{"id":12818,"date":"2013-12-13T16:53:53","date_gmt":"2013-12-13T15:53:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.siemysli.info.ke\/?p=12818"},"modified":"2013-12-13T16:55:16","modified_gmt":"2013-12-13T15:55:16","slug":"protesty-sabotaz-zomo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/","title":{"rendered":"Protesty, sabota\u017c i ZOMO"},"content":{"rendered":"

\"16-24251\"<\/a>Wspomnienia ze stanu wojennego<\/em><\/strong><\/p>\n

Podczas gdy Ruch Narodowy i inni Wszech-Polacy pr\u00f3buj\u0105 rozgrywa\u0107 dyskusj\u0119 o stanie wojennym na w\u0142asn\u0105 mod\u0142\u0119, pozuj\u0105c przy tym na narodowych bohater\u00f3w w walce z\u00a0komunistyczn\u0105 dyktatur\u0105, my pokazujemy, jak by\u0142o naprawd\u0119. Kto i w jaki spos\u00f3b stawia\u0142 op\u00f3r w\u0142adzy? Jak wygl\u0105da\u0142a \u00f3wczesna rzeczywisto\u015b\u0107 oczami m\u0142odych ch\u0142opc\u00f3w: 10- i 15-letniego? I wreszcie, jak stan wojenny zawa\u017cy\u0142 na ich anarchistycznej przysz\u0142o\u015bci? Na te i inne tematy rozmawiam z Owc\u0105 i Adamem \u2013 od lat zaanga\u017cowanymi w dzia\u0142ania Warszawskiej Federacji Anarchistycznej.<\/strong><\/p>\n

Na pocz\u0105tku przenie\u015bmy si\u0119 do Warszawy z 13 grudnia 1981 roku\u2026<\/strong><\/p>\n

Jak wspominacie pierwsze chwile po tym, gdy dowiedzieli\u015bcie si\u0119 o wprowadzeniu stanu wojennego?<\/em><\/strong><\/p>\n

Adam:<\/strong>\u00a0Moim pierwszym odruchem by\u0142a dzika, spontaniczna rado\u015b\u0107. My\u015bla\u0142em wtedy, \u017ce\u00a0wybuchnie powstanie, \u017ce wreszcie co\u015b zacznie si\u0119 dzia\u0107\u2026<\/p>\n

Owca:\u00a0<\/strong>Ja pami\u0119tam, \u017ce powiedzia\u0142 mi o tym ojciec, kt\u00f3rego posta\u0107 te\u017c odegra\u0142a du\u017c\u0105 rol\u0119 w\u00a0tej historii, jako \u017ce to on zabiera\u0142 mnie p\u00f3\u017aniej na pierwsze demonstracje i bra\u0142 czynny udzia\u0142 w oporze wobec komunist\u00f3w. On poinformowa\u0142 mnie, \u017ce co\u015b zacz\u0119\u0142o si\u0119 dzia\u0107 na mie\u015bcie, \u017ce je\u017cd\u017c\u0105 czo\u0142gi, cho\u0107 zapewne sam jeszcze nie wiedzia\u0142, \u017ce oznacza\u0142o to stan wojenny. P\u00f3\u017aniej w radiu i telewizji pojawi\u0142y si\u0119 oficjalne informacje i znane wszystkim przem\u00f3wienie genera\u0142a Jaruzelskiego.<\/p>\n

Owca, czy wtedy rozumia\u0142e\u015b, co si\u0119 sta\u0142o? Mia\u0142e\u015b tylko 10 lat\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:\u00a0<\/strong>Jako 10-latek rozumia\u0142em to na sw\u00f3j spos\u00f3b. By\u0107 mo\u017ce wynika\u0142o to z innego tempa rozwoju m\u0142odych ludzi w tym czasie, jako \u017ce wszyscy musieli\u015bmy szybciej dorosn\u0105\u0107. Pami\u0119tam, \u017ce kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej, latem \u201881, odby\u0142y si\u0119 manewry sprzymierzonych wojsk radzieckich, polskich, niemieckich i czechos\u0142owackich. Wtedy ja i koledzy nie\u00a0wiedzieli\u015bmy, czy prze\u017cyjemy, dlatego po\u017cegnali\u015bmy si\u0119 na podw\u00f3rku\u2026 Dzi\u015b mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 to \u015bmieszne, ale tak naprawd\u0119 przera\u017caj\u0105cy by\u0142 fakt, \u017ce tak ma\u0142e dziecko musia\u0142o rozumie\u0107, co si\u0119 dzieje dooko\u0142a i stan\u0105\u0107 po kt\u00f3rej\u015b stronie.<\/p>\n

Jak wygl\u0105da\u0142 ten 13 grudnia w Warszawie?<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:<\/strong>\u00a0Tamtego dnia nie dzia\u0142o si\u0119 jeszcze nic szczeg\u00f3lnego. Ojciec zabra\u0142 mnie na\u00a0popo\u0142udniow\u0105 przeja\u017cd\u017ck\u0119 po mie\u015bcie, w okolice ulicy Mokotowskiej i Placu Konstytucji. Pr\u00f3bowali\u015bmy dosta\u0107 si\u0119 do siedziby Regionu Mazowsze, ale ca\u0142y teren by\u0142 obstawiony przez ZOMO. Potem ca\u0142a ekipa \u201eSolidarno\u015bci\u201d wyrzuca\u0142a i pali\u0142a dokumenty.\u00a0Oni\u00a0te\u017c zostali p\u00f3\u017aniej aresztowani lub internowani.<\/p>\n

