{"id":1255,"date":"2011-12-24T21:04:19","date_gmt":"2011-12-24T21:04:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=1255"},"modified":"2013-11-02T21:00:37","modified_gmt":"2013-11-02T20:00:37","slug":"autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/","title":{"rendered":"Autopoiesis (6) – Relacje organizmu \u017cywego ze \u015brodowiskiem"},"content":{"rendered":"

Wg tw\u00f3rc\u00f3w teorii autopoiesis interakcja pomi\u0119dzy organizmem \u017cywym a \u015brodowiskiem tak naprawd\u0119 odczuwalna jest na granicy ich zetkni\u0119cia si\u0119. Tak otoczenie na organizm, jak on sam na swoje \u015brodowisko wp\u0142yn\u0105\u0107 mo\u017ce tylko za po\u015brednictwem kom\u00f3rek owej granicy.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Reakcja mo\u017ce spowodowa\u0107, i\u017c interesuj\u0105ca nas jedno\u015b\u0107 nie jest zdolna, by nadrobi\u0107 strukturalne zmiany, wywo\u0142ane ingerencj\u0105 otoczenia. Jest to interakcja niszcz\u0105ca. W innych reakcjach struktura mo\u017ce by\u0107 naruszona, cho\u0107 jedno\u015b\u0107 organizmu zostanie zachowana. W reakcjach skrajnych nie ocaleje ani struktura, ani te\u017c jedno\u015b\u0107 organizmu \u017cywego.<\/span><\/p>\n

Wszystko zale\u017cy od si\u0142 oddzia\u0142ywania, ich rodzaj\u00f3w i specyficznej podatno\u015bci organizmu na owe oddzia\u0142ywania.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug Beera[1]<\/a> Varela i Maturana pog\u0142\u0119biaj\u0105c j\u0105dro swojej teorii, nie byli specjalnie zainteresowani badaniem relacji pomi\u0119dzy uk\u0142adami \u017cywymi a \u015brodowiskiem. Obaj pod\u0105\u017cyli zreszt\u0105 drog\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a wykaza\u0107 wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015b\u0107 istnienia i organizacji struktur autopoietycznych od proces\u00f3w my\u015blowych. Zewn\u0119trzno\u015b\u0107 i jej reagowanie na organizm w sensie fizykalnym (z reakcj\u0105 zwrotn\u0105) zast\u0105pili zdecydowanie badaniami nad tym, jak reaguje struktura autopoietyczna na sygna\u0142y, otrzymywane od wewn\u0105trz.<\/span><\/p>\n

R. D. Beer jest zdania, i\u017c potrzeba teraz zastosowania dynamicznej teorii system\u00f3w, a tak\u017ce podej\u015bcia behawioralnego i kognitywnego, by interesuj\u0105ce nas kwestie mog\u0142y ulec rozwi\u0105zaniu.<\/span><\/p>\n

Liczba stan\u00f3w, jakie zaistnie\u0107 mog\u0105 pomi\u0119dzy \u015brodowiskiem a organizmem \u017cywym jest praktycznie niesko\u0144czona. Beer pokazuje, i\u017c na wykresie komputerowym liczba oddzia\u0142ywa\u0144 (\u201eperturbacji\u201d) na system autopoietyczny mo\u017ce si\u0119 sta\u0107 sygna\u0142em ci\u0105g\u0142ym, podczas gdy zdolno\u015b\u0107 do reagowania ma r\u00f3\u017cne nat\u0119\u017cenia.<\/span><\/p>\n

Z teorii autopoiesis Beer wysnuwa wniosek, i\u017c dzi\u0119ki dynamice neuron\u00f3w z\u0142o\u017cona struktura: m\u00f3zg \u2013 cia\u0142o \u2013 \u015brodowisko dzi\u0119ki dynamizmowi wzajemnych analiz szuka najlepszych sposob\u00f3w, by si\u0119 porozumie\u0107. Na tym gruncie interakcje, ko\u0144cz\u0105ce si\u0119 zniszczeniem struktury systemu zdaj\u0105 si\u0119 by\u0107 swoistym \u201enieporozumieniem\u201d, wynik\u0142ym ze z\u0142ego lub zbyt p\u00f3\u017anego odczytania informacji.<\/span><\/p>\n

