Nasza od dawna planowana wyprawa samochodowa na Nordkapp i z powrotem odby\u0142a si\u0119 na prze\u0142omie lipca i sierpnia tego roku. Odby\u0142a si\u0119, chocia\u017c ekipa, kt\u00f3ra jeszcze w styczniu z zapa\u0142em zapowiada\u0142a wyjazd, wykruszy\u0142a si\u0119 do dosy\u0107 niebezpiecznego minimum: czterech os\u00f3b i jednego samochodu. W 13 dni zrobili\u015bmy 6 tysi\u0119cy kilometr\u00f3w, przejechali\u015bmy przez 5 kraj\u00f3w (nie licz\u0105c Litwy), zobaczyli\u015bmy wieloryby, renifery, przepi\u0119kne widoki, dzik\u0105, surow\u0105 natur\u0119 i wsz\u0119dzie spotykali\u015bmy \u017cyczliwych, cho\u0107 nie wylewnych ludzi.Siedzimy w Tallinie na nadmorskiej promenadzie i patrzymy na przepi\u0119kny zach\u00f3d S\u0142o\u0144ca nad morzem. W\u0142a\u015bnie wr\u00f3cili\u015bmy z wycieczki po mie\u015bcie, posiadaj\u0105cym chyba jedn\u0105 z najpi\u0119kniejszych (i jednocze\u015bnie najmniejszych) star\u00f3wek w Europie Wschodniej i P\u00f3\u0142nocnej. Pijemy browar o wdzi\u0119cznej nazwie \u201ePunk Olu\u201d czyli dos\u0142ownie \u201ePunkowe piwo\u201d (na etykietce widnieje nawet literka \u201ea\u201d w k\u00f3\u0142ku – mi\u0119dzynarodowy znak anarchist\u00f3w). Otrzymujemy sms-a od znajomego kierowcy TIR-a: \u201eW Oslo atak terrorystyczny. Du\u017co zabitych. Uwa\u017cajcie – na granicy \u201etrz\u0119s\u0105\u201d\u201d. Odizolowani od rzeczywisto\u015bci, w podr\u00f3\u017cy praktycznie do minimum ograniczamy korzystanie z Internetu, wi\u0119c tak w\u0142a\u015bnie dowiedzieli\u015bmy si\u0119 o zbrodni, dokonanej przez ultraprawicowego szale\u0144ca Andersa Behringa Breivika. Zaczynamy zastanawia\u0107 si\u0119 nad tym, co w naszym baga\u017cu mo\u017ce zaciekawi\u0107 norweskich pogranicznik\u00f3w. Alkohol? Raczej nie, wieziemy go nie wi\u0119cej ni\u017c mo\u017cna. Problem jednak mo\u017ce by\u0107 z olejem nap\u0119dowym, kt\u00f3rego wieziemy dodatkowo 15 litr\u00f3w w\u2026 butelkach po wodzie mineralnej (mieli\u015bmy nadziej\u0119, \u017ce pozwoli nam zaoszcz\u0119dzi\u0107 kilka koron w cholernie drogiej Norwegii). Na campingu w Oulu decydujemy si\u0119 przela\u0107 paliwo do baku. Operacj\u0119 przeprowadzamy bez lejka, ale na oczach i ku uciesze licznie zgromadzonych Fin\u00f3w, kt\u00f3rzy w\u0142a\u015bnie przed swoimi namiotami spo\u017cywali kolacj\u0119. Nast\u0119pnie umorusani w \u015bmierdz\u0105cej cieczy idziemy do toalety by my\u0107 r\u0119ce\u2026 p\u0142ynem do zmywania naczy\u0144 (tylko on skutecznie zabija\u0142 wstr\u0119tny zapach \u201esolarki\u201d). A\u017c dziw, \u017ce nikt nie zadzwoni\u0142 po policj\u0119\u2026<\/p>\n
Po kilku dniach przekraczaj\u0105c granic\u0119 fi\u0144sko-norwesk\u0105 nie zauwa\u017cyli\u015bmy \u017cadnej histerii po drugiej stronie. Nikt nie przeszukiwa\u0142 naszego samoch\u00f3du, ani potrzebowa\u0142 dokument\u00f3w. Po ca\u0142ej Norwegii (m\u00f3wi\u0105c \u015bci\u015blej p\u00f3\u0142nocnej jej cz\u0119\u015bci, bo tam w\u0142a\u015bnie byli\u015bmy) w campingach by\u0142o pe\u0142no odpoczywaj\u0105cych Norweg\u00f3w. O tragedii m\u00f3wi\u0142y tylko opuszczone do po\u0142owy flagsztoku flagi pa\u0144stwowe prawie przy ka\u017cdym domu\u2026<\/p>\n
Skandynawski lekki szok<\/strong><\/p>\n Celem naszej podr\u00f3\u017cy by\u0142 legendarny Nordkapp, czyli najdalej na p\u00f3\u0142noc wysuni\u0119ty skrawek Europy; w sensie geograficznym mo\u017ce to i nie do ko\u0144ca prawdziwe, ale tak ju\u017c si\u0119 przyj\u0119\u0142o w\u015br\u00f3d braci turystycznej. Zanim jednak tam dotarli\u015bmy, musieli\u015bmy pokona\u0107 naszym ju\u017c nieco potrzepanym przez los i awarie \u201ePeugeotem\u201d trzy kraje. \u0141otw\u0119 przejechali\u015bmy praktycznie bez przystank\u00f3w (nie licz\u0105c wszechobecnych kork\u00f3w, powsta\u0142ych w wyniku remontu dr\u00f3g, kt\u00f3re skutecznie zahamowa\u0142y nasz\u0105 i podr\u00f3\u017c; do Tallina przybyli\u015bmy sp\u00f3\u017anieni o trzy godziny w por\u00f3wnaniu z planem, na szcz\u0119\u015bcie by\u0142 to chyba jedyny raz, gdy rzeczywista nasza szybko\u015b\u0107 by\u0142a du\u017co mniejsza od planowanej – zazwyczaj na miejsce przebywali\u015bmy na d\u0142ugo przed wyznaczon\u0105 godzin\u0105). Pierwszy nocleg mieli\u015bmy na