A jak przekazywano sobie informacje o tym, co dzieje si\u0119 w kraju?<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:<\/strong>\u00a0Oczywi\u015bcie nie dzia\u0142a\u0142a wtedy sie\u0107 telefoniczna. Jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji mogli by\u0107 s\u0105siedzi i poczta pantoflowa. Co prawda je\u017adzi\u0142y autobusy, z\u00a0tym, \u017ce zim\u0105 ci\u0119\u017cko by\u0142o si\u0119 gdziekolwiek dosta\u0107. Ale istnia\u0142 kana\u0142, kt\u00f3ry wykorzystywali\u015bmy p\u00f3\u017aniej przez ca\u0142e lata 80. \u2013 Radio Wolna Europa. Jednak w chwili, gdy stan wojenny si\u0119 rozpocz\u0105\u0142, rozg\u0142o\u015bnia by\u0142a potwornie zag\u0142uszana \u2013 brzmia\u0142o to w\u0142a\u015bnie tak, jakby je\u017adzi\u0142y po niej czo\u0142gi.<\/p>\n

Adam:<\/strong>\u00a0Ale my, na po\u0142udniu Warszawy, byli\u015bmy zupe\u0142nie odci\u0119ci od \u015bwiata. Nie dociera\u0142y tam tramwaje ani autobusy. Przy domu Jaruzelskiego chodzi\u0142y patrole i sta\u0142y SKOT-y (typ transportera opancerzonego \u2013 przyp. red.). Ale tak naprawd\u0119 przez kilka pierwszych miesi\u0119cy stanu wojennego w mie\u015bcie nic si\u0119 nie dzia\u0142o, to by\u0142a tylko demonstracja si\u0142y ze strony w\u0142adzy. W\u015br\u00f3d ludzi bardzo szybko utworzy\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne, dziwne zwyczaje, takie jak zapalenie \u015bwiate\u0142 w oknach, tworzenie z nich wzoru krzy\u017ca na blokach, palenie \u015bwiec… Na murach, w ramach ma\u0142ego sabota\u017cu, od razu pojawi\u0142y si\u0119 napisy antyrz\u0105dowe. Nie\u00a0by\u0142o farb ani sprej\u00f3w, ale sprytni, m\u0142odzi ludzie dawali sobie rad\u0119. Podczas takich akcji ich g\u0142\u00f3wnymi wrogami byli ciecie, a nie milicja.<\/p>\n

Oficjalnie stan wojenny zniesiono 22 lipca 1983 roku\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:<\/strong>\u00a0Stan wojenny zosta\u0142 zawieszony, ale tak naprawd\u0119 podobna sytuacja utrzymywa\u0142a si\u0119 mniej wi\u0119cej do roku 1987. Dopiero po tym okresie zacz\u0119\u0142a si\u0119 pewna odwil\u017c, cho\u0107 wci\u0105\u017c zdarza\u0142y si\u0119 bardzo brutalne akcje pacyfikacyjne.<\/p>\n

Jak wygl\u0105da\u0142o wtedy wasze normalne \u017cycie?<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:<\/strong>\u00a0To by\u0142y bardzo dziwne czasy, a dla mnie \u2013 bardzo intensywne, kompletnie rzutuj\u0105ce na moje obecne \u017cycie i przekonania. Prze\u017cy\u0142em wtedy wiele istotnych rzeczy. M\u00f3j ojciec by\u0142 zecerem (zaw\u00f3d polegaj\u0105cy na r\u0119cznym lub maszynowym sk\u0142adaniu czcionek na potrzeby druku typograficznego \u2013 przyp. red.). Przynosi\u0142 wi\u0119c do domu metalowe czcionki, papier i\u00a0farb\u0119 drukarsk\u0105, po czym wsp\u00f3lnie sk\u0142adali\u015bmy ulotki z r\u00f3\u017cnymi has\u0142ami, na przyk\u0142ad \u201ePrecz z\u00a0ZOMO\u201d czy \u201eHunta przecz!\u201d. Poza tym ka\u017cdy z nas mia\u0142 swoje problemy\u2026<\/p>\n

Adam:<\/strong>\u00a0Tak, jak powiedzia\u0142 Owca, by\u0142 to bardzo dziwny okres. Zaistnia\u0142o wtedy co\u015b na kszta\u0142t bezideowego zaanga\u017cowania spo\u0142ecznego, co\u00a0wielu ludzi wykrzywi\u0142o na reszt\u0119 lat \u017cycia. Niekt\u00f3rych \u2013 pozytywnie, ale z innych zrobi\u0142a si\u0119 banda sukinsyn\u00f3w z g\u0142\u0119bokim przekonaniem o w\u0142asnej, moralnej wy\u017cszo\u015bci. A r\u00f3wnocze\u015bnie trwa\u0142o co\u015b w rodzaju przed\u0142u\u017conej na 8 lat \u201ewigilii\u201d \u2013 ludzie chowali si\u0119 w mieszkaniach, w kr\u0119gach przyjaci\u00f3\u0142\u2026 \u017bycie nadal si\u0119 toczy\u0142o, ale by\u0142o zepchni\u0119te do blokowisk.<\/p>\n

