{"id":14543,"date":"2015-01-06T13:18:42","date_gmt":"2015-01-06T12:18:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.siemysli.info.ke\/?p=14543"},"modified":"2015-01-06T21:52:47","modified_gmt":"2015-01-06T20:52:47","slug":"grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/","title":{"rendered":"Grudniowe rekolekcje obywatelskie (cz. II)"},"content":{"rendered":"

\"Poczdam\"<\/a>Wszystkim ofiarom Grudnia \u201970, ze szczeg\u00f3lnym wskazaniem Janka Wi\u015bniewskiego (Zbyszka Godlewskiego z Elbl\u0105ga) dedykuj\u0119 me wspomnienia i refleksje z \u201etotalitarnego piek\u0142a\u201d<\/strong><\/p>\n

Moja Babcia, Aniela (\u017cona prof. Antoniego Koz\u0142owskiego, radnego Lublina podczas dwu kadencji lat 30. XX wieku, spo\u0142ecznika, tw\u00f3rcy kuchni spo\u0142ecznych i uniwersytet\u00f3w robotniczych) zawsze powtarza\u0142a, \u017ce o wszystko w komunistycznych realiach trzeba \u201ewalczy\u0107\u201d. W jej przypadku walk\u0119 toczy\u0107 nale\u017ca\u0142o o fundament bezpiecze\u0144stwa fizjologicznego, czyli bytu naszego, wi\u0119c wszelkie substancje pokarmowe, zw\u0142aszcza tak elementarne, jak cukier, s\u00f3l, kasza, czy m\u0105ka, kt\u00f3rych obecno\u015bci na p\u00f3\u0142kach sklepowych nie gwarantowa\u0142a \u017cadna \u201eumowa spo\u0142eczna\u201d. Zdarza\u0142y si\u0119 jednak\u017ce zjawiska spo\u0142ecznej psychozy wojennej, zw\u0142aszcza po sze\u015bciodniowej wojnie b\u0142yskawicznej Izraela z pa\u0144stwami arabskimi w czerwcu 1967 roku, kiedy to pojawi\u0142o si\u0119 w wyobra\u017ani ludzkiej widmo III wojny \u015bwiatowej, co oznacza\u0142o potrzeb\u0119 czynienia zapas\u00f3w na czas g\u0142odowy. Pami\u0119tam, \u017ce stali\u015bmy wtedy ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 po wymienione artyku\u0142y spo\u017cywcze, gdy\u017c sklepy wprowadzi\u0142y czasow\u0105 reglamentacj\u0119 owych towar\u00f3w. To by\u0142y jednak sytuacje wyj\u0105tkowe, gdy\u017c na co dzie\u0144 walka toczy\u0142a si\u0119 o bardziej \u201ewyrafinowane\u201d dobra konsumpcyjne, takie jak: telewizory kolorowe, pralki, czeskie motorowery, magnetofony, szynk\u0119, kie\u0142bas\u0119 ja\u0142owcow\u0105 i wszelkie gatunki mi\u0119s, czy przys\u0142owiowy papier toaletowy. I w\u0142a\u015bnie te obiekty \u201ewalk narodowych\u201d, w kt\u00f3rych gin\u0119\u0142a \u015bmierci\u0105 \u017ca\u0142osn\u0105 ludzka godno\u015b\u0107, a czasem sami ludzie z r\u0105k zdesperowanych bli\u017anich swoich, te \u201erelikwie\u201d codziennych \u201erytua\u0142\u00f3w konsumpcji\u201d (jak\u017ce innych w swej randze i szacunku do pokarmu wobec wsp\u00f3\u0142czesnej irracjonalnej \u017c\u0105dzy konsumpcji i marnotrawstwa) obiadowych i kolacyjnych, mia\u0142y zosta\u0107 poddane podwy\u017cce i tak ju\u017c niema\u0142ych cen w feralnym dniu 13. grudnia AD 1970. Wieczorem 12. grudnia radio i telewizja przekaza\u0142y obywatelom t\u0119 hiobow\u0105 wie\u015b\u0107, te i\u015bcie szata\u0144sko przewrotne, podwy\u017ckowe \u201eprezenty \u015bwi\u0105teczne\u201d, nazwane eufemistycznie \u201eregulacj\u0105 cen\u201d. Je\u015bli mnie pami\u0119\u0107 nie myli, to 13. grudnia przypada\u0142 w niedziel\u0119, wi\u0119c nie by\u0142o okazji, aby o tym skurwysy\u0144stwie w\u0142adzy komunistycznej pogada\u0107 z kolegami z \u201eroboty\u201d i zareagowa\u0107 natychmiast strajkiem na pr\u00f3b\u0119 zniszczenia \u015bwi\u0105tecznej rado\u015bci i suto\u015bci tradycyjnego sto\u0142u. Mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107, jak wrza\u0142o wtedy w polskich domach, ile potwarzy i z\u0142orzecze\u0144 adresowano ku przekl\u0119tej w\u0142adzy i jej powszechnie wyszydzanemu przyw\u00f3dcy, towarzyszowi \u201eWies\u0142awowi\u201d, czyli Gomu\u0142ce, kt\u00f3ry podpisawszy w dniu 7. grudnia 1970 roku, po d\u0142ugich, trudnych negocjacjach, traktat z RFN o nienaruszalno\u015bci granic na Odrze i Nysie, poczu\u0142 si\u0119 bohaterem i zlekcewa\u017cy\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 desperackich reakcji spo\u0142ecznych. Ale grupa towarzyszy Gierka, sprytnego polityka, widzia\u0142a w spo\u0142ecznej, gwa\u0142townej reakcji na podwy\u017cki, swoj\u0105 szans\u0119 na planowane \u201eprzetasowanie w\u0142adzy\u201d\u2026<\/p>\n

\"Gomu\u0142ka<\/a><\/p>\n

W obliczu podwa\u017cenia fundament\u00f3w \u201ema\u0142ej stabilizacji\u201d, czyli wzrostu cen, z nimi k\u0142opot\u00f3w bytowych, a zaraz potem refleksji o stanie og\u00f3lnym komunistycznego Molocha, w ludziach zawrza\u0142 gniew i pojawi\u0142a si\u0119 determinacja, kt\u00f3ra zawsze nas odwiedza, kiedy coraz mniej jest do stracenia. Bo rewolucje rodz\u0105 si\u0119 zawsze w \u201epustych \u017co\u0142\u0105dkach\u201d, a nie na skutek gwa\u0142cenia przez w\u0142adz\u0119 prawa do wolno\u015bci i deptaniu podstawowych warto\u015bci humanistycznych<\/strong>. Taka jest prawda o \u201eszlachetno\u015bci\u201d ludzkich motyw\u00f3w, a niestety, wiedz\u0105 o tym i cynicznie fakt \u00f3w wykorzystuj\u0105 \u201edyrygenci mas\u201d.<\/p>\n