campingu w Tallinie i by\u0142 to chyba najgorszy i najdro\u017cszy camping na ca\u0142ej trasie (za to w bezpo\u015bredniej blisko\u015bci od talli\u0144skiej Star\u00f3wki). Na szcz\u0119\u015bcie powolny (jak w anegdotach) Esto\u0144czyk przeoczy\u0142, \u017ce mamy nie tylko samoch\u00f3d, ale i namiot – tote\u017c skasowa\u0142 z nas o po\u0142ow\u0119 mniejsz\u0105 kwot\u0119. Zrekompensowa\u0142o to nam brak kuchni na campingu. Esto\u0144ska stolica – to prawdziwy \u201eprzedsionek Skandynawii\u201d. Cenowo, nie patrz\u0105c na wprowadzone niedawno euro, jeszcze bliska Litwie, ale mentalno\u015b\u0107 Esto\u0144czyk\u00f3w (nawet tych rosyjsko-j\u0119zycznych) jest ju\u017c raczej p\u00f3\u0142nocna – profesjonalna obs\u0142uga w kawiarniach czy sklepach m\u00f3wi\u0105ca po angielsku, czego u nas ze \u015bwiec\u0105 szuka\u0107\u2026<\/p>\n Skandynawskie ceny u nieprzygotowanego turysty mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 lekki szok. Przyk\u0142adowo liter oleju nap\u0119dowego (diesel), przeliczaj\u0105c na lity, w Finlandii kosztuje ok. 4.90, w Szwecji oko\u0142o 5.30, a w Norwegii prawie 6 litewskich lit\u00f3w. Ceny paliwa s\u0105 odwrotno\u015bci\u0105 do jako\u015bci dr\u00f3g. Najlepsze drogi s\u0105 w Finlandii: r\u00f3wne, g\u0142adkie, na autostradach i drogach ekspresowych maksymalna szybko\u015b\u0107 110 km na godzin\u0119, je\u015bli s\u0105 prowadzone prace drogowe to tak, aby nie przeszkadza\u0142y ruchowi. Szwedzkie drogi s\u0105 ciut gorsze, ale maksymalna dozwolona szybko\u015b\u0107 na autostradach si\u0119ga nawet 120 km. Natomiast norweskie s\u0105 bardzo podobne do naszych: koleiny, dziury oraz – czego u nas na ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie kierowc\u00f3w nie ma – fiordy i g\u00f3ry, co w znaczny spos\u00f3b ogranicza szybko\u015b\u0107 i przyjemno\u015b\u0107 jazdy. Zreszt\u0105 maksymalna pr\u0119dko\u015b\u0107 tu to \u201eledwo\u201d 90 km na godzin\u0119. I dobrze, bo wi\u0119cej na g\u00f3rskich serpentynach, w dodatku bardzo cz\u0119sto pokrytych g\u0119st\u0105 mg\u0142\u0105, nie da si\u0119 wycisn\u0105\u0107 bez nara\u017cania zdrowia i \u017cycia.<\/p>\n Dla turysty innym problemem natury psychologicznej mog\u0105 by\u0107 ceny, podawane w szwedzkich i norweskich koronach. Do dw\u00f3ch euro za bochenek chleba w Finlandii da si\u0119 dosy\u0107 \u0142atwo przyzwyczai\u0107, natomiast kiedy p\u0142acisz za puszk\u0119 piwa 25 koron norweskich – mo\u017cna dosta\u0107 lekkiego zawrotu g\u0142owy, chocia\u017c tak na dobr\u0105 spraw\u0119 to tylko \u201ejakie\u015b\u201d 3 euro. Z alkoholem wi\u0105\u017ce si\u0119 inna ciekawostka – w ca\u0142ej Skandynawii sprzeda\u017c mocnego alkoholu jest ograniczona do specjalnych sklep\u00f3w, w zwyk\u0142ych spo\u017cywczych czy supermarketach mo\u017cna kupi\u0107 jedynie piwo i cider. A w szwedzkich odpowiednikach \u201eMaximy\u201d czy \u201eIki\u201d (akurat sklep\u00f3w z tych znanych na Litwie sieci tam nie ma, ale jest \u201eswojskie\u201d \u201eRimi\u201d) sprzedawane napoje alkoholowe mog\u0105 mie\u0107 nie wi\u0119cej ni\u017c 3,5 proc. alkoholu. Pili\u015bmy nawet piwo o wdzi\u0119cznej nazwie \u201eBla\u201d o mocy 2,8 proc. Litwini, kt\u00f3rzy zobaczyli nas nios\u0105cych zgrzewk\u0119 \u201eBla\u201d zaciekawieni pytaj\u0105:<\/p>\n – Hej, ch\u0142opaki, sk\u0105d to macie?<\/p>\n – Kupili\u015bmy. W supermarkecie za rogiem\u2026<\/p>\n Po kilkunastu minutach ci sami Litwini wracaj\u0105 ze sklepu z kilkoma zgrzewkami:<\/p>\n – B\u0105d\u017acie ostro\u017cni, ch\u0142opaki. Podobno tym \u201eczym\u015b\u201d Szwedzi si\u0119 upijaj\u0105 do utraty przytomno\u015bci! – \u017cartuj\u0105.<\/p>\n Nie ma natomiast w \u017cadnym ze skandynawskich pa\u0144stw czego\u015b takiego jak u nas, kiedy str\u00f3\u017ce porz\u0105dku \u0142api\u0105 ludzi pij\u0105cych piwo na ulicy i wypisuj\u0105 im mandaty. W Helsinkach na g\u0142\u00f3wnym sto\u0142ecznym bulwarze Esplanadi (a propos na pocz\u0105tku XX w., gdy stosunki pomi\u0119dzy lokalnymi Szwedami i Finami by\u0142y napi\u0119te mniej wi\u0119cej tak jak dzisiaj pomi\u0119dzy Polakami i Litwinami na Litwie, p\u00f3\u0142nocn\u0105 stron\u0105 tej szerokiej promenady chodzili wy\u0142\u0105cznie Finowie, za\u015b po\u0142udniow\u0105 – Szwedzi) ludzie spokojnie siedz\u0105, pij\u0105c piwo i inne alkohole na trawniku, organizuj\u0105 weekendowe pikniki lub wieczory panie\u0144skie. W Szwecji i Norwegii te\u017c nie zauwa\u017cyli\u015bmy policjant\u00f3w \u015bcigaj\u0105cych \u201edegustator\u00f3w\u201d.