Owca:<\/strong>\u00a0Charakterystyczne by\u0142y ci\u0105g\u0142e przerwy w dostawie pr\u0105du. Cz\u0119sto, zimowymi popo\u0142udniami, nagle w blokach i na ulicach robi\u0142o si\u0119 ciemno. Sta\u0142ym punktem programu by\u0142o te\u017c noszenie wci\u0105\u017c zamarzaj\u0105cej wody z beczkowozu, bo jako\u015b nie dociera\u0142a ona do\u00a0mieszka\u0144. Oczywi\u015bcie dla nas by\u0142a to te\u017c \u015bwietna zabawa \u2013 robili\u015bmy lodowisko, ludzie si\u0119 przewracali (\u015bmiech)\u2026 Rzecz jasna, mi\u0119li\u015bmy tak\u017ce problemy z \u017cywno\u015bci\u0105, w sklepach nie by\u0142o nic lub prawie nic. A kartki nie wystarcza\u0142y na prze\u017cycie. Dlatego ludzie nimi handlowali: ci,\u00a0kt\u00f3rzy nie chcieli cukru, wymieniali go na w\u00f3dk\u0119, a ci, kt\u00f3rzy nie chcieli w\u00f3dki, brali wi\u0119cej cukru, \u017ceby samemu zrobi\u0107 w\u00f3dk\u0119 w domu (\u015bmiech). Ale, niestety, by\u0142y to te\u017c czasy bardzo brutalne\u2026 Pami\u0119tam, \u017ce za rogiem jednego z moich s\u0105siednich blok\u00f3w, naprzeciw nielegalnego przej\u015bcia przez ulic\u0119, na sta\u0142e usadowili si\u0119 ZOMO-wcy. Na pocz\u0105tku niewiele os\u00f3b o tym wiedzia\u0142o i cz\u0119sto nieprzepisowo przebiegali przez ulic\u0119, zamiast \u2013 zgodnie z\u00a0prawem \u2013 i\u015b\u0107 przez k\u0142adk\u0119. Tam napotykali band\u0119 debili, kt\u00f3rzy pewnie nie wiedzieli nawet, gdzie zostali zrzuceni ani jakie to miasto. Na moich oczach spa\u0142owali starsz\u0105 kobiet\u0119. M\u0142odych ludzi od razu pakowali do suki i napierdalali \u2013 za PRZECHODZENIE PRZEZ ULIC\u0118\u2026! W\u00a0ko\u0144cu wszyscy nauczyli\u015bmy si\u0119 wypatrywa\u0107 czujki wskazuj\u0105cej nam, kt\u00f3r\u0119dy i\u015b\u0107 i\u00a0kiedy mo\u017cna przebiec. ZOMO-wcy stali zawsze, ale od tej pory wystarczy\u0142o ju\u017c by\u0107 ostro\u017cnym. Oczywi\u015bcie, kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy innych ludzi siedzia\u0142o. Jedni w o\u015brodkach internowania, inni w wi\u0119zieniach.<\/p>\n

Chodzi\u0142e\u015b w\u00f3wczas na demonstracje?<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:<\/strong>\u00a0Tak. Na pierwsz\u0105 demonstracj\u0119 zaci\u0105gn\u0105\u0142 mnie ojciec. Powiedzia\u0142, \u017ce idziemy kupi\u0107 lody na Star\u00f3wce. To by\u0142o 1 maja 1982 roku. Demonstracj\u0119 organizowa\u0142 m\u00f3j obecny przyjaciel, Piotrek Ikonowicz i grupa zwi\u0105zana z MRK \u201eS\u201d-em (Mi\u0119dzyzak\u0142adowym Robotniczym Komitetem \u201eSolidarno\u015bci\u201d \u2013 przyp. red.)…<\/p>\n

Adam:<\/strong>\u00a0Pierwszy MRK \u201eS\u201d tworzyli ludzie zwi\u0105zani z lewic\u0105 \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Teraz temat zosta\u0142 zupe\u0142nie wyczyszczony, nie przeczytacie o tym w szkolnych podr\u0119cznikach.<\/p>\n

Owca:<\/strong>\u00a0Tak, w jednym z ostatnich wywiad\u00f3w dla Wyborczej Piotrek powiedzia\u0142, \u017ce protest organizowali socjali\u015bci, anarchi\u015bci i robotnicy. Nasza ekipa zaskoczy\u0142a w\u0142adze akcj\u0105 w\u0142a\u015bnie tego dnia (w krajach bloku komunistycznego udzia\u0142 w oficjalnych demonstracjach pierwszomajowych by\u0142 \u201emile widziane przez w\u0142adze\u201d \u2013 przyp. red.). S\u0142u\u017cby chyba nie mia\u0142y o\u00a0tym bladego poj\u0119cia, a przecie\u017c przysz\u0142o oko\u0142o 20 tysi\u0119cy ludzi. By\u0142a to te\u017c jedyna demonstracja w \u201882, kt\u00f3rej nie rozpierdoli\u0142o ZOMO. G\u0142\u00f3wnym has\u0142em by\u0142o: \u201eUwolni\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych\u201d.<\/p>\n

Masz jakie\u015b traumatyczne wspomnienia zwi\u0105zane z udzia\u0142em w protestach?<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:<\/strong>\u00a0Tak… Wydarzenia, o kt\u00f3rych teraz powiem, w ca\u0142ym kraju poci\u0105gn\u0119\u0142y za sob\u0105 w\u00a0sumie dziesi\u0119\u0107 ofiar, a w samej Warszawie zgin\u0119\u0142o pi\u0119\u0107 os\u00f3b. Kobieta zatruta gazem, kole\u015b zapa\u0142owany na \u015bmier\u0107 \u2013 to by\u0142y zupe\u0142nie anonimowe osoby. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od tego, \u017ce podziemie \u201eSolidarno\u015bci\u201d wezwa\u0142o ludzi do Katedry \u015bw. Jana na Starym Mie\u015bcie. To stamt\u0105d na pocz\u0105tku stanu wojennego rusza\u0142y demonstracje, cho\u0107 oczywi\u015bcie istnia\u0142y te\u017c inne ko\u015bcio\u0142y o podobnym znaczeniu\u2026 To by\u0142 pi\u0119kny dzie\u0144. Pojechali\u015bmy z ojcem autobusem nr\u00a0107 z Czerniakowskiej \u2013 od pocz\u0105tku by\u0142o wiadomo, dok\u0105d i w jakim celu jad\u0105 wszyscy pasa\u017cerowie. Przed msz\u0105 poszli\u015bmy na rynek, gdzie ojciec kupi\u0142 mi lody, by\u0142o mn\u00f3stwo bia\u0142o-czerwonych flag. Mimo obecno\u015bci ZOMO atmosfera by\u0142a piknikowa\u2026<\/p>\n

