{"id":14667,"date":"2015-01-16T00:03:33","date_gmt":"2015-01-15T23:03:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.siemysli.info.ke\/?p=14667"},"modified":"2015-01-16T00:03:33","modified_gmt":"2015-01-15T23:03:33","slug":"wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/","title":{"rendered":"Wymiary miasta \u2013 mit, natura, architektura i \u015bwiadomo\u015b\u0107"},"content":{"rendered":"

\"29\"<\/a><\/p>\n

\u015awiat daje si\u0119 uj\u0105\u0107 jako \u015bwiat, jako kosmos,<\/em><\/p>\n

o tyle, o ile objawia si\u0119 jako \u015bwiat \u015bwi\u0119ty<\/em><\/p>\n

Mircea Eliade<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

    \n
  1. 1. Cywilizacja i miasto<\/strong>\u00a0<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

    Cz\u0142owiek nie jest tylko dzieckiem natury. Cz\u0142owiek stanowi wytw\u00f3r kultury, instytucji, obyczaj\u00f3w i warto\u015bci, jakie sam powo\u0142a\u0142 do istnienia. Jest zatem tak\u017ce istot\u0105 \u201edzia\u0142an\u0105\u201d, a nie tylko dzia\u0142aj\u0105c\u0105, kreatur\u0105 i kreatorem.On to jest tak\u017ce tw\u00f3rc\u0105 owych instytucji i norm etycznych, kt\u00f3re go kszta\u0142tuj\u0105, za\u015b zwi\u0105zek pomi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a jego dzie\u0142ami – ma posta\u0107 stale nap\u0119dzaj\u0105cej si\u0119 relacji zwrotnej. Zatem w \u0142a\u0144cuchu przyczyn sprawczych nie mo\u017cna oddzieli\u0107 cz\u0142owieka od jego dzie\u0142. Owa przestrze\u0144 wzajemnych stymulacji, ten sztucznie powo\u0142any do istnienia obszar, b\u0119d\u0105cy ludzkim \u015brodowiskiem \u017cycia, oddzielaj\u0105cym go od \u015bwiata przyrody – nazywa si\u0119 cywilizacj\u0105. Pierwszymi sztucznymi tworami, umieszczonymi mi\u0119dzy ludzkim cia\u0142em a natur\u0105, by\u0142y narz\u0119dzia i odzie\u017c. A potem, oko\u0142o 10 tys. lat p.n.e. ruszy\u0142a lawina cywilizacyjnego rozwoju, powo\u0142uj\u0105c do istnienia osady mieszkalne, zawody, udomawiaj\u0105c zwierz\u0119ta i ro\u015bliny. Cz\u0142owiek powo\u0142ywa\u0142 do istnienia coraz wi\u0119cej form kontakt\u00f3w ze \u015brodowiskiem \u017cycia, stworzonym przez siebie i z przejawami w\u0142asnej organizacji spo\u0142ecznej. Owe przemiany odbywa\u0142y si\u0119 nie tylko w sferze materialnej. Cz\u0142owiek, jego umys\u0142, posiada niezwyk\u0142\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 go spo\u015br\u00f3d innych gatunk\u00f3w, zamieszkuj\u0105cych ziemi\u0119 – a jest ni\u0105 zdolno\u015b\u0107 do tworzenia symboli, my\u015blenia symbolicznego, co sta\u0142o si\u0119 powodem powstania \u017cycia religijnego, nauki, technologii i obyczaj\u00f3w spo\u0142ecznych. Jego rzeczywisto\u015b\u0107 prze\u017cywana – w por\u00f3wnaniu z innymi gatunkami uleg\u0142a takiemu rozszerzeniu, \u017ce m\u00f3wi\u0107 mo\u017cna o \u017cyciu w nowym wymiarze \u2013 noosferze, obszarze ducha. A nast\u0105pi\u0142o to szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie w momencie pojawienia si\u0119 miasta, czyli niemal ca\u0142kowicie sztucznego \u015brodowiska \u017cycia. Miasta, to znaczy obszaru ochrony mienia, wytw\u00f3rczo\u015bci, gromadzenia i przetw\u00f3rstwa \u017cywno\u015bci, kooperacji zawodowej i domowej prywatno\u015bci. Powstanie podzia\u0142u na role zawodowe spowodowa\u0142 proces wzbogacenia si\u0119 ludzkiego \u201eja\u201d, rozw\u00f3j jego indywidualno\u015bci, czyli wy\u0142onienie si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci jednostkowej spod kolektywnej \u201emierzwy\u201d \u015bwiadomo\u015bci pierwotnej gromady. Miasto i cywilizacja s\u0105 czym\u015b wyj\u0105tkowym w historii rozwoju rodzaju ludzkiego, ale nie jest to pojedynczy \u201ewypadek przy pracy\u201d – lecz pewna prawid\u0142owo\u015b\u0107, gdy\u017c cywilizacje ludzkie pojawiaj\u0105 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych okresach i na r\u00f3\u017cnych obszarach. Wzrastaj\u0105, rozkwitaj\u0105 i nieuchronnie upadaj\u0105…<\/p>\n

    \n

      \n
    1. Mitologia miasta<\/strong>\u00a0<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

