{"id":1317,"date":"2011-12-31T10:18:06","date_gmt":"2011-12-31T10:18:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=1317"},"modified":"2013-11-02T21:22:24","modified_gmt":"2013-11-02T20:22:24","slug":"ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/","title":{"rendered":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (2). Czym mog\u0142y by\u0107 dla Polak\u00f3w idee liberalne"},"content":{"rendered":"

Wraz z utworzeniem przez Napoleona I Ksi\u0119stwa Warszawskiego, powi\u0119kszonego wkr\u00f3tce, po zwyci\u0119skiej wojnie z Austri\u0105, o cz\u0119\u015b\u0107 jej zaboru \u2013 o\u017cy\u0142y na ziemiach polskich nadzieje na ca\u0142kowite odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3cz ci\u0119\u017car\u00f3w (niebagatelne podatki na rzecz wojska Ksi\u0119stwa i garnizon\u00f3w francuskich), szkieletowa pa\u0144stwowo\u015b\u0107 przynios\u0142a ze sob\u0105 \u201eoddech Europy\u201d.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

\u201eLiberalna orientacja ideowa zacz\u0119\u0142a si\u0119 wyodr\u0119bnia\u0107 na gruncie polskim, podobnie jak przeciwstawiaj\u0105ca si\u0119 jej opcja konserwatywna, w czasach Ksi\u0119stwa Warszawskiego. Napoleo\u0144skie <przyspieszenie modernizacyjne> wywo\u0142a\u0142o w\u015br\u00f3d rodzimych warstw o\u015bwieconych silny ferment umys\u0142owy. Pochodz\u0105ce z Zachodu zasady prawne dostosowywano wprawdzie do potrzeb tradycyjnie uprzywilejowanego ziemia\u0144stwa, ale mimo to importowane instytucje \u015bciera\u0142y si\u0119 mocno z formuj\u0105cymi si\u0119 przez stulecia normami mentalno\u015bci i obyczaju, o kt\u00f3rych trwa\u0142o\u015bci decydowa\u0142 w znacznej mierze realny uk\u0142ad si\u0142 spo\u0142ecznych, zmieniaj\u0105cy si\u0119 niepor\u00f3wnywalnie wolniej od sfery prawa\u201d.[1]<\/a><\/span><\/p>\n

Konstytucj\u0119 3. Maja zast\u0105pi\u0142a nowa. Napoleon nada\u0142 j\u0105 Ksi\u0119stwu Warszawskiemu nie nad Wis\u0142\u0105, a w Dre\u017anie, 22. lipca roku 1807. W my\u015bl bowiem art. 5. aktu \u2013 Ksi\u0119stwo zosta\u0142o po\u0142\u0105czone uni\u0105 personaln\u0105 z Kr\u00f3lestwem Saksonii, kt\u00f3rej w\u0142adca, Fryderyk August I Wettin [1750-1827], tw\u00f3rca rozkwitu gospodarczego Saksonii na prze\u0142omie XVIII i XIX ww., nabywa\u0142 praw dziedzicznego ksi\u0119cia warszawskiego.<\/span><\/p>\n

Uprawnienia przyzna\u0142 mu Napoleon szerokie. Tylko do niego nale\u017ca\u0142a w\u0142adza wykonawcza oraz prawo do inicjatyw ustawodawczych. Praktyka wykaza\u0142a, i\u017c Wettin scedowa\u0142 swe kompetencje na Rad\u0119 Ministr\u00f3w, na co zreszt\u0105 Konstytucja Napoleona zezwala\u0142a.<\/span><\/p>\n

Art. 11 Ustawy Zasadniczej okre\u015bla\u0142 sk\u0142ad Rady Ministr\u00f3w Ksi\u0119stwa. Tworzy\u0107 j\u0105 mieli ministrowie: sprawiedliwo\u015bci, przychod\u00f3w i skarbu, spraw wewn\u0119trznych i czci religijnych, wojny, policji i sekretarz stanu. \u0141atwo dostrzec brak stanowiska ministra spraw zagranicznych, co wskazuje jednoznacznie na zamierzony przez cesarza Francuz\u00f3w casus<\/em> \u2013 pa\u0144stwo tak, ale nie suwerenne!<\/span><\/p>\n