I co si\u0119 sta\u0142o?<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:<\/strong>\u00a0Zacz\u0119\u0142a si\u0119 msza, na kt\u00f3rej ludzie podnie\u015bli wysoko r\u0119ce, uk\u0142adaj\u0105c palce \u2013 wskazuj\u0105cy i \u015brodkowy \u2013 w liter\u0119 \u201eV\u201d. Na pocz\u0105tku by\u0142o nas oko\u0142o pi\u0119ciu tysi\u0119cy. P\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce bardziej lewicowa cz\u0119\u015b\u0107 uczestnik\u00f3w nie by\u0142a w ko\u015bciele, tylko czeka\u0142a ju\u017c na Placu Zamkowym. Ostatecznie przysz\u0142o wi\u0119c oko\u0142o 10 tysi\u0119cy os\u00f3b. Ale p\u00f3\u017aniej si\u0119 zacz\u0119\u0142o… T\u0142um zosta\u0142 brutalnie zaatakowany przez ZOMO. Cz\u0119\u015b\u0107 ludzi uciek\u0142a w stron\u0119 Powi\u015bla, cz\u0119\u015b\u0107 broni\u0142a si\u0119 na Star\u00f3wce. S\u0142u\u017cby zamkn\u0119\u0142y ich w ogromnym kotle tak, \u017ce nie mogli si\u0119 wydosta\u0107. W 1989 roku znalaz\u0142em w PAP (Polskiej Agencji Prasowej \u2013 przyp. red.) zdj\u0119cia z\u00a0tej zadymy, na kt\u00f3rych wida\u0107 stoj\u0105cego na barykadzie Piotrka Ikonowicza. Na Star\u00f3wce toczy\u0142a si\u0119 wtedy regularna walka, a cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b zosta\u0142a aresztowana. M\u0142odzi ludzie niszczyli latarnie, wyrywali bruk, kt\u00f3rym mogliby si\u0119 broni\u0107, rozpierdalali wszystkie pomajowe stojaki z bia\u0142o-czerwonymi flagami, a same flagi podpalali. My uciekali\u015bmy przez ulic\u0119 Traugutta i\u00a0Zach\u0119t\u0119, a\u017c do Dworca Centralnego. Wsz\u0119dzie byli ludzie i wsz\u0119dzie by\u0142o ZOMO. Reszt\u0119 dnia sp\u0119dzi\u0142em na p\u0142aczu, ale to nie by\u0142 koniec. Da\u0142o mi to ogromn\u0105 si\u0142\u0119. P\u00f3\u017aniej chodzi\u0142em wi\u0119c na kolejne protesty. Na jednej z robotniczych demonstracji, w roku podaj\u017ce \u201884, by\u0142o jeszcze gorzej\u2026<\/p>\n

To znaczy?<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:\u00a0<\/strong>To by\u0142o kt\u00f3rego\u015b dnia w czasie, gdy z Huty Warszawa na \u017boliborzu wychodzili pracownicy drugiej zmiany. Szli w strojach roboczych. Kiedy ZOMO zast\u0105pi\u0142o im drog\u0119, oni utworzyli klin i zacz\u0119li tych ZOMO-wc\u00f3w napierdala\u0107, po czym tamci zacz\u0119li napierdala\u0107 robotnik\u00f3w\u2026 Akcja rozla\u0142a si\u0119 na okoliczne osiedla. Ja uciek\u0142em z ojcem i dwoma zaprzyja\u017anionymi studentami na pi\u0119tro jednego z budynk\u00f3w. Tak by\u0142o mniej wi\u0119cej od stanu wojennego \u2013 przyj\u0119\u0142o si\u0119, \u017ce ludzie wbiegali pod przypadkowe drzwi i wal\u0105c w nie, prosili o\u00a0wpuszczenie. Na og\u00f3\u0142 mieszka\u0144cy im pomagali, ale niekt\u00f3rzy obawiali si\u0119 te\u017c ZOMO-wc\u00f3w biegn\u0105cych z ty\u0142u. Tak by\u0142o z nami. Nikt nas nie wpu\u015bci\u0142, musieli\u015bmy wi\u0119c wbiec na sam\u0105 g\u00f3r\u0119 budynku i znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w pu\u0142apce. Za nami bieg\u0142o sze\u015bciu albo siedmiu ZOMO-wc\u00f3w. Ale przed nimi ucieka\u0142o jeszcze trzech innych student\u00f3w. Nie wiem, czy na szcz\u0119\u015bcie, ale to ich, na p\u00f3\u0142pi\u0119trze, dopadli ZOMO-wcy… Skatowali ich. Do nieprzytomno\u015bci, kompletnie\u2026 Na \u015bcianach by\u0142a krew, a oni ich spa\u0142owali i zaci\u0105gn\u0119li po pod\u0142odze do budy. Na dodatek m\u00f3j ojciec, jak idiota, wyjrza\u0142 przez barierk\u0119. Dobrze, \u017ce ten kretyn z ZOMO tylko krzykn\u0105\u0142: \u201eWypierdalaj do mieszkania!\u201d, nie wiedz\u0105c nawet, \u017ce na g\u00f3rze \u017cadnego mieszkania ju\u017c nie by\u0142o. To by\u0142a dla mnie straszna trauma. A ta historia ciekawa jest o tyle, \u017ce powt\u00f3rzy\u0142a si\u0119 mojej ekipie w roku \u201898. Wtedy na nasze spotkanie na Uniwersytecie Warszawskim wpad\u0142a za\u0142oga pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu nazioli, a ja i kilka innych os\u00f3b \u2013 w tym nasza kole\u017canka Basia, kt\u00f3ra by\u0142a w ci\u0105\u017cy \u2013 uciekli\u015bmy na klatk\u0119, gdzie mieszkali emerytowani wyk\u0142adowcy. Walili\u015bmy w drzwi, jedna kobieta je otworzy\u0142a. B\u0142aga\u0142em j\u0105, \u017ceby nas wpu\u015bci\u0142a, a ona powtarza\u0142a tylko: \u201enie mog\u0119\u201d, \u201enie mog\u0119\u201d\u2026 Uciekli\u015bmy wi\u0119c na g\u00f3r\u0119 i\u00a0zdecydowali\u015bmy si\u0119 broni\u0107. By\u0142y tam jakie\u015b meble. Ukryli\u015bmy Basi\u0119 pod \u0142\u00f3\u017ckiem i\u00a0czekali\u015bmy, co si\u0119 stanie. S\u0142yszeli\u015bmy ich okrzyki: \u201eGdzie te lewackie kurwy?!\u201d, \u201eJeba\u0107 ich!\u201d. Ale kiedy doszli pod drzwi tej starszej kobiety, ona powiedzia\u0142a im, \u017ce uciekli\u015bmy w\u00a0inn\u0105 stron\u0119. Potem zostawili\u015bmy jej na wycieraczce kwiaty z podzi\u0119kowaniem. Ale to wydarzenie u\u015bwiadomi\u0142o mi, \u017ce podobne rzeczy, znane te\u017c ze stanu wojennego, mog\u0105 si\u0119 zdarza\u0107 ca\u0142y czas.<\/p>\n