      Ludzki \u015bwiat, czyli obszar cywilizacji i otaczaj\u0105cy go \u017cywio\u0142 dzikiej natury, s\u0105 zjawiskami w licznych przypadkach nie pojmowalnymi dla umys\u0142u ludzkiego, a zatem przera\u017caj\u0105cymi i prowokuj\u0105cymi do zabiegu zwanego \u201eredukcj\u0105 dysonansu poznawczego\u201d – wype\u0142niania mitem obszaru niewiedzy i niejasno\u015bci. Dzieje si\u0119 to w obronie trwa\u0142o\u015bci i jasno\u015bci ludzkiego ego<\/em>. Lecz potrzeba mitologizowania rzeczywisto\u015bci nie wynika tylko z prostej niewiedzy i l\u0119ku. Mit jest tak\u017ce osnow\u0105 \u015bwiatopogl\u0105du, no\u015bnikiem warto\u015bci i do\u015bwiadczenia transcendencji – a zatem dziedzin\u0105, przekraczaj\u0105c\u0105 zachowania pragmatyczne i nadaj\u0105c\u0105 \u017cyciu podnios\u0142y, sakralny wymiar. \u015awiadomo\u015b\u0107 mitologiczna to mniej lub bardziej klarowna i systematyczna pr\u00f3ba nadania sensu swemu losowi i kontekstowi \u017cycia. Nie zawsze ma to wymiar kosmiczny, ale wszystkim ludziom potrzebne jest poczucie odnalezienia w naturze i spo\u0142eczno\u015bci porz\u0105dku i przewidywalno\u015bci zjawisk. Lecz wielkie, osiad\u0142e i trwa\u0142e kultury ludzkie zawsze tworz\u0105 systemy kosmologiczne i ustanawiaj\u0105 teologie i rytua\u0142y religijne, udzielaj\u0105c w ten spos\u00f3b w\u0142asnej odpowiedzi na przemo\u017cne pytanie o miejsce i pos\u0142annictwo cz\u0142owieka w kosmosie. Jest to gwarancj\u0105, \u017ce czysto praktyczna, pozbawiona refleksji moralnej dzia\u0142alno\u015b\u0107 eksploatatorska, a tym samym dwuznaczna i \u015bwi\u0119tokradcza, nie stanie si\u0119 nigdy si\u0142\u0105 przewodni\u0105 ludzkiego \u017cycia, a wi\u0119c opieka bog\u00f3w i duch\u00f3w natury zawsze wyznacza\u0107 b\u0119dzie miejsca i cele w sp\u00f3jnym \u015bwiecie ludzkim. I w ten to w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b mit jest symbolicznym i energetycznym \u201eko\u015b\u0107cem\u201d ludzkiego \u015bwiata, a tam gdzie wygasa lub wyradza si\u0119 patologicznie – \u017cycie ludzkie ulega zwyrodnieniu, autodestrukcji; obszary kultury i duchowo\u015bci za\u015b ulegaj\u0105 skarleniu. I nawet, je\u015bli poziom technologiczny i my\u015bl ekonomiczna cywilizacji ludzkiej zachowuj\u0105 wysoki poziom, to \u017cycie spo\u0142eczne staje si\u0119 ja\u0142ow\u0105 drog\u0105 do nik\u0105d. Tak wi\u0119c, kiedy miasto staje si\u0119 tylko wielk\u0105 przechowalni\u0105 \u201edwuno\u017cnej fauny\u201d, a nie macierzystym \u015brodowiskiem \u017cyj\u0105cego w sferze mitu cz\u0142owieka, to jest to nieomylnym znakiem wyczerpania si\u0119 tw\u00f3rczych zasob\u00f3w kultury i jej zmierzchu. Ale prawid\u0142owo\u015bci\u0105 ludzkiego \u015bwiata jest rodzenie si\u0119 i obumierania kultur, st\u0105d wnosi\u0107 mo\u017cemy z objaw\u00f3w patologizacji miejskiego \u015brodowiska, i\u017c oto stoimy u progu nowej epoki – lub d\u0142ugiej i bezp\u0142odnej agonii epoki starej. Jaka jest nasza prawdziwa kondycja, trudno jednoznacznie orzec. Ale bierne przypatrywanie si\u0119 objawom kryzysu odwleka\u0107 b\u0119dzie moment tw\u00f3rczego odwr\u00f3cenia si\u0119 klepsydry dziej\u00f3w.<\/p>\n

      Ka\u017cda epoka ma swoje mity, a ich moralna i poznawcza jako\u015b\u0107 okre\u015bla duchowy poziom ludzkiego \u017cycia. Ongi\u015b miasto symbolizowa\u0142o materializacj\u0119 boskiego porz\u0105dku. By\u0142o umocnion\u0105 murami i wype\u0142nion\u0105 przestrzennym \u0142adem i dyscyplin\u0105 obyczaju ludzk\u0105 siedzib\u0105. Z racji tego, i\u017c w ludzkiej wyobra\u017ani opieku\u0144cz\u0105 funkcj\u0119 miasta personifikowano w postaci macierzy\u0144skiej bogini. W przypadku przedchrze\u015bcija\u0144skiego Rzymu by\u0142a to Roma w koronie mur\u00f3w obronnych, okalaj\u0105cej jej g\u0142ow\u0119. Macierzy\u0144ska rola miasta na przestrzeni wiek\u00f3w podtrzymywa\u0142a \u017cyw\u0105 tre\u015b\u0107 mitu, moc jasno\u015bci porz\u0105dku, przeciwstawiaj\u0105cego si\u0119 mrokom chaosu, czaj\u0105cego si\u0119 poza murami. Lecz ten obraz miasta nale\u017cy ju\u017c do przesz\u0142o\u015bci. Cywilizacyjne przeobra\u017cenie si\u0119 miasta z przestrzeni wyodr\u0119bnionej i bezpiecznej w skupisko ludzkich sypialni i przechowalni na czas wolny od pracy, przetkane obszarami \u201ejadowitej\u201d industrii, jest ju\u017c tylko obrazem mitu zdegradowanego, przestrzeni\u0105 o cechach infernalnych lub galimatiasu form i znak\u00f3w z\u0142owieszczego labiryntu, kt\u00f3ry wiedzie nie ku wyzwoleniu – lecz zatracie. Przeno\u015bna nazwa miasta \u2013 Moloch, czyli b\u00f3g kanaanejski, kt\u00f3remu sk\u0142adano ofiary z dzieci w ognistym piecu w dolinie Gehenna, w pe\u0142ni oddaje upiorn\u0105 wizj\u0119 miasta zerwanych wi\u0119zi spo\u0142ecznych i samotnej poniewierki we wrogiej, bezsensownej przestrzeni, wype\u0142nionej toksycznymi wyziewami mentalnymi i chemicznymi. Czy ten smutny i z\u0142owrogi obraz wyprze z naszej wyobra\u017ani dawny, sielankowy wizerunek macierzy\u0144skiej przestrzeni? Jest czas na refleksj\u0119 i odmian\u0119 miejskiego teatru \u017cycia. Jest czas, p\u00f3ki my \u017cyjemy, czujemy i my\u015blimy…<\/p>\n

