{"id":14390,"date":"2014-12-25T19:09:09","date_gmt":"2014-12-25T18:09:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.siemysli.info.ke\/?p=14390"},"modified":"2014-12-25T19:23:29","modified_gmt":"2014-12-25T18:23:29","slug":"boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/","title":{"rendered":"Bo\u017ce Narodzenie w dawnym Gda\u0144sku"},"content":{"rendered":"

\"123\"<\/a>Narodziny Zbawiciela \u015awiata, Chrystusa obros\u0142y w dawnym Gda\u0144sku ornamentem oryginalnych zwyczaj\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y wsp\u00f3lne dla r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144 chrze\u015bcija\u0144skich obywateli, zamieszkuj\u0105cych miasto nad Mot\u0142aw\u0105.<\/p>\n

W latach 20. XVI wieku ludno\u015b\u0107 naszego miasta podzieli\u0142a si\u0119 na dwa stronnictwa religijne: wyznawc\u00f3w teologii Marcina Lutra i Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Luteranie rozpocz\u0119li walk\u0119 z obyczajami uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 parafialnych, kt\u00f3rzy obchodzili domy bogaczy, patrycjuszy i domagali si\u0119 \u201ekol\u0119dy\u201d, ofiary na pami\u0105tk\u0119 przybycia Zbawiciela na ten wszeteczny \u015bwiat. Wielu ubogich uczestnik\u00f3w obrz\u0119du o\u017cywia\u0142a nadzieja, \u017ce bogobojny nastr\u00f3j Wigilii odmieni umys\u0142y bogaczy i lichwiarzy, co sk\u0142oni ich do szczodro\u015bci. Rada miejska zakaza\u0142a jednak \u015bpiew\u00f3w pod oknami, obchod\u00f3w \u201eturoni\u00f3w\u201d i \u201ediab\u0142\u00f3w\u201d, jako pretekst maj\u0105c na uwadze spok\u00f3j publiczny.<\/p>\n

Rodzinnie dla wszystkich\u00a0<\/strong><\/p>\n

Wszystkie wyznania religijne dawnego Gda\u0144ska \u0142\u0105czy\u0142a jedna idea: umi\u0142owanie potomstwa – \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia s\u0105 uroczysto\u015bciami rodzinnymi. Wszystkich jednoczy\u0142 jarmark, organizowany od 17. grudnia w cieniu ko\u015bcio\u0142a Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny, przedstawiony w takich s\u0142owach dyplomaty francuskiego Karola Olgiera: \u201eDzisiaj rozpoczyna si\u0119 trzydniowy targ dooko\u0142a fary, na kt\u00f3rym sprzedaj\u0105 dziecinne zabawki wszelakiego rodzaju. Schodz\u0105 si\u0119 tu wszystkie niewiasty, a zw\u0142aszcza dziewcz\u0119ta i kupuj\u0105 podarki dla ma\u0142ych dzieci swoich i swoich krewnych. M\u00f3wi\u0105 im, \u017ce je\u015bli si\u0119 b\u0119d\u0105 z nale\u017cyt\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105 zachowywa\u0107 w te dni narodzin Chrystusa, b\u0119d\u0105 mia\u0142y w br\u00f3d zabawek i smako\u0142yk\u00f3w. T\u0105 nadziej\u0105 kusz\u0105c, namawiaj\u0105 je do postu w Wigili\u0119 Bo\u017cego Narodzenia, a przed u\u0142o\u017ceniem si\u0119 do snu ustawiaj\u0105 czy to misk\u0119 czy koszyk, do kt\u00f3rego Pan Jezus ma w nocy z\u0142o\u017cy\u0107 dary…\u201d.<\/p>\n

Obyczaj ten praktykowali luteranie, kalwini, katolicy, a nawet \u017cydzi, gdy\u017c oni tak\u017ce mieszkali w okolicach dawnego Gda\u0144ska (Stare Szkoty, Che\u0142m, Winnica, Wrzeszcz) i oczekiwali na Mesjasza, cho\u0107 nie w postaci Chrystusa. Sp\u00f3jrzmy wi\u0119c na charakter obrz\u0105dk\u00f3w poszczeg\u00f3lnych wyzna\u0144 Gda\u0144ska w ich symbolicznych oczekiwaniach na przyj\u015bcie Zbawiciela \u015awiata.<\/p>\n

Wyznawcy Lutra (Ko\u015bci\u00f3\u0142 augsbursko-reformowany)<\/strong><\/p>\n

Doktor Marcin Luter po spaleniu papieskiej bulli nakazywa\u0142, aby obchody Bo\u017cego Narodzenia nie sk\u0142ada\u0142y si\u0119 z \u201epapieskich przedstawie\u0144\u201d, ale \u201echrze\u015bcija\u0144skiej\u201d mszy \u015bw., upami\u0119tniaj\u0105cej ofiar\u0119 Chrystusa. Msza \u015bw. odprawiana podczas Bo\u017cego Narodzenia mia\u0142a by\u0107 tylko \u201euczynkiem\u201d ofiarnym, dokonanym przez cz\u0142owieka wobec wszechpot\u0119\u017cnego Boga. Nie mo\u017cemy si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce niemal natychmiast zareagowali kap\u0142ani – wierni Ko\u015bcio\u0142owi katolickiemu – propaguj\u0105c \u017carliwie tradycyjne obrz\u0105dki bo\u017conarodzeniowe.<\/p>\n

W Gda\u0144sku w I po\u0142. XVI wieku powsta\u0142a konspiracyjna organizacja kap\u0142an\u00f3w, roznosz\u0105ca komuni\u0119 \u015bw. podczas \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia. Katolicy spowiadali si\u0119 do uszu spowiednika, za\u015b luteranie musieli swoje grzechy objawia\u0107 publicznie swoim bli\u017anim, zgromadzonym w prezbiterium ko\u015bcio\u0142a NMP, \u015bw. Bart\u0142omieja, \u015bw. Katarzyny, czy \u015bw. Barbary. Tedy czas Bo\u017cego Narodzenia stawa\u0142 si\u0119 czasem \u201eniebezpiecznym\u201d, bowiem ujawnia\u0142 grzechy patrycjuszy i k\u0142ad\u0142 cie\u0144 na ich presti\u017c spo\u0142eczny.<\/p>\n