Skoro jeste\u015bmy przy temacie nazioli, to powiedzcie, jak oceniacie ich oficjalny stosunek do stanu wojennego?<\/em><\/strong><\/p>\n

Adam:<\/strong>\u00a0Narodowcy tworz\u0105 zmitologizowana wizj\u0119 13 grudnia. Tak naprawd\u0119, du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 ludzi o przekonaniach nacjonalistycznych by\u0142a w\u00f3wczas w obozie w\u0142adzy, niekt\u00f3rzy zwi\u0105zali si\u0119 te\u017c wtedy z antysemickim Zjednoczeniem Patriotycznym \u201eGrunwald\u201d. Maciej Giertych \u2013 ojciec za\u0142o\u017cyciela M\u0142odzie\u017cy Wszechpolskiej, Romana Giertycha \u2013 by\u0142 wtedy w PRON-ie (Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego \u2013 fasadowa organizacja skupiaj\u0105ca g\u0142\u00f3wnie katolickich i narodowych \u201epoputczyk\u00f3w\u201d PZPR z niejakim Dobraczy\u0144skim [pisarzem] na czele \u2013 przyp. red.). Nacjonali\u015bci w du\u017cej mierze poparli stan wojenny, bo sprzyja\u0142o to ca\u0142ej optyce endeckiej, zachowania substancji narodowej itd\u2026 Oni od pocz\u0105tku nie dowierzali \u201eSolidarno\u015bci\u201d, bo uwa\u017cali, \u017ce zwi\u0105zek jest sterowany przez KOR (Komitet Obrony Robotnik\u00f3w \u2013 przyp. red.), a KOR to z kolei masoneria \u2013 zreszt\u0105, nie bezpodstawnie\u2026 Ale bior\u0105c pod uwag\u0119 mitologiczn\u0105, absurdaln\u0105 i maniack\u0105 wizj\u0119 rzeczywisto\u015bci wyznawan\u0105 przez tych ludzi, sojusz z Jaruzelskim musia\u0142 by\u0107 tego logiczn\u0105 konsekwencj\u0105. Rzecz jasna, nie wszystkie podzia\u0142y by\u0142y wtedy tak oczywiste.<\/p>\n

Czy byli\u015bcie wtedy zwi\u0105zani z \u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d?<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:<\/strong>\u00a0Nie, w \u017caden oficjalny spos\u00f3b \u2013 zreszt\u0105 ludzie nie zapisywali si\u0119 wtedy do struktur zwi\u0105zkowych. A klasyczn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z podziemiem zacz\u0105\u0142em dopiero w \u201886, kiedy mia\u0142em 16 lat.<\/p>\n

Adam:<\/strong>\u00a0A ja od \u201883 by\u0142em zwi\u0105zany z redakcj\u0105 pisemka \u201eWola\u201d oraz z grup\u0105 polityczn\u0105 \u201eRobotnik\u201d. P\u00f3\u017aniej, po liceum, zwi\u0105za\u0142em si\u0119 ze studenckim NZS-em (Niezale\u017cne Zrzeszenie Student\u00f3w \u2013 przyp. red.) \u2013 pod wzgl\u0119dem ideowym w tej organizacji byli chyba wszyscy.<\/p>\n

A kiedy zacz\u0119li\u015bcie dzia\u0142a\u0107 jako anarchi\u015bci?<\/em><\/strong><\/p>\n