Cz\u0142owiek, zaopatrzony w wype\u0142niacze \u017co\u0142\u0105dka i otumaniacze umys\u0142u, czyli kie\u0142bas\u0119, kasz\u0119 i w\u00f3dk\u0119, zniesie wszystko – \u0142\u0105cznie z odebraniem wolno\u015bci i godno\u015bci. Znaj\u0105 t\u0119 \u017cyciow\u0105 prawd\u0119 \u201eorganizatorzy \u017cycia mas\u201d, st\u0105d podwy\u017cka cen mi\u0119sa i w\u0119dlin przed \u015bwi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia by\u0142a doskona\u0142ym zabiegiem socjotechnicznym, wywo\u0142uj\u0105cym ludzki odruch samozachowawczy i determinacj\u0119 w obronie biologicznego bezpiecze\u0144stwa. Na owym ludzkim odruchu rozegrano manewr zmiany ekipy partyjnej, kt\u00f3rego \u201ebudow\u0119 i zasad\u0119 dzia\u0142ania\u201d mo\u017cna przeczyta\u0107 w opracowaniach historycznych. Mnie interesuje tylko fakt, \u017ce tak niewiele os\u00f3b chce przyj\u0105\u0107 do wiadomo\u015bci – bo wcale nie musi w to wierzy\u0107 – i\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo jest dla w\u0142adzy \u201ezaprz\u0119giem wo\u0142\u00f3w\u201d, wykonuj\u0105cym wszelkie prace i cierpi\u0105cym wyrzeczenia po to tylko, aby \u201ew\u0142adza ros\u0142a w si\u0142\u0119, a rz\u0105dz\u0105cym \u017cy\u0142o si\u0119 dostatniej\u201d. W pa\u0144stwie totalitarnym, kt\u00f3re jest z za\u0142o\u017cenia \u201enowotworem\u201d na spo\u0142ecznym ciele, ta prawid\u0142owo\u015b\u0107 widoczna by\u0142a go\u0142ym okiem, lecz nie zawsze dostrzegana – ze wzgl\u0119du na psychologiczny motyw \u201eredukcji rezonansu poznawczego\u201d, czyli niedostrzegania zjawisk, przecz\u0105cych wygodnej wizji \u015bwiata. Aby \u017cy\u0107 w miar\u0119 syto i bezpiecznie – nale\u017ca\u0142o wierzy\u0107 w propagandowe brednie, a zdrowy rozs\u0105dek pos\u0142a\u0107 na przedwczesn\u0105 emerytur\u0119.<\/strong> Tote\u017c, kiedy s\u0142ysz\u0119 kpiny wszelkiej ma\u015bci m\u0119drk\u00f3w i \u201es\u0142uszniak\u00f3w politycznych\u201d, szydz\u0105cych z wszystkich, wierz\u0105cych w \u201espiskow\u0105 teori\u0119 dziej\u00f3w\u201d, za kulisami kt\u00f3rych stoj\u0105 \u201emroczne si\u0142y\u201d knowa\u0144 \u017byd\u00f3w, mason\u00f3w, iluminat\u00f3w, mormon\u00f3w, czy moonowc\u00f3w, a wi\u0119c ulegaj\u0105cych \u201eoszo\u0142omstwu\u201d – widz\u0119 zr\u0119czny zabieg \u201ewylewania dziecka z k\u0105piel\u0105\u201d. Jest to bowiem wykpienie form naiwnych i obsesyjnych, ale te\u017c uto\u017csamianie ich z ka\u017cd\u0105 postaw\u0105 trze\u017awego ogl\u0105du mechanizm\u00f3w historii<\/strong>, gdzie za szpalerem garniturowo odzianych i przepisowo okrawatowanych czaj\u0105 si\u0119 anonimowi animatorzy sceny, demony \u201ekasy i w\u0142adzy\u201d.<\/p>\n

A dla cz\u0142owieka zdrowo my\u015bl\u0105cego, to nie \u017bydzi i masoni rz\u0105dz\u0105 \u015bwiatem, tylko kosmopolityczne kompleksy bankowo-przemys\u0142owo-militarne, skutecznie balansuj\u0105ce zjawiskami pokoju, wojny i odbudowy po zniszczeniach, aby osi\u0105ga\u0107 jak najwi\u0119ksze zyski ekonomiczne, nie maj\u0105ce \u017cadnych motyw\u00f3w humanitarnych, dla kt\u00f3rych cz\u0142owiek jest tylko statystycznym liczmanem. Dlatego to, co postrzegamy powszechnie jako spisek ma\u0142ej grupy, jest zasad\u0105 dzia\u0142ania ka\u017cdej w\u0142adzy i ich koalicji, kt\u00f3re w eksploatacji potencja\u0142u m\u00f3zgowo-mi\u0119\u015bniowego \u201emas ludowych\u201d posi\u0142kuj\u0105 si\u0119 obecnie struktur\u0105 \u201emi\u0119dzynarod\u00f3wki ekonomicznej\u201d, czyli Banku \u015awiatowego i strategii globalizacji, jakich racj\u0105 bytu jest hodowanie g\u0142upoty i owczego p\u0119du do r\u00f3\u017cnych form bezmy\u015blnej konsumpcji, b\u0119d\u0105cych fundamentem ka\u017cdej w\u0142adzy i kapita\u0142u.<\/strong> I czy rz\u0105dz\u0105 nami \u017bydzi, Watykan, FRW, NWO, lewica czy prawica, albo te\u017c kosmopolityczni \u201ekalkulatorzy ekonomiczni\u201d \u2013 banksterzy – to wychodzi na jedno: nam bokiem, a im saldo dodatnie. St\u0105d te\u017c wszelkie deklaracje w\u0142adzy o \u201espo\u0142ecznym dobru\u201d traktowa\u0107 nale\u017cy jako \u201espisek przeciw zdrowemu rozs\u0105dkowi\u201d, gdy\u017c co jest dobre, wiedzie\u0107 powinien ka\u017cdy obywatel.<\/strong> Bo, czy s\u0105 dla nas dobre: podatki na utrzymywanie paso\u017cyt\u00f3w politycznych, pa\u0144stwowy program edukacji, pa\u0144stwowa policja i armia, tucz\u0105ce urz\u0119dnik\u00f3w kasy chorych, eksmisje na bruk oraz system rent i emerytur, premiuj\u0105cy finansowo by\u0142ych funkcjonariuszy systemu komunistycznego, a nie najbiedniejszych – niech ka\u017cdy rozstrzygnie sam. A je\u015bli nie wie, co dla niego dobre, to jest tylko \u201eagregatem pa\u0144stwowotw\u00f3rczym\u201d, a nie cz\u0142owiekiem, buduj\u0105cym sw\u0105 pomy\u015blno\u015b\u0107 i godno\u015b\u0107 w oparciu o prawnie gwarantowan\u0105 us\u0142ugowo\u015b\u0107 pa\u0144stwa wobec jego potrzeb. Lecz taki poziom spo\u0142ecznej \u015bwiadomo\u015bci jest w skali masowej czyst\u0105 utopi\u0105, a tylko ci, kt\u00f3rzy stowarzyszaj\u0105 si\u0119 dla siebie, a przeciw pa\u0144stwu, mog\u0105 powiedzie\u0107 (ustami Edwarda Abramowskiego), \u017ce \u201ew stowarzyszeniach spoczywa si\u0142a narodu i wolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka… Ludzie niestowarzyszeni nie mog\u0105 oprze\u0107 si\u0119 \u017cadnym gwa\u0142tom rz\u0105du, s\u0105 na jego \u0142asce\u201d. Nic doda\u0107, niczego uj\u0105\u0107, bo w\u0142adza i spo\u0142ecze\u0144stwo to od zawsze nie komplementarnie dope\u0142niaj\u0105ce si\u0119 cz\u0119\u015bci ca\u0142o\u015bci, lecz przeciwstawne sobie, bytuj\u0105ce w relacji \u201epaso\u017cyta i \u017cywiciela\u201d – struktury antagonistyczne<\/strong>. Ale, jak ka\u017cda regu\u0142a ma swe wyj\u0105tki, tak \u00f3w porz\u0105dek mo\u017ce by\u0107 z\u0142amany przez stowarzyszenie si\u0119 ludzi rozumnych przeciw manipulacji i \u201edarwinowskim\u201d zasadom gry. A w procesie ewolucji suma wyj\u0105tk\u00f3w tworzy now\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107. W naszym przypadku – now\u0105 jako\u015b\u0107 cywilizacyjn\u0105. Czy jest zatem w nas potencja\u0142 sprawczy takiej porcji wyj\u0105tk\u00f3w, kt\u00f3re powo\u0142aj\u0105 do istnienia rzeczywisto\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 na miar\u0119 Cz\u0142owieka, nie za\u015b na miar\u0119 wska\u017anik\u00f3w ekonomicznych i oczekiwa\u0144 w\u0142adzy? Po\u017cyjemy, zobaczymy, najlepiej robi\u0105c co\u015b po drodze przeciw aktualnym, pod\u0142ym regu\u0142om gry o pieni\u0105dz i przeciw Cz\u0142owiekowi – ca\u0142kowicie rozmijaj\u0105c\u0105 si\u0119 z wizj\u0105 solidarnej \u201eRzeczpospolitej Samorz\u0105dnej\u201d, czyli pa\u0144stwa dla obywateli, rzeczywisto\u015bci i\u015bcie \u201edarwinowskiej\u201d. Tego teatru nagiej walki o byt, n\u0119dzy spo\u0142ecznej i bogactwa sztucznie, bo na \u201ebandyckim\u201d uw\u0142aszczeniu d\u00f3br, wypracowanych przez robotnik\u00f3w PRL, wyhodowanej kadry (pseudo)elit. Oczywi\u015bcie \u201erozumnie\u201d, bez obsesji misji zmieniania zepsutego \u015bwiata\u2026<\/strong><\/p>\n