Wybitny znawca \u201ewyst\u0119pk\u00f3w\u201d braci w Chrystusie, Adam Gdacjusz, w takich s\u0142owach pi\u0119tnowa\u0142 \u201ezatwardzia\u0142o\u015b\u0107 papist\u00f3w\u201d, czyli katolik\u00f3w i tolerancj\u0119 wyznawc\u00f3w Lutra wobec guse\u0142, uprawianych przez innych chrze\u015bcijan: \u201eC\u00f3\u017c na to rzekn\u0105 nasi niekt\u00f3rzy zapami\u0119tali chrze\u015bcijanie, kt\u00f3rzy na Wigili\u0119 rozmaitych guse\u0142, czar\u00f3w i zabobon\u00f3w u\u017cywa\u0107 b\u0119d\u0105. Nawarz\u0105 potem w drugim domu potraw rozmaitych i z nimi nie wiem jakie gus\u0142a stroi\u0107 b\u0119d\u0105, kiedy od ka\u017cdej potrawy bydl\u0119tu je\u015b\u0107 dadz\u0105. A kiedy ich spytasz, czemu to czyni\u0105? Tedy odpowiedz\u0105, \u017ce temu byd\u0142u, kt\u00f3re takowe potrawy w Wigili\u0119 warzone jada, czarownice i gu\u015blarki szkodzi\u0107 nie mog\u0105\u201d.<\/p>\n

Gda\u0144scy luteranie podczas \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia uczestniczyli w swoich ko\u015bcio\u0142ach w nabo\u017ce\u0144stwach, po\u0142\u0105czonych ze \u015bpiewami i muzyk\u0105 organow\u0105. Wierni sk\u0142adali pastorowi \u017cyczenia, ten za\u015b odwiedza\u0142 domy najubo\u017cszych, aby nie\u015b\u0107 im duchowe i materialne wsparcie. Pomi\u0119dzy katolikami a luteranami podczas \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia dochodzi\u0142o do swoistej \u201elicytacji\u201d w wystawno\u015bci nabo\u017ce\u0144stw, co ukazuj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce s\u0142owa dyplomaty francuskiego, Karola Olgiera z 25. grudnia 1635 roku: \u201ePobo\u017cnie, jak przystoi chrze\u015bcijanom, przep\u0119dzili\u015bmy Bo\u017ce Narodzenie. Rano byli\u015bmy na nabo\u017ce\u0144stwie niemieckim i nie\u015bli \u015bwiece w procesji z Naj\u015bwi\u0119tszym Sakramentem, a potem przyst\u0105pili\u015bmy podczas uroczystej mszy do Naj\u015bwi\u0119tszego Sto\u0142u Pa\u0144skiego. Po \u015bniadaniu byli\u015bmy na nieszporach i zn\u00f3w na procesji, na kt\u00f3rej by\u0142y wielkie t\u0142umy, tak Polak\u00f3w jak Niemc\u00f3w. R\u00f3wnocze\u015bnie luteranie w farze (ko\u015bciele Mariackim) odprawiali swoje mod\u0142y, w\u015br\u00f3d wielkich \u015bpiew\u00f3w i muzyki organ\u00f3w i inszych instrument\u00f3w, co przeci\u0105ga\u0142o si\u0119 a\u017c do nocy. Z powodu nabo\u017ce\u0144stw temu dniowi nale\u017cnych nie mog\u0142em by\u0107 tam obecny, cho\u0107 pragn\u0105\u0142em tego przede wszystkim dla tej muzyki\u201d.<\/p>\n

Pobo\u017cny katolik Karol Olgier podczas \u015bwi\u0105tecznych dni nie mia\u0142 czasu odwiedzi\u0107 \u201eheretyckich\u201d \u015bwi\u0105ty\u0144, w kt\u00f3rych pastorzy g\u0142osili kazania o duchowym nawr\u00f3ceniu. Pot\u0119piali oni ob\u017carstwo i opilstwo (rozwijaj\u0105ce si\u0119 w\u015br\u00f3d luteran za przyk\u0142adem Sarmat\u00f3w) oraz pokrewne im grzechy. Gda\u0144scy luteranie, stanowi\u0105cy oko\u0142o 70 proc. ludno\u015bci miasta, traktowali czas \u015bwi\u0105teczny jako okres rozwoju \u017cycia towarzyskiego, bynajmniej nie pokuty i ascezy. Gospody cechowe wype\u0142niali rzemie\u015blnicy, bogacze ucztowali oczywi\u015bcie we Dworze Artusa, za\u015b biedota raczy\u0142a si\u0119 w obskurnych szynkach Starego Przedmie\u015bcia, Dolnego Miasta lub Osieka. Pastor Adam Gdacjusz mia\u0142 wi\u0119c wa\u017cny – moralny – w\u0105tek do swojego kazania: \u201eGdy\u017c wiem, \u017ce Zbawiciel nasz, Pan Jezus, przez naj\u015bwi\u0119tsze Narodzenie swoje przyjdzie i na rado\u015bci duchowej, kt\u00f3ra si\u0119 w sercu ka\u017cdego pobo\u017cnego chrze\u015bcijanina wznieca i rozmna\u017ca\u0107 ma, nabawi wedle onych s\u0142\u00f3w Anio\u0142a Pa\u0144skiego, kt\u00f3ry do pastuszk\u00f3w betlejemskich m\u00f3wi: \u201c\u00abOto oznajmuj\u0119 wam wesele wielkie.\u00bb\u201d<\/p>\n

Kazania \u015bwi\u0105teczne pastora Gdacjusza nawi\u0105zywa\u0142y do m\u00f3w Piotra Skargi, gdy\u017c luteran\u00f3w i katolik\u00f3w \u0142\u0105czy\u0142 kult narodzin Chrystusa, Zbawcy i Mesjasza.<\/p>\n