<\/p>\n Przez ca\u0142\u0105 Finlandi\u0119<\/strong><\/p>\n Finlandi\u0119 warto zwiedza\u0107 dla przyrody. Miasta aczkolwiek \u0142adne i schludne, to raczej ma\u0142o atrakcyjne, por\u00f3wnuj\u0105c chocia\u017cby ze szwedzkim Sztokholmem. Najpi\u0119kniejsza jest oczywi\u015bcie stolica – Helsinki, taki miniaturowy Sankt Petersburg (podobno w czasach \u201ezimnej wojny\u201d to w\u0142a\u015bnie tutaj zachodni re\u017cyserowie kr\u0119cili drug\u0105 stolic\u0119 Rosji), skupili\u015bmy si\u0119 po prostu na najwa\u017cniejszych zabytkach: g\u0142\u00f3wny plac z pomnikiem Aleksandra i katedr\u0105, Sob\u00f3r Uspie\u0144ski, Nabrze\u017ce, twierdza Sveaborg (Suomenlinna)… Przez ca\u0142y XIX wiek Finlandia, odebrana Szwecji, kt\u00f3ra w\u0142ada\u0142a ni\u0105 przez kilkaset lat, by\u0142a prowincj\u0105 Cesarstwa Rosyjskiego, chocia\u017c mia\u0142a szerok\u0105 autonomi\u0119 (Wielkie Ksi\u0119stwo Finlandzkie, powsta\u0142e w 1809 r. – po wygranej przez Rosj\u0119 wojnie ze Szwecj\u0105). W\u0142a\u015bnie za t\u0119 autonomi\u0119 Finowie uwielbiali Rosj\u0119 (Finowie wzi\u0119li walny udzia\u0142 np. w t\u0142umieniu Powstania Listopadowego, za co doczekali si\u0119 od naszego Wieszcza narodowego niepochlebnej oceny: \u201eurodzeni jako niewolnicy, kochaj\u0105cy swe jarzmo i \u015blepo wype\u0142niaj\u0105cy rozkazy\u201d) i do dnia dzisiejszego j\u0105 lubi\u0105 (mimo zimowej kampanii 1939 r.). Nadal w stolicy kraju stoj\u0105 pomniki: zwie\u0144czony dwug\u0142owym or\u0142em car\u00f3w Aleksandra I i Miko\u0142aja I (przez tubylc\u00f3w zwany \u201eWyka\u0142aczk\u0105\u201d) i Aleksandra II. Pozosta\u0142o\u015bci\u0105 po czasach rosyjskich s\u0105 te\u017c podw\u00f3jne nazwy ulic – po fi\u0144sku i szwedzku (za czas\u00f3w carskich by\u0142y potr\u00f3jne – tak\u017ce w j\u0119zyku rosyjskim). Szwedzki a\u017c do pocz\u0105tku XX w. na terenach Finlandii by\u0142 czym\u015b w rodzaju polskiego na terenach Litwy. J\u0119zykiem warstw wykszta\u0142conych i uprzywilejowanych. Podobno nawet sam marsza\u0142ek Carl Gustaf Emil Mannerheim (tw\u00f3rca niepodleg\u0142ej Finlandii) lepiej m\u00f3wi\u0142 po szwedzku i rosyjsku ni\u017c po fi\u0144sku (o sobie podobno zwyk\u0142 by\u0142 mawia\u0107: \u201eJestem Rosjaninem ze szwedzkoj\u0119zycznej rodziny\u201d). Wybijaj\u0105c si\u0119 na niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Finlandia wybra\u0142a kompromis ze swoj\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 szwedzk\u0105 i Szwedzi stali si\u0119 sk\u0142adow\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 niepodleg\u0142ej Finlandii, nie trac\u0105c zarazem swojej to\u017csamo\u015bci narodowej. Szwedzki do dnia dzisiejszego jest drugim j\u0119zykiem pa\u0144stwowym, za\u015b Wyspy Alandzkie (zamieszka\u0142e prawie wy\u0142\u0105cznie przez Szwed\u00f3w) posiadaj\u0105 szerok\u0105 autonomi\u0119.<\/p>\n Pozosta\u0142e fi\u0144skie miasta te\u017c raczej zwiedza si\u0119 nie z punktu widzenia architektonicznego, a socjologiczno-rozrywkowego. Turku, pierwsza stolica Finlandii, jest uwa\u017cana za stolic\u0119 miejscowych Szwed\u00f3w (tu m.in. do dnia dzisiejszego dzia\u0142a jedyny szwedzki uniwersytet w tym kraju) oraz religijn\u0105 stolic\u0119 kraju (w miejscowej katedrze – najstarszej w Finlandii – znajduje si\u0119 siedziba arcybiskupa). Tampere – przemys\u0142owe centrum Finlandii troch\u0119 przypomina \u0141\u00f3d\u017a i s\u0142ynie z tego, \u017ce jest ojczyzn\u0105 Mumink\u00f3w, bohater\u00f3w powie\u015bci fi\u0144skiej pisarki (pisz\u0105cej po szwedzku) Tove Jansson. W\u0142a\u015bnie tutaj po raz pierwszy w Skandynawii zapalono w 1882 r. \u017car\u00f3wk\u0119 elektryczn\u0105. Rovanemi – stolica fi\u0144skich Lapo\u0144czyk\u00f3w czy Sami (bo wyraz \u201eLapo\u0144czyk\u201d jest przez nich odbierany jako obra\u017aliwy), najstarszego ludu Skandynawii, kt\u00f3rzy dotychczas w znacznym stopniu zajmuj\u0105 si\u0119 tradycyjnymi zawodami jak rybo\u0142\u00f3wstwo czy hodowla renifer\u00f3w. Od 2003 r., j\u0119zyk lapo\u0144ski jest u\u017cywany jako j\u0119zyk oficjalny w fi\u0144skich gminach Enonteki\u00f6, Inari, Sodankyl\u00e4 i Utsjoki.