\"Radiow\u00f3z<\/a><\/p>\n

Ale wr\u00f3\u0107my do tragedii Grudnia \u201970. Gry w\u0142adzy i ludzkiej krwi. Nie by\u0142a to, niestety, \u015bwiadoma rewolucja proletariacka z postulatami i wizj\u0105 przemian politycznych, bo \u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczna mieli\u015bmy nisk\u0105, za\u015b ludzkimi zachowaniami manipulowa\u0142a w\u0142adza totalitarna, a \u201eruchawka ludowa\u201d, kt\u00f3ra pozwoli\u0142a zmieni\u0107 garnitur w\u0142adzy i przedstawi\u0107 nowym dozorcom spo\u0142ecznego folwarku – ekipie Gierka – wizj\u0119 poprawy bytu, je\u015bli im \u201epomo\u017cemy\u201d. Ale w gwa\u0142townym ferworze emocji i wyczerpaniu si\u0119 limitu ludzkiej cierpliwo\u015bci ca\u0142e zjawisko wygl\u0105da\u0142o, zw\u0142aszcza z perspektywy nastolatka, jako wielki, patriotyczny zryw przeciw znienawidzonej despocji komunistycznej. Dla mnie by\u0142o to tak\u017ce wielkie \u015bwi\u0119to, co\u015b na kszta\u0142t meksyka\u0144sko-iberyjskiej fiesty, kiedy to wrzenie uczu\u0107 ludzkiej gromady osi\u0105ga temperatur\u0119 sakralnego paroksyzmu, kiedy p\u0119kaj\u0105 ograniczenia banalnej codzienno\u015bci i objawia si\u0119 podnios\u0142a i przera\u017caj\u0105ca ods\u0142ona bytu, istnienia w agonalno-orgazmicznym paroksyzmie uwolnionych emocji, postawienia \u017cycia na \u201eszal\u0119 szale\u0144stwa\u201d. Chwili, kiedy, to \u017cycie na kolanach i w k\u0142amstwie przeradza si\u0119 w pie\u015b\u0144 mocy i wolno\u015bci\u2026<\/p>\n

Tak to mi si\u0119 jawi\u0142o, kiedy w dniu 14. grudnia 1970 roku wraca\u0142em ze szko\u0142y do domu po skr\u00f3conych lekcjach i us\u0142ysza\u0142em ryk ludzkiego t\u0142umu. Po plecach przesz\u0142y mi ciarki, a mi\u0119\u015bnie napr\u0119\u017cy\u0142y si\u0119 same do heroicznego wysi\u0142ku, jaki to niew\u0105tpliwie musia\u0142 by\u0107 fina\u0142em tej zbiorowej rebelii. Pobieg\u0142em wi\u0119c pod g\u0142\u00f3wny gmach Politechniki we Wrzeszczu, gdzie ca\u0142\u0105 dojazdow\u0105 ulic\u0119 Majakowskiego wype\u0142nia\u0142 zbity t\u0142um ludzki, kt\u00f3rego czo\u0142o sta\u0142o przy bramie i skandowa\u0142o has\u0142a \u201eChod\u017acie z nami!\u201d i \u201eChleba i wolno\u015bci!\u201d. Byli to stoczniowcy, kt\u00f3rzy nadaremnie pr\u00f3bowali przekona\u0107 student\u00f3w i akademik\u00f3w do solidarnego wyst\u0105pienia przeciw komunistycznej w\u0142adzy. Na moment jedno\u015bci wszelkich grup spo\u0142ecznych w zbiorowym wyst\u0105pieniu przeciw totalitarnemu \u201eopresorowi\u201d trzeba by\u0142o poczeka\u0107 jeszcze 10 lat, do sierpnia 1980 roku. Jednak owego dnia zawiedzeni stoczniowcy odeszli spod Politechniki z przys\u0142owiowym kwitkiem i udali si\u0119 pod gmach rozg\u0142o\u015bni Polskiego Radia przy ulicy Grunwaldzkiej, ko\u0142o teatru lalek \u201eMiniatura\u201d. Docierali tam id\u0105c w\u0105skimi uliczkami osiedla W\u0142asna Strzecha<\/em>, jedni w pos\u0119pnym milczeniu, inni pokrzykuj\u0105c i dyskutuj\u0105c. Przed rozg\u0142o\u015bni\u0105 zgromadzi\u0142 si\u0119 kilkutysi\u0119czny t\u0142um, kt\u00f3rego przedstawiciele starali si\u0119 przekaza\u0107 dy\u017curnemu redaktorowi komunikat Komitetu Strajkowego, aby odczytany zosta\u0142 na radiowej fonii. By\u0142a to wielka naiwno\u015b\u0107 ludzka, bo nie zosta\u0142 on rzecz jasna odczytany w eter, lecz nastroje t\u0142umu nie by\u0142y jeszcze tak zdeterminowane, aby przypu\u015bci\u0107 szturm na budynek, opanowa\u0107 rozg\u0142o\u015bni\u0119 i na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, czyli w\u0142asnym g\u0142osem nawo\u0142ywa\u0107 do spo\u0142ecznego wsparcia dla ich protestu. Przypuszczam, \u017ce nikomu wtedy do g\u0142owy nie przychodzi\u0142o, aby nawo\u0142ywa\u0107 do obalenia systemu komunistycznej przemocy, wolno\u015bci od sowieckiego jarzma, bo wszelkie nastroje zuchwa\u0142o\u015bci i nadziei podcina\u0142o popularne porzekad\u0142o \u201eWy\u017cej dupy nie podskoczysz\u201d, nie by\u0142o spo\u0142ecznych postulat\u00f3w, nie naciera\u0142a milicja i nie \u201es\u0142a\u0142y si\u0119 gazy\u201d – w\u0142adza sondowa\u0142a si\u0142\u0119 robotniczej determinacji…<\/p>\n

