{"id":806,"date":"2011-11-20T00:26:24","date_gmt":"2011-11-20T00:26:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=806"},"modified":"2013-11-13T23:45:31","modified_gmt":"2013-11-13T22:45:31","slug":"autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/","title":{"rendered":"Autopoiesis (1) \u2013 Kilka s\u0142\u00f3w o teorii system\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Zanim przejd\u0119 do prezentacji nurtu, zwanego autopoiesis<\/em>, zarysuj\u0119 w du\u017cym skr\u00f3cie i przybli\u017ceniu teori\u0119 system\u00f3w, kt\u00f3ra jeszcze nie tak dawno pretendowa\u0142a do zast\u0105pienia cybernetyki w roli swoistej metanauki, nauki uniwersalnej, \u0142\u0105cz\u0105cej \u015bcis\u0142y dorobek nauk przyrodniczych z elementami \u015bwiatopogl\u0105du, co dawa\u0142o szanse na budow\u0119 okre\u015blonej wizji filozoficznej. Przypomnijmy, i\u017c w latach 30. XX w. podobn\u0105 rol\u0119 zwornika ludzkiej wiedzy upatrywano w fizyce (Ko\u0142o Wiede\u0144skie).<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u017ane lata mi\u0119dzywojenne zarysowa\u0142y chyba po raz pierwszy na tak\u0105 skal\u0119 w spo\u0142eczno\u015bci uczonych potrzeb\u0119 takiego podej\u015bcia systemowego, kt\u00f3re potrafi\u0142oby ujednolici\u0107 obraz \u015bwiata. Szukano swoistej least common multiple<\/em>, p\u0142aszczyzny, kt\u00f3rej narz\u0119dzia badawcze \u2013 w tym jej j\u0119zyk, o odpowiednim stopniu og\u00f3lno\u015bci \u2013 potrafi\u0142yby sprosta\u0107 postawionemu zadaniu. Pr\u00f3cz matematycznego geniusza, Norberta Wienera (1894-1964), za \u201eojc\u00f3w\u201d takiego, holistycznego podej\u015bcia uwa\u017ca si\u0119 tak\u017ce informatyk\u00f3w: Claude E. Shannona (1916-2001) i Warrena Weavera (1894-1978) oraz biologa, Waltera B. Cannona (1871-1945).<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Jednocze\u015bnie z pomys\u0142ami Wienera podej\u015bcie systemowe ju\u017c w praktyce wykazywali socjologowie: Pitrim Sorokin (1889-1968) w pracy Social and Cultural Dynamics<\/em> (t. 1-4, 1937\u201341) i Talcott Parsons (1902-1979) w The Structure of Social Action<\/em> (1937). W socjologii zreszt\u0105 teoria system\u00f3w przetrwa\u0142a stosunkowo d\u0142ugo, nie poddaj\u0105c si\u0119 narastaj\u0105cej krytyce lat 60. i 70. XX w. ze strony przeciwnik\u00f3w pozytywizmu, zw\u0142aszcza postmodernist\u00f3w (tych samych, kt\u00f3rzy jednocze\u015bnie, jak prof. Z. Bauman, lansowali tez\u0119 o r\u00f3wnouprawnieniu wszelkich form my\u015blenia). Dwa zw\u0142aszcza nazwiska zapisa\u0142y si\u0119 trwale w zwi\u0105zku z teori\u0105 system\u00f3w: Niklas Luhmann (1927-1998), ucze\u0144 Parsonsa oraz Immanuel Wallerstein (ur. 1930), tw\u00f3rca teorii system\u00f3w-\u015bwiat\u00f3w i zaplanowanego na 4 tomy dzie\u0142a pt. The Modern World-System<\/em>, kt\u00f3rego tom 1. – The Modern World-System, Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century<\/em>, ukaza\u0142 si\u0119 w roku 1974. Wiele lat p\u00f3\u017aniej, w r. 1998, opublikowa\u0142 nader popularn\u0105 \u201eUtopistyk\u0119\u201d[1]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Z kolei w latach 40. XX. w. w USA powsta\u0142 kierunek, zwany psychologi\u0105 systemow\u0105, zwi\u0105zany z terapi\u0105 rodzin (Murray Bowen, Jay Haley, Bert Hellinger).<\/span><\/p>\n

Za w\u0142a\u015bciwego tw\u00f3rc\u0119 Og\u00f3lnej Teorii System\u00f3w (OTS) uwa\u017cany jest Ludwig L. von Bertalanffy, kt\u00f3ry ju\u017c w 1928 r. wyda\u0142 Kritische Theorie der Formbildung<\/em> a w roku 1954 za\u0142o\u017cy\u0142 on w Nowym Jorku Society for General Systems Theory, przekszta\u0142cone wkr\u00f3tce w Society for General Systems Research (Towarzystwo dla Rozwoju OTS), kt\u00f3rego aren\u0105 wymiany my\u015bli jest czasopismo \u201eGeneral Systems\u201d.<\/span><\/p>\n

