{"id":1433,"date":"2012-01-06T17:07:45","date_gmt":"2012-01-06T17:07:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=1433"},"modified":"2013-11-02T21:22:24","modified_gmt":"2013-11-02T20:22:24","slug":"ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/","title":{"rendered":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (3). \u201eOpozycja Kaliska\u201d. Bracia Niemojowscy w obronie zasad konstytucyjnych"},"content":{"rendered":"

Skarb Kr\u00f3lestwa Polskiego od pocz\u0105tku jego istnienia nie nale\u017ca\u0142 do bogatych. Tworzenie szkolnictwa rolniczego i zawodowego trwa d\u0142ugo i procentuje dopiero po latach. Tote\u017c rz\u0105d zaj\u0105\u0142 si\u0119 bardzo serio pozyskiwaniem kopalin, czego w rolniczym kraju nie pami\u0119tano bodaj od schy\u0142ku \u015aredniowiecza.<\/span><\/p>\n

W kraju wsp\u00f3\u0142istnia\u0142y odt\u0105d dwie r\u00f3\u017cne koncepcje rozwoju, obie motywowane liberalizmem ekonomicznym. Pierwsza opiera\u0142a si\u0119 na uprzemys\u0142owieniu ziem zaboru rosyjskiego.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Z inicjatywy (i pod kierownictwem) Stanis\u0142awa Staszica powo\u0142ano G\u0142\u00f3wn\u0105 Dyrekcj\u0119 G\u00f3rnicz\u0105. Staszic (m.in. geolog) odnowi\u0142 tradycje Zag\u0142\u0119bia Staropolskiego (Ziemia Kielecka). Wydobywane tam rudy \u017celaza implikowa\u0142y lokalnie rozw\u00f3j prymitywnego wci\u0105\u017c hutnictwa (Samson\u00f3w) i ku\u017anictwa.<\/span><\/p>\n

Zapotrzebowanie na w\u0119giel kamienny i rudy cynku nakazywa\u0142o z kolei rozw\u00f3j Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego, niemal na styku trzech zabor\u00f3w. Prusacy w tym czasie r\u00f3wnie\u017c intensyfikowali wydobycie na pobliskim G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, cho\u0107 i tak do roku 1821 notowano na Dolnym \u015al\u0105sku (199\u00a0031 t\/rocznie) wydobycie wi\u0119ksze ni\u017c na \u015al\u0105sku G\u00f3rnym (165\u00a0929t\/rocznie).[1]<\/a><\/span><\/p>\n

\u201eW 1817 r. dla podniesienia wydajno\u015bci pracy rz\u0105d utworzy\u0142 tzw. Korpus G\u00f3rniczy. Obejmowa\u0142 on <g\u00f3rnik\u00f3w przysi\u0119g\u0142ych>. Wst\u0119p do korpusu by\u0142 dobrowolny, ale po przyj\u0119ciu pracy g\u00f3rnik nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c jej porzuci\u0107. Za to otrzymywa\u0142 zwolnienie od pa\u0144szczyzny, czynsz\u00f3w i s\u0142u\u017cby wojskowej. W czasie choroby mia\u0142 zapewnione zapomogi z Kasy Brackiej, a na staro\u015b\u0107 emerytur\u0119. Korpus rozwin\u0105\u0142 si\u0119 w latach p\u00f3\u017aniejszych i skupi\u0142 przewa\u017cnie syn\u00f3w okolicznych ch\u0142op\u00f3w (oko\u0142o 2500-3000 ludzi)\u201d.[2]<\/a><\/span><\/p>\n

Libera\u0142owie, zwi\u0105zani z przemys\u0142em, my\u015bleli d\u0142ugofalowo – g\u00f3rnictwo nie przynosi\u0142o wielkich dochod\u00f3w, wymaga\u0142o r\u00f3wnie\u017c nak\u0142ad\u00f3w finansowych ze strony pa\u0144stwa, kt\u00f3re zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 mia\u0142y dopiero w przysz\u0142o\u015bci. Uprzemys\u0142owienie Kr\u00f3lestwa Polskiego (rozw\u00f3j \u0141odzi w sporej mierze jest tak\u017ce jego zas\u0142ug\u0105) by\u0142o jednak ze wszech miar s\u0142usznym kierunkiem polityki gospodarczej ministra skarbu, ksi\u0119cia Franciszka Xawerego Druckiego-Lubeckiego, podobnie jak zniesienie bariery celnej pomi\u0119dzy Cesarstwem Rosyjskim a Kr\u00f3lestwem Polskim, co zapewni\u0142o praktycznie nieograniczony zbyt wielu towar\u00f3w na ziemiach rosyjskich.<\/span><\/p>\n

Rozwojowi gospodarczej my\u015bli liberalnej Druckiego-Lubeckiego nie sprzyja\u0142o rozproszenie skupisk przemys\u0142owych w zaborze carskim. \u201e<Wyspowy> charakter rozwoju kapitalizmu w Polsce (W. Kula) zaznaczy\u0142 swoj\u0105 drog\u0119 powstawaniem w ci\u0105gu XIX w. nielicznych enklaw \u017cywszego rozwoju gospodarczego wok\u00f3\u0142 niekt\u00f3rych miast i o\u015brodk\u00f3w przemys\u0142owo-handlowych (Warszawa, okr\u0119gi: \u0142\u00f3dzki i bia\u0142ostocki, miasta w pasie nadmorskim, tak\u017ce aglomeracja \u015bl\u0105sko-d\u0105browska). Jednak\u017ce wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 kraju tkwi\u0142a wci\u0105\u017c w zastoju\u201d.[3]<\/a><\/span><\/p>\n

\u00d3w \u201ezast\u00f3j\u201d to kontynuowanie tradycji ziemskich, kt\u00f3re na ziemiach polskich zdecydowanie przewa\u017ca\u0142y. Zmian\u0119 na lepsze m\u00f3g\u0142 przynie\u015b\u0107 fizjokratyzm, kt\u00f3ry warto\u015b\u0107 najwy\u017csz\u0105 przyznawa\u0142 pracy i gospodarce rolnej, jako jedynemu \u201enaturalnemu\u201d \u017ar\u00f3d\u0142u bogactwa spo\u0142ecze\u0144stwa i jednostek.<\/span><\/p>\n

Wsch\u00f3d i centrum Kr\u00f3lestwa Polskiego przyjmowa\u0142y nowe (dla siebie, fizjokratyzm powsta\u0142 we Francji w II po\u0142owie wieku XVIII) pr\u0105dy ekonomiczne nieufnie. Inaczej rzecz si\u0119 mia\u0142a na zachodzie kraju, gdzie ziemianie \u2013 dzi\u0119ki kontaktom osobistym (rodziny, handel) \u2013 mogli przyjrze\u0107 si\u0119 i oceni\u0107 zmiany, zachodz\u0105ce w gospodarce agrarnej ziem zaboru pruskiego. W wojew\u00f3dztwach zachodnich Kr\u00f3lestwa, zw\u0142aszcza w rejonie Kalisza, powoli ale sukcesywnie nast\u0119powa\u0142o unowocze\u015bnienie rolnictwa, polegaj\u0105ce m.in. na korzystaniu w szerszym ni\u017c dotychczas zakresie z pracy wolnonajemnej (parobcy, fornale), zast\u0119puj\u0105cej pa\u0144szczyzn\u0119. Dotychczasowe mo\u017cliwo\u015bci eksportu zbo\u017ca zosta\u0142y ograniczone przez Angli\u0119, kt\u00f3ra interwencjonistycznie, w obronie w\u0142asnych producent\u00f3w, na\u0142o\u017cy\u0142a wysokie c\u0142o wwozowe na towary obce. Ziemia\u0144stwo przestawia\u0142o si\u0119 wi\u0119c na rozszerzanie uprawy ziemniak\u00f3w, przerabianych potem na spirytus oraz zwi\u0119kszanie hodowli owiec. Niekt\u00f3rzy w\u0142a\u015bciciele d\u00f3br sprowadzali tkaczy-sukiennik\u00f3w. Rzemie\u015blnicy tak\u017ce w miastach korzystali z wielu przywilej\u00f3w. Na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 akcj\u0119 t\u0119 rozwin\u0105\u0142 rz\u0105d Kr\u00f3lestwa po roku 1820.<\/span><\/p>\n