\"Grudzie\u0144<\/a><\/p>\n

Tedy z drugim kwitkiem odchodzili stoczniowcy i inni zgromadzeni pod rozg\u0142o\u015bni\u0105 ludzie, kieruj\u0105c si\u0119 pochodem ku centrum Gda\u0144ska. Oko\u0142o godziny 16.00, ju\u017c w pe\u0142nych ciemno\u015bciach, czo\u0142o pochodu natyka si\u0119 na odzia\u0142 milicji blokuj\u0105cy wiadukt \u201eB\u0142\u0119dnik\u201d. Wywi\u0105zuje si\u0119 kr\u00f3tkie starcie mi\u0119dzy t\u0142umem, a ZOMO-wcami, kt\u00f3rzy zasypani gradem kamieni nie strzelaj\u0105 jeszcze, ale ust\u0119puj\u0105 i otwieraj\u0105 drog\u0119 pochodowi do gmachu KW PZPR. T\u0142um dociera pod \u201eKomitet\u201d i zawi\u0105zuje si\u0119 spontaniczny wiec. Padaj\u0105 has\u0142a: \u201ePrasa k\u0142amie!\u201d, \u201eChcemy chleba\u201d, \u201ePrecz z podwy\u017ckami!\u201d, a pod adresem milicji \u201eGestapo!\u201d. Grupa ludzi wdziera si\u0119 do gmachu KW i dostawszy si\u0119 do gorzej strze\u017conych piwnic usi\u0142uje pod\u0142o\u017cy\u0107 ogie\u0144. Pr\u00f3ba podpalenia \u201eKomitetu\u201d tego dnia nie udaje si\u0119, za\u015b sytuacja staje si\u0119 dramatyczna, gdy\u017c na t\u0142um naciera od strony Huciska milicja – u\u017cywaj\u0105c pa\u0142ek, gaz\u00f3w \u0142zawi\u0105cych i petard. T\u0142um cofa si\u0119 pod dworzec PKP. Atmosfera determinacji i woli oporu opada. Daj\u0105 si\u0119 s\u0142ysze\u0107 g\u0142osy, \u017ce na Rajskiej rozbito sklepy i odbywa si\u0119 zbiorowy rabunek towar\u00f3w. T\u0142um powoli rzednie, rozp\u0142ywa si\u0119 do dom\u00f3w i, niestety, do okradania sklep\u00f3w. Ogarnia mnie zdumienie i groza. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce ci ludzie, kt\u00f3rzy z tak\u0105 odwag\u0105 i zawzi\u0119to\u015bci\u0105 dawali publicznie wyraz swym s\u0142usznym i sprawiedliwym aspiracjom, teraz przeradzaj\u0105 si\u0119 w sfor\u0119 hien i szakali, robi\u0105c wszystko, aby komunistyczna propaganda robotniczy protest mog\u0142a nazwa\u0107 \u201echuliga\u0144skimi ekscesami wyrostk\u00f3w\u201d. Wtedy jednak nie wiedzia\u0142em, \u017ce cywilni funkcjonariusze milicji i SB rozbijali szyby sklepowe i nawo\u0142ywali do rabunku, aby zmieni\u0107 charakter spo\u0142ecznej rebelii politycznej na pospolity rozb\u00f3j. Inni za\u015b fotografowali z ukrycia zach\u0119conych do procederu \u201erabusi\u00f3w\u201d, by potem – nad ranem – z\u0142o\u017cy\u0107 wizyt\u0119 rozpoznanym i zmieni\u0107 na kilka lat ich status spo\u0142eczny, zaczynaj\u0105c od \u201e\u015bcie\u017cki zdrowia\u201d. Niestety, jak wsz\u0119dzie tam, gdzie w\u0142adza u\u017cywa cynicznych metod socjotechnicznych, manewr si\u0119 uda\u0142 i w \u015bwiat posz\u0142a informacja o \u201erabunkach i napa\u015bciach na funkcjonariuszy milicji\u201d. Tego wieczora, niestety, pe\u0142en niesmaku i z\u0142ych przeczu\u0107 wraca\u0142em kolejk\u0105 SKM do domu. Jednak m\u00f3j m\u0142odszy Brat, Ksawery, z kt\u00f3rym rozdzieli\u0142em si\u0119 podczas ulicznej batalii, pozosta\u0142 jeszcze w Gda\u0144sku i na w\u0142asne oczy widzia\u0142 rabunek sklep\u00f3w i podpalanie kiosk\u00f3w. Spotka\u0142 te\u017c swego koleg\u0119 ze szko\u0142y, rasowego \u017culika, kt\u00f3ry wyni\u00f3s\u0142 z rozbitego sklepu monopolowego siatk\u0119 win i w\u00f3dek, a potem ukry\u0142 w krzakach, planuj\u0105c w bezpieczniejszym czasie skorzysta\u0107 z tego \u0142asego \u0142upu. Kiedy Brat wr\u00f3ci\u0142 do domu, ku rado\u015bci mocno przera\u017conych Rodzic\u00f3w i opowiedzia\u0142 mi o tych wydarzeniach, wtedy to wsp\u00f3lnie doszli\u015bmy do wniosku, \u017ce owym \u201eludzkim byd\u0142em\u201d nie mamy niczego wsp\u00f3lnego i skradzionej w\u00f3dki nigdy nie wypijemy. To by\u0142a nasza deklaracja m\u0142odzie\u0144czego idealizmu i \u017cal do bli\u017anich, i\u017c nie stan\u0119li na wysoko\u015bci \u201ehistorycznego zadania\u201d, nasza niemoc, nasza m\u0142odzie\u0144cza \u015blepota na \u201emroczne si\u0142y historii\u201d. A kiedy po\u0142o\u017cy\u0142em si\u0119 do \u0142\u00f3\u017cka i sen nie nadchodzi\u0142, s\u0142ysza\u0142em daleki warkot czo\u0142g\u00f3w i ros\u0142a w mym umy\u015ble groza. Czy to nie wojna domowa?<\/p>\n

Kiedy nast\u0119pnego dnia, czyli 15. grudnia. jecha\u0142em rano tramwajem do szko\u0142y – widzia\u0142em na ulicy Grunwaldzkiej we Wrzeszczu du\u017cy poch\u00f3d, zmierzaj\u0105cy w kierunku centrum Gda\u0144ska. Zastanawia\u0142em si\u0119, czy wysi\u0105\u015b\u0107 z tramwaju i do\u0142\u0105czy\u0107 do pochodu, ale postanowi\u0142em, \u017ce na uliczn\u0105 batali\u0119 z \u201eglinami-gestapowcami\u201d udam si\u0119 z mymi kumplami z klasy, kt\u00f3rzy g\u0142o\u015bno i bezceremonialnie wyg\u0142aszali wczoraj swe antykomunistyczne pogl\u0105dy i pa\u0142ali ochot\u0105 na bezpo\u015bredni\u0105 konfrontacj\u0119 z \u201ebyd\u0142em milicyjnym\u201d. Kiedy znalaz\u0142em si\u0119 w szkole, jak zwykle sp\u00f3\u017aniony, trafi\u0142em na lekcj\u0119 historii, a nasz wychowawca zapyta\u0142 mnie zaraz, jakie nastroje panuj\u0105 w mie\u015bcie. Powiedzia\u0142em mu, \u017ce \u201eszykuje si\u0119 wielka batalia uliczna, bo po wczorajszym dniu zako\u0144czonym rabunkami i podpaleniami, wszyscy odczuwaj\u0105 niedosyt i pa\u0142aj\u0105 \u017c\u0105dz\u0105 rozprawy ze znienawidzonym symbolem komunistycznego ucisku, komitetem KW, kt\u00f3ry kiedy sp\u0142onie, spietrane komuchy cofn\u0105 podwy\u017cki\u201d. Wychowawca, \u015bp. Pan Marian Figalski, po\u0142o\u017cy\u0142 palec na ustach i konfidencjonalnie si\u0119 u\u015bmiechn\u0105\u0142. Tak oto da\u0142em upust swemu naiwnemu chciejstwu, cho\u0107 w\u0142a\u015bnie mo\u017ce w tym samym czasie padali zabici w centrum Gda\u0144ska, a rozw\u015bcieczony t\u0142um podpala\u0142 \u201eKomitet\u201d\u2026<\/p>\n