      \"40\"<\/a><\/p>\n

        \n
      1. Ogr\u00f3d, czyli natura oswojona<\/strong>\u00a0<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

        Nasz\u0105 rol\u0119 i przeznaczenie w kontaktach ze \u015bwiatem cywilizacji i przyrody okre\u015bla metaforycznie i irracjonalnie mit. Nauka tak\u017ce stanowi rodzaj mitologii, aspiruj\u0105cej jednak do s\u0105d\u00f3w racjonalnych i empirycznych. Mit o wygnaniu Adama i Ewy z Raju przez zagniewanego Jahwe jest symboliczn\u0105, archetypiczn\u0105 opowie\u015bci\u0105 o wykluczeniu cz\u0142owieka ze \u015brodowiska przedludzkiej natury. \u015awiadomo\u015b\u0107, kt\u00f3ra wyr\u00f3\u017cnia cz\u0142owieka spo\u015br\u00f3d innych \u201ekreatur\u201d jest jego wielkim skarbem, a zarazem… przekle\u0144stwem. Oto nie mo\u017ce ju\u017c uczestniczy\u0107 w spos\u00f3b \u201eniewinny\u201d, czyli bezrefleksyjny w \u017cyciu przyrody, lecz \u201ew pocie czo\u0142a musi czyni\u0107 sobie ziemi\u0119 poddan\u0105\u201d. Natura staje si\u0119 dla niego niepoj\u0119tym i gro\u017anym \u017cywio\u0142em, kalecz\u0105cym r\u0119ce i stopy, nios\u0105cym \u015bmiertelne \u017cniwo zarazy, poch\u0142aniaj\u0105ce piek\u0142o powodzie i chaos zniszcze\u0144 trz\u0119sie\u0144 ziemi. Od natury musi si\u0119 przeto odseparowa\u0107 swym kruchym, ludzkim porz\u0105dkiem. Lecz w miejskich murach, kt\u00f3re s\u0105 granic\u0105 ludzkiego \u015bwiata, otoczonego chaosem natury, bywa tak\u017ce miejsce na oswojon\u0105, przyjazn\u0105 cz\u0142owiekowi form\u0119 przyrody. Jest ni\u0105 ogr\u00f3d. Ogr\u00f3d to wyraz tw\u00f3rczej ingerencji cz\u0142owieka w porz\u0105dek natury, partnerskiego podej\u015bcia do jej tajemnicy i pot\u0119gi. Stanowi tak\u017ce przejaw ludzkiej zdolno\u015bci do dostrzegania magicznego pi\u0119kna przyrody, wzbogacania go o twory swej wyobra\u017ani, a tak\u017ce umiej\u0119tnego eksponowania zjawisk samych w sobie doskona\u0142ych. Ogr\u00f3d jest zatem dzie\u0142em sztuki, ogr\u00f3d, jako sk\u0142adnik ludzkiego porz\u0105dku, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy go \u0142agodnie z pot\u0119\u017cnym i gro\u017anym \u017cywio\u0142em natury. Ludzka zdolno\u015b\u0107 do komponowania element\u00f3w naturalnych, takich jak: ro\u015blinno\u015b\u0107, woda, rze\u017aba terenu i symboliczne budowle, tworzy zadziwiaj\u0105cy paradoks \u201enienaturalnego porz\u0105dku natury\u201d. Daje to nieodmiennie wra\u017cenie ba\u015bniowo\u015bci i magiczno\u015bci, a wi\u0119c wizji \u201eRaju odzyskanego\u201d. Ten rytualny gest odbudowy mitycznej harmonii wsp\u00f3\u0142istnienia z natur\u0105, towarzyszy\u0142 kulturze cz\u0142owieka od czas\u00f3w najdawniejszych. Historia sztuki tworzenia ogrod\u00f3w jest zapisem duchowych i estetycznych przemian ludzkiego umys\u0142u na przestrzeni wiek\u00f3w. Jest kronik\u0105 wzlot\u00f3w i upadk\u00f3w ludzkiej kultury.<\/p>\n