Wojew\u00f3dztwo kaliskie nie zna\u0142o tradycji magnackiej. Ta by\u0142a domen\u0105 wschodu Kr\u00f3lestwa. Z drugiej strony specyfik\u0105 owego regionu nie sta\u0142 si\u0119, cz\u0119sty np. na Polesiu czy Podlasiu proces rozdrabniania posiad\u0142o\u015bci, prowadz\u0105cy w rezultacie do powstania tzw. szlachty zagrodowej. Zamiast \u201ebraci szaraczk\u00f3w\u201d wyst\u0119powali w Kaliskiem posesjonaci \u2013 nie dzier\u017cawcy, a w\u0142a\u015bciciele wielohektarowych, na owe czasy dobrze zorganizowanych maj\u0105tk\u00f3w. W\u0142adys\u0142aw Bortnowski zauwa\u017ca, i\u017c chlub\u0105 owych posesjonat\u00f3w stali si\u0119 wykszta\u0142ceni synowie. Wykszta\u0142ceni tak zawodowo, jak \u015bwiatopogl\u0105dowo, znaj\u0105cy lepiej niemiecki czy francuski, ni\u017ali rosyjski. Prowadzi\u0142o to co prawda szlacht\u0119 kalisk\u0105 do swoistego poczucia wy\u017cszo\u015bci nad reszt\u0105 \u201eobywateli\u201d swego stanu w Kr\u00f3lestwie, ale przyzna\u0107 trzeba, i\u017c owo poczucie mia\u0142o realne podstawy w szerszej ni\u017c u innych wiedzy m\u0142odych kaliszan.[4]<\/a><\/span><\/p>\n

Poziom egzystencji posesjonat\u00f3w kaliskich nale\u017ca\u0142 do wysokich \u2013 sta\u0107 ich by\u0142o na prowadzenie intensywnego \u017cycia towarzyskiego. Panie zapewne nie politykowa\u0142y podczas tych spotka\u0144, panowie jednak zainteresowani intensyfikacj\u0105 produkcji i szukaniem nowych mo\u017cliwo\u015bci zbytu, omawiali nie tylko nowe metody przer\u00f3bki p\u0142od\u00f3w rolnych lub ich uprawy, zaobserwowane po stronie pruskiej, ale te\u017c lektury. Dzi\u0119ki temu dotar\u0142y na ziemie polskie idee Henri Benjamina Constanta de Rebecque<\/strong> i Adama Smitha<\/strong>, kt\u00f3rych dzie\u0142a czytywano w oryginale i t\u0142umaczono.<\/span><\/p>\n

Pierwszy kszta\u0142towa\u0142 polityczn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 szlachty kaliskiej, drugi \u015bwiadomo\u015b\u0107 ekonomiczn\u0105.<\/span><\/p>\n

Co wa\u017cniejsze, posesjonaci, w imi\u0119 tak patriotyzmu, jak utylitaryzmu \u2013 umieli uzgadnia\u0107 wsp\u00f3lne stanowisko, co prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na ich zachowania wobec rady wojew\u00f3dzkiej i zaowocowa\u0142o w Sejmie Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/span><\/p>\n

Najbardziej aktywnymi spo\u015br\u00f3d kaliskich w\u0142a\u015bcicieli ziemskich byli bracia Niemojowscy \u2013 Wincenty [1784-1834] i Bonawentura [1787-1835] \u2013 herbu Wierusz. Obaj podr\u00f3\u017cowali po Europie Zachodniej, obaj pobierali tam, nauki uniwersyteckie. Nic dziwnego, \u017ce wok\u00f3\u0142 nich w\u0142a\u015bnie, zw\u0142aszcza Wincentego, skupi\u0142 si\u0119 ruch post\u0119powo-liberalny regionu.<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d przyjaci\u00f3\u0142 i stronnik\u00f3w politycznych Niemojowskich znale\u017ali si\u0119 ludzie \u015bwiatli, jak Alojzy Prosper Biernacki<\/strong> czy Stanis\u0142aw Kaczkowski<\/strong>.<\/span><\/p>\n

Kaczkowski zafascynowany by\u0142 leseferyzmem, doktryn\u0105 fizjokrat\u00f3w francuskich, w pe\u0142ni zastosowan\u0105 w XIX-wiecznej Anglii. Nazwa pr\u0105du pochodzi od francuskiego zwrotu laissez faire<\/em> \u2013 \u201epozw\u00f3lcie czyni\u0107\u201d. Pogl\u0105d oparto na za\u0142o\u017ceniu, i\u017c ka\u017cda jednostka ludzka kieruje si\u0119 zasad\u0105 w\u0142asnej korzy\u015bci materialnej (homo oeconomicus<\/em>), st\u0105d pa\u0144stwo ma tylko strzec zasady prywatnej w\u0142asno\u015bci i wolno\u015bci gospodarowania. (Niekiedy nazywa si\u0119 to polityk\u0105 \u201enocnego str\u00f3\u017ca\u201d). Jedynym regulatorem gospodarki s\u0105 ceny, za\u015b pa\u0144stwu nie wolno ingerowa\u0107 w rynek.<\/span><\/p>\n

Zw\u0142aszcza po roku 1820 Stanis\u0142aw Kaczkowski publicznie gani\u0142 interwencjonizm rz\u0105du Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/span><\/p>\n

Biernacki z kolei, zwolennik liberalizmu gospodarczego Adama Smitha, pojmowa\u0142 gospodarowanie na roli w spos\u00f3b nowoczesny \u2013 ca\u0142o\u015bciowo. Interesowa\u0142y go nie tylko stosowane w Prusach metody hodowli i upraw, ale sposoby na podniesienie wydajno\u015bci pracy \u201eczynnika ludzkiego\u201d. W\u0142a\u015bciciel ziemski musi dba\u0107 o ch\u0142opa jako \u201epomno\u017cyciela bogactw\u201d, stara\u0107 si\u0119 zainteresowa\u0107 go prac\u0105 na folwarku, cho\u0107by poprzez udzielanie mu pomocy w razie choroby czy nieszcz\u0119\u015b\u0107, sprzyja\u0107 w swym maj\u0105tku o\u015bwiacie rolniczej. Biernacki uwa\u017ca\u0142, i\u017c taka droga jest zgodna z interesem posesjonata, gdy\u017c podnosz\u0105c wydajno\u015b\u0107 pracy robotnika – zwi\u0119kszy on tym samym doch\u00f3d w\u0142a\u015bciciela.<\/span><\/p>\n

W swych pogl\u0105dach na ekonomi\u0119 by\u0142 kaliski libera\u0142 chyba zbyt post\u0119powy \u2013 mimo otwartego poparcia braci Niemojowskich nie udawa\u0142o mu si\u0119 zosta\u0107 pos\u0142em na Sejm Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/span><\/p>\n

Sejm roku 1818 zapocz\u0105tkowa\u0142 wej\u015bcie doktryny liberalnej na polsk\u0105 aren\u0119 polityczn\u0105.<\/span><\/p>\n

Niemojowscy i skupiona wok\u00f3\u0142 nich grupa patriot\u00f3w rozumia\u0142a sw\u0105 rol\u0119 w duchu Constanta de Rebecque. Nie chodzi\u0142o o spektakularne os\u0142abianie pozycji cara Aleksandra I jako w\u0142adcy Kr\u00f3lestwa.[5]<\/a><\/span><\/p>\n