Naczeln\u0105 zasad\u0105, czyli paradygmatem OTS jest ca\u0142o\u015bciowe, a wi\u0119c holistyczne ujmowanie rzeczywisto\u015bci, w przeciwie\u0144stwie do uj\u0119cia redukcjonistycznego, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142o panowa\u0107 we wsp\u00f3\u0142czesnej nauce od czas\u00f3w Newtona i Kartezjusza i od XVII wieku by\u0142o niemal obowi\u0105zuj\u0105cym podej\u015bciem nauki do \u015bwiata. Paradygmatem tego typu podej\u015bcia do rzeczywisto\u015bci jest podzia\u0142 obiektu, b\u0105d\u017a problemu bada\u0144, na cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe i przez kolejne uproszczenia – badanie w\u0142asno\u015bci jego oddzielnych cz\u0119\u015bci, by w ten spos\u00f3b wnioskowa\u0107 o zachowaniu si\u0119 ca\u0142o\u015bci. Ten spos\u00f3b uj\u0119cia rzeczywisto\u015bci odnosi\u0142, i dzi\u015b jeszcze odnosi triumfy w badaniu obiekt\u00f3w prostych o ma\u0142ym stopniu z\u0142o\u017cono\u015bci (tam, gdzie mamy do czynienia z ma\u0142\u0105 liczb\u0105 element\u00f3w i ich wzajemnych po\u0142\u0105cze\u0144). Da si\u0119 go zastosowa\u0107 w mechanice pojedynczych maszyn (ale ju\u017c nie pojazd\u00f3w kosmicznych, ani np. nowoczesnych maszyn drukarskich). Wielu uczonych podej\u015bcie redukcjonistyczne nazywa cz\u0119sto mechanistycznym.<\/span><\/p>\n

Poniewa\u017c przy ma\u0142ym stopniu skomplikowania redukcjonizm zaiste si\u0119 sprawdza\u0142, spora rzesza naukowc\u00f3w r\u00f3\u017cnych dziedzin uzna\u0142a go za wzorzec uniwersalny. Jednocze\u015bnie jednak, jak pisze prof. Czes\u0142aw Cempel \u2013 \u201ewbi\u0142 klin mi\u0119dzy nauk\u0119 i inne aspekty ludzkiego \u017cycia. W swej naiwnej wersji polega na analizie zjawisk przez roz\u0142o\u017cenie ich na najmniejsze mo\u017cliwe elementy.\u201d[2]<\/a><\/span><\/p>\n

Jednak\u017ce sarkastyczna uwaga Alvina Tofflera nie jest pozbawiona racji: \u201eWsp\u00f3\u0142czesna nauka tak dobrze radzi sobie z rozk\u0142adaniem problem\u00f3w na cz\u0119\u015bci, \u017ce cz\u0119sto p\u00f3\u017aniej zapominamy z\u0142o\u017cy\u0107 je w ca\u0142o\u015b\u0107.\u201d A bez pojmowania ca\u0142o\u015bciowego trudno o zrozumienie nie tylko poszczeg\u00f3lnych zasad i proces\u00f3w, ale te\u017c miejsca, zajmowanego przez cz\u0142owieka we Wszech\u015bwiecie, czy nawet tylko na Ziemi.<\/span><\/p>\n

L. von Bertalanffy, jeden z g\u0142\u00f3wnych tw\u00f3rc\u00f3w Og\u00f3lnej Teorii System\u00f3w, upatruje jej g\u0142\u00f3wne zadania nade wszystko w:<\/span><\/p>\n

1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 og\u00f3lnej tendencji w kierunku integracji nauk przyrodniczych i spo\u0142ecznych;<\/span><\/p>\n

2.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 pr\u00f3bie stworzenia \u015bcis\u0142ej teorii w poza fizycznych dziedzinach nauki \u2013 lecz nie na wz\u00f3r fizyki;<\/span><\/p>\n

3.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 rozwijaniu unifikuj\u0105cych zasad przecinaj\u0105cych wertykalnie ca\u0142okszta\u0142t poszczeg\u00f3lnych nauk zmierzaj\u0105c w ten spos\u00f3b do jedno\u015bci nauki;<\/span><\/p>\n

4.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 d\u0105\u017cenia do integracji prac naukowych, nauczania i wychowania.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug jednego z tw\u00f3rc\u00f3w OTS, Stevena R. Buildinga[3]<\/a> nale\u017cy wyr\u00f3\u017cni\u0107 co najmniej dziewi\u0119\u0107 poziom\u00f3w istnienia system\u00f3w:\u00a0<\/span><\/p>\n

1. Poziom struktur \u201estatycznych\u201d, dominuj\u0105cych w geografii i anatomii wszech\u015bwiata;\u00a0<\/span><\/p>\n

2. Poziom prostych system\u00f3w dynamicznych typu \u201ezegar\u201d, zawieraj\u0105cy w sobie istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 fizyki, chemii i techniki (maszyny, urz\u0105dzenia);\u00a0<\/span><\/p>\n

3. Poziom tzw. system\u00f3w \u201ecybernetycznych\u201d typu homeostat\u00f3w, bazuj\u0105cych na transmisji i interpretacji informacji;\u00a0<\/span><\/p>\n

4. Poziom \u201ekom\u00f3rki\u201d, systemu samo utrzymuj\u0105cego si\u0119 – otwartego, gdzie zaczyna si\u0119 manifestowa\u0107 \u017cycie;<\/span><\/p>\n

5. Poziom \u201ero\u015bliny\u201d, ze struktur\u0105 genetyczno-spo\u0142eczn\u0105 tworz\u0105cy \u015bwiat flory, z g\u0142\u00f3wn\u0105 cecha wzrostu i samo odtwarzalno\u015bci\u0105;\u00a0<\/span><\/p>\n

