wod\u0119 \u015bwi\u0119con\u0105. Twierdzili, \u017ce msza\u0142y, wszelkie inne ksi\u0119gi liturgiczne, ornaty, monstrancje, kielichy i wszystkie inne cenne paramenta liturgiczne maj\u0105 by\u0107 niszczone. Uwa\u017cali, \u017ce spowied\u017a uszna nie jest konieczna. Nie uznawali nakazu poszczenia w czasie Wielkiego Postu, suchych dni, czy Wigilii. Odrzucali tak\u017ce wszelkie \u015bwi\u0119ta, z wyj\u0105tkiem niedzieli. Nie akceptowali r\u00f3wnie\u017c wiary w czy\u015bciec. Pot\u0119piali kult \u015bwi\u0119tych i obraz\u00f3w. Wy\u0142ania si\u0119 tutaj obraz Ko\u015bcio\u0142a prostego i ubogiego, b\u0119d\u0105cego kontynuacj\u0105 pierwotnej wsp\u00f3lnoty ustanowionej przez Chrystusa. Niekt\u00f3rzy badacze dopatrywali si\u0119 tutaj wp\u0142yw\u00f3w walde\u0144skich. Wiele cennych informacji na temat duchowie\u0144stwa taboryckiego przekazuje wspomniany ju\u017c powy\u017cej Jan z P\u0159\u00edbramu. Mistrz Jan wypowiadaj\u0105c si\u0119 niezwykle krytycznie o radykalnych ksi\u0119\u017cach du\u017ce znaczenie w\u015br\u00f3d nich przypisywa\u0142 Janowi \u010capkovi. Dzi\u0119ki P\u0159\u00edbramowi, kt\u00f3ry streszcza traktaty napisane przez \u010capka, mo\u017cemy zapozna\u0107 si\u0119 z pogl\u0105dami tego taboryckiego ksi\u0119dza. Autor omawianej relacji podkre\u015bla b\u0142\u0119dno\u015b\u0107 i fa\u0142szywo\u015b\u0107 interpretacji tekst\u00f3w starotestamentowych, dokonanych przez inkryminowanego duchownego. Wa\u017cne miejsce w naukach \u010capka zajmuje w\u0105tek czasu zemsty Bo\u017cej oraz kary, kt\u00f3ra ma spotka\u0107 grzesznik\u00f3w. Generalnie, has\u0142a g\u0142oszone przez Jana \u010capka wpisuj\u0105 si\u0119 we frazeologi\u0119 chiliastyczn\u0105, o kt\u00f3rej b\u0119dzie szerzej mowa w dalszej cz\u0119\u015bci niniejszej pracy.\u00a0 Wawrzyniec z B\u0159ezov\u00e9 za najgorliwszego g\u0142osiciela nauk chiliastycznych uwa\u017ca Marcina H\u00faske, zw. Loquis, kt\u00f3rego uwa\u017ca\u0142 niezwykle zdolnego, wskazuje r\u00f3wnie\u017c na jego doskona\u0142\u0105 pami\u0119\u0107. Z imienia wylicza jeszcze w tym kontek\u015bcie mistrza Jana z Ji\u010d\u00edna, Markolta ze Zbraslavic i Wac\u0142awa Korand\u0119. Wymienienie H\u00faski przed wy\u017cej wspomnianymi ksi\u0119\u017cmi musi wzbudzi\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci. Prawdopodobnie Wawrzyniec, znaj\u0105c losy Marcina jako przyw\u00f3dcy sekty pikarckiej, chcia\u0142 w ten spos\u00f3b skompromitowa\u0107 \u015brodowisko ksi\u0119\u017cy taboryckich. Natomiast Jan z P\u0159\u00edbramu wymienia imiennie 27 ksi\u0119\u017cy taboryckich (m. in. Miko\u0142aja z Pelh\u0159imova, Markolta ze Zbraslavic, \u010capka, Korand\u0119), kt\u00f3rzy w roku 1420 przepowiadali, \u017ce w\u00f3wczas nastanie dzie\u0144 s\u0105du.<\/span><\/p>\n

Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, i\u017c omawiane tu \u015brodowisko nie by\u0142o bynajmniej jednorodne. R\u00f3\u017cnice dotyczy\u0142y np. pochodzenia czy wykszta\u0142cenia. Josef Macek pojmuj\u0105c ten problem w kategoriach klasowych za lini\u0119 podzia\u0142u uwa\u017ca stosunek duchownych do Eucharystii. Zwa\u017cywszy na fakt, \u017ce najbardziej radykalne spo\u0142ecznie has\u0142a pojawiaj\u0105 si\u0119 we artyku\u0142ach przedstawiaj\u0105cych wizj\u0119 przysz\u0142ego kr\u00f3lestwa, a nie w tych, kt\u00f3re dotycz\u0105 Eucharystii i maj\u0105 charakter pikarcki (o herezji pikarckiej szerzej b\u0119dzie mowa w innym miejscu) – teza ta wydaje si\u0119 by\u0107 nieuzasadniona. Macek dzieli \u015brodowisko ksi\u0119\u017cy taboryckich wed\u0142ug kryterium stosunku do Eucharystii na trzy grupy. Pierwsza, radykalna, w kt\u00f3rej znajdowali si\u0119 m. in. Jan \u010capek, Marcin H\u00faska, Wac\u0142aw Koranda, Piotr K\u00e1ni\u0161, Jan Niemiec z \u017datca, Markolt ze Zbraslavic. Druga grupa by\u0142a umiarkowana. Na jej czele sta\u0142 Jan z Ji\u010d\u00edna. Nale\u017celi do niej tak\u017ce: Filip Ch\u0159enovsk\u00fd, Szczepan Pacovsk\u00fd i Abraham. Trzecia grupa zajmowa\u0142a stanowisko po\u015brednie w stosunku do dw\u00f3ch wy\u017cej wymienionych. Do jej przedstawicieli czeski mediewista zalicza Miko\u0142aja z Pelh\u0159imova i Prokopa \u0141ysego. Klasyfikacja ta odnosi si\u0119 do okresu, gdy pogl\u0105dy chiliastyczne straci\u0142y na znaczeniu. (cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Jakub Rudnicki<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bez w\u0105tpienia anarchizm nie pojawi\u0142 si\u0119 w dziejach ludzko\u015bci w wyniku jakiego\u015b \u201ewielkiego ideologicznego wybuchu\u201d. Jego zaistnienie na szerok\u0105 skal\u0119<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-1476","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nHusycki chiliaizm jako preanarchistyczna ideologia wolno\u015bciowa (1) - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Husycki chiliaizm jako preanarchistyczna ideologia wolno\u015bciowa (1) - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Bez w\u0105tpienia anarchizm nie pojawi\u0142 si\u0119 w dziejach ludzko\u015bci w wyniku jakiego\u015b \u201ewielkiego ideologicznego wybuchu\u201d. Jego zaistnienie na szerok\u0105 skal\u0119\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-01-09T14:48:24+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T20:00:37+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Husycki chiliaizm jako preanarchistyczna ideologia wolno\u015bciowa (1)\",\"datePublished\":\"2012-01-09T14:48:24+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:00:37+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/\"},\"wordCount\":4302,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/\",\"name\":\"Husycki chiliaizm jako preanarchistyczna ideologia wolno\u015bciowa (1) - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2012-01-09T14:48:24+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:00:37+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Husycki chiliaizm jako preanarchistyczna ideologia wolno\u015bciowa (1)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Husycki chiliaizm jako preanarchistyczna ideologia wolno\u015bciowa (1) - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Husycki chiliaizm jako preanarchistyczna ideologia wolno\u015bciowa (1) - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Bez w\u0105tpienia anarchizm nie pojawi\u0142 si\u0119 w dziejach ludzko\u015bci w wyniku jakiego\u015b \u201ewielkiego ideologicznego wybuchu\u201d. Jego zaistnienie na szerok\u0105 skal\u0119","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2012-01-09T14:48:24+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T20:00:37+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"21 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Husycki chiliaizm jako preanarchistyczna ideologia wolno\u015bciowa (1)","datePublished":"2012-01-09T14:48:24+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:00:37+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/"},"wordCount":4302,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/","name":"Husycki chiliaizm jako preanarchistyczna ideologia wolno\u015bciowa (1) - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"datePublished":"2012-01-09T14:48:24+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:00:37+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/husycki-chiliaizm-jako-preanarchistyczna-ideologia-wolnosciowa-1\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Husycki chiliaizm jako preanarchistyczna ideologia wolno\u015bciowa (1)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1476","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1476"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1476\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1476"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1476"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}