Same obrady nale\u017ca\u0142y do udanych, restauracja monarchii konstytucyjnej jako kontynuacji czas\u00f3w Konstytucji 3. Maja, bliska by\u0142a sukcesowi. Taki by\u0142 zreszt\u0105 zamys\u0142 ks. Czartoryskiego, kt\u00f3rego wp\u0142yw\u00f3w na Aleksandra I trudno nie doceni\u0107. \u201eBy\u0142 to sejm niemal pojednania z carem Aleksandrem I, kt\u00f3rego mowa zachwyci\u0142a niemal wszystkich libera\u0142\u00f3w w Europie.\u201d[6]<\/a><\/span><\/p>\n

Libera\u0142\u00f3w na pewno tak, znacznie mniej \u2013 w\u0142adc\u00f3w \u00f3wczesnej Europy, gdzie dojrzewa\u0142y kolejne rewolucyjne burze. R\u00f3wnie\u017c carski dw\u00f3r nie by\u0142 usatysfakcjonowany zr\u00f3\u017cnicowaniem polityki w\u0142adcy \u2013 surowej dla Rosjan, pob\u0142a\u017cliwej dla mieszka\u0144c\u00f3w Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/span><\/p>\n

Car ocenia\u0142 spraw\u0119 jasno \u2013 da\u0142 Polakom do r\u0105k Akt Zasadniczy, ale jego demokratyzacj\u0119 uzale\u017cnia\u0142 od realizacji w\u0142asnych oczekiwa\u0144.<\/span><\/p>\n

Faktem jest, i\u017c podczas I wybor\u00f3w, poprzedzaj\u0105cych sejm roku 1818, nie odnotowano \u017cadnych nacisk\u00f3w ze strony administracji rz\u0105dowej, ani \u201ezalece\u0144\u201d, by wybiera\u0107 tych, nie innych, kandydat\u00f3w. O elekcji decydowa\u0142a nade wszystko osobista popularno\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b. Niemojowscy wydali niema\u0142e sumy na towarzyskie zjazdy ziemian, maj\u0105ce utrwali\u0107 w Kaliskiem ich pozycj\u0119.<\/span><\/p>\n

Nie znaczy to, i\u017c Wincenty i Bonawentura stali na czele zorganizowanego stronnictwa politycznego. Co prawda termin \u201epartia\u201d posiada\u0142 w ich czasach nieco inne znaczenie \u2013 wg Constanta de Rebecque obejmowa\u0107 mia\u0142 grup\u0119 ludzi, ho\u0142duj\u0105cych tej samej politycznej doktrynie \u2013 ale i o takie rozumienie przed rokiem 1818 by\u0142o trudno.<\/span><\/p>\n

R\u00f3\u017cnice pogl\u0105d\u00f3w by\u0142y spore \u2013 ziemian \u0142\u0105czy\u0142y bardziej wi\u0119zy towarzysko-rodzinne, ni\u017c polityczne. Niemojowscy zaakceptowali jednak potrzebne minimum porozumienia: od cara i rz\u0105du Kr\u00f3lestwa trzeba by\u0142o wci\u0105\u017c \u017c\u0105da\u0107 \u015bcis\u0142ego trzymania si\u0119 nadanej konstytucji, a w konsekwencji jej artyku\u0142\u00f3w \u2013 tak\u017ce gwarancji dla swobody my\u015bli politycznej.<\/span><\/p>\n

W tworzeniu prawdziwego stronnictwa politycznego, ani w \u201estrze\u017ceniu\u201d zasad konstytucyjnych nie mog\u0142a \u201eopozycji kaliskiej\u201d pom\u00f3c krajowa prasa. W\u0142adys\u0142aw Bortnowski tak okre\u015bla jej miejsce w \u017cyciu spo\u0142ecznym Kr\u00f3lestwa Polskiego: \u201eW pierwszych latach istnienia Kr\u00f3lestwa prasa wywiera\u0142a ma\u0142y wp\u0142yw na formowanie pogl\u0105d\u00f3w i postaw. (…). Propagowanie okre\u015blonej my\u015bli politycznej, urabianie pogl\u0105d\u00f3w, by\u0142y obce \u00f3wczesnej prasie Kr\u00f3lestwa\u201d.[7]<\/a><\/span><\/p>\n

Sejm roku 1820 przyni\u00f3s\u0142 zmiany. Stopniowo ranga dziennikarstwa \u2013 mimo wprowadzenia cenzury \u2013 ros\u0142a. Podobnie by\u0142o z poczytno\u015bci\u0105 ksi\u0105\u017cek. Wydarzeniem, kt\u00f3re wydatnie wzmog\u0142o aktywno\u015b\u0107 czytelnicz\u0105 na ziemiach zaboru rosyjskiego by\u0142o dopiero Powstanie Listopadowe.<\/span><\/p>\n

B\u0142ahe z pozoru wydarzenie \u2013 wygwizdanie w warszawskim teatrze francuskiej aktorki Philis, protegowanej Wielkiego Ksi\u0119cia Konstantego \u2013 doprowadzi\u0142o do ataku sto\u0142ecznej \u201eGazety Codziennej\u201d na prezydenta Warszawy \u2013 Woyd\u0119 i dzia\u0142ania policji.\u00a0 Woyda bowiem zarz\u0105dzi\u0142, by poddawa\u0107 karze aresztu osoby gwi\u017cd\u017c\u0105ce w teatrze. Z naszego punktu widzenia zdaje si\u0119 to \u015bmiesznym \u2013 w\u00f3wczas by\u0142o stygmatem nadgorliwo\u015bci urz\u0119dnika carskiego.<\/span><\/p>\n

\u201eGazeta…\u201d, zgodnie z logik\u0105 wykaza\u0142a, i\u017c skoro wolno w teatrze bi\u0107 brawa, mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c okazywa\u0107 niezadowolenie. Gen. Zaj\u0105czek, kiedy\u015b bohater walk niepodleg\u0142o\u015bciowych, w\u00f3wczas zaufany namiestnik Aleksandra I, stwierdzi\u0142, i\u017c redakcja nadu\u017cy\u0142a wolno\u015bci swobody wypowiedzi.<\/span><\/p>\n

Komisja Wyzna\u0144 i O\u015bwiaty uzna\u0142a racje genera\u0142a, a zaraz potem Rada Administracyjna uchwali\u0142a obj\u0119cie cenzur\u0105 wszystkich gazet w Kr\u00f3lestwie. Si\u0142\u0105 rozp\u0119du poddano nadzorowi tak\u017ce pozosta\u0142e pisma i zakazano sprowadzania na ziemie zaboru carskiego wielu tytu\u0142\u00f3w zachodnich.<\/span><\/p>\n

Spowodowa\u0142o to czynn\u0105 reakcj\u0119 kaliskich posesjonat\u00f3w, rozumiej\u0105cych, i\u017c dla uspokojenia carskiego brata rz\u0105d Kr\u00f3lestwa naruszy\u0142 konstytucyjnie zagwarantowane prawa. Akcja swoistego \u201eobywatelskiego niepos\u0142usze\u0144stwa\u201d przygotowa\u0142a wyst\u0105pienia Kaliszan podczas sejmu roku 1820.<\/span><\/p>\n