Tu ma\u0142a dygresja. Po czerwcu \u201976 roku, kiedy spalono podczas rozruch\u00f3w gmachy KW w Radomiu i Ursusie, powsta\u0142o potoczne powiedzenie: \u201ePalcie komitety zamiast papieros\u00f3w\u201d i mutacja pacyfistyczna: \u201eZak\u0142adajcie komitety, zamiast je pali\u0107\u201d, wiod\u0105ce has\u0142o KOR-u. Te nastroje spacyfikowa\u0142 slogan bez pokrycia, a mianowicie \u201eDogadali\u015bmy si\u0119, jak Polak z Polakiem\u201d, ukuty w czasie rozm\u00f3w w Stoczni w sierpniu 1980 roku. Idea \u201eOkr\u0105g\u0142ego sto\u0142u\u201d i \u201epokojowego przekazania w\u0142adzy\u201d przez komunist\u00f3w ugodowo nastawionej opozycji, by\u0142a tak\u017ce wynikiem traktowania komunist\u00f3w, jako \u201ePolak\u00f3w, kt\u00f3rzy pob\u0142\u0105dzili\u201d, a nie zwyczajnych zdrajc\u00f3w i agent\u00f3w obcego pa\u0144stwa imperialistycznego. Kunktatorska i wygodna dla \u201ekoncesjonowanych opozycjonist\u00f3w\u201d idea przebaczenia i \u201egrubej kreski\u201d – zniszczy\u0142a bezpowrotnie poczucie spo\u0142ecznej sprawiedliwo\u015bci nad Wis\u0142\u0105 i przyczyni\u0142a si\u0119 do pogardy dla wszelkich instytucji prawa i wiarygodno\u015bci postkomunistycznego pa\u0144stwa. Niestety nie doprowadzi\u0142 ten stan rzeczy do wypowiedzenia pos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego i doprowadzenia, na fali strajku generalnego, do obalenia ubecko-opozycyjnej, (pseudo)lewicowo-(pseudo)prawicowej, a de facto<\/em> gangstersko-malwersacyjnej struktury w\u0142adzy, opartej o fundament zakulisowych uk\u0142ad\u00f3w politycznych, towarzysz\u0105cych tzw. transformacjom systemowym, zapocz\u0105tkowanym przy \u201eOkr\u0105g\u0142ym stole\u201d. Znieprawiona i zwi\u0105zana strukturami podleg\u0142o\u015bci wobec mi\u0119dzynarodowych central ekonomicznych i s\u0142u\u017cb specjalnych Kremla w\u0142adza III RP, ma takie samo moralne prawo i umys\u0142owe kwalifikacje bycia przedstawicielem \u201einteresu spo\u0142ecznego\u201d i \u201epolskiej racji stanu\u201d, jak nieboszczka PRL<\/strong>. Smutne to, ale prawdziwe, a ofiary \u017cycia wielu przeciwnik\u00f3w totalitaryzmu i zaanga\u017cowanie ludzi prawych w dzia\u0142ania polityczne posz\u0142y na marne. Marzenia o \u201eSamorz\u0105dnej Rzeczypospolitej\u201d sta\u0142y si\u0119 tylko ide\u0105 fix…<\/em><\/p>\n

Wracaj\u0105c za\u015b do grudniowego dopo\u0142udnia owego 15. grudnia 1970 roku, to w szkole, czyli III LO we Wrzeszczu, zwanym \u201eTopol\u00f3wk\u0105\u201d, panowa\u0142 chaos decyzyjny i zawieszenie normalnych zaj\u0119\u0107 szkolnych. De facto<\/em>, w klasie odbywa\u0142 si\u0119 nieustanny wiec i gor\u0105czkowa dyskusja, od czasu do czasu studzona przez nauczycieli, kt\u00f3rzy starali si\u0119, bez efektu, prowadzi\u0107 co\u015b na kszta\u0142t lekcji. Podejrzewaj\u0105c, \u017ce zostan\u0105 wkr\u00f3tce podj\u0119te \u201e\u015brodki ostro\u017cno\u015bci\u201d, a wi\u0119c pr\u00f3by ograniczenia naszej wolno\u015bci, zach\u0119ci\u0142em paru koleg\u00f3w, aby zabra\u0107 p\u0142aszcze z szatni i czeka\u0107 na realizacj\u0119 zadeklarowanej koncepcji naszego udzia\u0142u w ulicznej batalii. Ostatecznie szko\u0142a zosta\u0142a zamkni\u0119ta i zostali\u015bmy poinformowani, i\u017c b\u0119dziemy sukcesywnie, klasami odprowadzani przez wychowawc\u00f3w do dom\u00f3w. Wtedy w naszej klasie zawrza\u0142o, a w formie sztubackiego sprzeciwu na pod\u0142og\u0119 str\u0105cone zosta\u0142y portrety naszych rodzimych \u201eprzedstawicieli ludu\u201d, czyli Gomu\u0142ki, Spychalskiego i Cyrankiewicza, wisz\u0105ce obowi\u0105zkowo w ka\u017cdej klasie, nast\u0119pnie podeptane i oplute w zbiorowym akcie klasowego katharsis<\/em>. Wywo\u0142a\u0142o to r\u00f3wnie wiele obrazoburczej rado\u015bci, co poczucia rzeczywistego zawieszenia zasad sztubackiej dyscypliny i ca\u0142kowitej anarchizacji szkolnego drylu. Ka\u017cdy wierzy\u0142 \u015bwi\u0119cie w jednomy\u015blno\u015b\u0107 i bezkarno\u015b\u0107 dzia\u0142ania. A potem ci, kt\u00f3rzy mieli przezornie przy sobie, w klasie, swe p\u0142aszcze ubrali si\u0119 i frontowymi, nauczycielskimi drzwiami \u201ena bezczelnego\u201d uciekli ze szko\u0142y. By\u0142 to m\u00f3j osobisty pomys\u0142, gdy\u017c wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce dyrektor i nauczyciele wierz\u0105c niezbicie w uczniowsk\u0105 karno\u015b\u0107, nie wezm\u0105 pod uwag\u0119 takiego aktu bezczelno\u015bci, st\u0105d drzwi, zarezerwowane dla \u201ekasty wy\u017cszej\u201d b\u0119d\u0105 nie strze\u017cone, za\u015b wyj\u015bcie dla uczni\u00f3w mocno \u201euszczelnione\u201d. Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o i z grup\u0105 pi\u0119ciu klasowych przyjaci\u00f3\u0142 wyruszyli\u015bmy na nasz\u0105, pierwsz\u0105 w zahukanym i nieciekawym \u017cyciu sztubaka, wegetacji pod kloszem komuny, uliczn\u0105 rebeli\u0119 ludow\u0105. Pachnia\u0142o wolno\u015bci\u0105\u2026<\/p>\n