        Od tysi\u0105cleci miasto sta\u0142o si\u0119 podstawowym materialnym kontekstem \u017cycia cz\u0142owieka. Jak ka\u017cde \u015brodowiska \u017cycia jest ekosystemem. Miejski ekosystem to z\u0142o\u017cony organizm, stworzony sztucznie, ale \u201einkrustowany\u201d \u017cyw\u0105 tkank\u0105 natury. W zasadzie sk\u0142ada si\u0119 z naturalnego ukszta\u0142towania terenu, uk\u0142adu urbanistycznego, naturalnie i sztucznie wyhodowanych obszar\u00f3w zadrzewionych, zwierz\u0105t – z wyboru lub przymusu zasiedlaj\u0105cych miasto – oraz populacji ludzkiej i jej duchowego oraz pragmatycznego potencja\u0142u psychicznego. Obecno\u015b\u0107 ogrod\u00f3w w pejza\u017cu miasta jest tradycj\u0105, wynikaj\u0105c\u0105 z g\u0142\u0119bokich potrzeb psychicznych, a nie tylko z czystego pragmatyzmu. Miasto odhumanizowane, martwa przechowalnia \u201edwuno\u017cnych termit\u00f3w\u201d, pozbawione enklaw przyrody \u2013 degraduje cz\u0142owieka i wyja\u0142awia go psychicznie. Bo przecie\u017c cz\u0142owiek pozostaje nadal integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 natury, za\u015b miasto jest jego \u015brodowiskiem naturalnym, cho\u0107 powo\u0142anym przeze\u0144 do istnienia, podobnie jak gniazdo ptasie czy mr\u00f3wczy kopiec; tworem, wspieraj\u0105cym \u017cycie i jego jako\u015b\u0107, a nie wrog\u0105 dekoracj\u0105 zatracenia…<\/p>\n

        Niestety, wsp\u00f3\u0142czesny charakter przemian cywilizacyjnych sprawia, i\u017c apogeum rozwoju sztuki zak\u0142adania ogrod\u00f3w mamy za sob\u0105. Czy\u017c nie jest to sygna\u0142 ostrzegawczy i pow\u00f3d do g\u0142\u0119bokiej refleksji? Wsp\u00f3\u0142czesny cz\u0142owiek zatraci\u0142 naturaln\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do \u0142adowania swych witalnych i mentalnych akumulator\u00f3w o\u017cywczymi energiami natury poprzez bezpo\u015bredni kontakt z jej mitycznym \u017cywio\u0142em. Poj\u0119cie \u201enaturalno\u015bci\u201d, czyli sk\u0142onno\u015bci, t\u0119sknoty, czy snobistycznego poci\u0105gu do bezinteresownego, pierwotnego pi\u0119kna – jest jedynie nask\u00f3rkow\u0105 mod\u0105, a nie g\u0142\u0119bok\u0105 potrzeb\u0105. Lecz to w\u0142a\u015bnie spontaniczny zachwyt majestatem natury, mistyczna fascynacja tajemniczym \u017cywio\u0142em, ma niew\u0105tpliwy wp\u0142yw na \u201e\u0142agodzenie obyczaj\u00f3w\u201d, czyli obni\u017cenie napi\u0119\u0107 agresywnych, l\u0119ku i alienacji, a tak\u017ce jest stymulatorem refleksji o g\u0142\u0119bszym sensie ludzkiego \u017cycia. Wszak w\u0142a\u015bnie natura by\u0142a obiektem mistycznego zachwytu i stymulatorem duchowych do\u015bwiadcze\u0144 greckich bractw misteryjnych, staro\u017cytnych i \u015bredniowiecznych pustelnik\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich, zakonu islamskich derwisz\u00f3w, ta\u0144cz\u0105cych w transie symboliczny ruch cia\u0142 niebieskich, tw\u00f3rc\u00f3w i kontemplator\u00f3w klasztornych wirydarzy, ogrod\u00f3w, symbolizuj\u0105cych rajski porz\u0105dek natury, czy te\u017c mistycznych pr\u0105d\u00f3w judaizmu \u2013 chasydyzmu i frankizmu, powsta\u0142ych na wschodnich kresach dawnej Rzeczypospolitej, a wynik\u0142ych z opuszczenia miast przez cz\u0142onk\u00f3w gmin \u017cydowskich i spotkania z metafizyk\u0105 natury. Pot\u0119ga natury od tysi\u0105cleci porusza cz\u0142owieka g\u0142\u0119boko i jest stymulatorem jego porywaj\u0105cych do\u015bwiadcze\u0144 sakralnych. Wszelkie boskie epifanie, czyli manifestacje nadprzyrodzonej mocy, objawiaj\u0105 si\u0119 cz\u0142owiekowi poprzez pot\u0119g\u0119 i tajemnic\u0119 natury. Idea ogrodu ma archetypiczny, prastary rodow\u00f3d. Zatem powr\u00f3t do respektowania i piel\u0119gnacji odwiecznych potrzeb ludzkich, a nie jedynie ja\u0142owych fanaberii, jest godn\u0105 i sprawiedliw\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 cz\u0142owieka, poszukuj\u0105cego swej g\u0142\u0119bokiej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n