Jednocze\u015bnie przynajmniej Varela zdawa\u0142 sobie dok\u0142adnie spraw\u0119 z konieczno\u015bci istnienia granic systemu. Wg niego zamkni\u0119cie (izolacja) jest odpowiedz\u0105 na pr\u00f3b\u0119 1) formalizacji i scharakteryzowania mechanizmu \u201eautonomii w og\u00f3le\u201d jako samo organizacyjnego zachowania oraz 2) specyfikacji obwodowej organizacji lub mechanizmu danego systemu autonomicznego, zwi\u0119kszaj\u0105cego specyficzn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 tego systemu: zamkni\u0119cie liczy si\u0119 nie tylko dla \u201ewyj\u0105tkowo\u015bci\u201d \u017cycia, ale tak\u017ce dla jego \u201er\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u201d[2]<\/a>. Obserwowalna swoisto\u015b\u0107 istot \u017cywych wskazuje na to, \u017ce istnieje specyficzne dla gatunku zamkni\u0119cie organizacyjne. Ka\u017cdy system ma sw\u00f3j spos\u00f3b na zachowanie operacyjnego zamkni\u0119cia. Organizacyjna izolacja okre\u015bla stref\u0119 interakcji systemu ze \u015brodowiskiem, warunkuj\u0105c sposoby sprz\u0119\u017cenia ze \u015brodowiskiem. U organizm\u00f3w wy\u017cszych sie\u0107 wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci obejmuje r\u00f3\u017cne systemy fizjologiczne (sercowo-naczyniowy, oddechowy, nerwowy, immunologiczny i inne) oraz ich podsystemy. Rozwa\u017canie sk\u0142adnik\u00f3w powi\u0105zanych interakcjami zale\u017cy od typu systemu autonomicznego (kom\u00f3rki, organizmy, populacje zwierz\u0105t, systemy ekologiczne).<\/span><\/p>\n

Jak zauwa\u017cy\u0142 Rudrauf wesp\u00f3\u0142 z przyjaci\u00f3\u0142mi, \u201eistniej\u0105 2 aspekty izolacji <\/em>organizacyjne, kt\u00f3re okre\u015bla mo\u017cliwe interakcje w \u201estatycznej\u201d obwodowej strukturze oraz operacyjne<\/em> tj. powtarzaj\u0105ce si\u0119 dynamiki wywo\u0142uj\u0105ce izolacj\u0119. Jako taka, koncepcja izolacji<\/em> ma na celu przedstawienie \u201euniwersalnego mechanizmu stabilizacji\u201d. To\u017csamo\u015b\u0107 jest zawsze to\u017csamo\u015bci\u0105 w czasie i istnieje w relacji do \u015brodowiska z zak\u0142\u00f3ceniami, kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 kompensowane. Ten proces powtarzaj\u0105cej si\u0119 stabilizacji, wi\u0105\u017c\u0105cej wewn\u0119trzne obwodowe procesy z przep\u0142ywem materii i energii stanowi rdze\u0144 dynamicznej trwa\u0142o\u015bci autonomii i ca\u0142o\u015bciowo\u015bci systemu. Jako ca\u0142o\u015b\u0107 system istnieje i trwa tylko o ile jest organizacyjnie odizolowany. Kiedy system nie jest ju\u017c organizacyjnie zamkni\u0119ty, to \u201enie \u017cyje.\u201d [3]<\/a><\/span><\/p>\n