\"Szczecin<\/a><\/p>\n

By\u0142a bodaj\u017ce godzina 12:30, cho\u0107 nios\u0142o nas poczucie bezczasowej euforii. Wszystkim dopisywa\u0142y humory i wszyscy spodziewali si\u0119, \u017ce wezm\u0105 srogi odwet za lata \u017cycia na kolanach. Kiedy przekonali\u015bmy si\u0119, i\u017c nie kursuj\u0105 tramwaje, a tak\u017ce ruch samochod\u00f3w na ulicy Grunwaldzkiej jest sparali\u017cowany, ruszyli\u015bmy chwacko, \u015brodkiem jezdni w kierunku centrum Gda\u0144ska. Po drodze obserwowali\u015bmy, jak g\u0119stnieje t\u0142um nam podobnych, a w naszych sercach i naiwnych umys\u0142ach ros\u0142o poczucie wielkiego wyzwolenia spod tyranii i daj\u0105cej si\u0142\u0119 solidarno\u015bci z ludzkim t\u0142umem. W\u015br\u00f3d ludzkiej ci\u017cby wymieniane by\u0142y g\u0142o\u015bno ostatnie wie\u015bci z \u201efrontu\u201d, a wi\u0119c, \u017ce wi\u0119zienie rozbite i wszyscy wypuszczeni na wolno\u015b\u0107, \u017ce pali si\u0119 \u201eKomitet\u201d, \u017ce milicja uciek\u0142a z Gda\u0144ska, a wojsko brata si\u0119 z ludem. I rzeczywi\u015bcie, po drodze nie spotkali\u015bmy ani jednego milicjanta, a dobiegaj\u0105ca od \u015ar\u00f3dmie\u015bcia kanonada, pot\u0119\u017cny ryk t\u0142umu i k\u0142\u0119by dymu zwiastowa\u0142y przera\u017caj\u0105c\u0105 niezwyk\u0142o\u015b\u0107 czekaj\u0105cych nas do\u015bwiadcze\u0144. Podgrzewa\u0142o to atmosfer\u0119 naszego \u201erewolucyjnego pikniku\u201d. Ale kiedy doszli\u015bmy do wiaduktu \u201eB\u0142\u0119dnik\u201d, oczom naszym ukaza\u0142y i\u015bcie dantejskie sceny. Zobaczyli\u015bmy ludzi, powracaj\u0105cych z Centrum i d\u017awigaj\u0105cych telewizory, radia, odkurzacze, nar\u0119cza ubra\u0144, futra i siatki z alkoholem. Grupa pijanych w sztok m\u0119\u017cczyzn, trzymaj\u0105cych w r\u0119kach milicyjne \u201eblondyny\u201d i flaszki ulubionych be\u0142t\u00f3w, nawo\u0142ywa\u0142a nadchodz\u0105cych ludzi do p\u00f3j\u015bcia w ich \u015blady i zaopatrzenia si\u0119 w rozbitych sklepach w bezp\u0142atny deputat trunk\u00f3w. Ale ten obraz zbydl\u0119cenia i nikczemnych instynkt\u00f3w ludzkiego stada ju\u017c wkr\u00f3tce wypar\u0142a w niepami\u0119\u0107 wstrz\u0105saj\u0105ca panorama p\u0142on\u0105cego gmachu KW, z kt\u00f3rego dachu ewakuowano helikopterem osaczonych przez dym i p\u0142omienie aparatczyk\u00f3w. Na ca\u0142ym Podwalu Grodzkim, od \u201eB\u0142\u0119dnika\u201d po p\u0142on\u0105cy \u201eKomitet\u201d k\u0142\u0119bi\u0142 si\u0119 niepoliczony t\u0142um ludzki. Statystyki historyczne m\u00f3wi\u0105, \u017ce by\u0142o to 20 tys. ludzi, ale wtedy, na gor\u0105co wydawa\u0142o si\u0119 nam, \u017ce s\u0105 to miliony desperat\u00f3w, zrywaj\u0105cych p\u0119ta niewoli. Ponad wszystkim unosi\u0142a si\u0119 ci\u0119\u017cka, sina chmura \u017cr\u0105cego oczy gazu. W okolicach p\u0142on\u0105cego KW i u wylotu ulicy Rajskiej sta\u0142y kordony milicji, uzbrojonej w metalowe tarcze z napisem \u201eMILICJA\u201d i charakterystyczn\u0105, boczn\u0105 szczelin\u0105 na szczycie, s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 do bezpiecznej obserwacji porusze\u0144 \u201eelementu chuliga\u0144skiego\u201d. Torowisko tramwajowe zape\u0142nia\u0142 od \u201eB\u0142\u0119dnika\u201d w kierunku Huciska w\u0105\u017c unieruchomionych sk\u0142ad\u00f3w tramwajowych. Na burtach niekt\u00f3rych woz\u00f3w, je\u015bli mnie pami\u0119\u0107 nie myli, wymalowane by\u0142o has\u0142o: \u201eChleba i wolno\u015bci\u201d. Nad t\u0142umem lata\u0142 na niskim pu\u0142apie helikopter, mo\u017ce helikoptery, kt\u00f3re nieustannie strzela\u0142y w t\u0142um \u0142adunki gaz\u00f3w \u0142zawi\u0105cych. Wtedy jeszcze nie wiedzieli\u015bmy tego, ale zasadnicz\u0105 funkcj\u0105 owych \u201epowietrznych terroryst\u00f3w\u201d by\u0142o robienie teleobiektywowych fotografii uczestnikom \u201ezaj\u015b\u0107 ulicznych\u201d, kt\u00f3re potem pos\u0142u\u017cy\u0142y – jako dowody rzeczowe – przy aresztowaniu, torturowaniu i zamykaniu w wi\u0119zieniach wielu ludzi.<\/p>\n

Lecz wtedy nikomu co\u015b takiego nie przychodzi\u0142o do g\u0142owy, tote\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 uczestnik\u00f3w podnosi\u0142a g\u0142owy, wygra\u017ca\u0142a pi\u0119\u015bciami i ciska\u0142a bezsilne przekle\u0144stwa ku lataj\u0105cym \u201eopresorom\u201d, wystawiaj\u0105c w ten spos\u00f3b twarze do uwiecznienia. Dochodz\u0105c do budynku dworca PKP zobaczyli\u015bmy spalony wagon tramwajowy, za\u015b na innych wagonach, staj\u0105cych sznurem, wywieszone by\u0142y transparenty z \u017c\u0105daniami strajkuj\u0105cych stoczniowc\u00f3w, spalone samochody milicyjne i unieruchomiony, wypalony i z zerwanymi g\u0105sienicami, transporter opancerzony, a przed nim ka\u0142u\u017c\u0119 ludzkiej krwi. Od stoj\u0105cych obok ludzi dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce pojazd ten, nim zosta\u0142 zniszczony, przejecha\u0142 na miazg\u0119 cz\u0142owieka, kt\u00f3rego szcz\u0105tki wniesiono do holu dworca i zasypano ca\u0142unem kwiat\u00f3w z rozbitej kwiaciarni. Za\u015b dow\u00f3dc\u0119 transportera, sprawc\u0119 tragedii, wywleczonego z wozu przez rozw\u015bcieczony t\u0142um – zlinczowano. Ogarn\u0119\u0142a nas groza. Zobaczyli\u015bmy te\u017c, \u017ce za kordonami milicji stoj\u0105 czo\u0142gi z lufami skierowanymi w ludzkie masy. T\u0142um za\u015b falowa\u0142 i skandowa\u0142 nieustannie: \u201eGestapo!\u201d, \u201ePrecz z podwy\u017ckami\u201d, \u201ePartia k\u0142amie\u201d. Z szale\u0144czym zapa\u0142em ciskali\u015bmy kamienie z torowiska tramwajowego w schowanych za tarczami milicjant\u00f3w, jednocze\u015bnie obrzucaj\u0105c ich siarczystymi wyzwiskami. Spostrzegli\u015bmy jednak, \u017ce sprawa panowania t\u0142uszczy nad sytuacj\u0105 nie jest definitywna, gdy\u017c od czasu do czasu milicja przypuszcza\u0142a szturm, poprzedzony g\u0119stym ostrza\u0142em \u0142adunkami gazu w napieraj\u0105cy i obrzucaj\u0105cy ich kamieniami t\u0142um. Nast\u0119powa\u0142 wtedy paniczny odwr\u00f3t wielkiej fali ludzkiej, p\u0119dzonej przez garstk\u0119 wywijaj\u0105cych pa\u0142kami, skrytych za plastikowymi przy\u0142bicami i tarczami milicyjnych \u201ekosmit\u00f3w\u201d. Pierwsz\u0105 m\u0105 refleksj\u0105 by\u0142o zdziwienie, dlaczego garstka \u201emilicyjnego byd\u0142a\u201d potrafi wywo\u0142a\u0107 trwo\u017cny odwr\u00f3t wielkiej masy narodu. Nie widzia\u0142em jeszcze na w\u0142asne oczy, jak strzelano do ludzi, jak padali zabici, a pojazdy pancerne wje\u017cd\u017ca\u0142y bez pardonu w t\u0142um, zagra\u017caj\u0105c rozjechaniem na miazg\u0119. To by\u0142 zwyczajny instynkt samozachowawczy ludzkiej gromady, a moje w\u0105tpliwo\u015bci wynika\u0142y z naiwnej wiary w odwag\u0119 i si\u0142\u0119 ulicznych rebeliant\u00f3w.<\/p>\n