<\/p>\n Dla najm\u0142odszych jest wioska \u015awi\u0119tego Miko\u0142aja, le\u017c\u0105ca na samym kr\u0119gu polarnym. Dla siedz\u0105cego tam \u015awi\u0119tego Miko\u0142aja Litwa ju\u017c nie jest krajem egzotycznym: \u201eSk\u0105d jeste\u015bcie\u201d – pyta. \u201eLithuania\u201d. \u201eWilno czy Kowno?\u201d – pyta zm\u0119czony, nietypowym dla tej szeroko\u015bci geograficznej upa\u0142em (+28C) i \u017cyciem, staruszek ze sztuczn\u0105 brod\u0105. \u201eWilno\u201d. Tylko nie wolno na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 fotografowa\u0107 Miko\u0142aja, jest jednak mo\u017cliwo\u015b\u0107 zakupu swoich zdj\u0119\u0107 z nim zrobionych przez jego \u201eelfy\u201d. 20 euro. Rezygnujemy\u2026<\/p>\n Renifer, a nie cz\u0142owiek, jest prawdziwym gospodarzem na p\u00f3\u0142nocy Europy. Dzikich renifer\u00f3w praktycznie ju\u017c nie ma, ale domowe pas\u0105 si\u0119 po lasach, polach i g\u00f3rach ca\u0142kowicie samodzielnie. Ju\u017c podje\u017cd\u017caj\u0105c do Rovanemi spotykamy pierwszego. Chebra krzyczy do kierowcy: \u201eSt\u00f3j, musimy zrobi\u0107 zdj\u0119cie!\u201d. \u201eNie warto. Spotkamy ich jeszcze du\u017co na swej drodze. B\u0119dziecie ich jeszcze przeklina\u0107\u201d. Chebra nie dowierzaj\u0105c kiwa g\u0142owami, jednak ju\u017c nast\u0119pnego dnia wszyscy si\u0119 przekonujemy, \u017ce renifer na drodze, tamuj\u0105cy ruch samochod\u00f3w, jest czym\u015b na tyle zwyczajnym, i\u017c po kilku dniach przestajesz na nie reagowa\u0107. Dlatego jad\u0105c przez tundr\u0119 trzeba uwa\u017ca\u0107, aby nie zbi\u0107 tego pi\u0119knego stworzenia. Stado renifer\u00f3w z p\u00f3\u0142nocn\u0105 flegmatyczno\u015bci\u0105 mo\u017ce przez d\u0142u\u017cszy czas sta\u0107 na drodze, zastanawiaj\u0105c si\u0119, w kt\u00f3r\u0105 stron\u0119 si\u0119 uda\u0107 (zazwyczaj po jednej stronie maj\u0105 strome urwisko, po drugiej za\u015b\u2026 morze). Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie fi\u0144scy czy norwescy kierowcy te\u017c s\u0105 flegmatyczni i ze stoickim wyrazem na twarzy czekaj\u0105 na \u201epozwolenie\u201d do dalszej drogi, z ironicznym u\u015bmiechem patrz\u0105c na turyst\u00f3w, wybiegaj\u0105cych z autokar\u00f3w i samochod\u00f3w, by zrobi\u0107 zdj\u0119cie. Do Nordkappu dotarli\u015bmy po kilku dniach podr\u00f3\u017cy przez tundr\u0119, w mi\u0119dzyczasie nocuj\u0105c nad \u201e\u015bwi\u0119tym\u201d dla ka\u017cdego Sami jeziorem Inari i zwiedzaj\u0105c miejscowe muzeum Sam\u00f3w (Siida) wraz ze skansenem. Wej\u015bci\u00f3wka kosztuje co prawda 9 euro, ale naprawd\u0119 warto, szczeg\u00f3lnie dla skansenu (bardzo bogaty wyb\u00f3r pu\u0142apek na zwierz\u0119ta). Po wykupieniu kilku wej\u015bci\u00f3wek i zwiedzeniu Siidy zauwa\u017cyli\u015bmy, \u017ce tak naprawd\u0119 nikt tych bilet\u00f3w nie sprawdza, trzeba jeno mie\u0107 naczepion\u0105 na ubraniu nalepk\u0119 ze s\u0142owem \u201eSiida\u201d. Oddajemy wi\u0119c j\u0105 koledze, kt\u00f3ry zwiedza Siid\u0119 za free.<\/p>\n Nordkapp le\u017cy od Inari w odleg\u0142o\u015bci jakich\u015b 350 kilometr\u00f3w. Warto pami\u0119ta\u0107, aby zawczasu zatankowa\u0107 samoch\u00f3d. Bo od Inari do przej\u015bcia granicznego nie zbudowano ju\u017c ani jednej stacji paliwowej. Natomiast ta na samym przej\u015bciu – nie dzia\u0142a\u0142a. Dlatego musieli\u015bmy tankowa\u0107 po norweskiej stronie. Podobna sytuacja spotka\u0142a nas na trasie Narvik – Skelleftea. Pierwsz\u0105 stacj\u0119 po wyje\u017adzie z Narviku spotkali\u015bmy po 150 kilometrach, ju\u017c po szwedzkiej stronie. I jak na z\u0142o\u015b\u0107 paliwo prawie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 nam du\u017co wcze\u015bniej. Na szcz\u0119\u015bcie po przekroczeniu norwesko-szwedzkiej granicy ca\u0142y czas mieli\u015bmy z g\u00f3rki (i to dosy\u0107 stromej) i wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 trasy przebyli\u015bmy po prostu\u2026 z wy\u0142\u0105czonym silnikiem. Paliwo drogie jak cholera, tankujemy tyle, by starczy\u0142o na nast\u0119pnych 130 kilometr\u00f3w, do stacji paliwowej \u201eShell\u201d. Na \u201eShellu\u201d cena ju\u017c ni\u017csza, ale musieli\u015bmy odczeka\u0107 p\u00f3\u0142 godziny w kolejce, bo za kas\u0105 sta\u0142a jedna osoba, kt\u00f3ra pobiera\u0142a op\u0142aty i przyjmowa\u0142a zam\u00f3wienia, w mi\u0119dzyczasie robi\u0105c hamburgery. Typowy szwedzki \u201esocjalizm\u201d.