{"id":1006,"date":"2011-12-06T19:47:35","date_gmt":"2011-12-06T19:47:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=1006"},"modified":"2013-11-02T21:00:52","modified_gmt":"2013-11-02T20:00:52","slug":"kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/","title":{"rendered":"Kobieco\u015b\u0107 w filozofii Emmanuela L\u00e9vinasa"},"content":{"rendered":"

\u00a0<\/span><\/p>\n

W filozofii L\u00e9vinasa mo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 dwa sposoby rozumienia poj\u0119cia kobieco\u015bci: kobieco\u015b\u0107 jako tajemnic\u0119, czyli jako wydarzenie dokonuj\u0105ce si\u0119 w relacji erotycznej oraz kobieco\u015b\u0107 jako przestrze\u0144 w\u0142asnego domu. W obu przypadkach jest to co\u015b bli\u017cej nieokre\u015blonego i – \u00a0jak si\u0119 wydaje – niemo\u017cliwego do okre\u015blenia (mo\u017cna pr\u00f3bowa\u0107 odda\u0107 to w poezji czy w sztuce), jakie\u015b bezosobowe \u201ejest\u201d: jest inaczej, jest ciep\u0142o, jest s\u0142odko, jest bezpiecznie. Jest to co\u015b, czego si\u0119 doznaje za spraw\u0105 podmiotowej wra\u017cliwo\u015bci.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Kobieco\u015b\u0107 jako tajemnica, objawiaj\u0105ca si\u0119 w relacji erotycznej <\/strong><\/span><\/p>\n

Chc\u0105c ukaza\u0107 i podkre\u015bli\u0107 fenomen kobieco\u015bci, L\u00e9vinas zauwa\u017ca, \u017ce jej tajemnica przejawia si\u0119 we wstydzie, kt\u00f3ry nazywa on niekiedy tak\u017ce \u201edziewictwem\u201d: \u201eZ istoty naruszalna i nienaruszalna Kobieco\u015b\u0107, \u201eWieczna Kobieco\u015b\u0107\u201d, jest dziewictwem lub nieustannym odnawianiem si\u0119 dziewictwa, niedotykalno\u015bci\u0105 w samym dotyku rozkoszy, przysz\u0142o\u015bci\u0105 w tera\u017aniejszo\u015bci\u201d[1]<\/a>. <\/em>Tajemnica kobieco\u015bci to dla francuskiego filozofa \u0142agodno\u015b\u0107, czu\u0142o\u015b\u0107, mi\u0119kko\u015b\u0107, delikatno\u015b\u0107, s\u0142odycz, co\u015b bardzo kruchego, co \u0142atwo zrani\u0107, co jest wra\u017cliwe. Zauwa\u017ca on jednak, i\u017c kobieco\u015b\u0107 jest nie tylko czym\u015b na podobie\u0144stwo marzenia. Przejawia si\u0119 wprawdzie we wstydzie, ale postaci\u0105 tego wstydu mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce bezwstyd i \u201ezwierz\u0119co\u015b\u0107 cia\u0142a\u201d: \u201eZauwa\u017cmy mimochodem, \u017ce g\u0142\u0119bia podziemnego wymiaru s\u0142odkiej \u0142agodno\u015bci nie pozwala uto\u017csami\u0107 jej z wdzi\u0119kiem, do kt\u00f3rego jest przecie\u017c podobna. R\u00f3wnoczesno\u015b\u0107, czyli dwuznaczno\u015b\u0107 tej krucho\u015bci i tego ultramaterialnego ci\u0119\u017caru pozbawionego \u201eznaczenia\u201d, ci\u0119\u017cszego ni\u017c ci\u0119\u017car bezkszta\u0142tnego bytu, nazywamy\u00a0 kobieco\u015bci\u0105\u201d[2]<\/a>. <\/em>Tak rozumiana kobieco\u015b\u0107 w filozofii L\u00e9vinasa jest tym, co budzi w m\u0119\u017cczy\u017anie po\u017c\u0105danie i nami\u0119tno\u015b\u0107; co objawia si\u0119 przed m\u0119\u017cczyzn\u0105 w pieszczocie i w rozkoszy. Objawia si\u0119, ale zawsze pozostaje tajemnic\u0105.[3]<\/a> Jak zauwa\u017ca J\u00f3zef Tischner, wstyd jest jednym z najbardziej naturalnych i spontanicznych sposob\u00f3w zas\u0142aniania twarzy. Cz\u0142owiek wstydzi si\u0119 czego\u015b wobec kogo\u015b. \u0179r\u00f3d\u0142em wstydu jest spojrzenie drugiego. Mo\u017ce ono pogardza\u0107, oskar\u017ca\u0107, uprzedmiotawia\u0107. Wstyd jest form\u0105 dialogu, mow\u0105 polegaj\u0105c\u0105 na odmowie. Wskazuje na co\u015b bardzo kruchego i wra\u017cliwego, co mo\u017ce jest niejednoznaczne, ale stanowi osobist\u0105 warto\u015b\u0107, kt\u00f3ra mo\u017ce zgin\u0105\u0107 od spojrzenia. Wstyd chroni bezbronn\u0105 prawd\u0119, chroni godno\u015b\u0107 ludzk\u0105. Wspomniany autor stwierdza nawet wi\u0119cej: \u201ewstyd jest b\u00f3lem \u2013 b\u00f3lem skrywania. Boli to, \u017ce trzeba kry\u0107 warto\u015b\u0107\u201d[4]<\/a>. <\/em>Podobnie uwa\u017ca S. Kierkegaard: \u201ezraniony wstyd jest najg\u0142\u0119bszym b\u00f3lem, poniewa\u017c po\u015br\u00f3d wszystkich rzeczy najtrudniejszy jest do wyja\u015bnienia. Dlatego l\u0119k wstydu budzi si\u0119 sam przez si\u0119. We wstydzie l\u0119k polega na tym, \u017ce duch poczu\u0142 si\u0119 obco[5]<\/a>\u201d. <\/em>Jak czytamy u J. Tischnera, wstyd jest zawiniony przez tego, kto patrzy. Z drugiej strony jednak, uszanowanie tej skrywanej warto\u015bci mo\u017ce podbudowa\u0107 wiar\u0119 w cz\u0142owieka. Wstyd jest zatem przejawem wolno\u015bci. Ta wolno\u015b\u0107 skrywaj\u0105cej si\u0119 prawdy jest do\u015bwiadczana przez tego, kto patrzy. Powoduje jego bezradno\u015b\u0107, ukazuje, \u017ce ten drugi, kt\u00f3ry jest wobec niego, nie jest jednak dla niego, nie mo\u017cna \u201emie\u0107\u201d jego twarzy. Mo\u017cna jedynie, je\u015bli jest si\u0119 wra\u017cliwym na wymow\u0119 twarzy, zdumie\u0107 si\u0119 i zapyta\u0107: jak to mo\u017cliwe, aby ten cz\u0142owiek ba\u0142 si\u0119 moich spojrze\u0144, jak to mo\u017cliwe, \u017ce one go bol\u0105? Jednak, jak podkre\u015bla B. Skarga, wstyd nie jest prostym przeciwie\u0144stwem bezwstydu. Bezwstyd jest bowiem kategori\u0105 spo\u0142eczn\u0105, spo\u0142eczn\u0105 opini\u0105 wydawan\u0105 na podstawie warto\u015bci, norm, nakaz\u00f3w i zakaz\u00f3w w\u0142a\u015bciwych okre\u015blonej spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3ra mo\u017ce kierowa\u0107 si\u0119 nietolerancj\u0105 albo zwyk\u0142\u0105 g\u0142upot\u0105. Wspomniana autorka zauwa\u017ca, \u017ce s\u0105 \u201edwie twarze bezwstydu\u201d i cz\u0119sto od tego, kto si\u0119 obna\u017ca (np. kobiety, kt\u00f3ra o\u015bmieli\u0142a si\u0119 obna\u017cy\u0107 piersi), bardziej bezwstydny jest ten, kto obna\u017ca (np. obsesyjny mnich, kt\u00f3ry j\u0105 podpatrzy\u0142, nazwa\u0142 bezwstydnic\u0105 i doni\u00f3s\u0142 \u015awi\u0119tej Inkwizycji, widz\u0105c w tym niewinnym ge\u015bcie obecno\u015b\u0107 samego diab\u0142a).[6]<\/a>\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