\"68\"<\/a><\/p>\n

Kalwini (Ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicko-reformowany)<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Gda\u0144scy wyznawcy Jana Kalwina skupiali si\u0119 wok\u00f3\u0142 ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Piotra i Paw\u0142a, tylko najbogatsi stawiali sobie nagrobki i epitafia w ko\u015bciele Mariackim. Kalwini z wielk\u0105 zajad\u0142o\u015bci\u0105 zwalczali \u201eb\u0142\u0119dy papist\u00f3w\u201d, tj. \u201eb\u0142aze\u0144skie\u201d igraszki z gwiazd\u0105, \u015bpiewy pod oknami, a nawet ustawianie zielonych drzewek ku czci Bo\u017cego Dzieci\u0105tka. Dra\u017cni\u0142y ich lutera\u0144skie gry na organach, katolickie t\u0142umne procesje w pierwszym dniu \u015bwi\u0105t oraz sk\u0142adanie \u017cycze\u0144, po\u0142\u0105czone z pocz\u0119stunkiem alkoholowym. Takie by\u0142o oficjalne stanowisko kalwi\u0144skich duszpasterzy, gdy\u017c ich \u201eowieczki\u201d, mo\u017cne rody Speymann\u00f3w, Schachmann\u00f3w, Czirenberg\u00f3w, Brandtes\u00f3w, na\u015bladowa\u0142y styl \u017cycia polskiej szlachty, jak te\u017c jej obyczaje obchodzenia \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia.<\/p>\n

Po pierwsze, uczta wigilijna w domu patrycjusza wymaga\u0142a obecno\u015bci karpia w galarecie, szczupaka i jesiotra. Dzieci nie mog\u0142y oby\u0107 si\u0119 bez bakalii, damy bez kieliszka likieru, za\u015b panowie bez konsumpcji gda\u0144skiej w\u00f3dki. Musia\u0142y by\u0107 ciasta, marcepany, no i \u2013 oczywi\u015bcie – strucle. Sos grzybowy zach\u0119ca\u0142 do konsumpcji starannie przebranej kaszy gryczanej. Kalwini gda\u0144scy wstydzili si\u0119 odczyniania wr\u00f3\u017cb, ale burmistrz Bart\u0142omiej Schachmann zdoby\u0142 po\u015br\u00f3d nich s\u0142aw\u0119, tworz\u0105c horoskop Dzieci\u0105tka. Nie zosta\u0142 wykl\u0119ty, ani nawet napomniany przez kalwi\u0144skiego duchownego, gdy\u017c zgodnie z za\u0142o\u017ceniami tego Ko\u015bcio\u0142a, burmistrzowi przys\u0142ugiwa\u0142o prawo decydowania, w jaki spos\u00f3b czci\u0107 czas Bo\u017cego Narodzenia.<\/p>\n

Surowi menonici i ich \u015bwi\u0105tobliwe ob\u017carstwo<\/strong><\/p>\n

Reformator religijny, Mennon Simons, w poszukiwaniu \u201espo\u0142ecze\u0144stwa prawdziwych chrze\u015bcijan\u201d stworzy\u0142 w po\u0142owie XVI wieku zamkni\u0119te gminy wiernych, z kt\u00f3rych dwie osiedli\u0142y si\u0119 w okolicach Gda\u0144ska (Nowe Ogrody i Zaro\u015blak, okolice Starych Szkot\u00f3w). Ca\u0142\u0105 teologi\u0119 menonit\u00f3w mo\u017cna sprowadzi\u0107 do kultu Bo\u017cego Narodzenia, czczonego podczas ca\u0142ego roku. W surowych wn\u0119trzach swoich \u015bwi\u0105ty\u0144, menonici od\u015bpiewywali Psalm 119<\/em>, aby potem prze\u0142amywa\u0107 si\u0119 bu\u0142kami, Ofiar\u0105 Eucharystyczn\u0105.<\/p>\n

Wino w dw\u00f3ch, trzech kielichach podawali diakoni lub starsi gminy, zwani zdrobniale \u201eOhm\u201d (wujek). Nabo\u017ce\u0144stwo ko\u0144czy\u0142o od\u015bpiewanie Psalmu 163<\/em>. Wn\u0119trz nie ozdabia\u0142y zielone ga\u0142\u0119zie, drzewka lub jakiekolwiek ozdoby. S\u0105siedzi menonit\u00f3w podejrzewali ich o ob\u017carstwo, nieumiarkowane spo\u017cycie \u015bmietany, sera, pieczywa oraz wyrob\u00f3w mi\u0119snych ku czci Bo\u017cego Narodzenia, obchodzonego przez ca\u0142y rok, zgodnie z teologiczn\u0105 koncepcj\u0105 wiecznego oczekiwania na przyj\u015bcie Mesjasza i s\u0119dziego ca\u0142ego wszech\u015bwiata.<\/p>\n

\u015awi\u0105teczni przeciwnicy<\/strong><\/p>\n

Bo\u017ce Narodzenie posiada\u0142o tak\u017ce w dawnym Gda\u0144sku swoich za\u017cartych przeciwnik\u00f3w. Byli nimi socynianie zwani te\u017c \u201enurkami\u201d lub \u201ebra\u0107mi polskimi\u201d, za\u015b w wieku XVIII – libertyni. Socynianie nie uznawali b\u00f3stwa Chrystusa, wi\u0119c w ich poj\u0119ciu \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia stanowi\u0142y ba\u0142wochwalstwo. \u201eNurkowie\u201d starali si\u0119 sprofanowa\u0107 hosti\u0119, czasami ostrzeliwali procesje wiernych i kol\u0119dnik\u00f3w. W\u0142adze miejskie zakazywa\u0142y socynianom pobytu w Gda\u0144sku, lecz oni, wykorzystuj\u0105c prerogatywy szlacheckiego stanu, t\u0142umnie przybywali nad Mot\u0142aw\u0119, aby zak\u0142\u00f3ca\u0107 podnios\u0142y nastr\u00f3j Bo\u017cego Narodzenia swoimi protestami.<\/p>\n