Istotne jest zrozumienie, \u017ce dla Vareli idea zamkni\u0119cia nie przeciwstawia si\u0119 otwarto\u015bci. Zamkni\u0119cie nie oznacza zamkni\u0119tego systemu. Odbiegamy wi\u0119c zupe\u0142nie od charakterystycznych przed nim system\u00f3w r\u00f3wnowagowych z wymian\u0105 materii i energii ze \u015brodowiskiem. Rdze\u0144 obwodowej przyczynowo\u015bci jest skojarzony z troficzn\u0105 i adaptacyjn\u0105 zale\u017cno\u015bci\u0105 systemu od \u015brodowiska. Varela zawsze podkre\u015bla\u0142, \u017ce system \u201enie jest mo\u017cliwy do odseparowania jego stref oddzia\u0142ywania\u201d.<\/span><\/p>\n

Varela uwa\u017ca\u0142 za istotne spogl\u0105danie na system z perspektywy jego operacji, kt\u00f3re ujawniaj\u0105 si\u0119 w chwili obecnej, jak w ka\u017cdym zdeterminowanym systemie. Zwraca\u0142 uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 zrozumienia, \u017ce poznanie lub zachowania s\u0105 zjawiskami operacyjnymi bez ostatecznej przyczyny: dzia\u0142aj\u0105 one w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b. Intencjonalno\u015b\u0107 jest interpretacj\u0105 obserwatora. Koherencja jest faktem a nie \u201eprzypuszczalnym projektem\u201d. Dla Vareli wszystkie interakcje zachodz\u0105ce w organizmie na poziomie proces\u00f3w \u015bwiadomych by\u0142y mechaniczne.<\/span><\/p>\n

Tak wi\u0119c witalistyczna si\u0142a no\u015bna (o kt\u00f3rej pisa\u0142 w r. 1980) ukazuj\u0105ca si\u0119 w istotach \u017cywych (kt\u00f3r\u0105 postrzegamy np. jako walk\u0119 o przetrwanie) mo\u017ce by\u0107 jedynie konsekwencj\u0105 mechanistycznych operacji: zamkni\u0119cia i to\u017csamo\u015bci systemu, jest u\u0142o\u017cony (\u201eimbricated\u201d) w taki spos\u00f3b, \u017ce system operacyjnie zamkni\u0119ty podlega ka\u017cdej transformacji w celu zachowanie swojej to\u017csamo\u015bci. To podtrzymywanie to\u017csamo\u015bci jest rezultatem operacji, a nie celem. Wi\u0119c z mechanistycznego punktu widzenia to, co jawi nam si\u0119 jako zachowania intencjonalne, jest po prostu operacyjnym podtrzymywaniem specyficznych proces\u00f3w. Z punktu widzenia izolacji, system adoptuje si\u0119 po prostu dlatego, \u017ce jego organizacja pozostaje inwariantna wobec zmian struktury, kt\u00f3re nie naruszaj\u0105 barier. W czysto opisowym uj\u0119ciu, zachowanie intencjonalne jest mechanicznym wp\u0142ywem proces\u00f3w dynamicznych, zbie\u017cno\u015bci stanu g\u0142\u00f3wnego, jest przeniesieniem utrzymywania relacji pomi\u0119dzy systemem a jego \u015brodowiskiem.<\/span><\/p>\n

Tak przynajmniej Rudrauf interpretuje pogl\u0105dy wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcy autopoiesis.<\/span><\/p>\n

Wpasowuje si\u0119 w podobne rozumienie hipoteza Janscha, przywo\u0142ywana przeze mnie w rozdziale I. Jansch wskazywa\u0142 na cykl hipercykli, zwany ultracyklem, jako rodzaj swoistej niszy, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do niewielkiego ekosystemu z niewielu zasiedlaj\u0105cymi j\u0105 gatunkami. \u201eOddzia\u0142uj\u0105 one na siebie w taki spos\u00f3b, \u017ce ka\u017cda mutacja w niszy (…) prowadzi zazwyczaj do zmian w innych niszach; np. wzrost z\u0142o\u017cono\u015bci w jednej niszy prowadzi do wzrostu z\u0142o\u017cono\u015bci w innych niszach, ka\u017cdy gatunek zajmuje bowiem zwykle wi\u0119cej ni\u017c jedn\u0105 nisz\u0119.<\/span><\/p>\n