        Jako przyk\u0142ad ewolucji stosunku obywateli do ich zielonego, miejskiego otoczenia, niech pos\u0142u\u017cy nam zjawisko degradacji ogrod\u00f3w miejskich na terenie Gda\u0144ska. S\u0142awna sekwencja z bramy XVII-wiecznego Parku Oru\u0144skiego, rezydencji patrycjusza Schachmana: \u201eOjcowie urz\u0105dzili go dla nas, my dla potomno\u015bci\u201d, jest deklaracj\u0105 szacunku i mi\u0142o\u015bci dawnych gda\u0144szczan dla idei ogrodu. Gda\u0144sk ciasno wkomponowany w\u00f3wczas w pot\u0119\u017cny ci\u0105g wa\u0142\u00f3w obronnych i fos, pomimo g\u0119stej zabudowy i ciasnoty ulic, by\u0142 miastem wype\u0142nionym \u017cyw\u0105 tkank\u0105 ogrod\u00f3w rezydencyjnych, owocowych, warzywnych i najbardziej zielonym miastem Rzeczypospolitej. Dzielnica Lange Garten, czyli D\u0142ugie Ogrody, po\u0142o\u017cona w okolicy po\u0142udniowo-wschodniego ci\u0105gu holenderskich obwarowa\u0144 miejskich, by\u0142a ogrodow\u0105 enklaw\u0105, gdzie pr\u00f3cz u\u017cytkowych ogrod\u00f3w warzywnych mie\u015bci\u0142y si\u0119 patrycjuszowskie ogrody ozdobne, masowo pojawiaj\u0105ce si\u0119 w Gda\u0144sku na przestrzeni XVII wieku. Przyrodzona gda\u0144szczanom t\u0119sknota do \u201earkadyjskiego\u201d pi\u0119kna sprawia\u0142a, \u017ce frontony kamieniczek porasta\u0142o g\u0119sto dzikie wino, a przez ciep\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 roku na przedpro\u017cach cieszy\u0142y oko drzewka mirtowe, cyprysy, palmy daktylowe, figowce, drzewka pomara\u0144czowe, donice z wszelakimi zio\u0142ami oraz inne orientalne ro\u015bliny, sprowadzane z W\u0142och i Portugalii. Specyfik\u0105 Gda\u0144ska czas\u00f3w minionych by\u0142o harmonijne i bezkolizyjne wsp\u00f3\u0142istnienie ludzkiego porz\u0105dku z bujn\u0105 i estetycznie wyszlachetnion\u0105 domen\u0105 natury. Lecz ci, kt\u00f3rzy chcieli zafundowa\u0107 sobie pe\u0142ny \u017cywot \u201ena \u0142onie natury\u201d, budowali swe letnie rezydencje w podmiejskich osadach, takich jak: Wrzeszcz, Strzy\u017ca, Oliwa, Orunia, Nowe Szkoty czy Olszynka. T\u0119 wielowiekow\u0105 tradycj\u0119 unicestwi\u0142o dopiero barbarzy\u0144skie zniszczenie Gda\u0144ska przez Armi\u0119 Czerwon\u0105, kt\u00f3ra planowo i metodycznie star\u0142a z powierzchni ziemi dawny, formowany przez wieki, kszta\u0142t miasta.<\/strong> Powojenny Gda\u0144sk jest ju\u017c tylko urbanistyczn\u0105 atrap\u0105 dawnego – \u017cywego, rosn\u0105cego przez wieki organizmu miejskiego, a odbudowa \u015ar\u00f3dmie\u015bcia nie jest zado\u015b\u0107uczynieniem apokaliptycznych zniszcze\u0144, kt\u00f3re niczym niezatarte pi\u0119tno komunistycznego zdziczenia i brzydoty odcisn\u0119\u0142y si\u0119 na obliczu miasta ju\u017c nieodwracalnie. Niszczej\u0105ce jeszcze do niedawna ogrody rezydencyjne Wrzeszcza i opieszale, ale rewitalizowany Park Oru\u0144ski, \u015bwiadcz\u0105 jednak o tym, \u017ce filozofia ludzkiego wymiaru miasta, oswojonej estetycznie natury – ogrodu, zacz\u0119\u0142a by\u0107 s\u0142yszalna w urz\u0119dniczej fortecy Magistratu.<\/p>\n

        \n

          \n
        1. Przestrze\u0144 \u017cycia \u2013 architektura i \u015bwiadomo\u015b\u0107<\/strong>\u00a0<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

          Cz\u0142owiek, podobnie jak wiele zwierz\u0105t pod s\u0142o\u0144cem tej ziemi, wybra\u0142 \u017cycie nie na \u0142onie natury, lecz w \u015brodowisku, kt\u00f3re tworzy, a konkretnie buduje i organizuje sam. Jego pozycja nie jest wyj\u0105tkowa, gdy\u017c ryby, ptaki i ssaki posiadaj\u0105 zdolno\u015b\u0107 budowy swych sztucznych domostw. Podobn\u0105 zdolno\u015bci\u0105 odznaczaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce nawet pierwotniaki, kt\u00f3re konstruuj\u0105 dla siebie os\u0142ony z materia\u0142\u00f3w takich jak ziarna piasku. Jednakowo\u017c zwierz\u0119ca dzia\u0142alno\u015b\u0107 architektoniczna sterowana jest nie\u015bwiadomym instynktem i nie wynika z potrzeb estetycznych i duchowych. Cz\u0142owiek jest zatem budowniczym \u015bwiadomym i przewidywa\u0107 powinien konsekwencje oddzia\u0142ywania na jego umys\u0142 i cia\u0142o stwarzanej sztucznie przestrzeni architektonicznej.<\/strong> Architekt planuj\u0105c obiekt, a budowniczy – wznosz\u0105c go – powinni mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce jego obecno\u015b\u0107 wp\u0142ywa\u0107 b\u0119dzie na natur\u0119 otoczenia i \u017cycie psychiczne ludzi. Przestrze\u0144 architektoniczna, stworzona przez cz\u0142owieka, mo\u017ce w spos\u00f3b wydatny doskonali\u0107 ludzkie uczucia i percepcj\u0119. Jest oczywistym, i\u017c i bez obecno\u015bci w \u015bwiadomo\u015bci cz\u0142owieka form architektonicznych lub innych twor\u00f3w ludzkiej kreacji, posiada on zdolno\u015b\u0107 do postrzegania i odczuwania r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy tym, co wewn\u0119trzne i zewn\u0119trzne, otwarte i zamkni\u0119te, jasne i ciemne, prywatne i publiczne, uporz\u0105dkowane i chaotyczne… Jest to wiedza dana naturalnie, czyli pierwotna. Porz\u0105dek architektoniczny, ludzki w charakterze, nawet prosta chata ch\u0142opska lub miejska kamienica, poprzez swe formy porz\u0105dkuj\u0105ce przestrze\u0144, mo\u017ce te pierwotne odczucia o\u017cywia\u0107 i wzmacnia\u0107, kreowa\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 i smak \u017cycia. Za\u015b obiekty architektonicznie pokraczne, niedorzecznie obce cz\u0142owiekowi w swej funkcji i formie, stoj\u0105 w g\u0142\u0119bokim rozd\u017awi\u0119ku z elementarn\u0105 wiedz\u0105 ludzk\u0105 o porz\u0105dku \u015bwiata, zatem wywo\u0142ywa\u0107 mog\u0105 d\u0142ugotrwa\u0142e uczucia dr\u0119cz\u0105cego absurdu i stresu \u017cycia, zmienia\u0107 \u017cycie w uwi\u0119zienie w labiryncie. Czy znamy je z codzienno\u015bci?<\/p>\n