<\/p>\n Przyl\u0105dek P\u00f3\u0142nocny i jeszcze troch\u0119 dalej<\/strong><\/p>\n Nordkapp, North Cape czyli dos\u0142ownie \u201ePrzyl\u0105dek P\u00f3\u0142nocny\u201d (71\u00b010\u203221\u2033N, 25\u00b047\u203240\u2033E), jak g\u0142osi norweska \u201eturystyczna propaganda\u201d, jest najbardziej p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 kontynentalnej Europy. Co nie do ko\u0144ca jest prawd\u0105, Nordkapp bowiem le\u017cy na wyspie Mageroya, po\u0142\u0105czonej z l\u0105dem tunelem od 1956 r. (wjazd p\u0142atny, w jedn\u0105 stron\u0119 – 280 norweskich koron za samoch\u00f3d i czterech pasa\u017cer\u00f3w), zatem za najdalej na p\u00f3\u0142noc wysuni\u0119ty skrawek l\u0105du sta\u0142ego Europy nale\u017cy uzna\u0107 Nordkinn (Kinnarodden) – przyl\u0105dek, kt\u00f3ry le\u017cy o 2 minuty i 19 sekund szeroko\u015bci geograficznej na po\u0142udnie (tj. o ok. 4,7 km dalej od bieguna ni\u017c Nordkapp) i oko\u0142o 68 km na wsch\u00f3d od Nordkapp. A najdalej na p\u00f3\u0142noc wysuni\u0119ty punkt Europy (wraz z wyspami) to przyl\u0105dek Fligely na Wyspie Rudolfa (Ziemia Franciszka J\u00f3zefa) 81\u00b054′ N. Nazw\u0119 nada\u0142 Przyl\u0105dkowi P\u00f3\u0142nocnemu w roku 1553 angielski odkrywca Richard Chancellor, kt\u00f3ry przep\u0142yn\u0105\u0142 obok niego podczas poszukiwa\u0144 tzw. Przej\u015bcia P\u00f3\u0142nocno-Wschodniego – morskiej drogi do Azji. Z trzech statk\u00f3w, kt\u00f3re wyruszy\u0142y w drog\u0119 – przetrwa\u0142 i wr\u00f3ci\u0142 tylko jeden. Pierwszy \u201eturysta\u201d na Przyl\u0105dku P\u00f3\u0142nocnym pojawi\u0142 si\u0119 oko\u0142o 100 lat p\u00f3\u017aniej, by\u0142 to w\u0142oski ksi\u0105dz Francesco Negri, kt\u00f3remu dotarcie do celu zaj\u0119\u0142o a\u017c dwa lata. Od tamtego czasu tych turyst\u00f3w \u201etroch\u0119\u201d przyby\u0142o i obecnie co roku Nordkapp odwiedza ich ponad 200 tysi\u0119cy (w\u015br\u00f3d nich nawet osoby koronowane: kr\u00f3l Norwegii i kr\u00f3l\u2026 Syjamu). Zreszt\u0105 to nie jest koniec kontrowersji, bo niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce dalej ni\u017c Nordkapp na tej samej wyspie le\u017cy przyl\u0105dek Knivskjellodden. Ca\u0142kiem mo\u017cliwie, \u017ce tak twierdz\u0105 ci, kt\u00f3rzy nie chc\u0105 s\u0142ono p\u0142aci\u0107 za wjazd na Nordkapp (jeszcze kilkaset koron; dok\u0142adnej ceny z tego roku nie znamy, bo\u2026 nie skorzystali\u015bmy, stwierdzaj\u0105c, \u017ce wolimy widok na Nordkapp od jego samego). Na Knivskjellodden droga jest bezp\u0142atna, ale trzeba przej\u015b\u0107 oko\u0142o 10 kilometr\u00f3w przez g\u00f3ry i b\u0142ota. Je\u015bli pogoda dopisuje to widoki s\u0105 bardzo pi\u0119kne. Najcz\u0119\u015bciej jednak pada deszcz i jest g\u0119sta mg\u0142a. Wtedy bardzo \u0142atwo zgubi\u0107 si\u0119 w g\u00f3rach; Norwegowie nawet radz\u0105 wyruszaj\u0105cym w drog\u0119 na Knivskjellodden zostawi\u0107 w samochodzie wiadomo\u015b\u0107 o tym dok\u0105d i kiedy si\u0119 uda\u0142o. A pogoda na Nordkappie zmienia si\u0119 cz\u0119sto\u2026<\/p>\n Tego dnia jednak \u015bwieci\u0142o s\u0142o\u0144ce, ani chmurki na niebie. Ruszamy wiec czym pr\u0119dzej w stron\u0119 tajemniczego Knivskjellodden. Droga prowadzi raz w g\u00f3r\u0119, raz z g\u00f3ry. Co i rusz przecinaj\u0105 j\u0105 g\u00f3rskie strumyki, zamieniaj\u0105ce si\u0119 w okolicach niedu\u017cych lodowatych jeziorek w prawdziwe bagna. Po godzinie forsownego marszu po prawej na horyzoncie zaczyna rysowa\u0107 si\u0119 urwisty brzeg Nordkappu. Knivskjellodden jest du\u017co od niego ni\u017cszy, ale jego skalisty, nier\u00f3wny brzeg sprawia, \u017ce dobranie si\u0119 do jego ko\u0144ca zajmuje nam kolejn\u0105 godzin\u0119 \u015blizgania si\u0119 po ska\u0142ach. Ale jednak jeste\u015bmy! Cel osi\u0105gni\u0119ty! Robimy pami\u0105tkowe zdj\u0119cie przy betonowym kopcu