Tym, co stanowi\u0142o istotne novum<\/em> konstytucji, by\u0142 jej art. 4. \u201eZnosi si\u0119 niewola. Wszyscy obywatele s\u0105 r\u00f3wni przed obliczem prawa. Stan os\u00f3b zostaje pod opiek\u0105 trybuna\u0142\u00f3w.\u201d[2]<\/a><\/span><\/p>\n

Zniesiono tedy pa\u0144szczyzn\u0119 ch\u0142op\u00f3w, ale do grudnia 1807 r. pozostawiono otwart\u0105 spraw\u0119 w\u0142asno\u015bci u\u017cytkowanej przez nich ziemi. W\u00f3wczas to dekretem Fryderyka Augusta I posiad\u0142o\u015bci ziemskie uznano za wy\u0142\u0105czn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 szlachty, kt\u00f3ra opornych wie\u015bniak\u00f3w mog\u0142a usun\u0105\u0107 z nich, gdy tylko uwa\u017ca\u0142a za stosowne.<\/span><\/p>\n

Podobnie by\u0142o ze spraw\u0105 wolno\u015bci religii \u2013 pozosta\u0142a wytyczn\u0105 na papierze. Realnie Ksi\u0119stwo Warszawskie uzna\u0142o katolicyzm rzymski za religi\u0119 pa\u0144stwow\u0105. Konsekwencj\u0105 takiego stanu spraw by\u0142o odebranie ludno\u015bci wyznania Moj\u017ceszowego pe\u0142ni praw obywatelskich dekretami z roku 1808.<\/span><\/p>\n

Sam Wettin Warszaw\u0119 odwiedzi\u0142 po raz ostatni w roku 1811, sk\u0105d ruszy\u0142 broni\u0107 Drezna. Wzi\u0119ty do niewoli pod Lipskiem 19.X.1813 r. pod naciskiem cara Rosji zrzek\u0142 si\u0119 tytu\u0142u ksi\u0119cia warszawskiego. Ostatnia, po\u017cegnalna odezwa Fryderyka Augusta I z 22.V.1815 roku, zwalnia\u0142a Polak\u00f3w z przysi\u0119gi na wierno\u015b\u0107 w\u0142adcy Ksi\u0119stwa Warszawskiego. Honor by\u0142 w\u00f3wczas jeszcze w cenie.<\/span><\/p>\n

\u201eZwracano niejednokrotnie uwag\u0119, \u017ce ustrojowe przemiany okresu napoleo\u0144skiego by\u0142y wyra\u017an\u0105 kontynuacj\u0105 reform, jakie przeprowadzono w Polsce u schy\u0142ku XVIII w. \u0141atwo dostrzec tu w istocie elementy ci\u0105g\u0142o\u015bci i nie spos\u00f3b s\u0105dzi\u0107, \u017ce w Ksi\u0119stwie Warszawskim francuskie instytucje przenoszono na zupe\u0142nie inne pod\u0142o\u017ce\u201d \u2013 pisze Tomasz Kizwalter. [3]<\/a><\/span><\/p>\n

To niew\u0105tpliwie prawda. Grunt musia\u0142 by\u0107 Napoleonowi przyjazny, tote\u017c Polak\u00f3w \u2013 mieszka\u0144c\u00f3w Ksi\u0119stwa \u201enagrodzi\u0142\u201d on Konstytucj\u0105. Inaczej rzecz ju\u017c si\u0119 mia\u0142a z Gda\u0144skiem.<\/span><\/p>\n