          Architektura, m\u0105drze pragmatyczna, humanistyczna i tak\u017ce symboliczna (pomniki chwa\u0142y i zas\u0142ugi, nigdy nie przes\u0142ania fa\u0142szywych mit\u00f3w i nieludzkich ideologii), nigdy nie by\u0142a tworzona z pobudek innych, ni\u017c poczucie estetyki i sensownej funkcji, a wi\u0119c wszelkie wytwory ideologii czy bezdusznej industrialno\u015bci degraduj\u0105 tylko miejskie otoczenie! Patologizuj\u0105 tak\u017ce psychicznie jego mieszka\u0144c\u00f3w, sp\u0142aszczaj\u0105 ich \u017cycie do potrzeb fizjologicznych oraz dzia\u0142a\u0144, sterowanych przez \u201eorganizator\u00f3w \u017cycia mas\u201d.<\/strong> Zatem tworzona tylko racjonalnie i w poczuciu rzeczywistych potrzeb i duchowego wymiaru cz\u0142owieka, architektura miejska pomaga skuteczniej obja\u015bnia\u0107 spo\u0142eczne relacje mi\u0119dzyludzkie, historyczn\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107, poczucie to\u017csamo\u015bci, motywacje postaw i zachowa\u0144, ni\u017c czyni\u0107 to mo\u017ce natura w pierwotnym stanie – symboliczny Eden…<\/p>\n

          Cz\u0142owiek jest przecie\u017c, jak zosta\u0142o to ju\u017c powiedziane, tw\u00f3rc\u0105 swej cywilizacji, a z kolei owa cywilizacja go tworzy, sprz\u0119\u017cenie jest zwrotne. Je\u015bli b\u0119dzie to cywilizacja napi\u0119tnowana zwyrodnieniem i irracjonaln\u0105 destrukcj\u0105, jej owocem b\u0119dzie tylko cz\u0142owiek zdegradowany ciele\u015bnie i duchowo. Pierwszym za\u015b krokiem w tym kierunku jest zerwanie ci\u0105g\u0142o\u015bci kulturowej i socjotechniczne zablokowanie ludzkich potrzeb duchowych. Pami\u0119tajmy o tym, wychodz\u0105c na ulic\u0119 i powracaj\u0105c do wn\u0119trz naszych siedzib. Pozbawione wymiaru ludzkiego, czyli zdehumanizowane miasto, zainfekowane destruktywnymi symbolami, a tak\u017ce rodzinne \u017cycie, skupiaj\u0105ce si\u0119 przed \u201eo\u0142tarzem\u201d telewizora czy komputera jest teatrem, w kt\u00f3rym wyst\u0119puje t\u0119py urz\u0119das, bezczelny i agresywny cham lub nieszcz\u0119\u015bliwy, ja\u0142owy umys\u0142owo mato\u0142ek, za\u015b w zasadniczej masie to egoistyczny przeci\u0119tniak, my\u015bl\u0105cy o \u201e\u015bwi\u0119tym spokoju\u201d i mo\u017cno\u015bci wypicia \u201ebrowca\u201d przed magicznym ekranem telewizora, podaj\u0105cego mu s\u0142odko tumani\u0105c\u0105 kropl\u00f3wk\u0119 \u201ekoj\u0105cej bajeczki fakt\u00f3w medialnych\u201d… Dawno bowiem zapomniano zbiorowo (na skutek indoktrynacji dw\u00f3ch epok) o idei genius locci<\/em>, czyli Duchu miejsca<\/em>, kt\u00f3rego uciele\u015bnieniem jest materialny, ale przesi\u0105kni\u0119ty duchowo\u015bci\u0105 i mentaln\u0105 specyfik\u0105, kszta\u0142t miasta – najbardziej czytelny wyraz ekspresji \u015bwiadomo\u015bci jego mieszka\u0144c\u00f3w, ich kultury umys\u0142owej, a tak\u017ce estetycznych i pragmatycznych aspiracji, kt\u00f3re przecie\u017c w r\u00f3\u017cnych miejscach ziemi i kontekstach kultury przybieraj\u0105 unikatowy charakter. A wi\u0119c dzia\u0142ania \u201elokalnego geniusza\u201d, to nie tylko dba\u0142o\u015b\u0107 o czysto\u015b\u0107 ulic i dogodno\u015b\u0107 komunikacyjn\u0105, place zabaw, ale przede wszystkim ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 kulturowa i baczenie na lokalne potrzeby ludzkie – te duchowe, estetyczne i kosmobiologiczne, wynikaj\u0105ce z klimatu, nas\u0142onecznienia, sieci w\u00f3d, zjawisk nat\u0119\u017cenia pola grawitacji, lokalnej flory i fauny, bowiem cz\u0142owiek, to Dziecko Wszech\u015bwiata<\/em> (za Hoimarem von Ditfurthem), a nie \u201ewypierdek ideologii\u201d, zawini\u0119ty w gazet\u0119 bylejako\u015bci i toksycznej informacji, tak…<\/p>\n