6. Poziom \u201ezwierz\u0119cia\u201d, ujmuj\u0105cy ruchliwo\u015b\u0107, celowe d\u0105\u017cenia i pop\u0119dy, \u015bwiadomo\u015b\u0107;\u00a0<\/span><\/p>\n

7. Poziom \u201ecz\u0142owieka\u201d, charakterystyczny samo\u015bwiadomo\u015bci\u0105 i zdolno\u015bci\u0105 wytwarzania, przyjmowania i interpretacji symboli;\u00a0<\/span><\/p>\n

8. Poziom \u201eorganizacji spo\u0142ecznej\u201d, gdzie licz\u0105 si\u0119 zawarto\u015b\u0107 i znaczenie przekazu, system warto\u015bci, utrwalanie obraz\u00f3w w przekazach historycznych, sztuka, muzyka, poezja i z\u0142o\u017cone emocje ludzkie;\u00a0<\/span><\/p>\n

9. Poziom \u201eniewiadomego\u201d, gdzie struktury i relacje mog\u0105 by\u0107 postulowane lecz odpowiedzi nie s\u0105 jeszcze znane.\u00a0<\/span><\/p>\n

Z jednej strony punktem wyj\u015bcia OTS by\u0142a biologia. Organizm \u017cywy jest doskona\u0142ym przyk\u0142adem pracuj\u0105cego systemu. Rozszerzenie teorii system\u00f3w nast\u0105pi\u0142o jednak na drodze zupe\u0142nie naturalnej. Jak pisze przywo\u0142ywany ju\u017c Czes\u0142aw Cempel: \u201eSystemy s\u0105 tak powszechne ja wszech\u015bwiat w kt\u00f3rym \u017cyjemy. Na jednym ko\u0144cu s\u0105 one tak ogromne jak sam wszech\u015bwiat, za\u015b na drugim s\u0105 one tak ma\u0142e jak pojedynczy atom. Zjawi\u0142y si\u0119 one wpierw w formie naturalnej, lecz wraz ze zjawieniem si\u0119 cz\u0142owieka zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107 inne systemy; na pocz\u0105tku proste a potem coraz bardziej z\u0142o\u017cone systemy sztuczne – man made systems<\/em> (ang.). Ale dopiero niedawno zdali\u015bmy sobie spraw\u0119 ze wsp\u00f3lnoty struktur, charakterystyk i proces\u00f3w zachodz\u0105cych w systemach, zar\u00f3wno naturalnych jak i sztucznych.\u201d[4]<\/a> <\/strong><\/span><\/p>\n

Z drugiej \u2013 w\u0142a\u015bnie owo \u201ezdanie sobie sprawy\u201d z powszechno\u015bci system\u00f3w otworzy\u0142o drog\u0119 nowemu typowi my\u015blenia holistycznego.<\/span><\/p>\n

Jak zdefiniowa\u0107 kategori\u0119 \u201esystemu\u201d? Samo s\u0142owo ma pocz\u0105tek w staro\u017cytnej Grecji \u2013 \u201esystema\u201d oznacza\u0142o tam taki obiekt, w jakim da\u0142o si\u0119 wyodr\u0119bni\u0107 elementy, wzajemnie ze sob\u0105 powi\u0105zane. Niekoniecznie musia\u0142 by\u0107 to byt istniej\u0105cy realnie, r\u00f3wnie dobrze m\u00f3g\u0142 przynale\u017ce\u0107 do sfery abstrakcji, jak np. system<\/em> filozoficzny.<\/span><\/p>\n

Jak rozumie\u0107 poj\u0119cie systemu dzisiaj? Wedle np. pioniera polskiej cybernetyki, Mariana Mazura, \u201eSystem jest to zbi\u00f3r element\u00f3w i zachodz\u0105cych mi\u0119dzy nimi relacji\u201d. Czes\u0142aw Cempel uwa\u017ca, i\u017c \u201eSystem to byt przejawiaj\u0105cy istnienie przez synergiczne wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie swych cz\u0119\u015bci.\u00a0Obecnie system – S zdefiniujemy jako zbi\u00f3r (zesp\u00f3\u0142, kompleks) wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aj\u0105cych ze sob\u0105 element\u00f3w – E , stanowi\u0105cy celowo zorientowan\u0105 jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107.\u201d\u00a0<\/span><\/p>\n

W polskiej literaturze przedmiotu mamy do czynienia z wielu pr\u00f3bami zdefiniowania \u201esystemu\u201d. Podj\u0119to ich oko\u0142o 30. Ich tw\u00f3rcy, zale\u017cnie od kierunku, jaki sami reprezentowali, pr\u00f3bowali zaakcentowa\u0107 r\u00f3\u017cne cechy systemu. Istotn\u0105, zgodn\u0105 przy tym z procesualnym pojmowaniem \u015bwiata, definicj\u0119 nakre\u015bli\u0142 Mieczys\u0142aw Luba\u0144ski, pisz\u0105c: \u201ePrzez system rozumie\u0107 b\u0119dziemy\u00a0 zesp\u00f3\u0142 r\u00f3\u017cnych obiekt\u00f3w (element\u00f3w), wzajemnie ze sob\u0105 powi\u0105zanych oraz wzajemnie na siebie oddzia\u0142uj\u0105cych, stanowi\u0105cy ca\u0142o\u015b\u0107 pod pewnym wzgl\u0119dem. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, system jest to z\u0142o\u017cona, dynamiczna ca\u0142o\u015b\u0107.\u201d[5]<\/a><\/span><\/p>\n