Ma\u0142o kto bowiem pami\u0119ta, i\u017c powo\u0142ane do istnienia w XX-leciu mi\u0119dzywojennym Wolne Miasto Gda\u0144sk by\u0142o kopi\u0105 podobnego polis<\/em>, stworzonego przez Napoleona. Jego byt gwarantowa\u0142 traktat z Tilsit (Tyl\u017ca). Po kilkumiesi\u0119cznych sporach odno\u015bnie granic Wolnego Miasta ostatecznie uzgodniono, \u017ce w jego sk\u0142ad wejd\u0105, obok G\u0142\u00f3wnego Miasta: Nowy Port, Wis\u0142ouj\u015bcie, Oliwa, Polanki, Wrzeszcz, Suchanino, Che\u0142m, Siedlce, Stare Szkoty, wyspa Ostr\u00f3w, Hel, \u015awi\u0119ty Wojciech, Przejazdowo oraz Giemlice, Grabiny Duchowe, Mokry Dw\u00f3r i Dziewi\u0119\u0107 W\u0142\u00f3k na \u017bu\u0142awach. Og\u00f3lna powierzchnia \u201erepubliki\u201d wynosi\u0142a 33 mile kwadratowe francuskie. Odpowiedni\u0105 konwencj\u0119 podpisano w Elbl\u0105gu\u00a0 6. grudnia 1807 roku.<\/span><\/p>\n

Teoretycznie Wolne Miasto by\u0142o protektoratem Saksonii i Prus. Praktycznie \u2013 o wszystkim decydowa\u0142 cesarz Francuz\u00f3w poprzez mianowanego przez siebie gubernatora. By\u0142 nim Jean Rapp, w\u0142adca absolutny, mog\u0105cy decydowa\u0107 nie tylko o tempie \u015bci\u0105gania na\u0142o\u017conej na miasto ogromnej kontrybucji, ale te\u017c sprawach wewn\u0119trznych, obronnych i przestrzegania \u201eblokady kontynentalnej\u201d.<\/span><\/p>\n

21. lipca 1808 roku w Bazylice Mariackiej odby\u0142o si\u0119 uroczyste zaprzysi\u0119\u017cenie Kodeksu Napoleona z udzia\u0142em w\u0142adz gda\u0144skich, senatu miasta oraz tzw. Drugiego i Trzeciego Ordynku.<\/span><\/p>\n

Przez wszystkie lata istnienia Wolnego Miasta trwa\u0142y prace nad tekstem konstytucji. Kolejne propozycje, sk\u0142adane zar\u00f3wno przez prawnik\u00f3w gda\u0144skich, jak i urz\u0119dnik\u00f3w francuskich nie spotka\u0142y si\u0119 z aprobat\u0105 Napoleona, za\u015b \u201edruga wojna polska\u201d og\u0142oszona przez cesarza 22. czerwca 1812 roku przerwa\u0142a je na zawsze.<\/span><\/p>\n

Najprawdopodobniej cesarz nie ufa\u0142 niemieckoj\u0119zycznej cz\u0119\u015bci mieszczan na tyle, by nadawa\u0107 im pe\u0142ni\u0119 praw. Prawo obiecywane mog\u0142o si\u0119 sta\u0107 gda\u0144szczan swoistym dopingiem dla popierania interes\u00f3w francuskich. Konstytucja ju\u017c przyznana grozi\u0142a niezadowoleniem cz\u0119\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w i procesem odchodzenia od roli \u201eubezw\u0142asnowolnionego sojusznika\u201d.<\/span><\/p>\n

Koniec roku 1813 przyni\u00f3s\u0142 r\u00f3wnie\u017c koniec istnienia Wolnego Miasta Gda\u0144ska. Liberalna konstytucja pozosta\u0142a dla mieszczan tylko niezrealizowan\u0105 szans\u0105 na nowoczesno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce na nieudany eksperyment gda\u0144ski wp\u0142yn\u0119\u0142y g\u0142osy, dochodz\u0105ce z Ksi\u0119stwa Warszawskiego. Dochodz\u0105ce, pomimo istnienia cenzury…<\/span><\/p>\n