Gdy wprowadzono prewencyjny zakaz sprowadzania do Kr\u00f3lestwa poczytnych periodyk\u00f3w i gazet zagranicznych, g\u0142\u00f3wnie francuskich, z inicjatywy W. Niemojowskiego powsta\u0142o w\u015br\u00f3d ziemian tzw. Towarzystwo Czytelnicze. Ze wzgl\u0119du na blisko\u015b\u0107 zaboru pruskiego, gdzie mieszkali ich kuzyni i przyjaciele, przemyt literatury nie nastr\u0119cza\u0142 specjalnych trudno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Przewiezione tomy i gazety wymieniano mi\u0119dzy sob\u0105 podczas spotka\u0144 towarzyskich, debatowano nad ich tre\u015bci\u0105, wydarzeniami w Europie i krytykowano odej\u015bcie od carskiej konstytucji. Prawdopodobnie wtedy w\u0142a\u015bnie kaliscy ziemianie doszli do przekonania, i\u017c ich rol\u0105 w nadchodz\u0105cym sejmie b\u0119dzie pilnowanie, by nie naruszono kolejnych artyku\u0142\u00f3w Ustawy Zasadniczej, chodzi\u0142o zreszt\u0105, co pokaza\u0142a praktyka, bardziej o liter\u0119 prawa, ni\u017ali jego ducha. Wincenty Niemojowski by\u0142 optymist\u0105. Sytuacja stawa\u0142a si\u0119 jednak coraz bardziej z\u0142o\u017cona. \u201eJego zdaniem opozycja parlamentarna by\u0142a konieczna, aby rz\u0105d trzyma\u0107 w ryzach. Nie rozumia\u0142 tego, \u017ce kr\u00f3l polski, b\u0119d\u0105cy carem Rosji, nie mo\u017ce ze wzgl\u0119du na swych rosyjskich poddanych tolerowa\u0107 ha\u0142a\u015bliwie wyst\u0119puj\u0105cej opozycji w Kr\u00f3lestwie, a r\u00f3wnocze\u015bnie \u0142ama\u0107 nawet drobne przejawy niezale\u017cnej my\u015bli w cesarstwie\u201d.[8]<\/a><\/span><\/p>\n

Rosyjska szlachta krytykowa\u0142a \u201epob\u0142a\u017cliwo\u015b\u0107\u201d Aleksandra, podobnie jak ks. Konstanty czy namiestnik Nowosilcow. Z niepokojem przygl\u0105dali si\u0119 jego post\u0119powaniu Austriacy, uwa\u017caj\u0105c, i\u017c narusza zasady \u015awi\u0119tego Przymierza.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tek lat 20. XIX w. przyni\u00f3s\u0142 polityczne dookre\u015blenie poj\u0119cia liberalizmu. Lata 1820-1821 to rewolucje na P\u00f3\u0142wyspie Iberyjskim i we W\u0142oszech. Spo\u0142eczni radyka\u0142owie pocz\u0119li przejmowa\u0107 idee liberalne, atakuj\u0105c prawomocno\u015b\u0107 istnienia monarchii i zastanych system\u00f3w przywilej\u00f3w. Nast\u0105pi\u0142a wyra\u017ana polaryzacja stanowisk ideowych, powoduj\u0105c, i\u017c liberalizm zacz\u0105\u0142 kojarzy\u0107 si\u0119 ze zdecydowanymi d\u0105\u017ceniami emancypacyjnymi. Na dalsze gesty cara Rosji wobec Kr\u00f3lestwa trudno by\u0142o ju\u017c liczy\u0107.<\/span><\/p>\n

Jednocze\u015bnie jednak posesjonaci kaliscy, czuj\u0105c jednocze\u015bnie poparcie wyborc\u00f3w swego regionu na tyle okrzepli w swych pogl\u0105dach, by mniej ugodowo, ni\u017c dwa lata wcze\u015bniej, wyst\u0119powa\u0107 w obronie raz nadanych praw.<\/span><\/p>\n

Pos\u0142owie wojew\u00f3dztwa kaliskiego byli ju\u017c mocno zbli\u017ceni pogl\u0105dami polityczne. Obrali te\u017c kurs na publiczny rozrachunek z rz\u0105dem, bez wzgl\u0119du na konsekwencje. Nie istnia\u0142a w\u015br\u00f3d nich jeszcze \u017cadna dyscyplina g\u0142osowania, zbyt bowiem szanowali prawo do w\u0142asnego zdania. Po\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u reprezentant\u00f3w Kr\u00f3lestwa stanowili jednak ugrupowanie zwarte i \u015bwiadome nakre\u015blonego celu, za jaki uwa\u017cali obron\u0119 uprawnie\u0144, p\u0142yn\u0105cych z nadanej konstytucji.<\/span><\/p>\n

Owe poszanowanie wzajemnych pogl\u0105d\u00f3w, przy jednoczesnej \u015bwiadomo\u015bci nadrz\u0119dnego celu, jakim by\u0142o \u015bcis\u0142e trzymanie si\u0119 artyku\u0142\u00f3w konstytucji, mog\u0142o wzbudza\u0107 niepok\u00f3j w\u015br\u00f3d carskich namiestnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Tym bardziej, i\u017c Niemojowscy manifestacyjnie powo\u0142ywali si\u0119 na liberalne wzory francuskie. Bieg\u0142y j\u0119zykowo Bonawentura przet\u0142umaczy\u0142 regulamin obrad izb francuskich z 1814 r. i powielony rozdawa\u0142 innym pos\u0142om. Wincenty za\u015b stworzy\u0142 \u201eProjekt post\u0119powania Izby Poselskiej\u201d, wzorowany na Francji. Proponowa\u0142 w nim m.in., by pos\u0142owie nie zajmowali miejsc zgodnie z reprezentowanymi ziemiami, ale \u2013 \u201ewed\u0142ug wyra\u017canych opinii\u201d, tj. podzielili si\u0119 na prawic\u0119, lewice i centrum. Uwa\u017ca\u0142, i\u017c to zapocz\u0105tkuje formowanie si\u0119 partii politycznych. Projekty przesz\u0142y niemal bez echa \u2013 i tak zasiadanie wed\u0142ug terytorium nie zobowi\u0105zywa\u0142o do zgodnych wyst\u0105pie\u0144. Kaliszanie uznawali Francj\u0119 za wz\u00f3r monarchii konstytucyjnej, niepomni wprowadzania tam ju\u017c restrykcyjnych zarz\u0105dze\u0144 antykonstytucyjnych. Podczas sejmu 1820 r. opozycja \u201ebra\u0142a w nawias\u201d europejsk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 polityczn\u0105, broni\u0105c nieco po doktrynersku sformu\u0142owa\u0144, zawartych w \u201eKarcie praw\u201d.<\/span><\/p>\n

Rz\u0105d Francji od kilku lat zaostrza\u0142 bowiem przepisy o cenzurze, a wiosn\u0105 roku 1820 wprowadzi\u0142 j\u0105 na wszelkie formy s\u0142owa drukowanego. Mistrzowie filozofii O\u015bwiecenia, ci kt\u00f3rzy przygotowali mentalnie nar\u00f3d do Wielkiej Rewolucji Francuskiej \u2013 Diderot, Voltaire, Rousseau, Holbach \u2013 znale\u017ali si\u0119 na indeksie.<\/span><\/p>\n

Trudno by\u0142o nie rozumie\u0107 intencji Bourbon\u00f3w, co Kaliszanom niespecjalnie przeszkadza\u0142o. Interesowa\u0142 ich \u201eprawny idea\u0142\u201d, nie jego realizacja w praktyce. Tej \u2013 wymagali jedynie od cara i rz\u0105du Kr\u00f3lestwa Polskiego. Nic dziwnego, i\u017c znale\u017ali si\u0119 pod nadzorem policji.<\/span><\/p>\n

W przeciwie\u0144stwie do roku 1818 \u201epos\u0142owie kaliscy weszli do wszystkich komisji sejmowych. Mogli wi\u0119c wysondowa\u0107 pogl\u0105dy koleg\u00f3w na nowe projekty rz\u0105du, zanim jeszcze znalaz\u0142y si\u0119 one na obradach plenarnych.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug raport\u00f3w policyjnych, Niemojowscy mogli liczy\u0107 na bezwzgl\u0119dne poparcie 8-10 pos\u0142\u00f3w \u015bci\u015ble z nimi zwi\u0105zanych, ale wymowa argumentacji owej dziesi\u0105tki przeci\u0105ga\u0142a na swoj\u0105 stron\u0119 w wielu wypadkach wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142osuj\u0105cych\u201d.[9]<\/a><\/span><\/p>\n