          \"139\"<\/a><\/p>\n

          Owszem, cz\u0142owiek musi w mie\u015bcie swej egzystencji mie\u0107 na uwadze dobrostan cia\u0142a, zakorzeniony w strukturze przestrzennej, klimatycznej i biologicznej, ale tak\u017ce w to\u017csamo\u015bci kulturowej i mo\u017cliwo\u015bci naturalnego, zgodnego z tradycj\u0105 rozwoju spo\u0142eczno\u015bci, jak i jednostek, czyli zdolno\u015b\u0107 do kontroli higieny funkcji spo\u0142ecznych, braku opresji politycznej, policyjnej, przestrze\u0144, woln\u0105 od toksycznych symboli, do swobodnego realizowania swych potrzeb, praw i obowi\u0105zk\u00f3w ludzkich… Dlatego uroda lub potworno\u015b\u0107 miasta to wizyt\u00f3wka stanu ducha jego obywateli, zapis procesu \u015bwiadomego udzia\u0142u w tworzeniu ludzkiej kultury. Zatem od naszej, \u015bwiadomej i zaanga\u017cowanej postawy zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie, czy zgodzimy si\u0119 na toksyczn\u0105 scenografi\u0119 i \u017ca\u0142osne role w upiornej grotesce, czy \u017cy\u0107 b\u0119dziemy w \u0142adzie i sensie. Bo przecie\u017c, prawem rozwoju, nie powr\u00f3cimy ju\u017c z miast do ogrod\u00f3w, chyba, \u017ce po kataklizmie cywilizacji, kt\u00f3ry b\u0119dzie owocem \u015blepoty na ludzkie potrzeby i surowe prawa Natury…<\/p>\n

          Reasumuj\u0105c dywagacje filozoficzne i historyczne wspominki, rekonstruuj\u0105ce w wyobra\u017ani zielon\u0105 urod\u0119 dawnego Gda\u0144ska i jego naturalnie tworzony model urbanistyczny, warto podkre\u015bli\u0107 z naciskiem, \u017ce nie tylko od w\u0105skiego grona specjalist\u00f3w i urz\u0119dniczych decydent\u00f3w zale\u017ce\u0107 winien przysz\u0142y kszta\u0142t naszego Miasta, ale te\u017c od postawy obywatelskiej i wsp\u00f3lnej odpowiedzialno\u015bci za \u015brodowisko, ludzki ekosystem i jego rozkwit lub zwyrodnienie<\/strong>. Niech nie deprymuje nikogo fakt, i\u017c aroganccy specjali\u015bci od \u201ewype\u0142niania przestrzeni budowlami\u201d przypisuj\u0105 sobie monopol na decydowanie o estetyce i funkcjonalno\u015bci, lokalnym stylu lub bezstylowo\u015bci, a tak\u017ce p\u0142askiej pragmatyce, albo humanistycznym wymiarze miejskiego pejza\u017cu. To nasza, \u015bwiadomie praktykowana postawa \u201edemokracji uczestnicz\u0105cej\u201d, nie tylko \u201eprzedstawicielskiej\u201d, nasz udzia\u0142 w kreowaniu Przyjaznego Miasta poprzez uwagi, protesty i projekty obywatelskie! A w tych dzia\u0142aniach nie zapominajmy o rekreacyjnej i symbolicznej, fizycznie przyjaznej i metafizycznie inspiruj\u0105cej roli, jak\u0105 odgrywa ogr\u00f3d, czyli potocznie park miejski. Bez zieleni i jej estetycznego, artystycznie wyrafinowanego zaaran\u017cowania, ale tak\u017ce roli \u201ezielonych p\u0142uc miejskich\u201d, nie ma miasta z prawdziwego zdarzenia, a jedynie \u201ebetonowe koszary dla bezrefleksyjnych, dwuno\u017cnych termit\u00f3w\u201d. Zapewne niewielu jest ch\u0119tnych, aby \u015bwiadomie wyst\u0105pi\u0107 w tej \u017ca\u0142osnej roli pod niebem Gda\u0144ska. A wi\u0119c \u2013 pobudka! Czas publicznie wypowiedzie\u0107 si\u0119 o tym, czy miasto to tylko wizja, zdj\u0119ta z deski urz\u0119dniczego planisty, czy m\u0105dra odpowied\u017a na nasze estetyczne, duchowe i zdrowo pragmatyczne potrzeby. Czas najwy\u017cszy!<\/p>\n

          Nasze spotkanie z mitycznym wymiarem miasta i jego rol\u0105 w kszta\u0142towaniu si\u0119 naszej \u015bwiadomo\u015bci, naszych motywacji do \u017cycia i tworzenia, jest przyczynkiem do szerszej refleksji nad kondycj\u0105 cywilizacji, \u015bwiadomo\u015bci obywatelskiej, kultury i duchowo\u015bci ludzkiej pod niebem Gda\u0144ska i innych okolic ludzkiego \u015bwiata.<\/p>\n

          \n

          \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0 Antoni Koz\u0142owski<\/strong><\/p>\n

          Fot.:<\/strong> Lech L. Przychodzki<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