Przez ca\u0142y niemal wiek XVIII w Gda\u0144sku wyst\u0119powali libertyni, kt\u00f3rzy podczas pasterki potrafili niemal bez szat prezentowa\u0107 swoje cia\u0142o lub szpad\u0105 k\u0142u\u0107 uczestnik\u00f3w nabo\u017ce\u0144stw. Ekscesy socynian\u00f3w i libertyn\u00f3w nie potrafi\u0142y zniszczy\u0107 niepowtarzalnej atmosfery \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia, podczas kt\u00f3rych wszystkie wyznania religijne dawnego Gda\u0144ska na sw\u00f3j w\u0142asny spos\u00f3b przyst\u0119powa\u0142y do Sto\u0142u Pa\u0144skiego, aby uwierzy\u0107, \u017ce nadchodz\u0105cy rok przyniesie wszystkim stanom sprawiedliwo\u015b\u0107, a miastu pok\u00f3j i dobrobyt.<\/p>\n

\"33\"<\/a><\/p>\n

Otwarty Gda\u0144sk<\/strong><\/p>\n

Gda\u0144sk od wiek\u00f3w by\u0142 miastem otwartym na wp\u0142ywy wszelkich europejskich tradycji kulturowych, a tak\u017ce r\u00f3\u017cnorakich wyzna\u0144 religijnych. Ta obyczajowa r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 kontrastowa\u0142a zasadniczo z nietolerancj\u0105 religijn\u0105 i ksenofobi\u0105, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 nagminn\u0105 postaw\u0105 spo\u0142eczn\u0105 w Rzeczypospolitej epoki Waz\u00f3w. S\u0142ynn\u0105 polsk\u0105 tolerancj\u0119 czas\u00f3w \u201ez\u0142otego wieku\u201d zniszczy\u0142y obsesyjne zap\u0119dy kontrreformacji. Natomiast w Gda\u0144sku, w drodze naturalnej ekspansji wyznaniowej, a nie prze\u015bladowa\u0144 religijnych, ustali\u0142a si\u0119 taka proporcja, i\u017c od XVI wieku luteranizm by\u0142 wyznaniem ok. 70 proc. mieszka\u0144c\u00f3w Gda\u0144ska. Pozosta\u0142e wyznania \u017cy\u0142y pod niebem Gda\u0144ska z \u201elutrami\u201d w zgodzie. Wyj\u0105tek stanowili tu wyznawcy religii moj\u017ceszowej, kt\u00f3rzy decyzj\u0105 lutera\u0144skiej rady miejskiej zostali wysiedleni poza mury miejskie. Gminy \u017cydowskie znajdowa\u0142y si\u0119 na terenie gda\u0144skich przedmie\u015b\u0107: Starych Szkot\u00f3w, Biskupiej G\u00f3rki, Winnicy, Chmielnik czy te\u017c na terenie Wrzeszcza oraz gmin Diabe\u0142kowo i Studzienka.<\/p>\n

Ortodoksyjny judaizm nie uznaje bosko\u015bci Jezusa, traktuj\u0105c go jako proroka i oczekuj\u0105c wytrwale na nadej\u015bcie prawdziwego Mesjasza. \u017bydowskie \u015bwi\u0119to Chanuka, przypadaj\u0105ce w okresie zbli\u017conym do Bo\u017cego Narodzenia, nie ma niczego wsp\u00f3lnego z rado\u015bci\u0105 z narodzin Mesjasza. Jego charakter nie jest zwi\u0105zany tak\u017ce z rytmem Natury, a wi\u0119c zimowym przesileniem s\u0142onecznym. To \u015bwi\u0119to upami\u0119tnia zdobycie i oczyszczenie \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej przez Machabeuszy – powsta\u0144c\u00f3w z 164 r. p.n.e. Usun\u0119li oni ze \u015bwi\u0105tyni kult Zeusa, zaprowadzony przez hellenistyczn\u0105 dynasti\u0119 Seleucyd\u00f3w, w\u0142adaj\u0105c\u0105 w\u00f3wczas Jude\u0105. Chanuka jest \u015bwi\u0119tem odnowienia, przywr\u00f3cenia dawnego porz\u0105dku. Zwane te\u017c bywa \u201e\u015bwi\u0119tem \u015bwieczek\u201d. Tylko w zewn\u0119trznej symbolice jest podobne do chrze\u015bcija\u0144skiego Bo\u017cego Narodzenia.<\/p>\n

\u015awi\u0119ta prawos\u0142awne<\/strong><\/p>\n

Z kolei chrze\u015bcija\u0144skie prawos\u0142awie obchodzi Bo\u017ce Narodzenie w innym terminie, co zwi\u0105zane jest z ustaleniem jego daty wedle dawnego kalendarza gregoria\u0144skiego. Prawos\u0142awie nie posiada d\u0142ugiej tradycji praktyk nad Mot\u0142aw\u0105. Jego wyznawcy przybyli do Gda\u0144ska z Rosji, uciekaj\u0105c przed bolszewickim pogromem w 1917 r. W okresie mi\u0119dzywojennym prawos\u0142awna gmina w Wolnym Mie\u015bcie liczy\u0142a ok. 2000 cz\u0142onk\u00f3w i wydawa\u0142a cztery w\u0142asne czasopisma. Nie posiada\u0142a jednak w\u0142asnej cerkwi, kt\u00f3ra przypad\u0142a jej w udziale dopiero w 1954 roku. W religii prawos\u0142awnej pami\u0105tka narodzin Jezusa nie posiada tej rangi teologicznej, co jego zmartwychwstanie. Nie ma wi\u0119c tak bogatej otoczki obyczajowej. Specyfik\u0105 prawos\u0142awia jest obrz\u0105dek zwany \u201eJordan\u201d, a obchodzony w dniu 6. stycznia, czyli w Epifani\u0119, pierwotny termin upami\u0119tnienia narodzin Jezusa.<\/p>\n