W dodatku metoda post\u0119powania Kaliszan by\u0142a niezmienn\u0105. Przydatno\u015b\u0107 praktyczna kolejnych projekt\u00f3w nie by\u0142a dla nich najistotniejsz\u0105. Poddawali szczeg\u00f3\u0142owej analizie zgodno\u015b\u0107 postanowie\u0144 rz\u0105du z artyku\u0142ami konstytucji. Gdy znajdowali sprzeczno\u015b\u0107 lub uchybienie \u2013 dyskredytowali ca\u0142y projekt.<\/span><\/p>\n

Wyniesiona ze studi\u00f3w prawniczych umiej\u0119tno\u015b\u0107 argumentacji przyczyni\u0142a si\u0119 do skuteczno\u015bci nakre\u015blonej przez Niemojowskich taktyki. Pos\u0142owie Kr\u00f3lestwa, niezbyt zainteresowani podzia\u0142em na prawic\u0119, centrum i lewic\u0119, konkretnych uwag, dotycz\u0105cych omawianych projekt\u00f3w ustaw \u2013 s\u0142uchali znacznie wnikliwiej. Wp\u0142yw \u201eopozycji kaliskiej\u201d r\u00f3s\u0142, negatywna ocena prac rz\u0105du pada\u0142a z ust rosn\u0105cej liczby os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

By\u0142a to sytuacja zasadniczo odmienna nie tylko od obrad o 2 lata wcze\u015bniejszych, ale te\u017c tradycji dysput z czas\u00f3w Napoleona i Ksi\u0119stwa Warszawskiego.<\/span><\/p>\n

\u201e(…) spory libera\u0142\u00f3w z konserwatystami nie nabiera\u0142y tu, mimo ha\u0142a\u015bliwej czasem opozycji tradycjonalist\u00f3w, szczeg\u00f3lnej ostro\u015bci. Sprzyja\u0142o temu powszechne zaabsorbowanie kwesti\u0105 utrzymania i wzmocnienia bytu pa\u0144stwowego oraz oddzia\u0142ywanie polityki napoleo\u0144skiej, w pewien spos\u00f3b niweluj\u0105cej skrajne stanowiska. Od trzeciego rozbioru wyra\u017any kryzys przechodzi\u0142 nurt radykalny; w dobie Ksi\u0119stwa \u00f3w proces doprowadzi\u0142 do ostatecznego rozpadu ugrupowania jakobin\u00f3w polskich, kt\u00f3rzy przez par\u0119 lat bezskutecznie usi\u0142owali awansowa\u0107 do k\u00f3\u0142 rz\u0105dz\u0105cych \u201enapoleo\u0144skiej Polski\u201d. Z drugiej strony wielu ludzi usposobionych zachowawczo, znalaz\u0142szy si\u0119 w kr\u0119gu zarz\u0105dzaj\u0105cych nowym pa\u0144stwem, znacznie z\u0142agodzi\u0142o swe obiekcje, co do ustanowionego w\u0142a\u015bnie systemu ustrojowego. Napoleon, kieruj\u0105c si\u0119 wzgl\u0119dami pragmatycznymi, zabiega\u0142 o przychylno\u015b\u0107 ziemia\u0144stwa, za\u015b cz\u0119\u015b\u0107 ziemian gotowa by\u0142a w zamian zaakceptowa\u0107 nowe instytucje.<\/span><\/p>\n

W tej sytuacji granica pomi\u0119dzy orientacj\u0105 liberaln\u0105 a konserwatywn\u0105 pozostawa\u0142a p\u0142ynna. (…) W przypadku wielu os\u00f3b w\u0105tki w\u0142a\u015bciwe liberalizmowi oraz konserwatyzmowi splata\u0142y si\u0119 i przenika\u0142y wzajemnie; zamiast jasnej klasyfikacji, mo\u017cliwa jest zatem niekiedy tylko pr\u00f3ba oszacowania, jakiego rodzaju motywy zdaj\u0105 si\u0119 bra\u0107 g\u00f3r\u0119 w zapatrywaniach poszczeg\u00f3lnych postaci\u201d.[10]<\/a><\/span><\/p>\n

Wyra\u017any teraz podzia\u0142 na \u201ekonserwatyst\u00f3w\u201d i \u201epost\u0119powc\u00f3w\u201d stanowi\u0142 niemi\u0142\u0105 niespodziank\u0119 dla cara i jego poplecznik\u00f3w. Aleksandrowi I zale\u017ca\u0142o szczeg\u00f3lnie na tym, by udowodni\u0107 \u201epoprawno\u015bci\u0105 obrad\u201d s\u0142uszno\u015b\u0107 swej polityki wobec Kr\u00f3lestwa Polskiego. Zamiast oczekiwanego legitymizmu spotka\u0142 si\u0119 we wrze\u015bniu 1820 r. z atmosfer\u0105 pe\u0142n\u0105 podejrzliwo\u015bci i animozji.<\/span><\/p>\n

Liberalna dot\u0105d postawa cara Rosji nie znalaz\u0142a potwierdzenia w obradach sejmu 1820 r. Zabrak\u0142o mu argument\u00f3w, kt\u00f3re da\u0142o si\u0119 przeciwstawi\u0107 \u017c\u0105daniom Metternicha, by stopniowo ograniczy\u0142 swobody Kr\u00f3lestwa Polskiego, a\u017c do ich zupe\u0142nej likwidacji.<\/span><\/p>\n

Austriacki polityk by\u0142 bowiem zdania, i\u017c kolejne liberalne konstytucje: Hiszpanii [1812], Francji [1814] i Kr\u00f3lestwa Polskiego [1815] dzia\u0142aj\u0105 wbrew porz\u0105dkowi, narzuconemu kontynentowi przez Kongres Wiede\u0144ski. Klemens Lothar von Metternich\u00a0\u00a0 [1773-1859] optowa\u0142 za odebraniem Polakom uprawnie\u0144 konstytucyjnych. Rok przed omawianymi obradami sejmu Kr\u00f3lestwa dosz\u0142o do prusko-austriackich rozm\u00f3w poufnych, kt\u00f3rych wynikiem by\u0142y podj\u0119te przez oba kraje pr\u00f3by \u201eprzem\u00f3wienia do rozs\u0105dku\u201d rosyjskiemu monarsze.<\/span><\/p>\n

Sytuacj\u0119 komplikowa\u0142o jeszcze zaanga\u017cowanie si\u0119 Aleksandra I w walk\u0119 narodowowyzwole\u0144cz\u0105 Grek\u00f3w, kt\u00f3rym obieca\u0142 daleko id\u0105c\u0105 pomoc. \u015awi\u0119te Przymierze wymusi\u0142o na nim jednak rezygnacj\u0119 z poparcia dla powsta\u0144c\u00f3w. Porz\u0105dek Europy mia\u0142 pozosta\u0107 niezmieniony.<\/span><\/p>\n

Po pa\u017adziernikowym zako\u0144czeniu obrad sejmu nad Niemojowskimi zacz\u0119\u0142y si\u0119 zbiera\u0107 chmury. Ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 sejmowa w my\u015bl prawa nie podlega\u0142a karze, z drugiej jednak strony rz\u0105d Kr\u00f3lestwa nie chcia\u0142 ryzykowa\u0107 dalszych zadra\u017cnie\u0144 z carem.[11]<\/a><\/span><\/p>\n

Afera wok\u00f3\u0142 Onufrego Rado\u0144skiego, kaliskiego oficera, oskar\u017conego o udzia\u0142 w rewolucji neapolita\u0144skiej i cz\u0142onkostwo w organizacjach wolnomularskich \u2013 prywatnie kuzyna Niemojowskich \u2013 da\u0142a zaledwie jeden skutek. Za to – ca\u0142kiem powa\u017cny.<\/span><\/p>\n