L. von Bertalanffy twierdzi wr\u0119cz, i\u017c poza geometri\u0105 systemy s\u0105 wsz\u0119dzie.[6]<\/a> Biologia by\u0142a punktem wyj\u015bcia teorii system\u00f3w, poniewa\u017c na organizmach \u017cywych naj\u0142atwiej pokaza\u0107 i opisa\u0107 funkcjonowanie po\u0142\u0105czonych ze sob\u0105 element\u00f3w. By\u0142y te\u017c one i s\u0105 naj\u0142atwiej dost\u0119pne badaczom.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug najprostszej typologii mamy do czynienia z dwoma rodzajami uk\u0142ad\u00f3w \u2013 pierwszy, zwany uk\u0142adem otwartym <\/em>(w j\u0119zyku cybernetyki okre\u015bla si\u0119 go jako wzgl\u0119dnie odosobniony<\/em>), wyst\u0119puje w przyrodzie. Granice organizm\u00f3w \u017cywych s\u0105 bowiem ca\u0142o\u015bciowo lub cho\u0107by cz\u0119\u015bciowo przenikalne dla r\u00f3\u017cnego rodzaju energii, a r\u00f3wnie\u017c materii. Gdy granice uk\u0142adu nie s\u0105 przenikalne \u2013 m\u00f3wimy o tzw. uk\u0142adzie odosobnionym<\/em> lub zamkni\u0119tym<\/em>.<\/span><\/p>\n

Skoro granice, to r\u00f3wnie istotn\u0105 kategori\u0105 b\u0119dzie tu kategoria \u201eotoczenia\u201d lub \u201e\u015brodowiska\u201d uk\u0142adu. W\u0142a\u015bciwie wszystko, co znajduje si\u0119 poza granicami konkretnego uk\u0142adu jest jego otoczeniem \u2013 bli\u017cszym lub dalszym. Otoczenie odleglejsze przestrzennie mo\u017ce mie\u0107 wi\u0119kszy wp\u0142yw na uk\u0142ad, ni\u017ali bli\u017csze. Przyk\u0142adem jest tu energia s\u0142oneczna, decyduj\u0105ca o \u017cyciu na Ziemi.<\/span><\/p>\n

Zazwyczaj rzecz ma si\u0119 tak, i\u017c je\u015bli nawet dany system nie wchodzi ze swym \u015brodowiskiem w reakcj\u0119, to mo\u017ce w ni\u0105 wej\u015b\u0107. Tote\u017c, jak zauwa\u017ca M. Luba\u0144ski: \u201eSystem i jego otoczenie s\u0105 poj\u0119ciami \u015bci\u015ble ze sob\u0105 powi\u0105zanymi, wzajemnie sobie odpowiadaj\u0105cymi. Innymi s\u0142owy, s\u0105 to poj\u0119cia korelatywne. Je\u017celi rozwa\u017camy jaki\u015b system, to zawsze mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o jego otoczeniu. Podobnie, je\u017celi mamy do czynienia z otoczeniem, to ono jest otoczeniem jakiego\u015b systemu.\u201d[7]<\/a><\/span><\/p>\n

Uk\u0142ady nie znajduj\u0105 si\u0119 w izolacji. Uk\u0142ad mo\u017ce wszak wywiera\u0107 oddzia\u0142ywanie na swoje \u015brodowisko, kt\u00f3rego elementami s\u0105 kolejne uk\u0142ady. Sam jednak r\u00f3wnie\u017c podlega oddzia\u0142ywaniu otoczenia. \u201eTakie oddzia\u0142ywania nazywamy sprz\u0119\u017ceniami uk\u0142ad\u00f3w i mog\u0105 mie\u0107 one r\u00f3\u017cny charakter.\u201d[8]<\/a><\/span><\/p>\n

Ka\u017cdy system (a z praktyki wiadomo, i\u017c nie istniej\u0105 systemy absolutnie zamkni\u0119te, za modelowe przyjmuje je niekiedy fizyka ale tylko w rozwa\u017caniach teoretycznych) posiada tzw. wyj\u015bcia i wej\u015bcia, czyli warunki brzegowe. Oba wyst\u0119puj\u0105 w dwu postaciach \u2013 wewn\u0119trznego b\u0105d\u017a zewn\u0119trznego. Jako wej\u015bcie zewn\u0119trzne pojmuje si\u0119 takie oddzia\u0142ywanie, kt\u00f3re system wywiera sam na siebie, za\u015b wej\u015bcie zewn\u0119trzne to oddzia\u0142ywanie na system jego \u015brodowiska.<\/span><\/p>\n

Analogicznie \u2013 wyj\u015bcie wewn\u0119trzne to oddzia\u0142ywanie systemu na siebie, za\u015b zewn\u0119trzne \u2013 interakcja, wywierana przez system na otoczenie.<\/span><\/p>\n

\u017baden system \u017cywy nie potrafi przetrwa\u0107 bez wymiany energii i informacji ze swym \u015brodowiskiem.<\/span><\/p>\n