z\u2026 r\u00f3\u017cnokolorowymi balonikami (sic!) i wypijamy na t\u0119 cze\u015b\u0107 butelk\u0119 \u201eMal\u016bnink\u0173\u201d. Tylko wtedy decydujemy si\u0119, ku uciesze grupki Holendr\u00f3w, na k\u0105piel w lodowatych wodach Oceanu Arktycznego (jeden z nas, zanurzywszy w ten spos\u00f3b nogi w Morzu Barentsa, zalicza wszystkie cztery \u015bwiatowe oceany). Po chwili (potrzebnej na zrobienie pami\u0105tkowych zdj\u0119\u0107) wy\u0142azimy z wody i dopijamy nalewk\u0119. Natychmiast robi si\u0119 weso\u0142o i ciep\u0142o (zreszt\u0105 tu, przy samej wodzie, pod os\u0142on\u0105 ska\u0142 jest naprawd\u0119 gor\u0105co i przez kilkana\u015bcie minut opalamy si\u0119 w b\u0142ogim nastroju), ale trzeba wraca\u0107 na camping. Droga powrotna jest ju\u017c nieciekawa, znana i mecz\u0105ca. Na szcz\u0119\u015bcie pogoda nadal nam dopisuje. Zdobywa\u0107 Knivskjellodden w deszcz by\u0142oby cholernie trudno.<\/p>\n Wieloryby na Lofotach<\/strong><\/p>\n Powiod\u0142o nam si\u0119 w trasie wyj\u0105tkowo. Przez ca\u0142e 2 tygodnie podr\u00f3\u017cy \u015bwieci\u0142o s\u0142o\u0144ce. Co raczej na p\u00f3\u0142nocy jest wyj\u0105tkiem ni\u017c zasad\u0105. – Was to mo\u017ce zdziwi\u0107, ale dla nas to jest prawdziwe \u015bwi\u0119to, kiedy drugi dzie\u0144 z kolei mo\u017cemy chodzi\u0107 w koszulkach – powiedzia\u0142a Ksenija, nasza przewodniczka na morskim safari w Andenes. Morskie safari – to zreszt\u0105 jeszcze jedna norweska turystyczna atrakcja. Do wyboru jest ogl\u0105danie wieloryb\u00f3w albo kolonii morskich ptak\u00f3w. Wybrali\u015bmy wieloryby. Najpierw zwiedzamy muzeum, gdzie zaprezentowano wielki szkielet wieloryba. Ksenija opowiada o zwyczajach wieloryb\u00f3w (ca\u0142a grupa zosta\u0142a podzielona na trzy podrgrupki: jedn\u0105 w j\u0119zyku niemieckim, drug\u0105 – najliczniejsz\u0105 – norweskim i trzecia – nasz\u0105 – po angielsku; w naszej grupie znalaz\u0142o si\u0119 kilku Du\u0144czyk\u00f3w i Szwed\u00f3w, gdy Ksenija zaproponowa\u0142a im do\u0142\u0105czenie do grupy norweskiej (ostatecznie j\u0119zyki s\u0105 bardzo podobne), zdecydowanie odm\u00f3wili, ot – taka skandynawska mi\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy narodami ). Potem jedziemy do portu i pakujemy si\u0119 na M\/S \u201eReine\u201d, niedu\u017cy statek, kt\u00f3rym pop\u0142yniemy na ogl\u0105danie wieloryb\u00f3w. Sfotografowanie ogona jest najwa\u017cniejszym momentem atrakcji. Po godzinie rejsu jeste\u015bmy wystarczaj\u0105co daleko od brzegu. Zaczynamy kluczy\u0107 po wodzie w poszukiwaniu wieloryb\u00f3w. Po kilku nast\u0119pnych minutach widzimy fontann\u0119 wody. Jest! Pierwszy wieloryb wynurzy\u0142 si\u0119 kilkaset metr\u00f3w od \u0142odzi. Zbli\u017camy si\u0119 czym pr\u0119dzej do niego i dryfujemy w kompletnej ciszy. Na morzu panuje sztil i daje si\u0119 zobaczy\u0107 wielorybi grzbiet, wyrzucane przez niego fontanny i \u2026 Nagle wieloryb zwija si\u0119 w \u201ekrewetk\u0119\u201d, nad wod\u0105 zawisa olbrzymi ogon i nasz wieloryb nurkuje. Kilkudziesi\u0119cioosobowa, na niedu\u017cym stateczku, rzucanym przez fale jak \u0142upina orzecha, mi\u0119dzynarodowa ekipa \u201estrzela\u201d ze swych aparat\u00f3w w wieloryba, pr\u00f3buj\u0105c uchwyci\u0107 moment, kt\u00f3ry trwa kilkana\u015bcie sekund. Widzimy w sumie 4 wieloryby. Ka\u017cde spotkanie zosta\u0142o zako\u0144czone spektakularnym nurkowaniem. Po 5 godzinach wracamy do Andenes. By\u0142y cudowne. Podobno, kto zobaczy \u017cywe wieloryby, b\u0119dzie szcz\u0119\u015bliwym cz\u0142owiekiem…<\/p>\n Andenes le\u017cy na Lofotach, skalistym archipelagu z mn\u00f3stwem malowniczych zatok i wysepek, bardzo cz\u0119sto po\u0142\u0105czonych d\u0142ugimi, wygi\u0119tymi \u0142ukami most\u00f3w. W Norwegii i Szwecji obowi\u0105zuje prastare prawo Allemansretten, kt\u00f3re w najwy\u017cszym skr\u00f3cie sprowadza si\u0119 do tego, \u017ce namiot rozbija\u0107 mo\u017cna praktycznie wsz\u0119dzie, byle by\u0142o to z dala od ludzkich siedzib. Decydujemy si\u0119 skorzysta\u0107 z niego na Lofotach. Chyba to nie najlepszy pomys\u0142. Wszystkie lepsze miejsca ju\u017c by\u0142y zaj\u0119te, decydujemy si\u0119 wi\u0119c na rozbicie obozu niemal na jakim\u015b boisku w jednej ze wsi. W nagrod\u0119 