W \u201efenomenologii Erosa\u201d L\u00e9vinas analizuje jedynie pewien aspekt kobieco\u015bci. Pisze o \u201ekobieco\u015bci w jej specyficznie erotycznym poj\u0119ciu\u201d[7]<\/a>, <\/em>\u00a0o \u201eczym\u015b ukrytym\u201d<\/em>, co \u201ele\u017cy poza sfer\u0105 osobow\u0105[8]<\/a>\u201d, <\/em>\u201epoza bytem i nie bytem\u201d, o \u201eczym\u015b nieosobowym[9]<\/a>\u201d do czego m\u0119\u017cczyzna zbli\u017ca si\u0119 w rozkoszy. Nie musi to jednak oznacza\u0107, \u017ce \u201efigura kobiety jest jedna, specyficzna, przypisana do swej funkcji erotycznej, czy m\u00f3wi\u0105c og\u00f3lniej \u2013 cielesnej\u201d[10]<\/a>.<\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/em>Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w filozofii francuskiego my\u015bliciela \u201ekobieta\u201d (la femme)<\/em>, jako osoba, kt\u00f3rej w \u017cadnym razie nie odmawia on ludzkiej godno\u015bci[11]<\/em><\/a>, <\/em>to nie to samo, co \u201ekobieco\u015b\u0107\u201d (le f\u00e9minin<\/em>) objawiaj\u0105ca si\u0119 w sytuacji erotycznej, jako dwuznaczno\u015b\u0107, s\u0142odycz, \u0142agodno\u015b\u0107, krucho\u015b\u0107, dziewictwo.<\/span><\/p>\n

Kobieco\u015b\u0107 jest dla filozofa tajemnic\u0105 podobn\u0105<\/span> do tajemnicy \u015bmierci. Nie oznacza to, \u017ce kobieta<\/span> jest tajemnic\u0105, ani \u017ce kobieco\u015b\u0107 jest zwi\u0105zana<\/span> ze \u015bmierci\u0105, ale, \u017ce kobieco\u015b\u0107 jest czym\u015b bezosobowym. \u201ePrzyjmuj\u0105c, \u017ce inno\u015b\u0107 innego cz\u0142owieka jest tajemnic\u0105 okre\u015blon\u0105 w samej sobie przez wstyd, nie ustanawiam jej jako wolno\u015bci identycznej z moj\u0105 wolno\u015bci\u0105 i wst\u0119puj\u0105cej z ni\u0105 w szranki, nie ustanawiam kogo\u015b innego jako egzystuj\u0105cego naprzeciw mnie, lecz przyjmuj\u0119 inno\u015b\u0107. Podobnie jak w przypadku \u015bmierci nie mamy tu do czynienia z kim\u015b istniej\u0105cym, ale z wydarzeniem inno\u015bci, z alienacj\u0105. To nie wolno\u015b\u0107 cechuje od pocz\u0105tku innego, z kt\u00f3rej nast\u0119pnie mia\u0142aby zosta\u0107 wyprowadzona inno\u015b\u0107; to w\u0142a\u015bnie inno\u015b\u0107 nosi w sobie inny jako swoj\u0105 istot\u0119\u201d[12]<\/a><\/em> Nie zgadzam si\u0119 ze zdaniem Marka J\u0119draszewskiego, \u017ce u L\u00e9vinasa: \u201eW przypadku r\u00f3\u017cnicy seksualnej inny nie jest ujmowany jako wolno\u015b\u0107\u201d[13]<\/a>. <\/em>Zrozumia\u0142ym jest, \u017ce w \u201efenomenologii Erosa\u201d mamy do czynienia z perspektyw\u0105 m\u0119\u017cczyzny.[14]<\/a> Jednak pod wzgl\u0119dem godno\u015bci ludzkiej filozof nie traktuje kobiety w spos\u00f3b wyj\u0105tkowy: \u201eUwaga zasadnicza: nie opisuj\u0119 innego cz\u0142owieka od pocz\u0105tku jako wolno\u015bci, bo w uj\u0119cie takie wpisana jest z g\u00f3ry pora\u017cka komunikacji\u201d[15]<\/a>.<\/em> L\u00e9vinas nie opisuje innego cz\u0142owieka jako wolno\u015bci, poniewa\u017c \u201eZ wolno\u015bci\u0105 przecie\u017c nie mo\u017cna wej\u015b\u0107 w inn\u0105 relacj\u0119 ni\u017c relacja podleg\u0142o\u015bci b\u0105d\u017a podporz\u0105dkowania sobie. W obydwu przypadkach jedna z dw\u00f3ch wolno\u015bci zostaje unicestwiona\u201d[16]<\/a>.<\/em> Chodzi mu w tym przypadku o to, aby nie podporz\u0105dkowa\u0107 sobie tej inno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 jest drugi cz\u0142owiek. Kobieta, tak samo jak m\u0119\u017cczyzna jest \u201edrugim cz\u0142owiekiem\u201d, jednak analizuj\u0105c \u201eoryginaln\u0105 relacj\u0119 erosa\u201d[17]<\/a><\/em>, filozof nie pisze o kobiecie jako \u201etym, innym\u201d cz\u0142owieku p\u0142ci \u017ce\u0144skiej, lecz o kobieco\u015bci jako \u201eczym\u015b innym\u201d ni\u017c m\u0119sko\u015b\u0107. \u201eOpisujemy zatem pewn\u0105 kategori\u0119, kt\u00f3rej nie obejmuje ani opozycja byt-nico\u015b\u0107, ani poj\u0119cie po prostu kogo\u015b istniej\u0105cego\u201d[18]<\/a>.<\/em> L\u00e9vinas m\u00f3wi o \u201epoj\u0119ciu kobieco\u015bci\u201d[19]<\/a>. <\/em>I w\u0142a\u015bnie ta kobieco\u015b\u0107 przejawiaj\u0105ca si\u0119 we wstydzie, zas\u0142aniaj\u0105ca si\u0119, skrywaj\u0105ca si\u0119, jest przejawem wolno\u015bci, poniewa\u017c m\u0119\u017cczyzna nie mo\u017ce jej mie\u0107, gdy\u017c ona jest w\u0142a\u015bnie tym, czym on nie jest. \u201eTym, czym rozkosz si\u0119 rozkoszuje, nie jest wolno\u015b\u0107 ujarzmiona, uprzedmiotowiona, urzeczowiona, lecz wolno\u015b\u0107 nieposkromiona, kt\u00f3rej wcale nie chc\u0119 uprzedmiotawia\u0107. Ale tej wolno\u015bci pragn\u0119 i rozkoszuj\u0119 si\u0119 ni\u0105 nie w jasno\u015bci twarzy, lecz w mroku i jakby w grzechu skryto\u015bci, w tej na zawsze ukrytej, cho\u0107 przecie\u017c odkrytej przysz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie dlatego nieuchronnie si\u0119 profanuje. Nic bardziej nie oddala nas od Erosa ni\u017c posiadanie. Mog\u0119 posiada\u0107 Innego tylko o tyle, o ile on mnie posiada, b\u0119d\u0105c jednocze\u015bnie niewolnikiem i panem. Posiadanie zabija rozkosz\u201d[20]<\/a>. <\/em><\/span><\/p>\n

To, co inne w kobiecie, kobieco\u015b\u0107 kobiety, to co odr\u00f3\u017cnia j\u0105 od m\u0119\u017cczyzny przejawia si\u0119 szczeg\u00f3lnie w relacji erotycznej. Wobec m\u0119\u017cczyzny i dla m\u0119\u017cczyzny, objawia si\u0119 inno\u015b\u0107 kobieco\u015bci, wydarza si\u0119 na jego oczach, w jego d\u0142oniach. Mi\u0142o\u015b\u0107 i rozkosz jest relacj\u0105 podkre\u015blaj\u0105c\u0105 inno\u015b\u0107 kobieco\u015bci i m\u0119sko\u015bci. W tym przypadku kobieco\u015b\u0107 nie jest nawet fenomenem samym w sobie, ale jakim\u015b wydarzeniem, kt\u00f3re rozgrywa si\u0119 w relacji z m\u0119sko\u015bci\u0105 m\u0119\u017cczyzny.[21]<\/a> Kobieco\u015b\u0107 kobiety nie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 m\u0119\u017cczyzny. Francuski filozof m\u00f3wi, \u017ce nawet \u201eprofanacja\u201d kobieco\u015bci nie zaneguje jej inno\u015bci, jest tylko jedn\u0105 z mo\u017cliwych relacji z ni\u0105. \u201eObok nocy anonimowego szumu il y a rozci\u0105ga si\u0119 noc erotyki, obok nocy bezsenno\u015bci \u2013 noc tego, co skryte, podziemne, tajemnicze, ojczyzna dziewictwa, zarazem odkrywana przez Erosa i przed nim uciekaj\u0105ca \u2013 co jest tylko innym sposobem nazwania profanacji\u201d[22]<\/a>. <\/em>Tajemnica kobieco\u015bci pozostaje nieu\u015bwiadomiona, wycofuje si\u0119 \u201egdzie indziej\u201d[23]<\/a>. <\/em>Ten fakt \u201ewycofywania si\u0119 gdzie indziej\u201d przybli\u017ca wiersz Le\u015bmiana \u201eGdy omdlewasz na \u0142o\u017cu ca\u0142owana przeze mnie\u201d. <\/em>L\u00e9vinas stwierdza, \u017ce relacja erotyczna jako relacja z kobieco\u015bci\u0105 nie jest ani posiadaniem, ani zjednoczeniem, ani w\u0142adz\u0105, ani pojmowaniem, ani u\u015bwiadamianiem sobie, ani okre\u015blaniem, ani rozumieniem. Nie okre\u015bla jej ani jako relacji podmiotu do przedmiotu, ani te\u017c jako relacji\u00a0 mi\u0119dzypodmiotowej.<\/span><\/p>\n