Poj\u0119cie energii wi\u0105\u017ce si\u0119 nieodrodnie z zasilaniem systemu. Rozumiemy przeze\u0144 z grubsza ka\u017cdy czynnik energetyczny (materialny, nie duchowy), kt\u00f3ry uk\u0142ad mo\u017ce wykorzysta\u0107 do sprawnego funkcjonowania. Z kolei informacja jest czynnikiem niematerialnym, kt\u00f3ry system wykorzystuje so bardziej sprawnego czy celowego dzia\u0142ania. Mo\u017ce by\u0107 to te\u017c zalecenie, zakaz albo opis.<\/span><\/p>\n

Wedle cytowanego ju\u017c Mieczys\u0142awa Luba\u0144skiego ka\u017cdy system mo\u017cna opisa\u0107 dwojako. Po pierwsze od strony czysto behawioralnej, jak gdyby z zewn\u0105trz \u2013 w\u00f3wczas opisujemy sytuacj\u0119 element\u00f3w brzegowych. Drugi spos\u00f3b opisu ukazuje system poprzez proces decyzyjny lub spos\u00f3b rozwi\u0105zywania problem\u00f3w. To uj\u0119cie teleologiczne, od strony d\u0105\u017ce\u0144 samego systemu.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 system\u00f3w da si\u0119 opisa\u0107 na oba sposoby jednocze\u015bnie, jednak\u017ce niekiedy tylko ujecie celowo\u015bciowe da efektywne rezultaty bada\u0144.<\/span><\/p>\n

Building pisa\u0142 o \u201epoziomie istnienia system\u00f3w\u201d, ale mo\u017cna przecie\u017c dokonywa\u0107 ich klasyfikacji ze wzgl\u0119du na cechy charakterystyczne.<\/span><\/p>\n

I tak M. Luba\u0144ski dzieli np. systemy na trzy rodzaje, bior\u0105c pod uwag\u0119 elementy brzegowe.[9]<\/a><\/span><\/p>\n

Pierwsz\u0105 klas\u0105 jest tzw. system informowany. Musi on posiada\u0107 minimum jedno wej\u015bcie informacyjne przy zupe\u0142nym braku informacyjnych wyj\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Odwrotnie w klasie drugiej \u2013 system powinien tam posiada\u0107 co najmniej jedno informacyjne wyj\u015bcie, za\u015b nie posiada\u0107 \u017cadnego informacyjnego wej\u015bcia.<\/span><\/p>\n

Klasa trzecia obejmuje systemy, gdzie da si\u0119 znale\u017a\u0107 przynajmniej po jednym wej\u015bciu i wyj\u015bciu informacyjnym jednocze\u015bnie.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna jeszcze doda\u0107, i\u017c w przypadkach, kiedy mo\u017cemy przewidzie\u0107 z absolutn\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105 stan na wyj\u015bciach, znaj\u0105c stany na wej\u015bciach \u2013 to system okre\u015blany jest jako deterministyczny<\/em>, za\u015b gdy stan na wyj\u015bciach mo\u017cemy poda\u0107 jedynie ze sporym prawdopodobie\u0144stwem, nazywamy system probabilistycznym<\/em>.<\/span><\/p>\n

Popularny od lat 50. XX w. system cybernetyczny musi charakteryzowa\u0107 si\u0119 du\u017cym stopniem z\u0142o\u017cono\u015bci, mie\u0107 zdolno\u015b\u0107 samoregulacyjn\u0105 oraz nale\u017ce\u0107 do system\u00f3w probabilistycznych. By nie si\u0119ga\u0107 daleko – przyk\u0142adem systemu cybernetycznego s\u0105 zwierz\u0119ta, w tym ludzie.<\/span><\/p>\n

W teorii system\u00f3w u\u017cywa si\u0119 cz\u0119sto poj\u0119cia sterowania danym systemem. Sterowanie znaczy tyle, co osi\u0105gni\u0119cie za\u0142o\u017conych skutk\u00f3w poprzez oddzia\u0142ywanie na\u0144 za pomoc\u0105 innego systemu. Odpowiednio \u2013 ten system, kt\u00f3ry wywiera wp\u0142yw nazywa si\u0119 steruj\u0105cym, za\u015b ten, kt\u00f3ry wp\u0142ywowi jest poddawany to system sterowany.<\/span><\/p>\n

Sterowanie nie mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 bez dwu, wyst\u0119puj\u0105cych \u0142\u0105cznie czynnik\u00f3w: pierwszy to \u0142\u0105czno\u015b\u0107, czyli przekazywanie systemowi informacji, drugi stanowi tzw. transport, czyli zasilanie systemu.<\/span><\/p>\n

Uk\u0142ady mog\u0105 si\u0119 te\u017c sprz\u0119ga\u0107. Sprz\u0119\u017ceniem okre\u015blamy stan, gdy jedno z wyj\u015b\u0107 zewn\u0119trznych pierwszego systemu jest jednocze\u015bnie bezpo\u015brednio lub po\u015brednio wej\u015bciem zewn\u0119trznym drugiego z system\u00f3w. Typolodzy s\u0105 tu przynajmniej zgodni, klasyfikuj\u0105c trzy typy podstawowych sprz\u0119\u017ce\u0144: szeregowe, r\u00f3wnoleg\u0142e i zwrotne.<\/span><\/p>\n