dostajemy atak komar\u00f3w, twarde pos\u0142anie, piekielnie zimn\u0105 noc i\u2026 przepi\u0119kny zach\u00f3d S\u0142o\u0144ca. Zreszt\u0105 nie by\u0142 to, m\u00f3wi\u0105c \u015bci\u015ble zach\u00f3d, gdy\u017c latem S\u0142o\u0144ce w p\u00f3\u0142nocnej Skandynawii w\u0142a\u015bciwie nie zachodzi\u2026<\/p>\n Obok Lofot\u00f3w le\u017cy te\u017c najbardziej \u201epolskie\u201d miasto Norwegii – Narvik. Tu w 1940 r. odby\u0142a si\u0119 s\u0142ynna bitwa, podczas kt\u00f3rej aliantom uda\u0142o si\u0119 ewakuowa\u0107 norweskie si\u0142y zbrojne, rozbite przez hitlerowc\u00f3w. W\u015br\u00f3d alianckich \u017co\u0142nierzy walczy\u0142y r\u00f3wnie\u017c polskie oddzia\u0142y. Na wojskowym cmentarzu w Narviku sw\u0105 kwater\u0119 maj\u0105 polegli polscy \u017co\u0142nierze, o kilka kilometr\u00f3w od cmentarza, nad brzegiem morza, stoi pomnik, po\u015bwi\u0119cony polskim marynarzom z ORP \u201eGrom\u201d, do kt\u00f3rego doprowadzi\u0142a nas spotkana przypadkowo autentyczna Polka z Warszawy, od roku mieszkaj\u0105ca na socjalu w Norwegii. Po drodze, przy pomocy cz\u0119sto u\u017cywanych s\u0142\u00f3w na \u201ek\u201d, \u201ech\u201d i \u201ep\u201c, opowiedzia\u0142a o swym \u017cyciu i wy\u017cszo\u015bci kulturalnej Norwegii nad Polsk\u0105. O tym jak emigranci (nie tylko z Polski, ale ca\u0142ej Europy Wschodniej) zbieraj\u0105 grzyby wok\u00f3\u0142 pomnika oraz \u0142api\u0105 ryby, czego nie robi\u0105 \u201emo\u015bki\u201d (takiego okre\u015blenia nasza rozm\u00f3wczyni u\u017cywa\u0142a na okre\u015blenie rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w tej krainy) i \u201easfalty\u201d (czyli Murzyni i ca\u0142a reszta posiadaczy karnacji sk\u00f3ry ciut ciemniejszej ni\u017c nasza rozm\u00f3wczyni); o tym jak je\u017adzi si\u0119 do Szwecji po alkohol i papierosy; o kulturalnej policji, kt\u00f3ra nawet kompletnie pijan\u0105 osob\u0119 odstawi do domu. – Tu jest wi\u0119ksza kultura. U nas 70-80-letnie babcie to tylko czekaj\u0105 na \u015bmier\u0107. A tutaj tankuj\u0105 ostro ka\u017cdego dnia i imprezuj\u0105 – podsumowa\u0142a sw\u00f3j \u201ewyk\u0142ad\u201d pani z Warszawy.<\/p>\n Przez Szwecj\u0119 do domu<\/strong><\/p>\n O ile w Norwegii i Finlandii przede wszystkim podziwialili\u015bmy przyrod\u0119 (w Norwegii zaliczyli\u015bmy jeno Muzeum Ryt\u00f3w Naskalnych w Alcie – zaj\u0119\u0142o nam to kilka godzin w upalnym dniu i pi\u0119knym s\u0142o\u0144cu – warte polecenia, nie zwa\u017caj\u0105c na cen\u0119), to w Szwecji najbardziej wbi\u0142y si\u0119 w pami\u0119\u0107 miasta. Przyroda te\u017c jest wspania\u0142a, na ka\u017cdym kroku pi\u0119kne jeziora, rzeki, du\u017ce wra\u017cenie robi te\u017c wpisany w 2000 r. na List\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO H\u00f6ga kusten (tzw. Wysoki Brzeg, fenomen polodowcowy), jednak po surowej, skalistej Norwegii szwedzka natura zbytnio przypomina\u0142a nasz litewski krajobraz.<\/p>\n Uppsala czyli centrum nauki i wiary Szwecji. W dniu dzisiejszym poj\u0119cie \u201ewiara\u201d w Szwecji, a i w ca\u0142ej Skandynawii, jest nieco odmienne ni\u017c u nas. Na przyk\u0142ad w ko\u015bciele \u015bwi\u0119tego Jakuba w Sztokholmie by\u0142y rozdawane gejowskie ulotki, a wewn\u0105trz ko\u015bcio\u0142a wisia\u0142y flagi w kolorach t\u0119czy z okazji odbywaj\u0105cego si\u0119 w\u0142a\u015bnie w mie\u015bcie \u015bwiatowego zjazdu gej\u00f3w i lesbijek. Tym niemniej w oddalonej o 100 kilometr\u00f3w od stolicy Uppsali znajduje si\u0119 g\u0142\u00f3wna katedra Szwecji, a w weekend trudno zwiedza\u0107 miejsca sakralne, bo masowo odbywaj\u0105 si\u0119 \u015bluby (na czas \u015blubu ko\u015bci\u00f3\u0142 jest zamykany dla turyst\u00f3w). Poza sw\u0105 katedr\u0105 i uniwersytetem Uppsala s\u0142ynie z najwi\u0119kszej biblioteki oraz domem babci znanego szwedzkiego re\u017cysera Ingmara Bergmana, kt\u00f3ry cz\u0119sto tutaj mieszka\u0142 w dzieci\u0144stwie. W przewodnikach mo\u017ce by\u0107 napisane, \u017ce kolor domu jest czerwony, to nie prawda. Dom jest zielony.