Kobieco\u015b\u0107 w filozofii L\u00e9vinasa nie jest ani rzecz\u0105, ani osob\u0105. U Moniki Murawskiej czytamy, \u017ce \u201ekategorii kobieco\u015bci nie mo\u017cna odnie\u015b\u0107 ani do rzeczy, ani do osoby. Oscyluje ona permanentnie pomi\u0119dzy byciem i nie-byciem. Jest sam\u0105 dwuznaczno\u015bci\u0105, Ukochan\u0105, kt\u00f3ra ukazuje si\u0119 i ukrywa w mi\u0142osnej grze, nigdy nie pozwalaj\u0105c si\u0119 do ko\u0144ca odkry\u0107. Staje si\u0119 okre\u015bleniem pozwalaj\u0105cym ukaza\u0107 absolutn\u0105 inno\u015b\u0107 innego\u201d[24]<\/a>. <\/em>W filozofii francuskiego my\u015bliciela kobieco\u015b\u0107, podobnie jak il y a, <\/em>jest czym\u015b, co znajduje si\u0119 na granicy bytu i nie-bytu, czym\u015b nieprzewidywalnym i niezrozumia\u0142ym. Jednak nie jest to ju\u017c\u00a0 il y a\u00a0 <\/em>jako obiektywne istnienie, nie jest to te\u017c \u017cywio\u0142 przyrody i egoistycznego szcz\u0119\u015bcia, nie jest to te\u017c subiektywne cierpienie jako niemo\u017cliwo\u015b\u0107 uwolnienia si\u0119 od w\u0142asnego bycia. Dzi\u0119ki kobieco\u015bci, m\u0119\u017cczyzna spotyka si\u0119 z inno\u015bci\u0105 i zarazem pozostaje podmiotem, jednak ju\u017c nie tak, jak w relacji z w\u0142asnym istnieniem, \u015bwiatem przedmiot\u00f3w czy \u015bwiatem przyrody. Ani te\u017c nie tak, jak w relacji mi\u0119dzyludzkiej. Bo L\u00e9vinas nie opisuje tu relacji z kobiet\u0105 jako cz\u0142owiekiem, ale z kobieco\u015bci\u0105 sam\u0105, z \u017cywio\u0142em kobieco\u015bci, z pewn\u0105 postaci\u0105\u00a0 il y a.<\/em><\/span><\/p>\n

Kobieco\u015b\u0107 jako ciep\u0142o w\u0142asnego domu\u00a0 \u00a0<\/em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

W filozofii L\u00e9vinasa, kobieco\u015b\u0107 oznacza tak\u017ce go\u015bcinno\u015b\u0107, ciep\u0142o, s\u0142odycz, \u0142agodno\u015b\u0107, zamieszkanie, czyli pewien wymiar bezpiecznej, intymnej przestrzeni w\u0142asnego domu.<\/span><\/p>\n

Jako budowla, dom jest przedmiotem po\u015br\u00f3d innych przedmiot\u00f3w, jednak dla mnie m\u00f3j dom nie sytuuje si\u0119 po\u015br\u00f3d innych przedmiot\u00f3w, lecz ca\u0142y \u015bwiat sytuuje si\u0119 wzgl\u0119dem domu. \u201eDom bowiem nie jest budynkiem, lecz miejscem, w kt\u00f3re si\u0119 wrasta, gleb\u0105, na kt\u00f3rej rodzi si\u0119 moje Ja we wszystkich jego wymiarach. To w nim w\u0142a\u015bnie mog\u0119 by\u0107 sob\u0105\u201d[25]<\/a>– <\/em>podkre\u015bla Barbara Skarga. <\/em>Dom jest intymny. Przebywaj\u0105c w nim, cz\u0142owiek czuje si\u0119 \u201eu siebie\u201d, zabezpieczony przed gro\u017anym \u017cywio\u0142em. Dom ma w\u0142asn\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 i w\u0142asne ciep\u0142o, czyli ma wn\u0119trze. Obraz domu, jako siedliska intymno\u015bci, znajdujemy tak\u017ce w filozofii Gastona Bachelarda. Dom stanowi tam symbol pierwotnego schronienia, o\u015brodka i azylu. Umo\u017cliwia do\u015bwiadczenie samotno\u015bci i zarazem otwarcie si\u0119 na niesko\u0144czono\u015b\u0107. Chroni cz\u0142owieka przed atakami \u015bwiata, daj\u0105c mu poczucie bezpiecze\u0144stwa. W bachelardowskiej \u201ePoetyce przestrzeni\u201d<\/em> obraz domu jest topografi\u0105 intymnej istoty cz\u0142owieka, narz\u0119dziem analizy ludzkiej duszy, mieszkaniem wspomnie\u0144 i zapomnie\u0144. Autor stwierdza, \u017ce wspominaj\u0105c dom, cz\u0142owiek uczy si\u0119 zamieszkiwa\u0107 samego siebie. \u201eChcemy oto przebada\u0107 bardzo proste obrazy, obrazy przestrzeni szcz\u0119\u015bcia. Wysi\u0142ki nasze w tym kierunku zas\u0142uguj\u0105 na nazw\u0119 topofilii. Maj\u0105 one na celu okre\u015blenie ludzkich przestrzeni posiadania, przestrzeni bronionych przed wrogimi si\u0142ami, przestrzeni kochanych. Dla bardzo r\u00f3\u017cnych czasem przyczyn i w bardzo r\u00f3\u017cnych odcieniach poetyckich s\u0105 to przestrzenie s\u0142awione. Ich rzeczywiste niekiedy warto\u015bci opieku\u0144cze \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z warto\u015bciami wyimaginowanymi, i warto\u015bci te niebawem staj\u0105 si\u0119 dominuj\u0105cymi. Przestrze\u0144 uchwycona wyobra\u017ani\u0105 nie jest przestrzeni\u0105 oboj\u0119tn\u0105, pozostawion\u0105 miarom i rozwadze geometry. Prze\u017cywamy j\u0105 nie w jej rzeczywisto\u015bci, ale z ca\u0142\u0105 stronniczo\u015bci\u0105 wyobra\u017ani. Niemal zawsze przyci\u0105ga. Skupia istnienie wewn\u0105trz opieku\u0144czych granic\u201d[26]<\/a>. <\/em>Tym wn\u0119trzem domu, przestrzeni\u0105 szcz\u0119\u015bcia i bezpiecze\u0144stwa jest dla L\u00e9vinasa kobieco\u015b\u0107.[27]<\/a><\/span><\/p>\n