\u015awi\u0119to owo symbolicznie przypomina chrzest Jezusa w Jordanie, dokonany przez \u201eprostuj\u0105cego \u015bcie\u017cki Pana\u201d pustelnika Jana, kt\u00f3ry na mocy owego czynu zosta\u0142 \u015bw. Janem Chrzcicielem. Na okoliczno\u015b\u0107 \u201eJordanu\u201d wierni budowali na brzegu rzeki lub jeziora o\u0142tarz z wyr\u0105banego lodu. Z cerkwi wychodzi\u0142a procesja wiernych. Po modlitwie popa przy lodowym o\u0142tarzu odbywa\u0142a si\u0119 symboliczna k\u0105piel m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn. Warto te\u017c wspomnie\u0107, \u017ce popularny roznosiciel \u015bwi\u0105tecznych dar\u00f3w – \u015bw. Miko\u0142aj – ma w religii prawos\u0142awnej szczeg\u00f3lne miejsce. Ten biskup Myrry w IV w. n. e. g\u0142\u0119boko wnikn\u0105\u0142 w prawos\u0142awn\u0105 tradycj\u0119 ludow\u0105, j\u0119zyk, przys\u0142owia i sztuk\u0119. W\u0142a\u015bnie jego osobie po\u015bwi\u0119cony jest niezliczony poczet ikon.<\/p>\n

Ka szuba?<\/strong><\/p>\n

Niezwykle wa\u017cny w gda\u0144skiej obyczajowo\u015bci jest w\u0105tek kaszubski. To w\u0142a\u015bnie mityczny protoplasta kaszubski, zzi\u0119bni\u0119ty i zagubiony zapyta\u0142 Boga: \u201eKa szuba?\u201d, czyli gdzie ciep\u0142y p\u0142aszcz, a nie uzyskawszy odpowiedzi, wyruszy\u0142 na poszukiwania. Znalaz\u0142 sw\u0105 wymarzon\u0105 szub\u0119 w okolicach Gda\u0144ska i uznawszy to za dobry omen, tu si\u0119 osiedli\u0142, daj\u0105c pocz\u0105tek nacji kaszubskiej.<\/p>\n

Od wiek\u00f3w Kaszubi zaopatrywali Gda\u0144sk w \u015bwie\u017ce ryby na pobrze\u017cu Mot\u0142awy, w okolicy Baszty \u0141ab\u0119d\u017a. Dostarczali te\u017c na gda\u0144skie targowiska swe r\u0119kodzie\u0142a, a zw\u0142aszcza ceramik\u0119, wiklinowe kosze, haftowane obrusy i makatki. Odwiedzali r\u00f3wnie\u017c gda\u0144skie tawerny, gdzie zauroczonym s\u0142uchaczom opowiadali przy piwie kaszubskie legendy.<\/p>\n

Czas adwentu na Kaszubach – to czas w\u0119dr\u00f3wek kol\u0119dnik\u00f3w adwentowych. R\u00f3\u017cnili si\u0119 zasadniczo od kol\u0119dnik\u00f3w \u015bwi\u0105tecznych. Nie byli to przebiera\u0144cy, lecz chodz\u0105cy od domu do domu \u201eknypki\u201d, czyli dziatwa z szopk\u0105 i kr\u0119con\u0105 gwiazd\u0105, zbieraj\u0105cy od gospodarzy \u201eco \u0142aska\u201d. W dzie\u0144 Wigilii przestrzegano rygorystycznie postu.<\/p>\n

Choink\u0119 ubierano skromnie i \u201eekologicznie\u201d. Zawieszano na niej tylko to, co mo\u017cna by\u0142o zje\u015b\u0107 lub spali\u0107. Wisia\u0142y wi\u0119c na drzewku jab\u0142ka, pierniki, cukierki i s\u0142omiane \u0142a\u0144cuchy, lecz nie bombki. Do wigilijnej wieczerzy zasiadano, gdy dostrze\u017cono na niebie pierwsz\u0105 gwiazd\u0119. Pono\u0107 nie by\u0142o to praktykowane w czasie stanu wojennego, gdy\u017c ciemno\u015b\u0107 panowa\u0142a na niebie i w sercach ludzkich, a gwiazda kojarzy\u0142a si\u0119 z czym\u015b zgo\u0142a innym. Nie \u0142amano si\u0119 op\u0142atkiem, lecz sk\u0142adano \u017cyczenia i ca\u0142owano bliskich. Co si\u0119 tyczy da\u0144 wigilijnych, to r\u00f3\u017cnie z nimi bywa\u0142o, w zale\u017cno\u015bci od dostatnio\u015bci domu. Obowi\u0105zkowo pieczono ciasta \u2013 \u201epfefferkuch\u201d, czyli piernik i \u201ehefenkuch\u201d, czyli babk\u0119 dro\u017cd\u017cow\u0105. Makowiec tak\u017ce pojawia\u0142 si\u0119 na wigilijnym stole.<\/p>\n

Tradycyjn\u0105 zup\u0105 by\u0142a zupa brzadowa, czyli zupa z suszonych owoc\u00f3w, przede wszystkim \u015bliwek, gruszek, jab\u0142ek, a tak\u017ce rodzynk\u00f3w.<\/p>\n

Ryby przyrz\u0105dzano r\u00f3\u017cnie i r\u00f3\u017cne w zale\u017cno\u015bci od maj\u0119tno\u015bci. Najbiedniejsi jadali \u201ekarasie na mlyku\u201d, czyli odcedzony wywar z rozgotowanych \u201ena mi\u0119kko\u201d ca\u0142ych karasi, zalany mlekiem. Tradycyjnym daniem rybnym by\u0142 \u201ekarp w zylcu\u201d, czyli karp w galarecie. Karpia podawano te\u017c w occie, sma\u017conego. Na sto\u0142ach znajdowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c inne ryby – jak sandacz, szczupak czy w\u0119gorz. Dania zasadnicze to groch z kapust\u0105, \u201ebulwy\u201d, czyli kartofle, grzyby i inne postne potrawy – od zgrzebnych po wykwintne. W\u00f3dki i trunk\u00f3w przy Wigilii nie pito, bo tak nakazywa\u0142 postny obyczaj.<\/p>\n