Adam:<\/strong>\u00a0Od ko\u0144ca lat 80. W si\u00f3dm\u0105 rocznic\u0119 wprowadzenia stanu wojennego, 13 grudnia 1988 roku, po raz pierwszy wyst\u0105pili\u015bmy, u\u017cywaj\u0105c przemocy. ZOMO-wcy stali jak idioci, a\u00a0my rzucali\u015bmy w nich \u015brubami i \u0142\u0105czami od rusztowa\u0144. Na ten dzie\u0144 przygotowali\u015bmy te\u017c butelki z benzyn\u0105, \u015bmiesznie uszczelniaj\u0105c je parafin\u0105 topion\u0105 na kuchence, ale chyba u\u017cyli\u015bmy ich p\u00f3\u017aniej… R\u00f3wnolegle rozgrywa\u0142 si\u0119\u00a0 happening organizowany przez grup\u0119 \u201e\u00a7\u00a022\u201d. Nasza \u201egrupa bojowa\u201d by\u0142a z\u0142o\u017cona z ludzi o r\u00f3\u017cnych pogl\u0105dach, ze znacznym udzia\u0142em anarchist\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 z naszych \u00f3wczesnych towarzyszy zacz\u0119\u0142a p\u00f3\u017aniej prac\u0119 w\u00a0Urz\u0119dzie Ochrony Pa\u0144stwa, inni trafili za kraty za przest\u0119pstwa kryminalne, a jeszcze inni\u2026 siedz\u0105 tu z\u00a0nami (\u015bmiech).<\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat 80. obaj jeszcze si\u0119 uczyli\u015bcie. Czy podczas stanu wojennego stawiano op\u00f3r w szko\u0142ach?<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:<\/strong>\u00a0Tak, pojawi\u0142 si\u0119 tam bardzo szybko, cho\u0107 na og\u00f3\u0142 szko\u0142y stara\u0142y si\u0119 ludzi st\u0142amsi\u0107 \u2013 zw\u0142aszcza w podstaw\u00f3wkach i liceach rz\u0105dzonych prze komunist\u00f3w. Mimo to powstawa\u0142y ma\u0142e \u201egrupy protestu\u201d. Jedn\u0105 z nich \u2013 Uczniowski Front Odmowy \u2013 utworzy\u0142 nasz kolega, Piotr Rymarczyk, z kt\u00f3rym p\u00f3\u017aniej zak\u0142adali\u015bmy Mi\u0119dzymiast\u00f3wk\u0119, a potem \u2013 Federacj\u0119 Anarchistyczn\u0105. Piotrek mia\u0142 wtedy 12 lat. Wraz z kolegami wyda\u0142 dwie, trzy gazetki, wi\u0119c zainteresowa\u0142a si\u0119 nimi bezpieka. Dotar\u0142a do nich nawet Wolna Europa. Ja sam us\u0142ysza\u0142em o\u00a0ch\u0142opakach w\u0142a\u015bnie w radiu, ale w \u201882 i \u201883 m\u00f3wi\u0142em wszystkim, \u017ce jestem w\u00a0UFO. Kiedy\u015b nawet specjalnie przypali\u0142em sobie kurtk\u0119 i powiedzia\u0142em, \u017ce trafi\u0142a mnie petarda (\u015bmiech). Opowiada\u0142em te\u017c o specjalnych akcjach, do kt\u00f3rych jednak \u2013 z uwagi na r\u00f3\u017cne wyimaginowane czynniki \u2013 akurat teraz nie mog\u0142em zaanga\u017cowa\u0107 moich koleg\u00f3w z\u00a0klasy. Naj\u015bmieszniejsze jest to, \u017ce Piotrka spotka\u0142em kilka lat p\u00f3\u017aniej. W\u00f3wczas milicja \u015bciga\u0142a go po ca\u0142ej Polsce.<\/p>\n

Adam:<\/strong>\u00a0Ja chodzi\u0142em z Rymarczykiem do tej samej szko\u0142y, ale by\u0142em o kilka lat od niego starszy. Ta plac\u00f3wka by\u0142a specyficzna. By\u0142a swoist\u0105 enklaw\u0105, szko\u0142\u0105 PAX-\u00f3w, czyli Prokomunistycznych katolik\u00f3w. W naszym szkolnym radiow\u0119\u017ale na przerwach podczas stanu wojennego lecia\u0142 Kaczmarski. By\u0142o tam te\u017c wielu nauczycieli, wyrzuconych wcze\u015bniej z\u00a0innych szk\u00f3\u0142 \u2013 na przyk\u0142ad polonista \u0141ukasz \u0141ugowski, zaanga\u017cowany te\u017c spo\u0142ecznie. Cz\u0119\u015b\u0107 moich koleg\u00f3w z klasy, na przyk\u0142ad Wojtek Sobolewski, Grzesiek Korczy\u0144ski czy Wojtek K\u0142os, razem ze mn\u0105 rozkr\u0119cali w Warszawie Pomara\u0144czowa Alternatyw\u0119.<\/p>\n

Owca:<\/strong>\u00a0Warto wspomnie\u0107 te\u017c o naszym nie\u017cyj\u0105cym ju\u017c koledze Krzy\u015bku Markuszewskim, kt\u00f3ry by\u0142 bardzo aktywnym i mocno lewicowym konspiratorem na terenie Warszawy. W\u00a01981 roku, kiedy wybuch\u0142 stan wojenny, Krzysiek dzia\u0142a\u0142 w grupie anarchistycznej, a mnie i Adama pozna\u0142 podczas zak\u0142adania PPS (Polskiej Partii Socjalistycznej \u2013 w\u0142a\u015bciwie podczas odnawiania jej dzia\u0142alno\u015bci w kraju \u2013 przyp. red.).<\/p>\n

Jednym z forsowanych przez mainstream symboli zako\u0144czenia stanu wojennego w Polsce jest osoba Jana Paw\u0142a II. Czy podzielali\u015bcie entuzjazm spo\u0142ecze\u0144stwa na wie\u015b\u0107 o dw\u00f3ch pielgrzymkach papie\u017ca do Polski, czy ju\u017c wtedy zapowiadali\u015bcie si\u0119 na anarchist\u00f3w? \ud83d\ude09<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:\u00a0<\/strong>Szczerze m\u00f3wi\u0105c, pierwszej pielgrzymki nie zarejestrowa\u0142em i w og\u00f3le mnie to nie obchodzi\u0142o. Podczas drugiej interesowa\u0142 mnie jej aspekt spo\u0142eczny, a nie religijny. Ju\u017c wtedy mia\u0142em bardzo krytyczny stosunek do Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego. Papie\u017c by\u0142 symbolem, ale czego\u015b innego \u2013 oporu wobec komunist\u00f3w, przynajmniej dla mnie jako dziecka. W tamtych czasach z okien mojego bloku zrzucano na ulic\u0119 ulotki KOR-u. Ale przyjazd papie\u017ca w \u201883 pozwoli\u0142 ludziom masowo wyj\u015b\u0107 na ulice. Sam bra\u0142em udzia\u0142 w dw\u00f3ch bardzo du\u017cych demonstracjach. Jedna z nich odby\u0142a si\u0119, gdy papie\u017c mia\u0142 msz\u0119 na Stadionie Dziesi\u0119ciolecia. Chcieli\u015bmy wtedy przej\u015b\u0107 ca\u0142e miasto z okrzykami \u201eSolidarno\u015bci\u201d, a by\u0142o z nami kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy os\u00f3b. Kiedy doszli\u015bmy do ulicy Dobrej, brutalnie zaatakowa\u0142o nas ZOMO. U\u017cyli gaz\u00f3w i pa\u0142ek, by\u0142y jakie\u015b drobne walki na Powi\u015blu\u2026<\/p>\n