Te elementarne sprz\u0119\u017cenia nader cz\u0119sto tworz\u0105 skomplikowane \u0142a\u0144cuchy system\u00f3w sprz\u0119\u017conych. Okre\u015bla si\u0119 je mianem sieci system\u00f3w. Sie\u0107 zn\u00f3w mo\u017ce by\u0107 sieci\u0105 otwart\u0105 lub zamkni\u0119t\u0105. Sk\u0142adnikami sieci zamkni\u0119tych s\u0105 p\u0119tle, okre\u015blane jako cykle. Te mog\u0105 tworzy\u0107 jeszcze hipercykle, jednostki bardziej skomplikowanego rz\u0119du.<\/span><\/p>\n

Z. Kierzkowski, w przypadku, gdy sterujemy jednym, ale bardzo z\u0142o\u017conym obiektem, wprowadza poj\u0119cie systemu wielkiego. [10]<\/a><\/span><\/p>\n

\u00a0Jego w\u0142asno\u015bci mo\u017cemy scharakteryzowa\u0107 poprzez wymienienie wsp\u00f3lnych cech takich uk\u0142ad\u00f3w:<\/span><\/p>\n

1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W systemie wyra\u017anie wyst\u0119puj\u0105 jego podsystemy;<\/span><\/p>\n

2.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ka\u017cdy z owych podsystem\u00f3w posiada w\u0142asny cel pracy, o efektywno\u015bci kt\u00f3rego mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 w zale\u017cno\u015bci od procesu sterowania;<\/span><\/p>\n

3.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ca\u0142o\u015b\u0107 systemu posiada w\u0142asny cel dzia\u0142ania, efektywno\u015b\u0107 kt\u00f3rego oceniamy na podstawie dzia\u0142ania podsystem\u00f3w;<\/span><\/p>\n

4.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tak wewn\u0105trz poszczeg\u00f3lnych podsystem\u00f3w, jak pomi\u0119dzy nimi wyst\u0119puj\u0105 cz\u0119ste sprz\u0119\u017cenia;<\/span><\/p>\n

5.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ca\u0142o\u015b\u0107 systemu posiada hierarchiczn\u0105 struktur\u0119 sterowania;<\/span><\/p>\n

6.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ca\u0142o\u015b\u0107 utrzymuje w optymalnej efektywno\u015bci z\u0142o\u017cona sie\u0107 informacyjna.<\/span><\/p>\n

Systemy wielki przybieraj\u0105 postaci albo \u2013 scentralizowane, albo zhierarchizowane. Druga posta\u0107 zwi\u0119ksza niezawodno\u015b\u0107 dzia\u0142ania systemu, przynajmniej w sferze spo\u0142ecznej.<\/span><\/p>\n

Polak, Kazimierz Bogda\u0144ski na prze\u0142omie lat 70. I 80. XX w. stworzy\u0142 zupe\u0142nie nowy od\u0142am teorii system\u00f3w, teori\u0119 regulon\u00f3w. Pomijaj\u0105c cz\u0119\u015b\u0107 matematyczn\u0105 teorii, istotnym spostrze\u017ceniem, do jakiego doszed\u0142 Bogda\u0144ski jest teza, i\u017c przy rozwoju system\u00f3w da si\u0119 zaobserwowa\u0107 sta\u0142e zjawisko. Kiedy mianowicie konstytuuje si\u0119 system wy\u017cszego rz\u0119du, obowi\u0105zuj\u0105 go jednocze\u015bnie zupe\u0142nie nowe, tylko jemu w\u0142a\u015bciwe prawa, ale r\u00f3wnie\u017c wszystkie prawa rz\u0105du ni\u017cszego.<\/span><\/p>\n

Polska teoria nie tylko pr\u00f3buje znale\u017a\u0107 wsp\u00f3lne narz\u0119dzia j\u0119zykowe dla nauk przyrodniczych i socjologii, ale te\u017c w znacznie lepszym, ni\u017c wcze\u015bniejsze teorie stopniu, radzi sobie z problemem biogenezy.<\/span><\/p>\n

Teoria system\u00f3w znalaz\u0142a wielorakie zastosowania. Pr\u00f3bowano poprzez jej pryzmat spojrze\u0107 na ca\u0142kiem r\u00f3\u017cne w r\u00f3\u017cnym stopniu skomplikowane systemy. Najwcze\u015bniej zastosowano j\u0105 do opisu cz\u0142owieka, do\u015b\u0107 wcze\u015bnie jej dorobek zacz\u0119\u0142a wykorzystywa\u0107 socjologia (mo\u017cna wr\u0119cz m\u00f3wi\u0107 o r\u00f3wnoleg\u0142o\u015bci dochodzenia do podobnych wniosk\u00f3w), potem inne nauki jak psychologia czy in\u017cynieria.<\/span><\/p>\n

Dzi\u0119ki tej teorii przypomniano w kulturze Zachodu o prawdzie znanej kiedy\u015b Grekom, a przez kilka tysi\u0119cy lat kultywowanej przez taoizm \u2013 \u017ce cz\u0142owiek i jego \u015brodowisko stanowi\u0105 nierozerwaln\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Je\u015bli wi\u0119c mamy m\u00f3wi\u0107 o rozwoju gatunku ludzkiego i poszczeg\u00f3lnych jego jednostek, to nie wolno nam zapomnie\u0107 o tym, i\u017c tak informacja, jak zasilanie p\u0142yn\u0105 do nas z otoczenia. Stan \u015brodowiska naturalnego pozostaje w absolutnie \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku ze stanem zdrowia ludzi mieszkaj\u0105cych na konkretnych terenach. Je\u015bli zniszczymy system biologiczny (dotyczy to r\u00f3wnie\u017c system\u00f3w kulturowych, niszczonych poprzez tandetne mass-media) , obni\u017cymy r\u00f3wnie\u017c odporno\u015b\u0107 organizm\u00f3w ludzkich.<\/span><\/p>\n