\u201eCenzura dzia\u0142a\u0142a przez ca\u0142y czas istnienia Ksi\u0119stwa (Warszawskiego). Jej zadaniem w\u00f3wczas by\u0142o dopilnowa\u0107, by w druku szerzono uczucia wdzi\u0119czno\u015bci do Napoleona, a r\u00f3wnocze\u015bnie powstrzymywa\u0107 wszelk\u0105 krytyk\u0119 rz\u0105du. W okresie przej\u015bciowym (1813 r.) cenzura podlega\u0142a w\u0142adzom wojskowym. Dekretem z 4. lipca 1814 r. Aleksander powierzy\u0142 cenzur\u0119 Tomaszowi Wawrzeckiemu. Cesarz zaleca\u0142, by <przeciwdzia\u0142a\u0107 wszystkiemu, co prowadzi do niepos\u0142usze\u0144stwa prawu>, a zarazem <zostawi\u0107 wolno\u015b\u0107 nie\u015bci\u015bnion\u0105 ka\u017cdemu drukowania swoich my\u015bli>.<\/span><\/p>\n

Rz\u0105d Tymczasowy utrzyma\u0142 instytucj\u0119 cenzury, ale by\u0142a ona tolerancyjna (…). W Kr\u00f3lestwie cenzura przesta\u0142a istnie\u0107\u201d.[4]<\/a> Nie trzeba przypomina\u0107, i\u017c na kr\u00f3tko.<\/span><\/p>\n

Nadaj\u0105c Ksi\u0119stwu Konstytucj\u0119, Napoleon \u2013 chc\u0105c nie chc\u0105c \u2013 opiera\u0142 si\u0119 na wzorcach francuskich. Po latach pracy Encyklopedyst\u00f3w, rewolucyjnym terrorze i wyodr\u0119bnieniu si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci mieszcza\u0144skiej \u2013 rola Ko\u015bcio\u0142a katolickiego zmniejszy\u0142a si\u0119 tam w znacznym stopniu. (W Anglii libera\u0142owie nie byli tak agresywni wobec dominuj\u0105cej wiary \u2013 po pierwsze dlatego, i\u017c przesz\u0142a ona transformacj\u0119 do postaci Ko\u015bcio\u0142a anglika\u0144skiego, po drugie \u2013 tytularnym (nie zawsze) zwierzchnikiem tego od\u0142amu zreformowanego chrze\u015bcija\u0144stwa by\u0142 konstytucyjny monarcha).<\/span><\/p>\n

Na ziemiach polskich Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki wci\u0105\u017c by\u0142 nie tylko \u017ar\u00f3d\u0142em wiary, ale r\u00f3wnie\u017c wiedzy, zachowuj\u0105c ogromny autorytet.<\/span><\/p>\n

Polacy przywykli r\u00f3wnie\u017c do sta\u0142ego konsultowania przez w\u0142adc\u0119 najistotniejszych dla kraju problem\u00f3w z przedstawicielami szlachty i magnaterii (zerwali z ni\u0105 Wettinowie pod koniec XVII w., stara\u0142 si\u0119 j\u0105 przywr\u00f3ci\u0107 Stanis\u0142aw August Poniatowski) \u2013 Napoleon stanowi\u0142 tymczasem przyk\u0142ad w\u0142adzy autorytarnej, dla kt\u00f3rego \u201edemokracja szlachecka\u201d musia\u0142a by\u0107 praktyk\u0105 wybitnie egzotyczn\u0105. A na pewno ju\u017c nie przystaj\u0105c\u0105 do reali\u00f3w rozwojowanej Europy.<\/span><\/p>\n

Nad Wis\u0142\u0105 nie istnia\u0142 te\u017c w\u0142a\u015bciwie g\u0142\u00f3wny nad Sekwan\u0105 adresat napoleo\u0144skich przepis\u00f3w \u2013 mieszcza\u0144stwo.<\/span><\/p>\n