Nie zdobyto podczas przes\u0142ucha\u0144 Rado\u0144skiego nie tylko dowod\u00f3w, ale nawet sugestii, by Wincenty Niemojowski zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z karbonariuszami. Uzyskano natomiast potwierdzenie interpelacji, jak\u0105 posesjonat kaliski zamierza\u0142 z\u0142o\u017cy\u0107 w sejmie roku 1822 w sprawie aresztowania kuzyna. Sam opozycjonista w d\u0142ugim wywodzie, skierowanym do prezesa kaliskiej Komisji Wojew\u00f3dzkiej, nie tylko przyzna\u0142 si\u0119 do takiego zamiaru, ale w dodatku umotywowa\u0142 go \u2013 jak zazwyczaj \u2013 naruszeniem procedur konstytucyjnych.<\/span><\/p>\n

Pismo przej\u0105\u0142 gen. Zaj\u0105czek i by pozby\u0107 si\u0119 raz na zawsze liberalnego polityka, zaproponowa\u0142 carowi alternatyw\u0119 \u2013 albo pozbawi si\u0119 raz na zawsze Niemojowskiego mandatu pos\u0142a (za dzia\u0142alno\u015b\u0107 przeciw porz\u0105dkowi publicznemu) \u2013 albo zabroni ziemianinowi przebywania w miejscach pobytu Aleksandra I. Zaj\u0105czek mia\u0142 na my\u015bli r\u00f3wnie\u017c obrady sejmu. Ostatecznie wybrano wariant wt\u00f3ry.<\/span><\/p>\n

\u201e8. stycznia 1822 Konstanty, w obecno\u015bci namiestnika oraz ministr\u00f3w spraw wewn\u0119trznych i sprawiedliwo\u015bci, odczyta\u0142 W. Niemojowskiemu polecenie cesarza, spreparowane na podstawie rozporz\u0105dzenia, skierowanego przez Aleksandra do Zaj\u0105czka. Niemojowski stwierdzi\u0142 podpisem, \u017ce przyjmuje do wiadomo\u015bci zakaz przebywania w miejscu pobytu monarchy\u201d.[12]<\/a><\/span><\/p>\n

Kaliszanin nie odczyta\u0142 intencji Zaj\u0105czka; gdy ju\u017c zrozumia\u0142 niefortunno\u015b\u0107 swego podpisu, usi\u0142owa\u0142 zagwarantowa\u0107 sobie prawo do uczestnictwa w pracach sejmu. Na wi\u0119c wszelki wypadek uniewa\u017cniono cztery sejmiki, \u0142\u0105cznie z kaliskim, przy czym tylko ten ostatni nie zosta\u0142 ju\u017c zwo\u0142any.<\/span><\/p>\n

23. lipca 1822 r. car rozwi\u0105za\u0142 sejmik w Kaliszu. Nie przywr\u00f3ci\u0142 jego funkcjonowania tak\u017ce nast\u0119pca Aleksandra, Miko\u0142aj I.<\/span><\/p>\n

Ostatni epizod swej liberalnej walki na arenie politycznej odegrali bracia Niemojowscy podczas Powstania Listopadowego, gdy uwolnieni z aresztu domowego: przybyli ju\u017c 6. grudnia do Warszawy, entuzjastycznie witani przez jej ludno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142pracowali z Ch\u0142opickim, cho\u0107 nie darzyli go szacunkiem. Nowe warunki wykorzysta\u0142 Wincenty do opublikowania swego przek\u0142adu \u201eKursu polityki konstytucyjnej\u201d Constanta de Rebecque. Niemojowski opatrzy\u0142 dzie\u0142o wst\u0119pem, w kt\u00f3rym przedstawi\u0142 w\u0142asne credo<\/em> polityczne.<\/span><\/p>\n

\u201eJu\u017c pod koniec grudnia 1830 kaliszanie wzmocnili presj\u0119 na dyktatora, uznaj\u0105c, \u017ce wykazuje on nieuzasadnion\u0105 \u201emi\u0119kko\u015b\u0107\u201d wobec cara Miko\u0142aja I. (…). \u201eKurier Polski\u201d wypowiada\u0142 si\u0119 za szybkim og\u0142oszeniem manifestu sejmowego, detronizacj\u0105 cara Miko\u0142aja i zaj\u0119cia przez Polsk\u0119 nale\u017cnego jej miejsca w Europie. (…). \u201eNasz pa\u0142asz, lanca, kosa i bagnet rozstrzygn\u0105, kto kogo o darowanie winy b\u0142aga\u0107 powinien\u201d (\u201eK. Polski\u201d nr 376, z dn. 30.XII. 1830). Tak wi\u0119c, ju\u017c od stycznia 1831 programem kaliszan jest program walki, zerwania ca\u0142kowitego unii realnej z Rosj\u0105, detronizacja Miko\u0142aja, a w konsekwencji tego aktu \u2013 by\u0107 mo\u017ce wojna z Rosj\u0105 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d.[13]<\/a><\/span><\/p>\n

Gdy wi\u0119c konstytucyjne \u015brodki zawodz\u0105, gdy w\u00f3dz okazuje si\u0119 bardziej sk\u0142onny do kuluarowych rozm\u00f3w z wys\u0142annikami cara ni\u017c do prowadzenia dzia\u0142a\u0144 zbrojnych (wszak armia Kr\u00f3lestwa Polskiego by\u0142a doskonale przygotowana, tak pod wzgl\u0119dem wyszkolenia, jak uzbrojenia i mia\u0142a poparcie spo\u0142eczne) \u2013 niedawni \u201eopozycjoni\u015bci kaliscy\u201d porzucaj\u0105 my\u015bl o strze\u017ceniu konstytucji, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do czynu zbrojnego – jako moralnie s\u0142usznego rozstrzygni\u0119cia.<\/span><\/p>\n

Jednocze\u015bnie kaliscy posesjonaci brali udzia\u0142 w pracach sejmu i rz\u0105du. Kaliszanie w komisjach sejmowych wypowiadali si\u0119 za rz\u0105dem, podleg\u0142ym prezesowi rady ministr\u00f3w, gdy jednak sejm powo\u0142a\u0142 29. stycznia 1831 pi\u0119cioosobowy Rz\u0105d Narodowy, nie rad\u0119 ministr\u00f3w – w jego sk\u0142adzie Rz\u0105du Narodowego zasiad\u0142o dwu kaliszan: Wincenty Niemojowski oraz Teofil Morawski. Prawdopodobnie ich zas\u0142ug\u0105 by\u0142o, i\u017c Rz\u0105d Narodowy w praktyce wyznaczy\u0142 szeroki zakres liberalizmu, tak w dziedzinie wolno\u015bci s\u0142owa, jak zgromadze\u0144, toleruj\u0105c Towarzystwo Patriotyczne, lewicowo-radykaln\u0105 grup\u0119, chc\u0105c\u0105 zradykalizowa\u0107 powstanie. Rz\u0105d Narodowy wykaza\u0142 te\u017c zaradno\u015b\u0107 i energi\u0119 po ci\u0119\u017ckiej bitwie grochowskiej, zadba\u0142 o ekwipunek i wy\u017cywienie \u017co\u0142nierzy, stworzy\u0142 sie\u0107 szpitali oraz rozwin\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 dyplomatyczn\u0105 i propagandow\u0105.<\/span><\/p>\n

Paradoksem jest, i\u017c w wyniku sejmowych potyczek z frakcj\u0105 arystokratyczn\u0105 Aleksandra Wielopolskiego – Bonawentura Niemojowski zdymisjonowany zosta\u0142 z funkcji ministra spraw wewn\u0119trznych i policji. Konserwatywna gazeta \u201ePolak Sumienny\u201d [nr 132\/1831] pisa\u0142a o nim, \u017ce \u201echce si\u0119 targn\u0105\u0107 na konstytucj\u0119, chce wst\u0119powa\u0107 w \u015blady zniszczonego despotyzmu\u201d.[14]<\/a><\/span><\/p>\n