Ale nim zd\u0105\u017cy\u0142em sobie na \u00f3w dylemat odpowiedzie\u0107, zdarzy\u0142 si\u0119 przypadek, kt\u00f3ry zapad\u0142 trwale w m\u0105 pami\u0119\u0107. Podczas kontrataku t\u0142umu od strony dworca, odci\u0119ci zostali i pochwyceni milicjanci, atakuj\u0105cy z ulicy Rajskiej w kierunku \u201eB\u0142\u0119dnika\u201d. Na w\u0142asne oczy zobaczy\u0142em, \u017ce okrucie\u0144stwo i brak lito\u015bci nie s\u0105 tylko monopolem tresowanych do bezmy\u015blnej agresji \u201epa\u0142karzy\u201d. Pochwyceni ZOMOidzi byli odzierani z uniform\u00f3w, bici, ok\u0142adani dr\u0105gami i pr\u0119tami, kopani. Spontanicznie wyrwa\u0142 mi si\u0119 z gard\u0142a okrzyk: \u201eLudzie, przesta\u0144cie! Zachowujecie si\u0119 jak byd\u0142o! Czym si\u0119 od nich r\u00f3\u017cnicie?!\u201d. Par\u0119 os\u00f3b, stoj\u0105cych obok podchwyci\u0142o ten ton humanitarnego oburzenia i \u201egliniarz\u201d w\u0142a\u015bnie poddawany samos\u0105dowi, na moich oczach zosta\u0142 tylko rozbrojony i puszczony wolno, kopniakami pop\u0119dzony przez t\u0142um do swoich. Ale kiedy spotka\u0142em koleg\u00f3w, rozproszonych podczas ucieczki, dowiedzia\u0142em si\u0119, i\u017c na ich oczach zakatowano na \u015bmier\u0107 policjanta, kt\u00f3remu nast\u0119pnie zdarto z g\u0142owy he\u0142m pe\u0142en krwi i m\u00f3zgu, jakie wyciek\u0142y ze zmia\u017cd\u017conej czaszki, horror!<\/p>\n

Ogarn\u0119\u0142o mnie przera\u017cenie. W czym ja uczestnicz\u0119? W zbiorowej jatce, kt\u00f3rej obie strony s\u0105 r\u00f3wnie okrutne i bezmy\u015blne? I kiedy tak sta\u0142em ogarni\u0119ty parali\u017cuj\u0105c\u0105 trwog\u0105, us\u0142ysza\u0142em nad sob\u0105 \u201ebrz\u0119czenie stalowych trzmieli\u201d, jak nazwa\u0142em ten odg\u0142os p\u00f3\u017aniej. Rozleg\u0142y si\u0119 krzyki \u201eStrzelaj\u0105!\u201d, a cz\u0119\u015b\u0107 ludzi rzuci\u0142a si\u0119 do panicznej ucieczki, inni za\u015b padli na ziemi\u0119. Sta\u0142em w miejscu i patrzy\u0142em na ten spektakl grozy, jakby z wielkiej oddali, onirycznej perspektywy koszmaru i nic mnie nie obchodzi\u0142o, \u017ce \u015bwiszcz\u0105 kule, bo wszystko sta\u0142o si\u0119 nagle nierealne i zdumiewaj\u0105co obce. Nagle us\u0142ysza\u0142em krzyk mego przyjaciela, Teda Dziewanowskiego: \u201eTo ju\u017c koniec! Wystrzelaj\u0105 nas! Uciekajmy st\u0105d!\u201d. Spojrza\u0142em na niego, by\u0142 blady, ale umorusany, jak wojownik, z wyrazem trwogi na twarzy, a co najwa\u017cniejsze powiedzia\u0142 jeszcze, i\u017c nasz wsp\u00f3lny przyjaciel (nazwiska nie wspomn\u0119) pobieg\u0142 rabowa\u0107 sklepy. Ta hiobowa wie\u015b\u0107 wystarczy\u0142a, przela\u0142a szal\u0119 rozpaczy i niemocy\u2026<\/p>\n

Zupe\u0142nie bez emocji, jak w lunatycznym transie, przeszed\u0142em z Tedem na peron kolejowy SKM i wsiad\u0142em do straszliwie zat\u0142oczonego wagonu kolejki. Zatrzasn\u0119\u0142y si\u0119 drzwi i poci\u0105g uwi\u00f3z\u0142 nas z miejsca ludzkiej tragedii, bezsilnej furii i \u015blepego okrucie\u0144stwa. Poj\u0105\u0142em, \u017ce to by\u0142o piek\u0142o, kt\u00f3re teologowie i wygodni amatorzy sielskich wizji \u015bwiata przenosz\u0105 w metafizyczne za\u015bwiaty. Moim udzia\u0142em, a mniemam, i\u017c tak\u017ce wielu uczestnik\u00f3w owych tragicznych wydarze\u0144, by\u0142o to spotkanie z niewyobra\u017calnym dla ludzi wsp\u00f3\u0142czesnych infernalnym wymiarem \u017cycia, groz\u0105 grozy, koszmarem wojny. Bo piek\u0142o, to ludzka nienawi\u015b\u0107, wyzwolona z norm kultury. Usterki demokratycznej III RP, przekr\u0119ty oligarchii SBecko-solidaruszej, to skandal i karykatura, ale jednak, to tylko \u201ema\u0142e piwo\u201d, w por\u00f3wnaniu…<\/strong><\/p>\n

I tak dobrn\u0105\u0142em do kresu swych grudniowych rekolekcji, refleksji na temat pami\u0119ci historycznej, autonomii obywatelskiej i perfidnej despocji pa\u0144stwowej. Pretekstem by\u0142y chwile, prze\u017cyte podczas wydarze\u0144 Grudnia \u201970, kt\u00f3re przecie\u017c najstraszliwsze \u017cniwo zebra\u0142y wczesnym rankiem 17. grudnia 1970 roku na dworcu kolejki Gdynia Stocznia. Tam dopiero odby\u0142a si\u0119 prawdziwa masakra niewinnych ludzi! A potem, na ulicach Gdyni, te\u017c by\u0142o strasznie – rze\u017ania, jakiej nie do\u015bwiadczy\u0142 Gda\u0144sk! Zaprzyja\u017aniona dziennikarka z Gdyni, \u015bp. Wiesia Kwiatkowska przeprowadzi\u0142a \u015bledztwo dziennikarskie, zbieraj\u0105c dowody, \u017ce w Grudniu \u201970 na Wybrze\u017cu zgin\u0119\u0142o i zosta\u0142o na \u015bmier\u0107 zakatowanych ok. 800 ludzi (oficjalnie 44 osoby!). Horrendalna, nie os\u0105dzona do dzi\u015b zbrodnia!<\/strong><\/p>\n

\"Pomnik<\/a><\/p>\n

Kiedy zbiorowo dopomnimy si\u0119 o \u201erachunek krzywd\u201d, no kiedy? To koszmarne, w\u0142asne do\u015bwiadczenia \u201ecz\u0142owieka dw\u00f3ch epok\u201d daj\u0105 mi moralne prawo do owych publicznych s\u0105d\u00f3w\u2026 Na koniec, nie b\u0119d\u0105c zbyt odkrywczym, przypomn\u0119, \u017ce ka\u017cdy ma taki \u015bwiat i tak\u0105 jako\u015b\u0107 \u017cycia, na jakie zas\u0142uguje, st\u0105d bierno\u015b\u0107 i wygodnictwo umys\u0142owe ludzi owocuj\u0105 nowotworem niekontrolowanej w\u0142adzy. Lecz nie zach\u0119cam do \u201esi\u0142owej\u201d likwidacji w\u0142adzy na zewn\u0105trz – lecz na zabiciu w nas samych \u201eplugawych ziaren\u201d despocji i okrucie\u0144stwa, kt\u00f3re w sprzyjaj\u0105cych warunkach zawsze dojd\u0105 do g\u0142osu. W\u0142adza i przemoc mieszkaj\u0105 bowiem w nas, a nie w kosmitach, tote\u017c napraw\u0119 \u015bwiata rozpocznijmy od siebie, od Nas, od solidarnej wsp\u00f3lnoty Polak\u00f3w! To tyle.<\/p>\n