\u201eNowy system ustrojowy nie by\u0142 (…) zgodny z wyobra\u017ceniami, dominuj\u0105cymi w kr\u0119gach ziemia\u0144skich. Nie nale\u017cy zapomina\u0107, i\u017c narzucono go w ko\u0144cu z zewn\u0105trz \u2013 je\u015bli cz\u0142onkowie politycznie czynnej zbiorowo\u015bci akceptowali tego rodzaju rozwi\u0105zanie, to przede wszystkim z uwagi na obecno\u015b\u0107 armii francuskiej i nadziej\u0119, \u017ce Napoleon w pe\u0142ni odbuduje pa\u0144stwo polskie. Narzekano wszak\u017ce na rozrastanie si\u0119 biurokracji i wysokie podatki; ciszej ju\u017c krytykowano napoleo\u0144ski autorytaryzm oraz lekcewa\u017cenie instytucji parlamentarnych. Nasili\u0142y si\u0119 konflikty \u015bwiatopogl\u0105dowo-obyczajowe: tradycjonalistycznie nastawion\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 szlachty bulwersowa\u0142o wprowadzenie \u015blub\u00f3w cywilnych i rozwod\u00f3w, a tak\u017ce wzrost popularno\u015bci wolnomularstwa. Szlachecki krytycyzm wobec panuj\u0105cych w Ksi\u0119stwie stosunk\u00f3w pog\u0142\u0119bia\u0142a trudna dla ziemia\u0144stwa sytuacja gospodarcza\u201d.[5]<\/a><\/span><\/p>\n

O ile wiek XVIII dzi\u0119ki kilku znacz\u0105cym czynnikom utrwali\u0142 w Polsce istnienie feudalizmu (mam na my\u015bli brak stanu mieszcza\u0144skiego, s\u0142abo\u015b\u0107 w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej \u2013 Wettinowie nie specjalnie interesowali si\u0119 reformami w Polsce, za\u015b Stanis\u0142aw August Poniatowski nie by\u0142 do ko\u0144ca przekonany, czy gra\u0107 rol\u0119 wasala rosyjskiej carycy, czy s\u0142u\u017cy\u0107 elementom post\u0119powym swego kraju \u2013 co przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na s\u0142abo\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 administracyjnych, brak wydobycia krajowych surowc\u00f3w i op\u00f3\u017anienie w tworzeniu manufaktur) \u2013 to pocz\u0105tek wieku XIX zarysowa\u0142 nieco inn\u0105 perspektyw\u0119.<\/span><\/p>\n

Najpierw by\u0142a ni\u0105 szansa na odzyskanie suwerenno\u015bci. Po Kongresie Wiede\u0144skim mo\u017cna ju\u017c by\u0142o wy\u0142\u0105cznie podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 zaborcom, kt\u00f3rzy \u2013 nie bez racji \u2013 polskich ziemian traktowali z du\u017c\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105, widz\u0105c w nich g\u0142\u00f3wnego przeciwnika politycznego. Austria i Rosja bardziej by\u0142y zap\u00f3\u017anione rozwojowo od Prus, ale im r\u00f3wnie\u017c zale\u017ca\u0142o na gospodarczych korzy\u015bciach z zagarni\u0119tych ziem.<\/span><\/p>\n

Car Aleksander I na tronie Imperium Rosyjskiego zdawa\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkowo by\u0107 sprzymierze\u0144cem idei post\u0119powych. Kr\u00f3lestwo Polskie mia\u0142o prawdopodobnie stanowi\u0107 liberalny poligon do\u015bwiadczalny dla planowanych przeze\u0144 zmian w samym cesarstwie.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tek Aleksander nada\u0142 \u201eswym\u201d Polakom konstytucj\u0119. Przygotowa\u0142 j\u0105 zesp\u00f3\u0142, kt\u00f3remu przewodniczy\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Adam Czartoryski. Car osobi\u015bcie nani\u00f3s\u0142 poprawki. 165 artyku\u0142\u00f3w, zgrupowanych w siedmiu dzia\u0142ach, zatwierdzonych zosta\u0142o przez w\u0142adc\u0119 Rosji 27. listopada 1815 roku.<\/span><\/p>\n

\u201eW ko\u0144cu grudnia [1817] tekst wydrukowany po polsku i po francusku w Drukarni Rz\u0105dowej zosta\u0142 rozes\u0142any do wojew\u00f3dztw z zaleceniem <u\u017cycia wszelkich \u015brodk\u00f3w, aby jak najpr\u0119dzej Ustawa dosz\u0142a do wiadomo\u015bci ka\u017cdego obywatela i mieszka\u0144ca w Kr\u00f3lestwie Polskim>. Tekst wy\u0142o\u017cono do wgl\u0105du w urz\u0119dach. Nauczyciele, urz\u0119dnicy i duchowie\u0144stwo mieli obowi\u0105zek przeczytania ustawy\u201d.[6]<\/a><\/span><\/p>\n