Po bitwie ostro\u0142\u0119ckiej kolejny w\u00f3dz, gen. Skrzynecki usi\u0142owa\u0142 zmy\u0107 z siebie ha\u0144b\u0119 kl\u0119ski, obci\u0105\u017caj\u0105c win\u0105 Rz\u0105d Narodowy. Reorganizacji rz\u0105du nie przeprowadzi\u0142 \u2013 Kaliszanie wygrali g\u0142osowanie i na nieca\u0142y tydzie\u0144 przed upadkiem Rz\u0105du Narodowego [15.VIII.1831] zdymisjonowali Skrzyneckiego.<\/span><\/p>\n

M\u0142odszy z braci pr\u00f3bowa\u0142 ratowa\u0107 sytuacj\u0119, cho\u0107 pozwolono mu na to zdecydowanie zbyt p\u00f3\u017ano, a w\u0142a\u015bciwie jedynie dlatego, i\u017c ch\u0119tnych do prowadzenia skutecznego oporu wobec armii carskiej \u2013 nie by\u0142o zbyt wielu. \u201eW najtragiczniejszym momencie agonii powstania, w nocy z 7. na 8. wrze\u015bnia, gdy wszyscy ju\u017c si\u0119 usuwali od udzia\u0142u w rz\u0105dzie, Bonawentura Niemojowski odwa\u017cnie uj\u0105\u0142 ster w swe d\u0142onie, cho\u0107 nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c\u00a0 ani ocali\u0107 Warszawy, ani zapobiec generalnej kl\u0119sce. Zas\u0142ug\u0105 wszak\u017ce Kaliszan pozostaje fakt, i\u017c nie dopu\u015bcili oni do bezwarunkowej kapitulacji i z\u0142o\u017cenia broni, ku czemu sk\u0142ania\u0142 si\u0119 znaczny od\u0142am generalicji i wy\u017cszych oficer\u00f3w\u201d.[15]<\/a><\/span><\/p>\n

Niemojowski nie by\u0142 \u017co\u0142nierzem. By\u0142 jednak cz\u0142owiekiem o ugruntowanych przekonaniach i skoro nie da\u0142o si\u0119 broni\u0107 skutecznie wolno\u015bci konstytucyjnych \u2013 walczy\u0142 w obronie wolno\u015bci, druzgotanej przez Miko\u0142aja I.<\/span><\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Kaliszan w roku 1831 podzieli\u0142a polityk\u00f3w Kr\u00f3lestwa. \u201eNajostrzejsze zarzuty o niezrozumienie rewolucji narodowej stawia\u0142 kaliszanom na emigracji Maurycy Mochnacki. Wt\u00f3rowa\u0142a mu pod koniec powstania radykalna \u201eNowa Polska\u201d, dowodz\u0105c, \u017ce \u201eteoria monarchii konstytucyjnej dobra, ale na spokojne czasy, na rewolucyjne wstrz\u0105\u015bnienia nie mo\u017cna w niej znale\u017a\u0107 \u017cadnej wielkiej towarzyskiej zasady… Rewolucja nie jest konstytucyjnym porz\u0105dkiem, ale d\u0105\u017ceniem ku nowemu konstytucyjnemu porz\u0105dkowi\u201d. [\u201eNowa Polska\u201d, nr 236 z dn. 2.IX. 1831] Ale z drugiej strony konserwatywne, popieraj\u0105ce ob\u00f3z Czartoryskiego, \u201eZjednoczenie\u201d [nr 60 z dn. 30.VIII. 1831, s. 242], pisa\u0142o w ko\u0144cu sierpnia 1831 roku: \u201eNiemojowscy dali dowody, \u017ce umiej\u0105 silnie obstawa\u0107 przy swoich principiach, dowiedli tego cierpieniami, pozbawieniem wolno\u015bci, \u017ce nie \u0142atwo zmieniaj\u0105 zasady, posiadaj\u0105 zaufanie sejmu, a wi\u0119c niechaj rz\u0105dz\u0105 i wi\u0119cej powiem, niechaj ktokolwiek rz\u0105dzi \u2013 byle\u015bmy Moskali pobili\u201d. [16]<\/a><\/span><\/p>\n

Ju\u017c 6. listopada 1831 r. \u2013 jako polityczny uchod\u017aca \u2013 Bonawentura Niemojowski za\u0142o\u017cy\u0142 w Pary\u017cu Komitet Tymczasowy emigracji, zostaj\u0105c jego prezesem. Spory i powszechne oskar\u017cenia doprowadzi\u0142y do rozwi\u0105zania Komitetu, Niemojowski przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Brukseli. Zmar\u0142 w Vanves pod Pary\u017cem w roku 1835.<\/span><\/p>\n

Wincenty \u2013 po kl\u0119sce Powstania Listopadowego uwi\u0119ziony i skazany na \u015bmier\u0107 – doczeka\u0142 si\u0119 u\u0142askawienia. Car przewidzia\u0142 dla niego katorg\u0119 na Syberii. Zmar\u0142 w Moskwie, w r. 1834, w drodze na zes\u0142anie.<\/span><\/p>\n

\u201eOpozycja kaliska\u201d mo\u017ce by\u0107 uwa\u017cana za zal\u0105\u017cek pierwszego ugrupowania politycznego na ziemiach polskich. Ju\u017c w XVIII wieku m\u00f3wi\u0142o si\u0119 wprawdzie o \u201eFamilii\u201d Czartoryskich; odwiedzaj\u0105cych Pu\u0142awy magnat\u00f3w nie cechowa\u0142 wszak\u017ce \u017caden program, kt\u00f3ry nie by\u0142by to\u017csamy z grupowym interesem.<\/span><\/p>\n

Niemojowscy i ich stronnicy jako pierwsi byli gotowi ponie\u015b\u0107 ofiary w imi\u0119 filozoficzno-ustrojowych przekona\u0144, jakim ho\u0142dowali. Od czas\u00f3w Wielkiej Rewolucji Francuskiej i Deklaracji Niepodleg\u0142o\u015bci pogl\u0105dy liberalne zdaj\u0105 si\u0119 by\u0107 zwi\u0105zane z konstytucjonalizmem. Kaliscy opozycjoni\u015bci postrzegali Ustaw\u0119 Zasadnicz\u0105 jako gwarancj\u0119 swob\u00f3d w okupowanym przez Rosj\u0119 kraju. Jej literalne traktowanie dowiod\u0142o, jak wa\u017ck\u0105 rol\u0119 przywi\u0105zywali do funkcjonowania obywatelskiego pa\u0144stwa prawa, tym bardziej, i\u017c do czynienia mieli z aktem oktrojowanym, nadanym zagarni\u0119tym si\u0142\u0105 ziemiom polskim.<\/span><\/p>\n

Okres Powstania Listopadowego udowodni\u0142, i\u017c w momencie, gdy konstytucja zaczyna by\u0107 przeszkod\u0105 w realizacji jednego z g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w liberalizmu \u2013 wolno\u015bci jednostek (uto\u017csamianych przez Niemojowskich z mieszka\u0144cami kr\u00f3lestwa) \u2013 nale\u017cy walczy\u0107 ju\u017c nie o zgodno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 i akt\u00f3w prawnych z Ustaw\u0105 Zasadnicz\u0105, a o wolno\u015b\u0107 w\u0142asnego spo\u0142ecze\u0144stwa wobec niechcianego naje\u017ad\u017acy. U progu kl\u0119ski zdecydowali si\u0119 stan\u0105\u0107 po stronie honoru, nie lojalizmu.<\/span><\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Niemojowskich w powsta\u0144czym parlamencie by\u0142a ju\u017c zreszt\u0105 do\u015b\u0107 bliska zorganizowaniu si\u0119 w stronnictwo polityczne.<\/span><\/p>\n