Francuski filozof zauwa\u017ca, \u017ce dom, jako \u201eswojsko\u015b\u0107 \u017cycia\u201d[28]<\/a><\/em>, zak\u0142ada \u201es\u0142odycz bior\u0105c\u0105 si\u0119 z przyja\u017ani dla Ja\u201d[29]<\/a><\/em>. Jest to intymna przestrze\u0144 stworzona przez kobiet\u0119 i m\u0119\u017cczyzn\u0119, kt\u00f3rych \u0142\u0105czy wzajemna mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3rych \u0142\u0105czy tak g\u0142\u0119boka intymno\u015b\u0107, \u017ce b\u0119d\u0105c \u201ejeden w obliczu drugiego\u201d jednocze\u015bnie s\u0105 oboje \u201eu siebie\u201d.\u00a0 Mi\u0119dzy m\u0119\u017cczyzn\u0105 a kobiet\u0105 ustala si\u0119 intymna za\u017cy\u0142o\u015b\u0107, wzajemne, sekretne zrozumienie dokonuj\u0105ce si\u0119 w milczeniu, bez s\u0142\u00f3w. \u0141\u0105czy ich \u201eekumenia bytu\u201d (gr. en oiko menein<\/em> \u2013 \u201epozosta\u0107 w domu\u201d). Ekumenia bytu to intymno\u015b\u0107 i r\u00f3wno\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 we wsp\u00f3lnym domu. To wzajemne z\u017cycie si\u0119 ze sob\u0105 \u2013 fakt, \u017ce, jak powiada J. Tischner, cz\u0142owiek ofiarowuje drugiemu to, co w og\u00f3le staje si\u0119 mo\u017cliwe dzi\u0119ki obecno\u015bci drugiego przy nim[30]<\/a> – powoduje, \u017ce\u00a0 obecno\u015b\u0107 tego drugiego staje si\u0119 tak \u201edyskretna\u201d, \u017ce w pewnym sensie staje si\u0119 \u201enieobecno\u015bci\u0105\u201d[31]<\/a><\/em>. Analizuj\u0105c \u201ezamieszkiwanie i kobieco\u015b\u0107\u201d, francuski filozof nie skupia si\u0119 na obecno\u015bci tego drugiego cz\u0142owieka w domu. Nie skupia si\u0119 tak\u017ce na kobieco\u015bci tej kobiety<\/span>, kt\u00f3ra jest jego \u017con\u0105, nie pisze o tej tajemnicy kobieco\u015bci, kt\u00f3ra objawia si\u0119 w relacji erotycznej, ale o kobieco\u015bci jako go\u015bcinno\u015bci, przyj\u0119ciu, cieple domu. Nie jest to opis kobiety jako \u201etego innego cz\u0142owieka\u201d. I w \u017cadnym razie nie dlatego, \u017ce kobieta nie jest l\u00e9vinasowskim \u201eInnym\u201d, \u017ce nie jest ona cz\u0142owiekiem. Ka\u017cdy cz\u0142owiek, niezale\u017cnie od tego, czy jest kobiet\u0105, czy m\u0119\u017cczyzn\u0105, jest cz\u0142owiekiem. Gdy filozof pisze: \u201eInny, kt\u00f3ry przyjmuje w intymno\u015bci, nie jest twarz\u0105, do kt\u00f3rej zwracamy si\u0119 \u201epan\u201d (vous), kt\u00f3ra objawia si\u0119 w wymiarze wysoko\u015bci, lecz w\u0142a\u015bnie swojskim \u201ety\u201d: m\u00f3wieniem bez nauczania, j\u0119zykiem milcz\u0105cym, porozumieniem bez s\u0142\u00f3w, ekspresj\u0105 zachowuj\u0105c\u0105 sekret. Relacja Ja-Ty, kt\u00f3r\u0105 Buber uwa\u017ca za kategori\u0119 wszystkich relacji mi\u0119dzyludzkich, nie jest relacj\u0105\u00a0 z rozm\u00f3wc\u0105, ale z inno\u015bci\u0105\u00a0 kobiety. Ta inno\u015b\u0107 le\u017cy na innym poziomie ni\u017c mowa i nie jest wcale j\u0119zykiem u\u0142omnym, be\u0142kocz\u0105cym, elementarnym. Przeciwnie, dyskrecja tej obecno\u015bci obejmuje wszystkie mo\u017cliwo\u015bci transcendentalnej relacji z drugim cz\u0142owiekiem.\u00a0 Staje si\u0119 zrozumia\u0142a i pe\u0142ni sw\u0105 funkcj\u0119 interioryzacyjn\u0105 tylko na tle pe\u0142nej osobowo\u015bci, kt\u00f3ra jednak w kobiecie mo\u017ce w\u0142a\u015bnie pozosta\u0107 w rezerwie, otwieraj\u0105c wymiar wewn\u0119trzno\u015bci. Jest to nowa i nieredukowalna mo\u017cliwo\u015b\u0107, rozkoszna s\u0142abo\u015b\u0107 w bycie i \u017ar\u00f3d\u0142o s\u0142odyczy w sobie\u201d[32]<\/a>, <\/em>ma on na my\u015bli kobieco\u015b\u0107<\/span> kobiety. Oznacza to, \u017ce kobieta ma w sobie c o \u015b szczeg\u00f3lnego, nieokre\u015blonego. Co\u015b bardzo podobnego do tej s\u0142odyczy, jak\u0105 przepojone jest bezpieczne wn\u0119trze domu. Nie oznacza to natomiast, \u017ce wed\u0142ug niego kobieta nie ma \u201etwarzy\u201d, ani \u201emetafizycznej godno\u015bci\u201d, jak wydaje si\u0119 sugerowa\u0107 Marek J\u0119draszewski, gdy pisze: \u201eTo prawda, \u017ce L\u00e9vinas stwierdza, i\u017c \u201edyskrecja tej obecno\u015bci zawiera wszystkie mo\u017cliwo\u015bci transcendentnej relacji z drugim\u201d, jednak\u017ce \u201ezawiera\u0107 wszystkie mo\u017cliwo\u015bci\u201d nie oznacza od razu realizacji tych mo\u017cliwo\u015bci. Nasze w\u0105tpliwo\u015bci potwierdza w pewnym sensie dyskusja, kt\u00f3ra zawi\u0105za\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy L\u00e9vinasem a Buberem. Dla Bubera relacja ja-ty jest ju\u017c w pe\u0142ni relacj\u0105 mi\u0119dzyludzk\u0105. Natomiast L\u00e9vinas widzi w niej jedynie relacj\u0119 zachodz\u0105c\u0105 mi\u0119dzy ja a inno\u015bci\u0105 kobieco\u015bci. Relacji tej przeciwstawia nast\u0119pnie relacj\u0119 z Innym, kt\u00f3ra cechuje si\u0119 wymiarem wysoko\u015bci i w kt\u00f3rej wyst\u0119puje s\u0142owo. Odnosi si\u0119 wi\u0119c wra\u017cenie, \u017ce relacja z kobieco\u015bci\u0105\u00a0 jest wy\u0142\u0105cznie milcz\u0105c\u0105 obecno\u015bci\u0105 i \u017ce jedynie relacja z Innym, kt\u00f3ry jest m\u0119\u017cczyzn\u0105, ma metafizyczn\u0105 godno\u015b\u0107\u201d[33]<\/a>.<\/em> Czy L\u00e9vinas uwa\u017ca, \u017ce relacja mi\u0119dzy kobiet\u0105 a m\u0119\u017cczyzn\u0105 nie jest \u201ew pe\u0142ni relacj\u0105 mi\u0119dzyludzk\u0105\u201d? Na pewno jest ona relacj\u0105 w pe\u0142ni mi\u0119dzyludzk\u0105, je\u017celi chodzi o relacj\u0119 mi\u0119dzy dwiema osobami, mi\u0119dzy dwojgiem ludzi. L\u00e9vinas m\u00f3wi przecie\u017c: \u201eOdniesienie osoby do osoby poprzedza wszelkie odniesienia.[\u2026]\u201dCia\u0142o z mego cia\u0142a i ko\u015b\u0107 z mych ko\u015bci\u201d oznacza wi\u0119c to\u017csamo\u015b\u0107 natury kobiety i m\u0119\u017cczyzny, to\u017csamo\u015b\u0107 przeznaczenia i godno\u015bci, a tak\u017ce podporz\u0105dkowanie \u017cycia seksualnego zwi\u0105zkowi osobowemu, kt\u00f3ry sam w sobie jest r\u00f3wno\u015bci\u0105\u201d[34]<\/a>.<\/em> Relacj\u0105, kt\u00f3ra nie jest mi\u0119dzyludzka, jest relacja m\u0119\u017cczyzny z \u201etym czym\u015b\u201d tajemniczym, co objawia si\u0119 w kobiecie w sytuacji erotycznej (podobnie jak relacja kobiety z \u201etym czym\u015b\u201d tajemniczym, co w tej sytuacji objawia si\u0119 w m\u0119\u017cczy\u017anie),\u00a0 albo te\u017c relacja m\u0119\u017cczyzny, czy kobiety! z \u201etym czym\u015b\u201d swojskim, co tkwi w przestrzeni w\u0142asnego domu. Czy s\u0142owa L\u00e9vinasa o \u201ezachowywaniu w rezerwie, w sekrecie\u201d wszystkich swych mo\u017cliwo\u015bci, swej \u201epe\u0142nej ludzkiej osobowo\u015bci\u201d oznaczaj\u0105 niemo\u017cliwo\u015b\u0107 ich realizacji czy niezdolno\u015b\u0107 do ich realizacji? Czy \u201em\u00f3wienie bez nauczania, j\u0119zyk milcz\u0105cy, porozumienie bez s\u0142\u00f3w\u201d, o kt\u00f3rym pisze francuski filozof \u201eoznacza od razu\u201d niezdolno\u015b\u0107 do m\u00f3wienia, czy nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 m\u00f3wienia? Czy \u201ebrak surowo\u015bci i bezkompromisowo\u015bci\u201d[35]<\/a><\/em> oznacza od razu niezdolno\u015b\u0107 do surowo\u015bci i bezkompromisowo\u015bci i \u201ezach\u0119t\u0119 do u\u017cywania drugiego\u201d[36]<\/a><\/em>? Przecie\u017c L\u00e9vinas zaznacza: \u201eW tym przyjmowaniu cz\u0142owieka milcz\u0105cy j\u0119zyk stanowi mo\u017cliwo\u015b\u0107 istotn\u0105. Milcz\u0105ce poruszanie si\u0119 kobiety, pod kt\u00f3rej krokami rozbrzmiewaj\u0105 sekretne g\u0142\u0119bie bytu, nie jest niepokoj\u0105c\u0105 tajemnic\u0105 zwierz\u0119cej i kociej obecno\u015bci, kt\u00f3rej dziwn\u0105 dwuznaczno\u015b\u0107 lubi\u0142 przywo\u0142ywa\u0107 Baudelaire\u201d[37]<\/a>. <\/em>Milczenie nie oznacza nieumiej\u0119tno\u015bci m\u00f3wienia, ale umiej\u0119tno\u015b\u0107 s\u0142uchania, kt\u00f3ra jest, jak L\u00e9vinas wielokrotnie podkre\u015bla, \u201emo\u017cliwo\u015bci\u0105 istotn\u0105\u201d. Mi\u0119dzy innymi umo\u017cliwia \u201erodzinn\u0105 swojsko\u015b\u0107<\/em>\u201d[38]<\/a>, wczucie si\u0119 w \u201eto, co\u015b\u201d, co jest przestrzeni\u0105 bezpiecze\u0144stwa i ciep\u0142a, co jest \u201eskupieniem, przychodzeniem do siebie, chowaniem si\u0119 u siebie jak na go\u015bcinnej ziemi azylu, kt\u00f3ra czeka na przyj\u0119cie cz\u0142owieka\u201d[39]<\/a>.<\/em>\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Kobieta jako osoba (i jako p\u0142e\u0107) usuwa si\u0119 tu z l\u00e9vinasowskich analiz, wycofuje si\u0119, tak, jakby jej nie by\u0142o, w istocie wcale jej nie ma. Jest tylko podmiot ludzki, kt\u00f3ry jest \u201eu siebie\u201d, w relacji do tego \u201eczego\u015b\u201d, co daje mu poczucie bezpiecze\u0144stwa. Francuski my\u015bliciel nigdzie nie pisze, \u017ce kobieta nie jest osob\u0105, \u201einnym cz\u0142owiekiem\u201d. Tutaj natomiast w og\u00f3le nie m\u00f3wi o kobiecie, ale o bezpiecznej przestrzeni w\u0142asnego domu. T\u0119 s\u0142odycz, to ciep\u0142o, t\u0119 intymno\u015b\u0107 w\u0142asnego domu nazywa on kobieco\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