Pomimo znamiennego faktu, i\u017c Ustawa Zasadnicza, podobnie jak w przypadku Ksi\u0119stwa Warszawskiego by\u0142a konstytucj\u0105 oktrojowan\u0105 (z fr. – la constitution octroy\u00e9e<\/em>), czyli nie zatwierdzon\u0105 przez sejm i powsta\u0142\u0105 z odrzuceniem zwyczajowych procedur, okaza\u0142a si\u0119 jedn\u0105 z najbardziej liberalnych na ca\u0142ym kontynencie.<\/span><\/p>\n

Prawo g\u0142osu otrzyma\u0142o oko\u0142o 100 tys. obywateli Kr\u00f3lestwa Polskiego. T\u0105 liczba wyborc\u00f3w nie mog\u0142a si\u0119 poszczyci\u0107 nawet bourbo\u0144ska Francja.<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3cz typowych dla doktryny praw: r\u00f3wno\u015bci wszystkich obywateli, wolno\u015bci religii i wypowiedzi drukowanej \u2013 zawiera\u0142a swoiste novum<\/em>. Car-libera\u0142, uznaj\u0105c wszelk\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 za \u201e\u015bwi\u0119t\u0105 i nietykaln\u0105\u201d[7]<\/a> zakaza\u0142, typowych w Europie, procedur konfiskaty mienia nawet za przest\u0119pstwa polityczne. Gestem dobrej woli by\u0142o zastrze\u017cenie wy\u0142\u0105czno\u015bci sprawowania publicznych urz\u0119d\u00f3w w Kr\u00f3lestwie dla Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Co najistotniejsze \u2013 Konstytucja Kr\u00f3lestwa Polskiego w og\u00f3le powsta\u0142a. W roku 1818, podczas pobytu w Warszawie, car zleci\u0142 nakre\u015blenie projektu Ustawy Zasadniczej dla Rosji. \u201eCesarstwo \u2013 pisze W\u0142adys\u0142aw Bortnowski –\u00a0 mia\u0142o sk\u0142ada\u0107 si\u0119 z autonomicznych rejon\u00f3w, posiadaj\u0105cych sejmy krajowe, podlegaj\u0105ce sejmowi og\u00f3lnopa\u0144stwowemu w Petersburgu lub Moskwie\u201d.[8]<\/a><\/span><\/p>\n

Projekt konstytucji zredagowano w j\u0119zyku Europy \u2013 francuskim. Nast\u0119pnie przet\u0142umaczono go na rosyjski, przesy\u0142aj\u0105c Aleksandrowi. Car dokument otrzyma\u0142 i na tym rzecz ca\u0142a dobieg\u0142a ko\u0144ca. By\u0107 mo\u017ce Aleksander I chcia\u0142 przyjrze\u0107 si\u0119, jak liberalna demokracja sprawdza si\u0119 w praktyce nad Wis\u0142\u0105. I \u2013 wedle swego rozumienia doktryny \u2013 srodze si\u0119 zawi\u00f3d\u0142, odst\u0119puj\u0105c konsekwentnie od ponawiania pr\u00f3b w Rosji w\u0142a\u015bciwej.<\/span><\/p>\n

Walki braci Niemojowskich o respektowanie konstytucji Kr\u00f3lestwa to zreszt\u0105 okres stopniowej przemiany \u015bwiadomo\u015bci cara \u2013 od pe\u0142nego zapa\u0142u, zapatrzonego w Zach\u00f3d reformatora \u2013 do cerkiewnego bigota, po\u015bwi\u0119caj\u0105cego czas nie pa\u0144stwu a zjawiskom pozazmys\u0142owym.\u00a0 By\u0107 mo\u017ce nap\u0142yw uczu\u0107 religijnych zadecydowa\u0142 o nie wprowadzeniu w \u017cycie rosyjskiej Ustawy Zasadniczej.<\/span><\/p>\n