Kaliszanie stanowi\u0105 przyk\u0142ad pre-partii, kt\u00f3rej warunki polityczne nie pozwoli\u0142y na wy\u0142onienie si\u0119 do ko\u0144ca. Nie przeszkodzi\u0142y za to Niemojowskim i ich stronnikom w wyra\u017anie liberalnym samookre\u015bleniu.<\/span><\/p>\n

Konstanty Grzybowski napisa\u0142 o koncepcjach Kaliszan: \u201e(…) otwiera\u0142y drog\u0119 ku pa\u0144stwu bur\u017cuazyjnemu tak szeroko i w spos\u00f3b daleko id\u0105cy jak w\u00f3wczas w \u017cadnym pa\u0144stwie z Polsk\u0105 s\u0105siaduj\u0105cym. Wyspa, b\u0119d\u0105ca zacz\u0105tkiem stosunk\u00f3w bur\u017cuazyjnych w ustroju gospodarczym i spo\u0142ecznym, wyspa parlamentaryzmu i liberalizmu, otoczona morzami feudalizmu i absolutyzmu\u201d.[17]<\/a> (cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Klara Woli\u0144ska<\/span><\/h1>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

\n
\n
\n

[1]<\/a>Por. A. Jenner, G\u00f3rnictwo, (w:) Wa\u0142brzych. Historia. Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107. Perspektywy<\/em>, pr. zbiorowa pod red. K. Krzy\u017cag\u00f3rskiego, Ossolineum 1970, s. 76;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[2]<\/a> W. Bortnowski, Kaliszanie. Kartki z dziej\u00f3w kr\u00f3lestwa Polskiego<\/em>, Ksi\u0105\u017cka i Wiedza, seria \u015awiatowid<\/em>, Warszawa 1976, s. 51;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[3]<\/a> R. Ko\u0142odziejczyk, Mieszcza\u0144stwo w Polsce w okresie przej\u015bcia od feudalizmu do kapitalizmu<\/em>,\u00a0 (w:) Tradycje liberalne w Polsce. Sympozjum historyczne<\/em>, Friedrich-Naumann-Stiftung, Warszawa 2004, wyd. II, s. 176.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[4]<\/a> Ibid., s. 83.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[5]<\/a> Wg Constanta \u201ekr\u00f3l stoi ponad w\u0142adzami i jest nietykalny, neutralny, bezstronny, nie odpowiedzialny. Prawa jednostek s\u0105 zawarowane w konstytucji i od ich \u015bcis\u0142ego wykonywania zale\u017cy <harmonia spo\u0142eczna>\u201d, ibid., s. 91;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[6]<\/a> W. Zajewski, Kaliszanie<\/em> (w:) Tradycje liberalne w Polsce. Sympozjum historyczne<\/em>, Friedrich-Naumann-Stiftung, Warszawa 2004, wyd. II, s. 89.<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u00a0[7] ibid., ss. 74-75.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[8] W. Bortnowski, Kaliszanie. Kartki z dziej\u00f3w kr\u00f3lestwa Polskiego<\/em>, Ksi\u0105\u017cka i Wiedza, seria \u015awiatowid<\/em>, Warszawa 1976,\u00a0 ss. 93-94.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[9] ibid., ss. 112-113.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[10]<\/a> T. Kizwalter, Libera\u0142owie czy konserwaty\u015bci? <\/strong>Ziemia\u0144ski liberalizm w Polsce I po\u0142owy XIX wieku<\/em>, (w:) Tradycje liberalne w Polsce. Sympozjum historyczne<\/em>, Friedrich-Naumann-Stiftung, Warszawa 2004, wyd. II, ss. 40-41;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[11]<\/a> Policja carska roztoczy\u0142a \u201eopiek\u0119\u201d nad Kaliszanami ju\u017c podczas obrad sejmu 1820 r. Po zako\u0144czeniu sesji r\u00f3wnie\u017c \u015bledzono Niemojowskich, chc\u0105c udowodni\u0107 im jakiekolwiek powi\u0105zania z zachodni\u0105 opozycj\u0105 legalistyczn\u0105 i karbonariuszami. Tymczasem bracia byli do chwili wybuchu Powstania Listopadowego przeciwnikami konspiracji. Pot\u0119piali ka\u017cd\u0105 rewolucj\u0119 w pa\u0144stwie, posiadaj\u0105cym konstytucj\u0119;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[12] ibid., s. 170;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[13]<\/a> W. Zajewski, Kaliszanie<\/em> (w:) Tradycje liberalne w Polsce. Sympozjum historyczne<\/em>, Friedrich-Naumann-Stiftung, Warszawa 2004, wyd. II, s. 93;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[14] ibid., s. 94;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[15]<\/a> W. Zajewski, Kaliszanie<\/em> (w:) Tradycje liberalne w Polsce. Sympozjum historyczne<\/em>, Friedrich-Naumann-Stiftung, Warszawa 2004, wyd. II, ibid. ss. 94-95;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[16]<\/a> ibid., s. 95;<\/p>\n

[17] K. Grzybowski, Rzeczy odleg\u0142e, a bliskie<\/em>, Warszawa 1969, s. 241.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Skarb Kr\u00f3lestwa Polskiego od pocz\u0105tku jego istnienia nie nale\u017ca\u0142 do bogatych. Tworzenie szkolnictwa rolniczego i zawodowego trwa d\u0142ugo i procentuje<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-1433","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nKszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (3). \u201eOpozycja Kaliska\u201d. Bracia Niemojowscy w obronie zasad konstytucyjnych - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (3). \u201eOpozycja Kaliska\u201d. Bracia Niemojowscy w obronie zasad konstytucyjnych - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Skarb Kr\u00f3lestwa Polskiego od pocz\u0105tku jego istnienia nie nale\u017ca\u0142 do bogatych. Tworzenie szkolnictwa rolniczego i zawodowego trwa d\u0142ugo i procentuje\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-01-06T17:07:45+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T20:22:24+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"25 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (3). \u201eOpozycja Kaliska\u201d. Bracia Niemojowscy w obronie zasad konstytucyjnych\",\"datePublished\":\"2012-01-06T17:07:45+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:22:24+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/\"},\"wordCount\":4966,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/\",\"name\":\"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (3). \u201eOpozycja Kaliska\u201d. Bracia Niemojowscy w obronie zasad konstytucyjnych - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2012-01-06T17:07:45+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:22:24+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (3). \u201eOpozycja Kaliska\u201d. Bracia Niemojowscy w obronie zasad konstytucyjnych\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (3). \u201eOpozycja Kaliska\u201d. Bracia Niemojowscy w obronie zasad konstytucyjnych - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (3). \u201eOpozycja Kaliska\u201d. Bracia Niemojowscy w obronie zasad konstytucyjnych - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Skarb Kr\u00f3lestwa Polskiego od pocz\u0105tku jego istnienia nie nale\u017ca\u0142 do bogatych. Tworzenie szkolnictwa rolniczego i zawodowego trwa d\u0142ugo i procentuje","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2012-01-06T17:07:45+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T20:22:24+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"25 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (3). \u201eOpozycja Kaliska\u201d. Bracia Niemojowscy w obronie zasad konstytucyjnych","datePublished":"2012-01-06T17:07:45+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:22:24+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/"},"wordCount":4966,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/","name":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (3). \u201eOpozycja Kaliska\u201d. Bracia Niemojowscy w obronie zasad konstytucyjnych - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"datePublished":"2012-01-06T17:07:45+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:22:24+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-3-opozycja-kaliska-bracia-niemojowscy-w-obronie-zasad-konstytucyjnych\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (3). \u201eOpozycja Kaliska\u201d. Bracia Niemojowscy w obronie zasad konstytucyjnych"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1433","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1433"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1433\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1433"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1433"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1433"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}