Tym razem nie jest to kobieco\u015b\u0107 jako tajemnica inno\u015bci do\u015bwiadczana w relacji erotycznej, jako co\u015b tajemniczego, niezrozumia\u0142ego, dwuznacznego; w og\u00f3le nie jest to ju\u017c \u201einno\u015b\u0107\u201d, ale jest to w\u0142a\u015bnie swojsko\u015b\u0107, go\u015bcinno\u015b\u0107 w\u0142asnego domu, co\u015b co tkwi w intymnej przestrzeni w\u0142asnego domu, niezale\u017cnie od tego, czy znajduje si\u0119 w nim kobieta. \u201eDom jest w\u0142asny, poniewa\u017c dla w\u0142a\u015bciciela jest zawsze go\u015bcinny. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z jego istotow\u0105 wewn\u0119trzno\u015bci\u0105 i z faktem, \u017ce zamieszkuje go kto\u015b, kto poprzedza wszystkich domownik\u00f3w, kto\u015b, kto przyjmuje w najw\u0142a\u015bciwszym sensie, kto jest go\u015bcinno\u015bci\u0105 w sobie \u2013 kobieta, a raczej kobieco\u015b\u0107 sama. Czy trzeba dodawa\u0107, \u017ce bynajmniej nie bronimy tu, nara\u017caj\u0105c si\u0119 na \u015bmieszno\u015b\u0107, tej prawdy lub empirycznej przeciwprawdy, i\u017c ka\u017cdy dom faktycznie zak\u0142ada kobiet\u0119? Na kobieco\u015b\u0107 natrafili\u015bmy w tej analizie jako na jeden z kardynalnych punkt\u00f3w horyzontu, w kt\u00f3rym mie\u015bci si\u0119 \u017cycie wewn\u0119trzne, tote\u017c empiryczna nieobecno\u015b\u0107 w domostwie istoty ludzkiej \u201ep\u0142ci \u017ce\u0144skiej\u201d niczego nie zmienia w wymiarze kobieco\u015bci, kt\u00f3ry otwiera si\u0119 w domostwie jako sama jego go\u015bcinno\u015b\u0107\u201d[40]<\/a>. <\/em>M\u00f3wi\u0105c o kobieco\u015bci, filozof ma tu na my\u015bli go\u015bcinno\u015b\u0107 w\u0142asnego domu, pewien wymiar \u201eintymnej swojsko\u015bci \u017cycia\u201d. S\u0142odycz, ciep\u0142o, intymno\u015b\u0107 mojego domu nale\u017cy do przestrzeni mojego \u017cycia, do zamieszkiwanego przeze mnie \u015bwiata. Milcz\u0105ca obecno\u015b\u0107 tej ukochanej kobiety, kt\u00f3ra dzieli ze mn\u0105 ten m\u00f3j dom, te\u017c nale\u017cy do tej przestrzeni mojej intymno\u015bci – to tylko chce powiedzie\u0107 L\u00e9vinas. Kobieco\u015b\u0107 nie jest tutaj w og\u00f3le kategori\u0105 p\u0142ciow\u0105, nie oznacza \u201esamiczo\u015bci\u201d[41]<\/a><\/em>, ale jest tym jego bezpiecze\u0144stwem, jego intymno\u015bci\u0105, s\u0142odycz\u0105 jego domu. I nie oznacza to, \u017ce dom \u201ejako miejsce utrwalania si\u0119 To\u017c-Samego\u201d jest w\u0142a\u015bciw\u0105 domen\u0105 kobiety\u201d, \u017ce \u201edzi\u0119ki temu skrawkowi w\u0142asnej przestrzeni podmiot (tutaj ju\u017c wyra\u017anie – m\u0119\u017cczyzna) uplasowa\u0142 si\u0119 poza \u017cywio\u0142em i rozpocz\u0105\u0142 jego eksploracj\u0119\u201d[42]<\/a>, <\/em>nie oznacza to tak\u017ce \u201enieuznawania kobiecej pracy w domu za warto\u015bciow\u0105\u201d, ani \u017ce kobieta jest tu \u201eudomowiona\u201d, \u017ce \u201eb\u0119d\u0105c \u017ar\u00f3d\u0142owo zwi\u0105zan\u0105 z domem, kobieco\u015b\u0107 ta nie partycypuje ani w pracy ani w rozkoszowaniu si\u0119, ergo nie partycypuje w podmiotowo\u015bci\u201d[43]<\/a> . <\/em>Nie uwa\u017cam, aby L\u00e9vinasowi chodzi\u0142o, jak pisze Marek J\u0119draszewski – i co s\u0142usznie mo\u017ce prowokowa\u0107 \u015brodowiska feministyczne do podwa\u017cania etycznego projektu L\u00e9vinasa[44]<\/a> – o \u201epodkre\u015blenie przewagi \u015bwiata m\u0119\u017cczyzn nad \u015bwiatem kobiet\u201d[45]<\/a><\/em>, o podkre\u015blenie, \u017ce powo\u0142aniem kobiety jest pomaganie m\u0119\u017cczy\u017anie w przezwyci\u0119\u017caniu swej alienacji, przywracanie mu r\u00f3wnowagi\u201d[46]<\/a>, nie s\u0105dz\u0119, aby – jak m\u00f3wi Marzena Adamiak – apoteoza kobiecej \u0142agodno\u015bci i pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci egzystencji oznacza\u0142a \u201ekryptokrytyk\u0119 aktywno\u015bci zwi\u0105zanej z kobieco\u015bci\u0105\u201d, \u201eutwierdzenie kobiety w jej przeznaczeniu, w jej \u201eto\u017csamo\u015bci\u201d, kt\u00f3ra de facto nie jest To\u017c-Samo\u015bci\u0105\u201d[47]<\/a>, <\/em>aby L\u00e9vinas \u201epatrzy\u0142 na kobieco\u015b\u0107 z pewnym podejrzeniem\u201d[48]<\/a>, bo \u201ekobieco\u015b\u0107 nie ma twarzy\u201d[49]<\/a><\/em>, gdy\u017c jest \u201es\u0142odycz\u0105 intymno\u015bci i blisko\u015bci, a nie surowo\u015bci\u0105 wymiaru wysoko\u015bci\u201d, <\/em>bo \u201emilcz\u0105ca i s\u0142odka kobieco\u015b\u0107 zach\u0119ca do dwuznaczno\u015bci u\u017cywania drugiego, podczas gdy wysoko\u015b\u0107 nauczania Innego jest surowo\u015bci\u0105 i bezkompromisowo\u015bci\u0105, tak dog\u0142\u0119bnie zrealizowan\u0105 w \u017cyciu proroka Eliasza\u201d[50]<\/a>.<\/em> Nie s\u0105dz\u0119, aby \u201eKobieco\u015b\u0107, w swej dwuznaczno\u015bci, zawsze rysowa\u0142a si\u0119 dla niego jako \u017ar\u00f3d\u0142o wszelkich upadk\u00f3w i jako co\u015b istotowo nieczystego\u201d[51]<\/a><\/em>. Odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce zar\u00f3wno Marek J\u0119draszewski, jak i Marzena Adamiak[52]<\/a> myl\u0105 poj\u0119cie kobiety z tym, co L\u00e9vinas nazywa kobieco\u015bci\u0105, a co niekoniecznie \u0142\u0105czy si\u0119 z kobiet\u0105; oraz myl\u0105 cz\u0142owieka z m\u0119\u017cczyzn\u0105, sugeruj\u0105c, i\u017c l\u00e9vinasowski \u201edrugi cz\u0142owiek\u201d jest wy\u0142\u0105cznie m\u0119\u017cczyzn\u0105, \u017ce kobieta nie jest \u201edrugim cz\u0142owiekiem\u201d, \u017ce jest ona wy\u0142\u0105czona z relacji metafizycznej, \u017ce wobec niej l\u00e9vinasowski podmiot nie czuje si\u0119 odpowiedzialny, ani zobowi\u0105zany do dobroci, \u017ce aby spotka\u0107 drugiego cz\u0142owieka, i przem\u00f3wi\u0107 do niego, trzeba wyj\u015b\u0107 z domu wype\u0142nionego \u201emilcz\u0105c\u0105 obecno\u015bci\u0105\u201d kobiety, jako samej kobieco\u015bci, jako c z e g o \u015b, co nale\u017cy\u00a0 \u201edo porz\u0105dku ontologicznego, b\u0119d\u0105c jednocze\u015bnie warunkiem zaistnienia porz\u0105dku metafizycznego, kt\u00f3ry by\u0142 wyznaczony przez nauczanie p\u0142yn\u0105ce z wysoko\u015bci mistrza \u2013 m\u0119\u017cczyzny\u201d[53]<\/a>.<\/em> Gdy L\u00e9vinas pisze o \u201edyskretnej obecno\u015bci\u201d inno\u015bci kobiety, zaraz dodaje, \u017ce \u201edyskrecja tej obecno\u015bci obejmuje wszystkie mo\u017cliwo\u015bci transcendentnej relacji z drugim cz\u0142owiekiem. Staje si\u0119 zrozumia\u0142a [\u2026] tylko na tle pe\u0142nej ludzkiej osobowo\u015bci, kt\u00f3ra jednak w kobiecie mo\u017ce w\u0142a\u015bnie pozosta\u0107 w rezerwie, otwieraj\u0105c wymiar wewn\u0119trzno\u015bci\u201d[54]<\/a>.<\/em> Chce jedynie przez to powiedzie\u0107, \u017ce w sytuacji intymnej swojsko\u015bci \u017cycia, w sytuacjach domowych, kobieta, jako drugi cz\u0142owiek, \u201eobjawia si\u0119 w swoim wycofaniu – jako nieobecno\u015b\u0107\u201d; jej obecno\u015b\u0107, jako cz\u0142owieka, jest tylko za\u0142o\u017cona, \u201epozostaje w rezerwie\u201d, w tej intymnej swojsko\u015bci domowego \u017cycia nie ma bowiem \u017cadnej inno\u015bci, jest tylko bycie \u201eu siebie\u201d. Filozof opisuje tu podmiot ludzki w przestrzeni jego w\u0142asnego \u017cycia, na tle owej swojsko\u015bci, w odniesieniu do tej swojsko\u015bci. Tym podmiotem jest cz\u0142owiek, kobieta lub m\u0119\u017cczyzna, w tym przypadku jest to bez znaczenia. Ka\u017cdy cz\u0142owiek, chowaj\u0105c si\u0119 u siebie, w swoim azylu, zanurza si\u0119 w tym czym\u015b bezpiecznym, co L\u00e9vinas nazywa tu \u201ekobieco\u015bci\u0105\u201d. Czy mo\u017cna tak\u0105 kobieco\u015b\u0107 nazwa\u0107 \u201eczym\u015b istotowo nieczystym\u201d i \u201e\u017ar\u00f3d\u0142em wszelkich upadk\u00f3w\u201d? Przeciwnie: fakt, \u017ce filozof uto\u017csamia najbardziej b\u0142ogie, bezpieczne i szcz\u0119\u015bliwe przestrzenie, czy wymiary ludzkiego \u017cycia z kobieco\u015bci\u0105, dowodzi jego szacunku i podziwu dla tej kobieco\u015bci, w tym tak\u017ce dla kobieco\u015bci kobiety.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0<\/em>\u00a0<\/span><\/p>\n

Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce L\u00e9vinas nie po to obala\u0142 parmenidejsk\u0105 Jedni\u0119, podkre\u015blaj\u0105c dwoisto\u015b\u0107 w bycie, tak\u017ce w bycie ludzkim, fakt, i\u017c nie jest on jednolity, \u017ce zawiera w sobie pierwiastek m\u0119ski i \u017ce\u0144ski, aby stwierdzi\u0107 w ko\u0144cu, \u017ce byt ludzki jest czysto m\u0119ski i tylko m\u0119ski lub czysto \u017ce\u0144ski i tylko \u017ce\u0144ski. Nie zamierza on odebra\u0107 metafizycznej godno\u015bci kobiecie, ale chce ukaza\u0107 i podkre\u015bli\u0107 sam fenomen kobieco\u015bci. Przecie\u017c zaznacza w Le temps et l\u2019autre<\/em>: \u201eP\u0142e\u0107 nie jest jedn\u0105 z r\u00f3\u017cnic gatunkowych. Sytuuje si\u0119 ona obok logicznego podzia\u0142u na gatunki i rodzaje. Podzia\u0142 ten, zapewne, nie dociera nigdy do empirycznej tre\u015bci. Ale to nie w tym sensie nie pozwala on zda\u0107 sprawy z r\u00f3\u017cnicy p\u0142ci. R\u00f3\u017cnica p\u0142ci jest struktur\u0105 formaln\u0105, kt\u00f3ra jednak dzieli rzeczywisto\u015b\u0107 w innym sensie i warunkuje sam\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 rzeczywisto\u015bci jako wielo\u015bci, wbrew jedno\u015bci bytu proklamowanej przez Parmenidesa.[\u2026] Je\u015bli dla podtrzymania tezy o wyj\u0105tkowej pozycji kobieco\u015bci w ekonomii bytu odwo\u0142uj\u0119 si\u0119 oczywi\u015bcie ch\u0119tnie do wielkich temat\u00f3w Goethego czy Dantego, do Beatrycze i do pierwiastka \u201eEwig Weibliches\u201d, do kultu \u201eKobiety\u201d w epoce rycerstwa i w spo\u0142ecze\u0144stwie wsp\u00f3\u0142czesnym (kt\u00f3rego wyja\u015bnieniem nie jest z pewno\u015bci\u0105 jedynie konieczno\u015b\u0107 s\u0142u\u017cenia pomocn\u0105 d\u0142oni\u0105 s\u0142abej p\u0142ci), je\u015bli, m\u00f3wi\u0105c nieco dok\u0142adniej, mam na my\u015bli cudownie \u015bmia\u0142e strony L\u00e9ona Bloy, z jego \u201eLettres \u00e0 sa Fianc\u00e9e\u201d, to przecie\u017c nie zamierzam ignorowa\u0107 uzasadnionych aspiracji feminizmu, wspieraj\u0105cych si\u0119 na wszystkich osi\u0105gni\u0119ciach cywilizacyjnych\u201d[55]<\/a>.\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/span><\/p>\n

Mo\u017cna zapyta\u0107, czy filozof napisa\u0142by tak, gdyby by\u0142 kobiet\u0105? W przypadku \u201efenomenologii erosa\u201d na pewno nie, bo, jako kobieta, spotka\u0142by si\u0119 zapewne z tajemnic\u0105 m\u0119sko\u015bci. To jednak nie zmieni\u0142oby faktu, \u017ce by\u0142oby to spotkanie z\u00a0 czym\u015b, z jakim\u015b nieokre\u015blonym il y a.\u00a0 <\/em><\/span><\/p>\n

Kobieco\u015b\u0107 w filozofii L\u00e9vinasa jest tym, czego l\u00e9vinasowski podmiot doznaje za spraw\u0105 w\u0142asnej podmiotowej wra\u017cliwo\u015bci.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Anna Kami\u0144ska\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n