Adam:<\/strong>\u00a0A ja do 1986 roku jak najbardziej by\u0142em katolikiem i bardzo powa\u017cnie traktowa\u0142em religi\u0119, cho\u0107 nie by\u0142em gorliwy religijnie. Ale sprawa nie jest tak jednoznaczna. Ja by\u0142em wtedy na Stadionie Dziesi\u0119ciolecia i widzia\u0142em, \u017ce Wojty\u0142a bardzo sprytnie gra\u0142, na przyk\u0142ad u\u017cywa\u0142 s\u0142owa \u201esolidarno\u015b\u0107\u201d w r\u00f3\u017cnych kontekstach, manipulowa\u0142 ta spraw\u0105\u2026 Kilka lat p\u00f3\u017aniej us\u0142ysza\u0142em o kilku osobach, kt\u00f3re \u2013 wiedzione duchem egzystencjalnego buntu \u2013 zamierza\u0142y go kropn\u0105\u0107 (\u015bmiech).<\/p>\n

A jak oceniasz postaw\u0119 Ko\u015bcio\u0142a wobec stanu wojennego?<\/em><\/strong><\/p>\n

Adam:<\/strong>\u00a0Ko\u015bci\u00f3\u0142 wypowiada\u0142 si\u0119 bardzo dwuznacznie. Zasadniczo by\u0142 przeciwny rozlewowi krwi i cho\u0107 na du\u017c\u0105 skal\u0119 udziela\u0142 pomocy osobom internowanym i represjonowanym, to i tak to nie ludzie internowani byli g\u0142\u00f3wnymi ofiarami stanu wojennego. Je\u015bli chodzi o sam ruch spo\u0142eczny i\u00a0kreowanie og\u00f3lnej atmosfery w kraju, Ko\u015bci\u00f3\u0142 zaj\u0105\u0142 stanowisko wyczekuj\u0105ce i pacyfikuj\u0105ce. Dlatego cz\u0119\u015b\u0107 radykalnych elit opozycyjnych poprowadzi\u0142a zakrojon\u0105 na niezbyt szerok\u0105 skal\u0119, ale do\u015b\u0107 g\u0142o\u015bn\u0105 akcj\u0119 odsy\u0142ania metryk chrztu do ko\u015bcio\u0142\u00f3w. To oczywi\u015bcie i tak by\u0142o niezgodne z katolickimi procedurami m\u00f3wi\u0105cymi o apostazji\u2026 Na Wielkanoc \u201882 w drugim obiegu pojawi\u0142y si\u0119 poczt\u00f3wki przedstawiaj\u0105ce uszate pisanki z karykaturami \u00f3wczesnego Prymasa Polski, J\u00f3zefa Glempa oraz Ministra Propagandy w rz\u0105dzie komunistycznym, Jerzego Urbana. P\u00f3\u017aniej do\u015b\u0107 cz\u0119sto odbywa\u0142y si\u0119 demonstracje, kt\u00f3rych punktem wyj\u015bciowym by\u0142y tak zwane \u201emsze za ojczyzn\u0119\u201d. Mimo to, stanowisko episkopatu i\u00a0wi\u0119kszo\u015bci ksi\u0119\u017cy by\u0142o dwuznaczne i bardzo pow\u015bci\u0105gliwe, cho\u0107 niekt\u00f3rzy z nich rzeczywi\u015bcie aktywnie anga\u017cowali si\u0119 w poparcie \u201eSolidarno\u015bci\u201d, przez co miewali k\u0142opoty z\u00a0prze\u0142o\u017conymi.<\/p>\n

Jak do\u015bwiadczenia z okresu stanu wojennego wp\u0142yn\u0119\u0142y na wasze p\u00f3\u017aniejsze \u017cycie?<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:\u00a0<\/strong>Te wydarzenia, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142em wcze\u015bniej i traumy, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142em, ukszta\u0142towa\u0142y mnie jako opozycjonist\u0119. Zacz\u0105\u0142em uczestniczy\u0107 w r\u00f3\u017cnych akcjach. Jedn\u0105 z\u00a0prostszych by\u0142o na przyk\u0142ad zapierdolenie bia\u0142ej kredy z pokoju nauczycielskiego i pisanie ni\u0105 na zielonych tablicach, czyli p\u0142otach otaczaj\u0105cych warszawskie tereny budowy, hase\u0142 w\u00a0stylu \u201eUwolni\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych\u201d. Do dzi\u015b robi\u0119 rzeczy, kt\u00f3re jednoznacznie kojarz\u0105 mi si\u0119 z tamtymi czasami \u2013 na przyk\u0142ad m\u00f3j udzia\u0142 w r\u00f3\u017cnych zadymach na terenie ca\u0142ej Europy, kt\u00f3re jednocze\u015bnie fotografowa\u0142em. Jestem kompletnie zafiksowany na punkcie stawiania oporu w\u0142adzy.<\/p>\n