Taki jest najprostszy mechanizm koewolucji z dodatnim sprz\u0119\u017ceniem zwrotnym; to ostatnie poj\u0119cie pojawia si\u0119 nieprzypadkowo, bowiem odr\u00f3\u017cnienie teorii system\u00f3w \u201estarej\u201d (statystycznej) od \u201enowej\u201d (dynamicznej) opiera si\u0119 w znacznej mierze na przeciwstawieniu uk\u0142ad\u00f3w z ujemnym sprz\u0119\u017ceniem zwrotnym uk\u0142adom z dodatnim sprz\u0119\u017ceniem zwrotnym.\u201d[4]<\/a><\/span><\/p>\n

Podstawowa wersja autopoiesis mia\u0142a za zadanie m.in. stwierdzenie, jaka jest granica pomi\u0119dzy bytami o\u017cywionymi i martwymi i kt\u00f3r\u0119dy owa granica przebiega. Podstaw\u0105 by\u0142a tu ontologia i kategoria \u201ebytu\u201d. Tymczasem Jansch zdynamizowa\u0142 autopoietyczne podej\u015bcie do \u015bwiata, gdy\u017c za podstawowy wyznacznik uzna\u0142 \u201estawanie si\u0119\u201d, \u201eproces\u201d.<\/span><\/p>\n

W. \u0141ugowski jest zdania, i\u017c wersja, proponowana przed austriackiego radioastronoma prowadzi wr\u0119cz do negacji \u201eswoisto\u015bci form ruchu materii\u201d[5]<\/a>. Skoro E. Jansch przenosi poj\u0119cie \u017cycia na wszystkie niemal dziedziny kultury ludzkiej, ekstrapolacja ta zdecydowanie zaciera dotychczasowy spos\u00f3b pojmowania \u017cycia, jako szczeg\u00f3lnej cechy organizm\u00f3w pewnego typu. Nie znaczy to bynajmniej, i\u017c Jansch nie by\u0142 uprawniony do takiego podej\u015bcia, tym niemniej nie znaczy to r\u00f3wnie\u017c, i\u017c nale\u017cy przyj\u0105\u0107 je za obowi\u0105zuj\u0105ce na gruncie ca\u0142ej nauki, poniewa\u017c likwidujemy tym samym wiele z odwiecznych pyta\u0144 ludzko\u015bci.<\/span><\/p>\n

A nie pytaj\u0105c \u2013 nie mamy raczej szans na uzyskanie odpowiedzi.<\/span><\/p>\n

Tw\u00f3rcy teorii, jak wida\u0107, zaw\u0119zili \u015bwiadomie pole badawcze. Po pierwsze ze wzgl\u0119du na nowatorstwo podej\u015bcia. Z drugiej strony zdawali sobie spraw\u0119 z ogranicze\u0144, tak metodologicznych, jak wynikaj\u0105cych z konieczno\u015bci stosowania skomplikowanej aparatury komputerowej.<\/span><\/p>\n

Trudno jednak wymaga\u0107 od kontynuator\u00f3w ich my\u015bli, by kurczowo trzymali si\u0119 \u015brodk\u00f3w i \u201epola badawczego\u201d wyznaczonego przez Maturan\u0119 i Varel\u0119. Tak nowe podej\u015bcia jak i inne interpretacje \u201eheroicznego\u201d okresu bada\u0144 Chilijczyk\u00f3w maj\u0105 nie tylko swe uzasadnienie, ale te\u017c konsekwencje w dalszym rozwoju nauki.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

***<\/strong><\/span><\/p>\n

Kluczowym problemem jest zdefiniowanie granicy pomi\u0119dzy materi\u0105 \u017cyw\u0105 a nieo\u017cywion\u0105. Maturana przedstawia mechanicystyczne rozwi\u0105zanie zagadnienia. Inne podej\u015bcie prezentowane jest przez Becknera wykluczaj\u0105cego fizyk\u0119 czy chemi\u0119 jako odpowied\u017a na zachowania spo\u0142eczne zwierz\u0105t. Organizm nie jest odizolowany, ale funkcjonuje otoczony przez inne systemy, z kt\u00f3rymi musi wchodzi\u0107 w relacje.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