Jednym z pierwszych uczonych, kt\u00f3ry tak w\u0142a\u015bnie zastosowa\u0142 teori\u0119 system\u00f3w, by\u0142 Fritjof Capra, wiede\u0144czyk od roku 1975 zwi\u0105zany ze Stanami Zjednoczonymi. W Polsce wydano dotychczas trzy jego ksi\u0105\u017cki \u2013 s\u0142ynne \u201eTao fizyki\u201d oraz \u201ePunkt zwrotny\u201d i \u201eNale\u017ce\u0107 do Wszech\u015bwiata – poszukiwania na pograniczu nauki i duchowo\u015bci\u201d.[11]<\/a> Capra postuluje tam konieczno\u015b\u0107 zmiany paradygmatu wielu dziedzin wiedzy, \u0142\u0105cznie z medycyn\u0105, ekonomi\u0105 i \u015brodowiskiem. Zw\u0142aszcza \u201ePunkt zwrotny\u201d przynosi prze\u0142om w my\u015bleniu wsp\u00f3\u0142czesnych k\u00f3\u0142 naukowych. Austriacki fizyk-filozof analizuje tam wp\u0142yw, jaki na obraz \u015bwiata a zw\u0142aszcza \u015bwiata nauki wywar\u0142a my\u015bl, wywodz\u0105ca si\u0119 z prac Newtona i Descartesa. \u201eMetoda, polegaj\u0105ca na rozk\u0142adaniu zjawisk na jak najmniejsze cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe i na szukaniu mechanizm\u00f3w, wed\u0142ug kt\u00f3rych te cz\u0119\u015bci na siebie oddzia\u0142uj\u0105, tak g\u0142\u0119boko wros\u0142a w nasz\u0105 kultur\u0119, \u017ce cz\u0119sto uto\u017csamia si\u0119 j\u0105 z metod\u0105 naukow\u0105. Nie traktuje si\u0119 powa\u017cnie pogl\u0105d\u00f3w, koncepcji i idei, nie mieszcz\u0105cych si\u0119 w ramach nauki klasycznej: staj\u0105 si\u0119 one na og\u00f3\u0142 przedmiotem lekcewa\u017cenia lub nawet po\u015bmiewiska. W efekcie tego przesadnego nacisku na nauk\u0119 redukcjonistyczn\u0105, wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 kultur\u0119 ogarnia coraz wi\u0119ksza fragmentaryzacja i rozwijaj\u0105 si\u0119 w niej szkodliwe technologie i instytucje oraz niezdrowe style \u017cycia. (\u2026).<\/span><\/p>\n

Technologia stworzona przez cz\u0142owieka zak\u0142\u00f3ca procesy ekologiczne, utrzymuj\u0105ce w r\u00f3wnowadze naturalne \u015brodowisko ziemskie i stanowi\u0105ce podstaw\u0119 istnienia ludzko\u015bci. Jednym z najwi\u0119kszych zagro\u017ce\u0144, do niedawna niemal zupe\u0142nie lekcewa\u017conym, jest zatruwanie w\u00f3d i powietrza przez toksyczne odpady chemiczne.\u201d[12]<\/a><\/span><\/p>\n

Socjologowie ze szko\u0142y Parsonsa traktowali spo\u0142ecze\u0144stwo jako niezwykle skomplikowany system, kt\u00f3ry mo\u017cna by tu okre\u015bli\u0107 w\u0142a\u015bnie jako system wielki. Zawiera w sobie bowiem wiele, r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 znacznie wobec siebie mniejszych system\u00f3w (podsystem\u00f3w), s\u0105 one zhierarchizowane i posiadaj\u0105 swoje cele na ka\u017cdym poziomie funkcjonowania. W dodatku podsystemy wykazuj\u0105 cechy sprz\u0119\u017ce\u0144 zwrotnych. W ewolucji spo\u0142ecznej wa\u017ck\u0105 rol\u0119 odgrywa nie tylko proces sterowania (zwierzchno\u015b\u0107 wobec reszty obywateli), ale r\u00f3\u017cne kulturowo systemy warto\u015bci.<\/span><\/p>\n

W dobie post\u0119puj\u0105cej globalizacji, g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki mediom typu telewizji i Internetu, sprz\u0119\u017ce\u0144 zwrotnych przybywa. Jednocze\u015bnie jednak coraz szybciej niszczeje wiele podsystem\u00f3w, dla kt\u00f3rych w \u201ecywilizowanym\u201d \u015bwiecie zabrak\u0142o miejsca.<\/span><\/p>\n

Od lat r\u00f3wnie\u017c Wszech\u015bwiat postrzegany jest jako najbardziej skomplikowany z mo\u017cliwych system wielki. Astrofizycy i radioastronomowie wychodz\u0105c od najmniejszego znanego nam uk\u0142adu \u2013 Systemu S\u0142onecznego, przechodz\u0105 poprzez Mleczn\u0105 Drog\u0119 (nasza galaktyka), matagalaktyki a\u017c do Wszech\u015bwiata jako ca\u0142o\u015bci. Niew\u0105tpliwie na ka\u017cdym szczeblu badania poszczeg\u00f3lnych uk\u0142ad\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 dopiero w powijakach, ze wzgl\u0119du na kosmiczn\u0105 skal\u0119 odleg\u0142o\u015bci i brak odpowiednich narz\u0119dzi badawczych.<\/span><\/p>\n