Antoni Koz\u0142owski, <\/strong><\/p>\n

\u00a0 Wrzeszcz, grudzie\u0144 2000 roku, 30 lat p\u00f3\u017aniej…<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wszystkim ofiarom Grudnia \u201970, ze szczeg\u00f3lnym wskazaniem Janka Wi\u015bniewskiego (Zbyszka Godlewskiego z Elbl\u0105ga) dedykuj\u0119 me wspomnienia i refleksje z \u201etotalitarnego<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":14552,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[3,81],"tags":[1502,89,1710,1707,1704,1508,1669,92,1711,1720,1718,1713,1721,1714,1716,1719,1712,1708,1715,1706,1717,1709,1705,1702,1703],"class_list":["post-14543","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura","category-rzeczpospolita","tag-antoni-kozlowski","tag-breaking","tag-centrum-gdanska","tag-dworzec-pkp-gdansk-glowny","tag-edward-gierek","tag-gdansk-wrzeszcz","tag-grudzien-70","tag-headline","tag-hucisko","tag-iii-lo-we-wrzeszczu","tag-kor","tag-osiedle-wlasna-strzecha","tag-podwale-grodzkie","tag-prof-marian-figalski","tag-radom","tag-sluzby-kremla","tag-teatru-lalek-miniatura","tag-ted-dziewanowski","tag-ulica-grunwaldzka","tag-ulica-rajska","tag-ursus","tag-wiadukt-blednik","tag-wieslawa-kwiatkowska","tag-wybrzeze","tag-wladyslaw-gomulka"],"yoast_head":"\nGrudniowe rekolekcje obywatelskie (cz. II) - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Grudniowe rekolekcje obywatelskie (cz. II) - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Wszystkim ofiarom Grudnia \u201970, ze szczeg\u00f3lnym wskazaniem Janka Wi\u015bniewskiego (Zbyszka Godlewskiego z Elbl\u0105ga) dedykuj\u0119 me wspomnienia i refleksje z \u201etotalitarnego\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2015-01-06T12:18:42+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2015-01-06T20:52:47+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Szczecin-1970-demonstracje.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"482\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"356\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"...\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"...\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"25 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/\"},\"author\":{\"name\":\"...\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/75326687448d6abf738b156f56385210\"},\"headline\":\"Grudniowe rekolekcje obywatelskie (cz. II)\",\"datePublished\":\"2015-01-06T12:18:42+00:00\",\"dateModified\":\"2015-01-06T20:52:47+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/\"},\"wordCount\":4944,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Szczecin-1970-demonstracje.jpg\",\"keywords\":[\"Antoni Koz\u0142owski\",\"breaking\",\"centrum Gda\u0144ska\",\"dworzec PKP Gda\u0144sk G\u0142\u00f3wny\",\"Edward Gierek\",\"Gda\u0144sk Wrzeszcz\",\"Grudzie\u0144 '70\",\"headline\",\"Hucisko\",\"III LO we Wrzeszczu\",\"KOR\",\"osiedle W\u0142asna Strzecha\",\"Podwale Grodzkie\",\"prof. Marian Figalski\",\"Radom\",\"s\u0142u\u017cby Kremla\",\"teatru lalek \u201eMiniatura\u201d\",\"Ted Dziewanowski\",\"ulica Grunwaldzka\",\"ulica Rajska\",\"Ursus\",\"wiadukt \u201eB\u0142\u0119dnik\u201d\",\"Wies\u0142awa Kwiatkowska\",\"Wybrze\u017ce\",\"W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka\"],\"articleSection\":[\"Kultura\",\"Rzeczypospolita\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/\",\"name\":\"Grudniowe rekolekcje obywatelskie (cz. II) - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Szczecin-1970-demonstracje.jpg\",\"datePublished\":\"2015-01-06T12:18:42+00:00\",\"dateModified\":\"2015-01-06T20:52:47+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/\"]]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Szczecin-1970-demonstracje.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Szczecin-1970-demonstracje.jpg\",\"width\":482,\"height\":356},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Grudniowe rekolekcje obywatelskie (cz. II)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/75326687448d6abf738b156f56385210\",\"name\":\"...\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33a3c2559155e1b4add65cf88cafda785aeb920f44b97c7055b07866ab5b13c2?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33a3c2559155e1b4add65cf88cafda785aeb920f44b97c7055b07866ab5b13c2?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"...\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/lele\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Grudniowe rekolekcje obywatelskie (cz. II) - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Grudniowe rekolekcje obywatelskie (cz. II) - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Wszystkim ofiarom Grudnia \u201970, ze szczeg\u00f3lnym wskazaniem Janka Wi\u015bniewskiego (Zbyszka Godlewskiego z Elbl\u0105ga) dedykuj\u0119 me wspomnienia i refleksje z \u201etotalitarnego","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2015-01-06T12:18:42+00:00","article_modified_time":"2015-01-06T20:52:47+00:00","og_image":[{"width":482,"height":356,"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Szczecin-1970-demonstracje.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"...","twitter_misc":{"Written by":"...","Est. reading time":"25 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/"},"author":{"name":"...","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/75326687448d6abf738b156f56385210"},"headline":"Grudniowe rekolekcje obywatelskie (cz. II)","datePublished":"2015-01-06T12:18:42+00:00","dateModified":"2015-01-06T20:52:47+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/"},"wordCount":4944,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Szczecin-1970-demonstracje.jpg","keywords":["Antoni Koz\u0142owski","breaking","centrum Gda\u0144ska","dworzec PKP Gda\u0144sk G\u0142\u00f3wny","Edward Gierek","Gda\u0144sk Wrzeszcz","Grudzie\u0144 '70","headline","Hucisko","III LO we Wrzeszczu","KOR","osiedle W\u0142asna Strzecha","Podwale Grodzkie","prof. Marian Figalski","Radom","s\u0142u\u017cby Kremla","teatru lalek \u201eMiniatura\u201d","Ted Dziewanowski","ulica Grunwaldzka","ulica Rajska","Ursus","wiadukt \u201eB\u0142\u0119dnik\u201d","Wies\u0142awa Kwiatkowska","Wybrze\u017ce","W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka"],"articleSection":["Kultura","Rzeczypospolita"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/","name":"Grudniowe rekolekcje obywatelskie (cz. II) - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Szczecin-1970-demonstracje.jpg","datePublished":"2015-01-06T12:18:42+00:00","dateModified":"2015-01-06T20:52:47+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/"]]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#primaryimage","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Szczecin-1970-demonstracje.jpg","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Szczecin-1970-demonstracje.jpg","width":482,"height":356},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/grudniowe-rekolekcje-obywatelskie-cz-ii\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Grudniowe rekolekcje obywatelskie (cz. II)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/75326687448d6abf738b156f56385210","name":"...","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33a3c2559155e1b4add65cf88cafda785aeb920f44b97c7055b07866ab5b13c2?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33a3c2559155e1b4add65cf88cafda785aeb920f44b97c7055b07866ab5b13c2?s=96&d=mm&r=g","caption":"..."},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/lele\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14543","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14543"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14543\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14552"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14543"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14543"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14543"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}