* * *<\/span><\/p>\n

Ko\u0144cz\u0105cy si\u0119 w\u0142a\u015bnie cykl tekst\u00f3w spos\u00f3b nie jest w stanie wyczerpa\u0107 za\u0142o\u017conego zagadnienia. Ze wzgl\u0119du cho\u0107by na baz\u0119 my\u015blow\u0105 i naukow\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w autopoiesis<\/em>, Maturany i Vareli, baz\u0119 uformowan\u0105 na cybernetyce, teorii informacji i neurofizjologii \u2013 materia\u0142u o samych tylko pocz\u0105tkach formowania si\u0119 postaw obu uczonych i pr\u00f3bach sprecyzowania jej zada\u0144 \u2013 wystarczy\u0142oby na grub\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119.<\/span><\/p>\n

Opr\u00f3cz pionierskiego dla autopoiesis <\/em>okresu lat 70. XX, kiedy to przeszkod\u0105 dla jej popularyzacji by\u0142 cho\u0107by j\u0119zyk wczesnych publikacji (hiszpa\u0144ski) i utarte paradygmaty my\u015blowe biolog\u00f3w i filozof\u00f3w przyrody, najistotniejsze staj\u0105 si\u0119 implikacje, jakie wywo\u0142a\u0142a.<\/span><\/p>\n

Co prawda oko\u0142o 10 lat trwa\u0142o zapoznawanie \u015bwiata nauki z now\u0105 propozycj\u0105 z \u201eegzotycznego\u201d Chile, ale te\u017c podej\u015bcie Maturany i Vareli, bardzo odwa\u017cne nie tylko my\u015blowo, ale te\u017c metodologicznie \u2013 wszak korzystali jako jedni z pierwszych z symulacji komputerowych, dzi\u0119ki pomocy Ricardo Uribe \u2013 okaza\u0142o si\u0119 by\u0107 tym, na jakie oczekiwali uczeni wielu dziedzin.<\/span><\/p>\n

To, i\u017c wielki niemiecki socjolog, Niklas Luhmann, pisa\u0142 wiele swoich dzie\u0142, traktuj\u0105c spo\u0142ecze\u0144stwo jako system autopoietyczny, a austriacki astrofizyk, Erich Jansch usi\u0142owa\u0142 wr\u0119cz stworzy\u0107 na bazie autopoiesis<\/em> swoist\u0105 nad-nauk\u0119 uniwersaln\u0105, kt\u00f3ra dzi\u0119ki nowemu, dynamicznemu, podej\u015bciu do teorii system\u00f3w mog\u0142a podj\u0105\u0107 si\u0119 pr\u00f3by unifikacji r\u00f3\u017cnych dyscyplin, przynajmniej przyrodniczych i spo\u0142ecznych, \u015bwiadczy o pojemno\u015bci my\u015blowej propozycji obu Chilijczyk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Musia\u0142a ona by\u0107 dla \u015bwiata \u00f3wczesnej nauki na tyle zach\u0119caj\u0105ca, i\u017c wielu, zw\u0142aszcza m\u0142odych (cho\u0107 Luhmann by\u0142 chlubnym wyj\u0105tkiem wiekowym) adept\u00f3w nauki postanowi\u0142o prowadzi\u0107 w\u0142asne badania, w wyra\u017anym nawi\u0105zaniu do do\u015bwiadcze\u0144 Vareli i Maturany.<\/span><\/p>\n

Fakt, i\u017c w wieku XXI \u015bcie\u017cki wielu z nich si\u0119 rozwidlaj\u0105 – jedni nawi\u0105zuj\u0105 do podstaw autopoiesis<\/em>, czyli cybernetyki i teorii informacji, inni pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 wektorami, inni jeszcze tworz\u0105 hipotetyczne modele mo\u017cliwych ledwie zjawisk, jest normalnym biegiem spraw w nauce.<\/span><\/p>\n