[1]<\/a> E. L\u00e9vinas, Ca\u0142o\u015b\u0107 i niesko\u0144czono\u015b\u0107. Esej o zewn\u0119trzno\u015bci, <\/em>prze\u0142. Ma\u0142gorzata Kowalska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, <\/em>s. 311-312.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[2]<\/a> Ibidem, s. 310. <\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[3]<\/a> Mo\u017cna zarzuca\u0107 L\u00e9vinasowi definowanie kobieco\u015bci poprzez kulturowe stereotypy, czy mity, jednak, moim zdaniem jest to niew\u0142a\u015bciwe, poniewa\u017c francuski filozof w zasadzie nie definiuje<\/span> kobieco\u015bci, opisuje jedynie szczeg\u00f3le wydarzenie kobieco\u015bci dokonuj\u0105ce si\u0119 w relacji erotycznej. W \u201efenomenologii Erosa\u201d jest to doznawanie kobieco\u015bci przez podmiot kt\u00f3ry ma w sobie \u201eto co\u015b\u201d co nazywa si\u0119 m\u0119sko\u015bci\u0105. U L\u00e9vinasa jest to m\u0119\u017cczyzna, ale s\u0105dz\u0119, \u017ce mo\u017cna wyobrazi\u0107 sobie tak\u017ce, i\u017c jest to kobieta, kt\u00f3ra po\u017c\u0105da kobieco\u015bci innej kobiety.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[4]<\/a> J. Tischner, Fenomenologia spotkania, <\/em>[w:] \u201eAnalecta Cracoviensia\u201d, 1978, t. 10, s. 87.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[5]<\/a> S. Kierkegaard, Poj\u0119cie l\u0119ku, <\/em>prze\u0142. Antoni Szwed, Wydawnictwo Antyk, K\u0119ty 2000, s. 74.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[6]<\/a> Zob. B. Skarga, O bezwstydzie, <\/em>[w:] \u201eEtyka\u201d, 1998, nr 31, s. 77-82.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[7]<\/a> E. L\u00e9vinas, Czas i to, co inne, <\/em>op. cit., s. 109.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[8]<\/a> Idem, Ca\u0142o\u015b\u0107 i niesko\u0144czono\u015b\u0107, <\/em>op. cit., s. 319.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[9]<\/a> Ibidem, s. 320.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[10]<\/a> M. Adamiak, O kobiecie, kt\u00f3ra nawiedza my\u015bl. Kobieta jako figura inno\u015bci w koncepcji podmiotu Emmanuela L\u00e9vinasa, <\/em>Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007, s. 140. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce kobieta wcale nie musi by kobieca, a przynajmniej nie zawsze t\u0119 l\u00e9vinasowsk\u0105 \u201ekobieco\u015b\u0107\u201d przejawia. Kobieta, jako podmiot ludzki, mo\u017ce dysponowa\u0107 \u201em\u0119sk\u0105 w\u0142adz\u0105\u201d i wcale przez to nie stanie si\u0119 m\u0119\u017cczyzn\u0105. Z drugiej strony, kobieco\u015b\u0107 nie przys\u0142uguje jedynie i wy\u0142\u0105cznie kobiecie. Fenomen kobieco\u015bci, w rozumieniu kobieco\u015bci jako tajemnicy, mo\u017ce przejawia\u0107 si\u0119 tak\u017ce w m\u0119\u017cczy\u017anie.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[11]<\/a> W artykule Judaizm a kobieco\u015b\u0107 <\/em>L\u00e9vinas pisze: \u201eKobieco\u015b\u0107 kobiety nie mog\u0142aby ani zniekszta\u0142ci\u0107, ani wch\u0142on\u0105\u0107 jej ludzkiej esencji. [\u2026]To Ewa us\u0142ysza\u0142a s\u0142owo bo\u017ce. Kobieta, rozm\u00f3wczyni Boga, nie mo\u017ce ju\u017c utraci\u0107 tej godno\u015bci.\u201d <\/em>(E. L\u00e9vinas, Trudna wolno\u015b\u0107. Eseje o judaizmie, <\/em>op. cit., s. 36-37.) W jednej ze swoich \u201elekcji talmudycznych\u201d, filozof wspomina o m\u0142odej \u017cydowskiej poetce, \u201epani Atlan\u201d, kt\u00f3ra, jako \u201ewybitnie inteligentny rozm\u00f3wca\u201d, pomog\u0142a mu zrozumie\u0107 tekst z Talmudu. (E. L\u00e9vinas, Cztery lektury talmudyczne, <\/em>prze\u0142. Ewa Burska, Oficyna Literacka, Krak\u00f3w, 1995, s. 32.) \u00a0<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[12]<\/a> Ibidem, s. 99.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[13]<\/a> M. J\u0119draszewski, Wobec\u00a0 Innego.Relacje mi\u0119dzypodmiotowe w filozofii Emmanuela L\u00e9vinasa, <\/em>Ksi\u0119garnia \u015awi\u0119tego Wojciecha, Pozna\u0144, 1990, s. 66.<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[14]<\/a> Uwa\u017cam, \u017ce zarzucanie L\u00e9vinasowi uto\u017csamienia m\u0119skiego punktu widzenia z neutralnym punktem widzenia, uniwersalizowania podmiotu autora, jest niesprawiedliwe, poniewa\u017c w obszarze zagadnie\u0144 poruszanych w \u201efenomenologii Erosa\u201d perspektywa neutralna jest niemo\u017cliwa.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[15]<\/a> E. L\u00e9vinas, Czas i to, co inne, <\/em>op. cit., s. 98.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[16]<\/a> Ibidem, s. 98-99.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[17]<\/a> Ibidem, s. 99.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[18]<\/a> Ibidem.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[19]<\/a> Ibidem, s. 98.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[20]<\/a> E.L\u00e9vinas, Ca\u0142o\u015b\u0107 i niesko\u0144czono\u015b\u0107, <\/em>op. cit., s. 321.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[21]<\/a> M. Adamiak, pod\u0105\u017caj\u0105c za Luce Irigaray, pisze, \u017ce kobieco\u015b\u0107 nie mo\u017ce si\u0119 tutaj spe\u0142ni\u0107 w odniesieniu do w\u0142asnej p\u0142ci, a jedynie mo\u017ce si\u0119 wpisa\u0107 w perspektyw\u0119 m\u0119skiego horyzontu. Tymczasem sama stwierdza, \u017ce \u201ew przypadku m\u00f3wienia o p\u0142ci z\u0142udna jest perspektywa metadyskursywna, czy jakie\u015b przed-lub-pozap\u0142ciowe, androgyniczno-anielskie stanowisko\u201d. M. Adamiak, O kobiecie, kt\u00f3ra nawiedza my\u015bl, op. cit., <\/em>s. 230 i 241.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[22]<\/a> E. L\u00e9vinas, Ca\u0142o\u015b\u0107 i niesko\u0144czono\u015b\u0107<\/em>, op. cit., s. 312.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[23]<\/a> E. L\u00e9vinas, Czas i to, co inne, <\/em>op. cit., s. 100.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[24]<\/a> \u00a0<\/em>M. Murawska, Problem innego, <\/em>Wydzia\u0142 Filozofii i Socjologii UW, Warszawa, 2005, s. 81.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[25]<\/a> B. Skarga, To\u017csamo\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cnica, <\/em>op. cit., s.271.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[26]<\/a> G. Bachelard, Wst\u0119p do \u201ePoetyki przestrzeni\u201d,<\/em>[w:] Wsp\u00f3\u0142czesna teoria bada\u0144 literackich za granic\u0105<\/em>, Krak\u00f3w 1972(1976), t. 2, s. 386.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[27]<\/a> Takie rozumienie kobieco\u015bci, L\u00e9vinas czerpie mi\u0119dzy innymi z judaizmu. W Difficile libert\u00e9, <\/em>w rozdziale zatytu\u0142owanym \u201eJudaizm a kobieco\u015b\u0107\u201d, <\/em>pisze on: \u201eDom to kobieta, powie nam Talmud. Niezale\u017cnie od psychologicznej i socjologicznej oczywisto\u015bci takiego stwierdzenia, tradycja rabiniczna uwa\u017ca je za prawd\u0119 pierwotn\u0105.\u201d <\/em>E. L\u00e9vinas, Trudna wolno\u015b\u0107. Eseje o judaizmie, <\/em>op. cit., s. 33-34. Trzeba jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce judaizm jest tylko jedn\u0105 z jego inspiracji i z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie odnosi si\u0119 on do niego w spos\u00f3b bezkrytyczny. Dlatego nie mo\u017cna L\u00e9vinasa ca\u0142kowicie uto\u017csamia\u0107 z judaizmem i kierowa\u0107 pod jego adresem zarzut\u00f3w, sk\u0105din\u0105d bardzo s\u0142usznych,\u00a0 przeciwko statusowi kobiety w judaizmie.\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[28]<\/a> E. L\u00e9vinas, Ca\u0142o\u015b\u0107 i niesko\u0144czono\u015b\u0107, <\/em>op. cit., s. 176.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[29]<\/a> Ibidem, s. 177.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[30]<\/a> J. Tischner, Filozofia dramatu, <\/em>Znak, Krak\u00f3w, 2006, s. 181.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[31]<\/a> E. L\u00e9vinas, Ca\u0142o\u015b\u0107 i niesko\u0144czono\u015b\u0107\u2026, <\/em>s. 177.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[32]<\/a> Ibidem, s. 177-178.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[33]<\/a> M. J\u0119draszewski, Wobec Innego. Relacje mi\u0119dzypodmiotowe w filozofii Emmanuela L\u00e9vinasa<\/em>, Ksi\u0119garnia \u015awi\u0119tego Wojciecha, Pozna\u0144 1990, s. 100-101.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[34]<\/a> E. L\u00e9vinas, Judaizm a kobieco\u015b\u0107, <\/em>[w:] Trudna wolno\u015b\u0107. Eseje o judaizmie, <\/em>t\u0142um. Agnieszka Kury\u015b, Wydawnictwo ATEXT, Gdynia, 1991, s. 37.