Konstytucja stanowi\u0142a tymczasem wielk\u0105 niewiadom\u0105. Po pierwsze \u2013 wcale nie wszyscy byli ni\u0105 zainteresowani \u2013 podobnie jak na pozosta\u0142ych ziemiach polskich trwa\u0142y gor\u0105czkowe pr\u00f3by odbudowy gospodarki (opartej wszak o rolnictwo) ze zniszcze\u0144 wojennych. Podupadaj\u0105ce folwarki ratowa\u0142y sw\u00f3j byt kosztem ch\u0142op\u00f3w, zbyt p\u0142od\u00f3w rolnych nie by\u0142 ju\u017c tak prosty, jak w XVIII w., a podatki trzeba by\u0142o uiszcza\u0107. Ziemian na og\u00f3\u0142 bardziej interesowa\u0142 stan posiadania, ni\u017ali konstytucyjne obietnice obcego przecie\u017c monarchy. Wie\u015bniacy odczuwali tylko coraz wi\u0119kszy ucisk.<\/span><\/p>\n

Po drugie sama forma ustawy nie by\u0142a pewna. \u201eAleksander zastrzeg\u0142 sobie prawo do <rozwijania> ustawy konstytucyjnej, co r\u00f3wnie dobrze mog\u0142o oznacza\u0107 zwi\u0119kszanie uprawnie\u0144 obywatelskich, jak i ich zaw\u0119\u017canie, wnoszenie artyku\u0142\u00f3w dodatkowych lub modyfikowanie ju\u017c istniej\u0105cych\u201d.[9]<\/a><\/span><\/p>\n

Trudno wymaga\u0107 by\u0142o od Polak\u00f3w tej samej \u015bwiadomo\u015bci, co od mieszka\u0144c\u00f3w Anglii, Francji czy nawet Prus. Kr\u00f3lestwo Polskie zdominowa\u0142a ludno\u015b\u0107 wiejska \u2013 prawie 80% w 1815 r. Szlachta stanowi\u0142a oko\u0142o 7,5%, w dodatku prawdziwych posesjonat\u00f3w w\u015br\u00f3d niej by\u0142o niewielu \u2013 tylko ok. 4 tys. w roku 1830 \u2013 reszt\u0119 stanowili dzier\u017cawcy, szlachta zagrodowa lub ludzie, pr\u00f3buj\u0105cy karier w wojsku lub urz\u0119dach.<\/span><\/p>\n

Dysputy nad \u201eprezentem\u201d cara nie nale\u017ca\u0142y pewnie do zbyt cz\u0119stych, nie by\u0142o ku temu ludzi na odpowiednim poziomie umys\u0142owym. Od wszelkich regu\u0142 istniej\u0105 jednak\u017ce wyj\u0105tki. W przypadku Kr\u00f3lestwa Polskiego terenem, gdzie \u201eujawni\u0142a\u201d si\u0119 my\u015bl liberalna, sta\u0142a si\u0119, granicz\u0105ca z zaborem pruskim, Ziemia Kaliska. (cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Klara Woli\u0144ska<\/strong><\/span><\/p>\n

<\/p>\n
\n
\n

[1]<\/a> Kizwalter T., Libera\u0142owie czy konserwaty\u015bci?<\/em> <\/em><\/strong>Ziemia\u0144ski liberalizm w Polsce I po\u0142owy XIX wieku<\/em>, (w:) Tradycje liberalne w Polsce. Sympozjum historyczne<\/em>, Friedrich-Naumann-Stiftung, Warszawa 2004, wyd. II, s. 39.<\/p>\n

[2] http:\/\/www.naukawpolsce.pap.pl\/palio\/html.run?_Instance=cms_naukapl.pap.pl&_PageID=1&s=szablon.\u00a0\u00a0\u00a0 depesza&dz=stronaGlowna&dep=64374&data=&lang=PL&_CheckSum=-901169155<\/a> ;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[3]<\/a> Kizwalter T., Libera\u0142owie czy konserwaty\u015bci?<\/em> <\/em><\/strong>Ziemia\u0144ski liberalizm w Polsce I po\u0142owy XIX wieku<\/em>, (w:) Tradycje liberalne w Polsce. Sympozjum historyczne<\/em>, Friedrich-Naumann-Stiftung, Warszawa 2004, wyd. II, s. 39.<\/p>\n