Wa\u017cne, i\u017c wci\u0105\u017c \u017cyj\u0105 wsp\u00f3\u0142pracownicy Vareli jak i sam Maturana,\u00a0 a kolejni ludzie my\u015bl\u0105cy nie lekcewa\u017c\u0105 do\u015bwiadcze\u0144 teorii, pr\u00f3buj\u0105c tylko zaadaptowa\u0107 j\u0105 do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Karolina Soroka<\/span><\/h1>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n
\n
\n

[1]<\/a> Ibid., s. 319.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[2]<\/a> Varela F. J., Patterns of Life: Intertwining Identity and Cognition<\/em>, Brain and Cognition<\/em> 1997, 34(1), ss. 72-87.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[3]<\/a> D. Rudrauf, A. Lutz, D. Cosmelli, J. P. Lachaux, M. Le van Quyen, From autopoiesis to neurophenomenology: Francisco Varela\u2019s exploration of the biophysics of being<\/em>, Biol Res 2003, 36, ss. 27-65.<\/p>\n

[4]<\/a> W. \u0141ugowski, Paradoks powstawania \u017cycia. Filozoficzne problemy biogenezy<\/em>, Wiedza Powszechna, Warszawa 1987, ss. 169-170.<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u00a0<\/em>[5] <\/em>Ibid., s. 173.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wg tw\u00f3rc\u00f3w teorii autopoiesis interakcja pomi\u0119dzy organizmem \u017cywym a \u015brodowiskiem tak naprawd\u0119 odczuwalna jest na granicy ich zetkni\u0119cia si\u0119. Tak<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-1255","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nAutopoiesis (6) - Relacje organizmu \u017cywego ze \u015brodowiskiem - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Autopoiesis (6) - Relacje organizmu \u017cywego ze \u015brodowiskiem - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Wg tw\u00f3rc\u00f3w teorii autopoiesis interakcja pomi\u0119dzy organizmem \u017cywym a \u015brodowiskiem tak naprawd\u0119 odczuwalna jest na granicy ich zetkni\u0119cia si\u0119. Tak\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-12-24T21:04:19+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T20:00:37+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Autopoiesis (6) – Relacje organizmu \u017cywego ze \u015brodowiskiem\",\"datePublished\":\"2011-12-24T21:04:19+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:00:37+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/\"},\"wordCount\":1809,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/\",\"name\":\"Autopoiesis (6) - Relacje organizmu \u017cywego ze \u015brodowiskiem - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2011-12-24T21:04:19+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:00:37+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Autopoiesis (6) – Relacje organizmu \u017cywego ze \u015brodowiskiem\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Autopoiesis (6) - Relacje organizmu \u017cywego ze \u015brodowiskiem - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Autopoiesis (6) - Relacje organizmu \u017cywego ze \u015brodowiskiem - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Wg tw\u00f3rc\u00f3w teorii autopoiesis interakcja pomi\u0119dzy organizmem \u017cywym a \u015brodowiskiem tak naprawd\u0119 odczuwalna jest na granicy ich zetkni\u0119cia si\u0119. Tak","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2011-12-24T21:04:19+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T20:00:37+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"9 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Autopoiesis (6) – Relacje organizmu \u017cywego ze \u015brodowiskiem","datePublished":"2011-12-24T21:04:19+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:00:37+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/"},"wordCount":1809,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/","name":"Autopoiesis (6) - Relacje organizmu \u017cywego ze \u015brodowiskiem - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"datePublished":"2011-12-24T21:04:19+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:00:37+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/autopoiesis-6-relacje-organizmu-zywego-ze-srodowiskiem\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Autopoiesis (6) – Relacje organizmu \u017cywego ze \u015brodowiskiem"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1255","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1255"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1255\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1255"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1255"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1255"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}