Pod choink\u0105 dzieci znajdowa\u0142y skromne podarki. By\u0142y to przewa\u017cnie buty, a wi\u0119c \u201ekorki\u201d, czyli chodaki bez pi\u0119ty lub \u201ekubiele\u201d \u2013 buty z cholewk\u0105, czasem wzorzy\u015bcie malowane. Serca radowa\u0142y te\u017c \u0142y\u017cwy lub w\u0142asnor\u0119cznie sporz\u0105dzone sanki z surowych desek, nisko zawieszone i na \u2013 wymodelowanych z deski \u2013 p\u0142ozach, podbitych blach\u0105. Na pasterk\u0119 wyje\u017cd\u017cano saniami i z latarniami w r\u0119ku. Wspania\u0142ym widokiem by\u0142a ta nocna, roz\u015bpiewana kawalkada, roz\u015bwietlaj\u0105ca mrok nocy migaj\u0105cym blaskiem latarni i zmierzaj\u0105ca ku pa\u0142aj\u0105cym \u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105, symbolem \u015bwiat\u0142a odkupienia, wrotom ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n

Pono\u0107 dawnymi czasy na pasterce nie u\u015bwiadczy\u0142o si\u0119 pijanych gospodarzy. Owa tradycja zanik\u0142a, tak jak wiele innych dobrych obyczaj\u00f3w. \u015awi\u0105teczne kol\u0119dowanie odbywa\u0142o si\u0119 te\u017c po domach w towarzystwie licznie zapraszanych s\u0105siad\u00f3w. Pito wtedy t\u0119go i radowano si\u0119 setnie, bo przecie\u017c narodzi\u0142 si\u0119 Zbawiciel, \u015awiat\u0142o\u015b\u0107 \u015awiata. Dzieci w tym czasie \u015blizga\u0142y si\u0119 na \u0142y\u017cwach po zamarzni\u0119tych stawach i jeziorach. Robi\u0142y te\u017c \u201ekaruzel\u201d – jazd\u0119 na sankach, przywi\u0105zanych do wbitego w l\u00f3d pr\u0119ta, a wi\u0119c na okr\u0105g\u0142o i do zawrotu g\u0142owy. Za\u015b \u015bwi\u0105teczni kol\u0119dnicy przebrani za diab\u0142a, \u015bmier\u0107 i \u201ebarona\u201d, czyli barana \u2013 przebiera\u0144ca, wodzonego na \u0142a\u0144cuchu \u2013 odprawiali ucieszne jase\u0142ka ku rado\u015bci widz\u00f3w, a nie zarobkowi wyst\u0119puj\u0105cych. A gdy zbli\u017ca\u0142 si\u0119 Nowy Rok – sylwestrowym obyczajem by\u0142 poch\u00f3d \u201eGwi\u017cd\u017c\u00f3w\u201d, przebiera\u0144c\u00f3w z takimi postaciami jak Nied\u017awied\u017a, Garbaty \u017byd, U\u0142an, Diabe\u0142 oraz dwaj akordeoni\u015bci: Stary i Nowy Rok. I tak ko\u0144czy\u0142 si\u0119 odcinek \u017cywota cz\u0142owieczego, zwany rokiem pod s\u0142o\u0144cem tej ziemi.<\/p>\n

\u201eNowy rok, nowe \u017cycie\u201d, jak mawia\u0142 \u015bp. pan J\u00f3zef Che\u0142mowski, kaszubski malarz i mistyk, tw\u00f3rca w\u0142asnej wizji kosmogonicznej, ze wsi Jaglie pod Brusami, od kt\u00f3rego zas\u0142ysza\u0142em o owych obyczajach, artysta, kt\u00f3rego sta\u0142a ekspozycja malarska znajduje si\u0119 w galerii na zamku w Bytowie.<\/p>\n

\"134\"<\/a><\/p>\n

Tradycje s\u0142owia\u0144skie<\/strong><\/p>\n

Wypada powiedzie\u0107 s\u0142\u00f3w par\u0119 tak\u017ce o \u015bwi\u0119towaniu naszych s\u0142owia\u0144skich przodk\u00f3w, usadowionych przed wiekami u uj\u015bcia Wis\u0142y. Zanim chrze\u015bcija\u0144stwo dokona\u0142o religijnej zmiany warty u wr\u00f3t ludzkiego, spragnionego Boskiego wsparcia umys\u0142u, na naszej ziemi czczono te\u017c \u015awiat\u0142o\u015b\u0107 \u015awiata, lecz pod postaci\u0105 dysku s\u0142onecznego. Jego bosk\u0105 personifikacj\u0105 by\u0142 na naszych ziemiach \u015awi\u0119towit lub \u015awiatowid, w\u0142adca niebios i kowal daj\u0105cego \u015bwiat\u0142o dysku s\u0142onecznego, a tak\u017ce uosobienie w\u0142adzy i m\u0119skich ambicji wojennych. Przesilenie zimowe, powr\u00f3t s\u0142onecznego \u015bwiat\u0142a i nadziei na odrodzenie \u015bwiata, czczony by\u0142 u S\u0142owian jako Szczodre Gody – czas rado\u015bci ze zmartwychwstania mocy \u015bwiat\u0142a, kt\u00f3ra nie uleg\u0142a mrocznemu smokowi chaosu. W ten czas ucztowano i palono \u015bwiat\u0142a, aby da\u0107 wyraz \u015bwi\u0105tecznej rado\u015bci. Najpierw czyniono to po cmentarzach, a potem uczty przeniesiono pod dach, do domostw, cho\u0107 o zmar\u0142ych i ich duchach, nawi<\/em>, pami\u0119ta\u0107 wypada\u0142o, la\u0107 do ognia w ich intencji mi\u00f3d fermentowany, spopiela\u0107 podp\u0142omyki, ko\u0142acze i makutry. Tak wi\u0119c ogie\u0144, pami\u0119\u0107 o zmar\u0142ych, ofiary w ich intencji, \u017cyczenia odrodzenia \u017cycia i si\u0142y ludzkiej zaradno\u015bci wobec \u201elodowych k\u0142\u00f3w\u201d zimy. Solarna religia dawnych S\u0142owian te\u017c czci\u0142a na pewno \u00f3w dzie\u0144 stosownym obrz\u0119dem sakralnym, bo by\u0142o to bez w\u0105tpienia jedno z wa\u017cniejszych \u015bwi\u0105t w ich cyklu Natury. Jak czczono go w dawnym grodzie nad Mot\u0142aw\u0105, nie wiemy i znik\u0105d si\u0119 nie dowiemy, za\u015b pami\u0105tki po czasach poga\u0144skich zosta\u0142y zniszczone przez wyznawc\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa, jako \u201eszata\u0144skie\u201d (!!!).<\/p>\n