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[35]<\/a> M. J\u0119draszewski, Wobec innego\u2026<\/em>, s. 103.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[36]<\/a> Ibidem, s. 193.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[37]<\/a> E. L\u00e9vinas, Ca\u0142o\u015b\u0107 i Niesko\u0144czono\u015b\u0107, <\/em>op. cit., s. 178.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[38]<\/a> Ibidem.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[39]<\/a> Ibidem.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[40]<\/a> Ibidem, s. 180-181.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[41]<\/a> E. L\u00e9vinas, Judaizm a kobieco\u015b\u0107, <\/em>[w:] Trudna wolno\u015b\u0107. Eseje o judaizmie, <\/em>op. cit., s. 37.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[42]<\/a> M. Adamiak, O kobiecie, kt\u00f3ra nawiedza my\u015bl. Kobieta jako figura inno\u015bci w koncepcji podmiotu Emmanuela L\u00e9vinasa, <\/em>Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, seria: Filozofia w XXI wieku, red. Andrzej Ko\u0142akowski,\u00a0 Warszawa 2007, s. 120.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[43]<\/a> Ibidem, s. 173-174.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[44]<\/a> W pa\u017adzierniku 2006 w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego odby\u0142a si\u0119 mi\u0119dzynarodowa konferencja z okazji 100-lecia urodzin Emmanuela L\u00e9vinasa:\u00a0 Emmanuel L\u00e9vinas: filozofia, teologia, polityka. <\/em>Mi\u0119dzy innymi uwzgl\u0119dnia\u0142a ona temat: L\u00e9vinas i feminizm. Marzena Adamiak, z Uniwersytetu Miko\u0142aj Kopernika w Toruniu, wyg\u0142osi\u0142a referat p.t. Kobieta jako figura inno\u015bci \u2013 w kontek\u015bcie etycznego projektu E. L\u00e9vinasa. <\/em>Wspomniana autorka zauwa\u017ca, \u017ce L\u00e9vinas pr\u00f3buje tworzy\u0107 kobiec\u0105 ontologi\u0119, opisuj\u0105c kobieco\u015b\u0107 poprzez erotyczno\u015b\u0107 i czyni\u0105c z erosa istot\u0119 tego, czym jest kobieta, co stawia pod znakiem zapytania ca\u0142y jego projekt etyczny. Zdaniem M. Adamiak, a nie jest to zdanie odosobnione, kobieta w filozofii L\u00e9vinasa \u201enie jest tym Innym, o kt\u00f3rego L\u00e9vinasowi chodzi\u201d, poniewa\u017c jej podmiotowo\u015b\u0107 nie mo\u017ce si\u0119 spe\u0142ni\u0107. Teza ta brzmi bardzo kategorycznie i mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 sprzeciw nie tylko \u015brodowiska feministycznego. Moim zdaniem, obraca si\u0119 on jednak nie tyle przeciwko L\u00e9vinasowi, co przeciwko feministycznej interpretacji jego filozofii. (Zob. tak\u017ce: M. Adamiak, O kobiecie, kt\u00f3ra nawiedza my\u015bl, <\/em>op. cit., s. 17.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[45]<\/a> M. J\u0119draszewski, Wobec Innego, <\/em>op. cit., s. 102.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[46]<\/a> W artykule Judaizm a kobieco\u015b\u0107 <\/em>L\u00e9vinas pisze: \u201eJeste\u015bmy daleko od arbitralno\u015bci stylu \u017cycia Wschodu, gdzie po\u015br\u00f3d m\u0119skiej cywilizacji kobieta pozostaje ca\u0142kowicie podporz\u0105dkowana m\u0119skiemu samow\u0142adztwu lub jest zmuszona wnosi\u0107 wdzi\u0119k i rozkosz w surowe \u017cycie m\u0119\u017cczyzn.\u201d <\/em>E. L\u00e9vinas, Trudna wolno\u015b\u0107. Eseje o judaizmie, <\/em>op. cit., s. 33.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[47]<\/a> M. Adamiak, O kobiecie, kt\u00f3ra nawiedza my\u015bl, <\/em>op. cit., s. 90.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[48]<\/a> M. J\u0119draszewski, Wobec Innego\u2026<\/em>, s. 103.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[49]<\/a> Ibidem.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[50]<\/a> Ibidem.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[51]<\/a> Ibidem, s. 294.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[52]<\/a> \u201eKobieta staje si\u0119 Innym na oczach m\u0119skiego podmiotu, \u201eporzuca sw\u00f3j status osoby\u201d. Jest Innym, kt\u00f3ry wyrzeka si\u0119 swojej podmiotowo\u015bci i jest Innym w\u0142a\u015bnie przez to.\u201d <\/em>M. Adamiak, O kobiecie, kt\u00f3ra nawiedza my\u015bl, <\/em>op. cit., s. 146. <\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[53]<\/a> M. J\u0119draszewski, Wobec innego, <\/em>s. 102. Podobnie zauwa\u017ca Marzena Adamiak: \u201eNie by\u0107 m\u0119\u017cczyzn\u0105 oznacza tutaj nie tylko \u2013 nie by\u0107 podmiotem, ale te\u017c – nie by\u0107 cz\u0142owiekiem, i dalej \u2013 nie by\u0107 bytem.\u201d <\/em>M. Adamiak, op. cit., s. 151-152.\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[54]<\/a> E. L\u00e9vinas, Ca\u0142o\u015b\u0107 i niesko\u0144czono\u015b\u0107, <\/em>op. cit., s. 178.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[55]<\/a> E. L\u00e9vinas, Czas i to, co inne, <\/em>op. cit., s. 97.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 W filozofii L\u00e9vinasa mo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 dwa sposoby rozumienia poj\u0119cia kobieco\u015bci: kobieco\u015b\u0107 jako tajemnic\u0119, czyli jako wydarzenie dokonuj\u0105ce si\u0119 w<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-1006","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nKobieco\u015b\u0107 w filozofii Emmanuela L\u00e9vinasa - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kobieco\u015b\u0107 w filozofii Emmanuela L\u00e9vinasa - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00a0 W filozofii L\u00e9vinasa mo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 dwa sposoby rozumienia poj\u0119cia kobieco\u015bci: kobieco\u015b\u0107 jako tajemnic\u0119, czyli jako wydarzenie dokonuj\u0105ce si\u0119 w\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-12-06T19:47:35+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T20:00:52+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"28 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Kobieco\u015b\u0107 w filozofii Emmanuela L\u00e9vinasa\",\"datePublished\":\"2011-12-06T19:47:35+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:00:52+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/\"},\"wordCount\":5703,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/\",\"name\":\"Kobieco\u015b\u0107 w filozofii Emmanuela L\u00e9vinasa - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2011-12-06T19:47:35+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:00:52+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kobieco\u015b\u0107 w filozofii Emmanuela L\u00e9vinasa\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kobieco\u015b\u0107 w filozofii Emmanuela L\u00e9vinasa - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Kobieco\u015b\u0107 w filozofii Emmanuela L\u00e9vinasa - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"\u00a0 W filozofii L\u00e9vinasa mo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 dwa sposoby rozumienia poj\u0119cia kobieco\u015bci: kobieco\u015b\u0107 jako tajemnic\u0119, czyli jako wydarzenie dokonuj\u0105ce si\u0119 w","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2011-12-06T19:47:35+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T20:00:52+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"28 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Kobieco\u015b\u0107 w filozofii Emmanuela L\u00e9vinasa","datePublished":"2011-12-06T19:47:35+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:00:52+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/"},"wordCount":5703,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/","name":"Kobieco\u015b\u0107 w filozofii Emmanuela L\u00e9vinasa - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website"},"datePublished":"2011-12-06T19:47:35+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:00:52+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/kobiecosc-w-filozofii-emmanuela-levinasa\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kobieco\u015b\u0107 w filozofii Emmanuela L\u00e9vinasa"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1006","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1006"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1006\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1006"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1006"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1006"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}