<\/p>\n Star\u00f3wka Sztokholmu, czyli Gamla Stan faktycznie jest pere\u0142k\u0105 P\u00f3\u0142nocy. By\u0107 mo\u017ce daleko jej do Pary\u017ca, Rzymu czy Pragi, ale na tle innych p\u00f3\u0142nocnych miast wygl\u0105da imponuj\u0105co. Pa\u0142ac Kr\u00f3lewski (a propos cz\u0119\u015b\u0107 Pa\u0142acu jest udost\u0119pniona do zwiedzania – warto za wej\u015bci\u00f3wk\u0119 zap\u0142aci\u0107 100 koron i popatrze\u0107 na zaiste kr\u00f3lewski przepych), katedra, budynek parlamentu, teatr narodowy robi\u0105 piorunuj\u0105ce wra\u017cenie. Warto odwiedzi\u0107 Vasamuseet, gdzie znajduje si\u0119 XVII wieczna \u201eduma\u201d szwedzkiej floty okr\u0119t \u201eVasa\u201d. Wybudowany specjalnie na wojn\u0119 z Polsk\u0105 zaton\u0105\u0142 po przep\u0142yni\u0119ciu kilkuset metr\u00f3w (wed\u0142ug jednej z wersji nie bez polskiej \u201epomocy\u201d). Taki szwedzki \u201eTitanic\u201d, podniesiony i zrekonstruowany przez Szwed\u00f3w u schy\u0142ku XX w.<\/p>\n Zm\u0119czeni zwiedzaniem siadamy w parku w samym centrum Sztokholmu, by napi\u0107 si\u0119 piwa, ciut mocniejszego od tego serwowanego w supermarketach, a zakupionego oczywi\u015bcie w specjalnym sklepie. Jeden z nas odk\u0142ada przy tym zakupion\u0105 przed chwil\u0105 p\u0142yt\u0119 CD na \u0142awk\u0119 i\u2026 zapomina. Po godzinie wracamy na to samo miejsce bez nadziei na odnalezienie zguby. Jakie\u017c jest nasze zdziwienie, gdy podchodzi do nas m\u0142ody Szwed i pyta:<\/p>\n – Czy czego\u015b przypadkiem nie zgubili\u015bcie?<\/p>\n – Tak, zgubili\u015bmy\u2026<\/p>\n – CD?<\/p>\n – Tak!<\/p>\n – Prosz\u0119 bardzo – m\u00f3wi Szwed i oddaje nam p\u0142yt\u0119 za (bagatela!) 159 koron.<\/p>\n Gdy si\u0119 wybiera do Skandynawii samochodem, lokalnym transportem czy autostopem najlepiej zatrzymywa\u0107 si\u0119 na campingach. Z naszych obserwacji wynika\u0142o, \u017ce campingi s\u0105 najulubie\u0144szym miejscem odpoczynku tak\u017ce rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w. Na ka\u017cdym postoju spotykali\u015bmy mn\u00f3stwo rodzin z dzie\u0107mi, nawet je\u015bli dooko\u0142a nie ma ani jeziora czy morza. Warto naby\u0107, je\u015bli si\u0119 wybiera si\u0119 w d\u0142u\u017csz\u0105 podr\u00f3\u017c, Scandinavia camping card, kt\u00f3ra daje zni\u017cki na nocleg na campingu nie tylko w Skandynawii. Kosztuje 9 euro, ale ten wydatek bardzo szybko si\u0119 okupi.<\/p>\n Jad\u0105c przez ca\u0142\u0105 faktycznie Skandynawi\u0119 nigdzie nie spotkali\u015bmy na drodze policji. Pierwszy sprawdzian dokument\u00f3w (oraz test na alkohol) zdarzy\u0142 si\u0119 nam na drodze powrotnej, gdy zje\u017cd\u017cali\u015bmy z promu w Rydze. Prom by\u0142 pe\u0142en wracaj\u0105cych z \u201esaks\u00f3w\u201d Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy przez ca\u0142\u0105 noc balangowali. Dlatego nad ranem za kierownicami ich aut zazwyczaj zasiad\u0142y \u017cony i kole\u017canki. Nie patrz\u0105c na brak policji – jazda w Szwecji czy Norwegii jest jedn\u0105 z najbardziej kulturalnych w Europie. Mentalno\u015b\u0107 skandynawska dzia\u0142a r\u00f3wnie\u017c na turyst\u00f3w i emigrant\u00f3w. Na jakim\u015b campingu spotkali\u015bmy mieszkaj\u0105cych w Helsinkach Rosjan, \u0142api\u0105cych w Norwegii ryby. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce \u0142apanie ryb bez pozwolenia jest dozwolone tylko na morzu. Z czystej ciekawo\u015bci zapytali\u015bmy: czy w\u0119dkarzy nad jeziorem albo rzek\u0105 kontroluje jaka\u015b s\u0142u\u017cba? – Nie wiem. Nigdy nie pr\u00f3bowali\u015bmy – odpar\u0142 Siergiej, ex<\/em>-wojskowy sowieckiej i rosyjskiej armii.<\/p>\n Antoni Radczenko,<\/strong><\/p>\n Aleksander Radczenko<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nasza od dawna planowana wyprawa samochodowa na Nordkapp i z powrotem odby\u0142a si\u0119 na prze\u0142omie lipca i sierpnia tego roku.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[8,6],"tags":[292,424,430,431,428,433,432,434,438,436,426,435,439,437,427,425,429,440],"class_list":["post-94","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ochrona","category-ue","tag-aleksander-radczenko","tag-antoni-radczenko","tag-gamla-stan","tag-hoga-kusten","tag-litwini","tag-lofoty","tag-muzeum-rytow-naskalnych-w-alcie","tag-narvik","tag-nordkapp","tag-nordkinn-kinnarodden","tag-norwegia","tag-orp-grom","tag-renifery","tag-richard-chancellor","tag-skandynawia","tag-szwecja","tag-vasamuseet","tag-wieloryby"],"yoast_head":"\n