          \u015awiat daje si\u0119 uj\u0105\u0107 jako \u015bwiat, jako kosmos, o tyle, o ile objawia si\u0119 jako \u015bwiat \u015bwi\u0119ty Mircea Eliade \u00a0<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":14668,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[3,81],"tags":[1502,894,89,1818,1332,92,1821,304,1817,1815,1825,1816,1823,1826,1824,1819,1820,1827,1822,1551],"class_list":["post-14667","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura","category-rzeczpospolita","tag-antoni-kozlowski","tag-armia-czerwona","tag-breaking","tag-dolina-gehenna","tag-gdansk","tag-headline","tag-lange-garten-dlugie-ogrody","tag-lech-l-przychodzki","tag-mircea-eliade","tag-mitologia-miasta","tag-nowe-szkoty","tag-ogrod-natura-oswojona","tag-oliwa","tag-olszynka","tag-orunia","tag-park-orunski","tag-patrycjusz-schachman","tag-przestrzen-zycia","tag-strzyza","tag-wrzeszcz"],"yoast_head":"\nWymiary miasta \u2013 mit, natura, architektura i \u015bwiadomo\u015b\u0107 - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Wymiary miasta \u2013 mit, natura, architektura i \u015bwiadomo\u015b\u0107 - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u015awiat daje si\u0119 uj\u0105\u0107 jako \u015bwiat, jako kosmos, o tyle, o ile objawia si\u0119 jako \u015bwiat \u015bwi\u0119ty Mircea Eliade \u00a0\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2015-01-15T23:03:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/29.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1787\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1183\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"...\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"...\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"17 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/\"},\"author\":{\"name\":\"...\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/75326687448d6abf738b156f56385210\"},\"headline\":\"Wymiary miasta \u2013 mit, natura, architektura i \u015bwiadomo\u015b\u0107\",\"datePublished\":\"2015-01-15T23:03:33+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/\"},\"wordCount\":3504,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/29.jpg\",\"keywords\":[\"Antoni Koz\u0142owski\",\"Armia Czerwona\",\"breaking\",\"dolina Gehenna\",\"Gda\u0144sk\",\"headline\",\"Lange Garten - D\u0142ugie Ogrody\",\"Lech L. Przychodzki\",\"Mircea Eliade\",\"mitologia miasta\",\"Nowe Szkoty\",\"ogr\u00f3d - natura oswojona\",\"Oliwa\",\"Olszynka\",\"Orunia\",\"Park Oru\u0144ski\",\"patrycjusz Schachman\",\"przestrze\u0144 \u017cycia\",\"Strzy\u017ca\",\"Wrzeszcz\"],\"articleSection\":[\"Kultura\",\"Rzeczypospolita\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/\",\"name\":\"Wymiary miasta \u2013 mit, natura, architektura i \u015bwiadomo\u015b\u0107 - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/29.jpg\",\"datePublished\":\"2015-01-15T23:03:33+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/\"]]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/29.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/29.jpg\",\"width\":1787,\"height\":1183},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Wymiary miasta \u2013 mit, natura, architektura i \u015bwiadomo\u015b\u0107\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/75326687448d6abf738b156f56385210\",\"name\":\"...\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33a3c2559155e1b4add65cf88cafda785aeb920f44b97c7055b07866ab5b13c2?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33a3c2559155e1b4add65cf88cafda785aeb920f44b97c7055b07866ab5b13c2?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"...\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/lele\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Wymiary miasta \u2013 mit, natura, architektura i \u015bwiadomo\u015b\u0107 - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Wymiary miasta \u2013 mit, natura, architektura i \u015bwiadomo\u015b\u0107 - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"\u015awiat daje si\u0119 uj\u0105\u0107 jako \u015bwiat, jako kosmos, o tyle, o ile objawia si\u0119 jako \u015bwiat \u015bwi\u0119ty Mircea Eliade \u00a0","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2015-01-15T23:03:33+00:00","og_image":[{"width":1787,"height":1183,"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/29.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"...","twitter_misc":{"Written by":"...","Est. reading time":"17 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/"},"author":{"name":"...","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/75326687448d6abf738b156f56385210"},"headline":"Wymiary miasta \u2013 mit, natura, architektura i \u015bwiadomo\u015b\u0107","datePublished":"2015-01-15T23:03:33+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/"},"wordCount":3504,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/29.jpg","keywords":["Antoni Koz\u0142owski","Armia Czerwona","breaking","dolina Gehenna","Gda\u0144sk","headline","Lange Garten - D\u0142ugie Ogrody","Lech L. Przychodzki","Mircea Eliade","mitologia miasta","Nowe Szkoty","ogr\u00f3d - natura oswojona","Oliwa","Olszynka","Orunia","Park Oru\u0144ski","patrycjusz Schachman","przestrze\u0144 \u017cycia","Strzy\u017ca","Wrzeszcz"],"articleSection":["Kultura","Rzeczypospolita"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/","name":"Wymiary miasta \u2013 mit, natura, architektura i \u015bwiadomo\u015b\u0107 - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/29.jpg","datePublished":"2015-01-15T23:03:33+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/"]]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#primaryimage","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/29.jpg","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/29.jpg","width":1787,"height":1183},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wymiary-miasta-mit-natura-architektura-swiadomosc\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Wymiary miasta \u2013 mit, natura, architektura i \u015bwiadomo\u015b\u0107"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/75326687448d6abf738b156f56385210","name":"...","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33a3c2559155e1b4add65cf88cafda785aeb920f44b97c7055b07866ab5b13c2?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33a3c2559155e1b4add65cf88cafda785aeb920f44b97c7055b07866ab5b13c2?s=96&d=mm&r=g","caption":"..."},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/lele\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14667","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14667"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14667\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14668"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14667"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14667"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14667"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}