Pokrewie\u0144stwa z pras\u0142owia\u0144skim obrz\u0105dkiem, odtwarzaj\u0105cym symbolicznie zwyci\u0119stwo s\u0142onecznej \u015bwiat\u0142o\u015bci nad smokiem zimowego mroku, mo\u017cna dopatrywa\u0107 si\u0119 tak\u017ce w szwedzkiej Nocy \u015bw. \u0141ucji, czyli dawnej Luksji, patronki \u015bwiat\u0142a. To symboliczne \u015bwi\u0119to \u201ezmartwychwstania \u015bwiat\u0142a\u201d jest wyrazem podsk\u00f3rnej jedno\u015bci wszystkich wierze\u0144 religijnych. Wszyscy jeste\u015bmy dzie\u0107mi jednego \u201eOjcamatki\u201d (mistyczne dwa w jednym, tworz\u0105ce Pe\u0142ni\u0119), cho\u0107 zak\u0142adamy owej tajemnicy r\u00f3\u017cnorakie maski. Bowiem ka\u017cda religia ma \u201epatent na prawd\u0119\u201d, a jej wyznawcy wierz\u0105 w \u201ejedynie prawdziwego boga\u201d, co daje im poczucie wy\u017cszo\u015bci i podstaw\u0119 do pogardy i niech\u0119ci wobec innowierc\u00f3w. Ku powszechnemu utrapieniu, niestety.<\/p>\n

Lecz czas \u015bwi\u0105teczny, to okres zawieszenia swar\u00f3w ideowych i animozji, tote\u017c \u015bwi\u0119tujmy wszyscy w duchu pojednania!<\/p>\n