[4]<\/a> Bortnowski W., Kaliszanie. Kartki z dziej\u00f3w kr\u00f3lestwa Polskiego<\/em>, Ksi\u0105\u017cka i Wiedza, seria \u015awiatowid<\/em>, Warszawa 1976, ss. 11-118.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[5]<\/a> Kizwalter T., Libera\u0142owie czy konserwaty\u015bci?<\/em> <\/em><\/strong>Ziemia\u0144ski liberalizm w Polsce I po\u0142owy XIX wieku<\/em>, (w:) Tradycje liberalne w Polsce. Sympozjum historyczne<\/em>, Friedrich-Naumann-Stiftung, Warszawa 2004, wyd. II, s. 40;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[6]<\/a>Bortnowski W., Kaliszanie. Kartki z dziej\u00f3w kr\u00f3lestwa Polskiego<\/em>, Ksi\u0105\u017cka i Wiedza, seria \u015awiatowid<\/em>, Warszawa 1976, s. 47.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[7] Por. W. Bortnowski, Kaliszanie. Kartki z dziej\u00f3w kr\u00f3lestwa Polskiego<\/em>, Ksi\u0105\u017cka i Wiedza, seria \u015awiatowid<\/em>, Warszawa 1976, s. 45;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[8] ibid., s. 69;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[9]<\/a> ibid., s. 46.<\/p>\n

 <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wraz z utworzeniem przez Napoleona I Ksi\u0119stwa Warszawskiego, powi\u0119kszonego wkr\u00f3tce, po zwyci\u0119skiej wojnie z Austri\u0105, o cz\u0119\u015b\u0107 jej zaboru \u2013<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-1317","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nKszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (2). Czym mog\u0142y by\u0107 dla Polak\u00f3w idee liberalne - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (2). Czym mog\u0142y by\u0107 dla Polak\u00f3w idee liberalne - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Wraz z utworzeniem przez Napoleona I Ksi\u0119stwa Warszawskiego, powi\u0119kszonego wkr\u00f3tce, po zwyci\u0119skiej wojnie z Austri\u0105, o cz\u0119\u015b\u0107 jej zaboru \u2013\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-12-31T10:18:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T20:22:24+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (2). Czym mog\u0142y by\u0107 dla Polak\u00f3w idee liberalne\",\"datePublished\":\"2011-12-31T10:18:06+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:22:24+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/\"},\"wordCount\":2472,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/\",\"name\":\"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (2). Czym mog\u0142y by\u0107 dla Polak\u00f3w idee liberalne - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2011-12-31T10:18:06+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:22:24+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (2). Czym mog\u0142y by\u0107 dla Polak\u00f3w idee liberalne\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (2). Czym mog\u0142y by\u0107 dla Polak\u00f3w idee liberalne - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (2). Czym mog\u0142y by\u0107 dla Polak\u00f3w idee liberalne - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Wraz z utworzeniem przez Napoleona I Ksi\u0119stwa Warszawskiego, powi\u0119kszonego wkr\u00f3tce, po zwyci\u0119skiej wojnie z Austri\u0105, o cz\u0119\u015b\u0107 jej zaboru \u2013","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2011-12-31T10:18:06+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T20:22:24+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (2). Czym mog\u0142y by\u0107 dla Polak\u00f3w idee liberalne","datePublished":"2011-12-31T10:18:06+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:22:24+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/"},"wordCount":2472,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/","name":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (2). Czym mog\u0142y by\u0107 dla Polak\u00f3w idee liberalne - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"datePublished":"2011-12-31T10:18:06+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:22:24+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-2-czym-mogly-byc-dla-polakow-idee-liberalne\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (2). Czym mog\u0142y by\u0107 dla Polak\u00f3w idee liberalne"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1317","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1317"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1317\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}