Adam:<\/strong>\u00a0W moim przypadku by\u0142o inaczej. By\u0107 mo\u017ce nastr\u00f3j stanu wojennego jako\u015b na mnie wp\u0142yn\u0105\u0142, ale, szczerze m\u00f3wi\u0105c, nie przecenia\u0142bym tego\u2026 Zawsze by\u0142em bardzo refleksyjnym cz\u0142owiekiem i m\u00f3j rozw\u00f3j dokonywa\u0142 si\u0119 niezale\u017cnie od takich wydarze\u0144. Mia\u0142em te\u017c \u017cal do \u201eSolidarno\u015bci\u201d, \u017ce by\u0142a zbyt mi\u0119kka. Poza tym, je\u015bli chodzi o pogl\u0105dy, w czasach liceum by\u0142em bardziej nacjonalist\u0105, cho\u0107 nie zwi\u0105zanym z \u017cadnym ugrupowaniem tego typu. Jednak p\u00f3\u017aniej nast\u0105pi\u0142 we mnie stopniowy odwr\u00f3t od takich pogl\u0105d\u00f3w\u2026 By\u0107 mo\u017ce, gdyby nie stan wojenny i zaanga\u017cowanie antykomunistyczne, to w og\u00f3le zaj\u0105\u0142bym si\u0119 filozofi\u0105?<\/p>\n

Czy dzi\u015b, jako anarchi\u015bci, bazujecie na do\u015bwiadczeniach wyniesionych z tamtych czas\u00f3w?<\/em><\/strong><\/p>\n

Owca:<\/strong>\u00a0Oczywi\u015bcie, \u017ce tak. Nie mo\u017cemy zapomina\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 pomys\u0142\u00f3w, realizowanych przez podziemie, bazowa\u0142a na do\u015bwiadczeniach \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej. My uczyli\u015bmy si\u0119 od nich, a dzi\u015b, jako anarchi\u015bci, staramy si\u0119 przenie\u015b\u0107 tamte trudne realia na wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107. Uwa\u017camy, \u017ce w\u0142adza nadal jest potwornie represyjna i nale\u017cy z ni\u0105 walczy\u0107 wszelkimi sposobami. Je\u015bli trzeba, to z u\u017cyciem przemocy.<\/p>\n

Dzi\u0119ki za rozmow\u0119 \ud83d\ude42<\/em><\/strong><\/p>\n

Rozmawia\u0142a:<\/strong><\/p>\n

Ja\u015bka (Warszawska Federacja Anarchistyczna)<\/strong><\/p>\n

tekst pochodzi ze strony Federacji Anarchistycznej<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wspomnienia ze stanu wojennego Podczas gdy Ruch Narodowy i inni Wszech-Polacy pr\u00f3buj\u0105 rozgrywa\u0107 dyskusj\u0119 o stanie wojennym na w\u0142asn\u0105 mod\u0142\u0119,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12819,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[81],"tags":[760,89,92,759],"class_list":["post-12818","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rzeczpospolita","tag-13-grudnia","tag-breaking","tag-headline","tag-stan-wojenny"],"yoast_head":"\nProtesty, sabota\u017c i ZOMO - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Protesty, sabota\u017c i ZOMO - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Wspomnienia ze stanu wojennego Podczas gdy Ruch Narodowy i inni Wszech-Polacy pr\u00f3buj\u0105 rozgrywa\u0107 dyskusj\u0119 o stanie wojennym na w\u0142asn\u0105 mod\u0142\u0119,\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2013-12-13T15:53:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-12-13T15:55:16+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/16-24251.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"842\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"612\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"19 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Protesty, sabota\u017c i ZOMO\",\"datePublished\":\"2013-12-13T15:53:53+00:00\",\"dateModified\":\"2013-12-13T15:55:16+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/\"},\"wordCount\":3777,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/16-24251.jpg\",\"keywords\":[\"13 grudnia\",\"breaking\",\"headline\",\"Stan Wojenny\"],\"articleSection\":[\"Rzeczypospolita\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/\",\"name\":\"Protesty, sabota\u017c i ZOMO - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/16-24251.jpg\",\"datePublished\":\"2013-12-13T15:53:53+00:00\",\"dateModified\":\"2013-12-13T15:55:16+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/\"]]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/16-24251.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/16-24251.jpg\",\"width\":842,\"height\":612},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Protesty, sabota\u017c i ZOMO\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Protesty, sabota\u017c i ZOMO - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Protesty, sabota\u017c i ZOMO - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Wspomnienia ze stanu wojennego Podczas gdy Ruch Narodowy i inni Wszech-Polacy pr\u00f3buj\u0105 rozgrywa\u0107 dyskusj\u0119 o stanie wojennym na w\u0142asn\u0105 mod\u0142\u0119,","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2013-12-13T15:53:53+00:00","article_modified_time":"2013-12-13T15:55:16+00:00","og_image":[{"width":842,"height":612,"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/16-24251.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"19 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Protesty, sabota\u017c i ZOMO","datePublished":"2013-12-13T15:53:53+00:00","dateModified":"2013-12-13T15:55:16+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/"},"wordCount":3777,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/16-24251.jpg","keywords":["13 grudnia","breaking","headline","Stan Wojenny"],"articleSection":["Rzeczypospolita"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/","name":"Protesty, sabota\u017c i ZOMO - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/16-24251.jpg","datePublished":"2013-12-13T15:53:53+00:00","dateModified":"2013-12-13T15:55:16+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/"]]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#primaryimage","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/16-24251.jpg","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/16-24251.jpg","width":842,"height":612},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/protesty-sabotaz-zomo\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Protesty, sabota\u017c i ZOMO"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12818","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12818"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12818\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12819"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12818"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12818"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12818"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}