Antoni Koz\u0142owski<\/h3>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Narodziny Zbawiciela \u015awiata, Chrystusa obros\u0142y w dawnym Gda\u0144sku ornamentem oryginalnych zwyczaj\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y wsp\u00f3lne dla r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144 chrze\u015bcija\u0144skich obywateli, zamieszkuj\u0105cych<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":14392,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[3,81],"tags":[1502,1575,1572,1567,1532,89,1542,1576,1569,1562,1549,1566,1558,1586,1546,1570,1557,1332,92,1560,1564,1541,1544,1574,1573,1543,1553,1583,1565,1556,1547,1538,1561,1554,1539,1585,1545,1584,259,3046,1563,1555,1548,1559,1568,1581,1580,1582,1578,1579,1577,1571,1587,1550,1552,1551,1540],"class_list":["post-14390","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura","category-rzeczpospolita","tag-antoni-kozlowski","tag-art-malarz-jozef-chelmowski","tag-baszta-labedz","tag-bolszewicki-pogrom-1917-r","tag-boze-narodzenie","tag-breaking","tag-burmistrz-bartlomiej-schachmann","tag-bytow","tag-cerkiew","tag-chanuka","tag-chelm","tag-chrzest-jezusa-w-jordanie","tag-diabelkowo","tag-dolne-miasto","tag-dwor-artusa","tag-epifania","tag-epoka-wazow","tag-gdansk","tag-headline","tag-jezus","tag-judea","tag-kalwini-gdanscy","tag-karol-olgier","tag-kaszubi","tag-kaszuby","tag-kosciol-ewangelicko-reformowany","tag-kosciol-najswietszej-marii-panny","tag-kosciol-sw-piotra-i-pawla","tag-kult-zeusa","tag-libertyni","tag-martin-luter","tag-mennon-simons","tag-mesjasz","tag-motlawa","tag-nowe-ogrody","tag-osiek","tag-pastor-adam-gdacjusz","tag-piotr-skarga","tag-rosja","tag-rzeczpospolita","tag-seleucydzi","tag-socynianie","tag-stare-szkoty","tag-studzienka","tag-sw-mikolaj","tag-swiatowid","tag-swietowit","tag-szczodre-gody","tag-slowianie","tag-slowianska-religia-solarna","tag-ujscie-wisly","tag-watek-kaszubski","tag-wigilia-bozego-narodzenia","tag-winnica","tag-wolne-miasto-gdansk","tag-wrzeszcz","tag-zaroslak"],"yoast_head":"\nBo\u017ce Narodzenie w dawnym Gda\u0144sku - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bo\u017ce Narodzenie w dawnym Gda\u0144sku - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Narodziny Zbawiciela \u015awiata, Chrystusa obros\u0142y w dawnym Gda\u0144sku ornamentem oryginalnych zwyczaj\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y wsp\u00f3lne dla r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144 chrze\u015bcija\u0144skich obywateli, zamieszkuj\u0105cych\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-12-25T18:09:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2014-12-25T18:23:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/123.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1517\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1048\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"...\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"...\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"17 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/\"},\"author\":{\"name\":\"...\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/75326687448d6abf738b156f56385210\"},\"headline\":\"Bo\u017ce Narodzenie w dawnym Gda\u0144sku\",\"datePublished\":\"2014-12-25T18:09:09+00:00\",\"dateModified\":\"2014-12-25T18:23:29+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/\"},\"wordCount\":3442,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/123.jpg\",\"keywords\":[\"Antoni Koz\u0142owski\",\"art. malarz J\u00f3zef Che\u0142mowski\",\"Baszta \u0141ab\u0119d\u017a\",\"bolszewicki pogrom 1917 r.\",\"Bo\u017ce Narodzenie\",\"breaking\",\"burmistrz Bart\u0142omiej Schachmann\",\"Byt\u00f3w\",\"cerkiew\",\"Chanuka\",\"Che\u0142m\",\"chrzest Jezusa w Jordanie\",\"Diabe\u0142kowo\",\"Dolne Miasto\",\"Dw\u00f3r Artusa\",\"Epifania\",\"epoka Waz\u00f3w\",\"Gda\u0144sk\",\"headline\",\"Jezus\",\"Judea\",\"kalwini gda\u0144scy\",\"Karol Olgier\",\"Kaszubi\",\"Kaszuby\",\"Ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicko-reformowany\",\"ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny\",\"ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Piotra i Paw\u0142a\",\"kult Zeusa\",\"libertyni\",\"Martin Luter\",\"Mennon Simons\",\"Mesjasz\",\"Mot\u0142awa\",\"Nowe Ogrody\",\"Osiek\",\"pastor Adam Gdacjusz\",\"Piotr Skarga\",\"Rosja\",\"Rzeczypospolita\",\"Seleucydzi\",\"socynianie\",\"Stare Szkoty\",\"Studzienka\",\"\u015bw. Miko\u0142aj\",\"\u015awiatowid\",\"\u015awi\u0119towit\",\"Szczodre Gody\",\"S\u0142owianie\",\"s\u0142owia\u0144ska religia solarna\",\"uj\u015bcie Wis\u0142y\",\"w\u0105tek kaszubski\",\"Wigilia Bo\u017cego Narodzenia\",\"Winnica\",\"Wolne Miasto Gda\u0144sk\",\"Wrzeszcz\",\"Zaro\u015blak\"],\"articleSection\":[\"Kultura\",\"Rzeczypospolita\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/\",\"name\":\"Bo\u017ce Narodzenie w dawnym Gda\u0144sku - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/123.jpg\",\"datePublished\":\"2014-12-25T18:09:09+00:00\",\"dateModified\":\"2014-12-25T18:23:29+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/\"]]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/123.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/123.jpg\",\"width\":1517,\"height\":1048},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Bo\u017ce Narodzenie w dawnym Gda\u0144sku\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/75326687448d6abf738b156f56385210\",\"name\":\"...\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33a3c2559155e1b4add65cf88cafda785aeb920f44b97c7055b07866ab5b13c2?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33a3c2559155e1b4add65cf88cafda785aeb920f44b97c7055b07866ab5b13c2?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"...\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/lele\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bo\u017ce Narodzenie w dawnym Gda\u0144sku - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Bo\u017ce Narodzenie w dawnym Gda\u0144sku - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Narodziny Zbawiciela \u015awiata, Chrystusa obros\u0142y w dawnym Gda\u0144sku ornamentem oryginalnych zwyczaj\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y wsp\u00f3lne dla r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144 chrze\u015bcija\u0144skich obywateli, zamieszkuj\u0105cych","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2014-12-25T18:09:09+00:00","article_modified_time":"2014-12-25T18:23:29+00:00","og_image":[{"width":1517,"height":1048,"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/123.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"...","twitter_misc":{"Written by":"...","Est. reading time":"17 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/"},"author":{"name":"...","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/75326687448d6abf738b156f56385210"},"headline":"Bo\u017ce Narodzenie w dawnym Gda\u0144sku","datePublished":"2014-12-25T18:09:09+00:00","dateModified":"2014-12-25T18:23:29+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/"},"wordCount":3442,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/123.jpg","keywords":["Antoni Koz\u0142owski","art. malarz J\u00f3zef Che\u0142mowski","Baszta \u0141ab\u0119d\u017a","bolszewicki pogrom 1917 r.","Bo\u017ce Narodzenie","breaking","burmistrz Bart\u0142omiej Schachmann","Byt\u00f3w","cerkiew","Chanuka","Che\u0142m","chrzest Jezusa w Jordanie","Diabe\u0142kowo","Dolne Miasto","Dw\u00f3r Artusa","Epifania","epoka Waz\u00f3w","Gda\u0144sk","headline","Jezus","Judea","kalwini gda\u0144scy","Karol Olgier","Kaszubi","Kaszuby","Ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicko-reformowany","ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny","ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Piotra i Paw\u0142a","kult Zeusa","libertyni","Martin Luter","Mennon Simons","Mesjasz","Mot\u0142awa","Nowe Ogrody","Osiek","pastor Adam Gdacjusz","Piotr Skarga","Rosja","Rzeczypospolita","Seleucydzi","socynianie","Stare Szkoty","Studzienka","\u015bw. Miko\u0142aj","\u015awiatowid","\u015awi\u0119towit","Szczodre Gody","S\u0142owianie","s\u0142owia\u0144ska religia solarna","uj\u015bcie Wis\u0142y","w\u0105tek kaszubski","Wigilia Bo\u017cego Narodzenia","Winnica","Wolne Miasto Gda\u0144sk","Wrzeszcz","Zaro\u015blak"],"articleSection":["Kultura","Rzeczypospolita"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/","name":"Bo\u017ce Narodzenie w dawnym Gda\u0144sku - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/123.jpg","datePublished":"2014-12-25T18:09:09+00:00","dateModified":"2014-12-25T18:23:29+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/"]]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#primaryimage","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/123.jpg","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/123.jpg","width":1517,"height":1048},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/boze-narodzenie-w-dawnym-gdansku\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Bo\u017ce Narodzenie w dawnym Gda\u0144sku"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/75326687448d6abf738b156f56385210","name":"...","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33a3c2559155e1b4add65cf88cafda785aeb920f44b97c7055b07866ab5b13c2?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33a3c2559155e1b4add65cf88cafda785aeb920f44b97c7055b07866ab5b13c2?s=96&d=mm&r=g","caption":"..."},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/lele\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14390","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14390"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14390\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14392"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14390"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14390"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14390"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}