Nie przeszkadza to uczonym w snuciu odwa\u017cnych hipotez, kt\u00f3re tak czy inaczej przybli\u017caj\u0105 ludzko\u015b\u0107 do poznania Kosmosu.<\/span><\/p>\n

Podobnie podej\u015b\u0107 mo\u017cna do kwestii nauki, jako niezwykle skomplikowanego systemu, wykazuj\u0105cego tak\u017ce wszelkie cechy systemu wielkiego. Dynamizm wewn\u0105trz-systemowy ma tu, przynajmniej w ostatnich stuleciach, charakter pulsacyjny. Od greckiej jedni, jak\u0105 by\u0142a filozofia przyrody szko\u0142y jo\u0144skiej nauka przesz\u0142a d\u0142ug\u0105 drog\u0119 do wyodr\u0119bnienia poszczeg\u00f3lnych dyscyplin. Nawet w pocz\u0105tkach wielu XX taka na przyk\u0142ad psychologia musia\u0142a \u201eudowadnia\u0107 i\u017c jest nauk\u0105\u201d. (Niekt\u00f3rzy \u2013 jak prof. J. Mizi\u0144ska z UMCS – twierdz\u0105, i\u017c w podobnej sytuacji znajduje si\u0119 jeszcze dzi\u015b pedagogika).<\/span><\/p>\n

Tymczasem od lat 30. XX w. zarysowa\u0142a si\u0119 tendencja wr\u0119cz odwrotna \u2013 do integracji nauk. Mia\u0142y temu s\u0142u\u017cy\u0107 kolejno \u2013 fizyka, cybernetyka, teoria informacji czy w\u0142a\u015bnie teoria system\u00f3w. Interdyscyplinarno\u015b\u0107, jakby jej nie pojmowa\u0107, wykaza\u0142a niezwyk\u0142\u0105 przydatno\u015b\u0107 w badaniach, ods\u0142oni\u0142a zupe\u0142nie nowe horyzonty nie tylko badawcze \u2013 wr\u0119cz my\u015blowe dla ca\u0142ego gatunku ludzkiego.<\/span><\/p>\n

Filozoficzno-naukowe podstawy nowej \u015bwiadomo\u015bci starali si\u0119 da\u0107 m.in. Erich Jantsch i Fritjof Capra. Wed\u0142ug Jantscha mechanicyzm Newtona i Descartesa spowodowa\u0142 przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a jego \u015brodowiskiem. Potrzebne jest powt\u00f3rne \u201eoswojenie \u015bwiata\u201d, pojednanie pomi\u0119dzy \u201educhem\u201d a \u201enatur\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Wedle Jantscha szanse na to posiada dynamiczny model autopoiesis. \u201eOto nowy paradygmat samoorganizacji po\u0142o\u017cy kres oderwaniu nauki od \u017cycia: obejmie on wszelkie uk\u0142ady \u017cywe, w tym i cz\u0142owieka, \u0142\u0105cznie z duchowymi aspektami jego \u017cycia. Dopiero ten paradygmat zapewni jednolit\u0105 wizj\u0119 przyrody i cz\u0142owieka.\u201d[13]<\/a><\/span><\/p>\n

Capra z kolei najwi\u0119ksze nadzieje pok\u0142ada w tej mierze w teorii Geoffreya Chewa. \u201eW tej sytuacji wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce najbardziej owocna mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 hipoteza bootstrap<\/em>, podobna do tej, jak rozwin\u0119\u0142a si\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnej fizyce. B\u0119dzie to oznacza\u0142o stopniowe formu\u0142owanie kolejnych, wzajemnie si\u0119 zaz\u0119biaj\u0105cych koncepcji i modeli, a przy tym jednoczesne tworzenie odpowiadaj\u0105cych im organizacji spo\u0142ecznych. \u017badna teoria ani \u017caden model nie b\u0119dzie bardziej podstawowy ni\u017c inne, wszystkie natomiast b\u0119d\u0105 musia\u0142y by\u0107 ze sob\u0105 zgodne. Przekrocz\u0105 one konwencjonalne podzia\u0142y dyscyplinarne i b\u0119d\u0105 pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 dowolnym j\u0119zykiem dla opisu r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w wielowarstwowego i ciasno splecionego tworzywa rzeczywisto\u015bci. R\u00f3wnie\u017c \u017cadna z nowych instytucji spo\u0142ecznych nie b\u0119dzie lepsza ani wa\u017cniejsza, a wszystkie b\u0119d\u0105 musia\u0142y si\u0119 ze sob\u0105 liczy\u0107, komunikowa\u0107 i wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107.\u201d[14]<\/a><\/span><\/p>\n

Droga, jak\u0105 przeby\u0142a teoria system\u00f3w od \u201epowijak\u00f3w\u201d w l. 20. XX w. i pe\u0142nego ukonstytuowania w latach 50. do chwili obecnej – to nie tylko poszerzanie pola badawczego, ale pretendowanie do likwidacji podzia\u0142\u00f3w metodologicznych i \u015bwiatopogl\u0105dowych, cechuj\u0105cych spo\u0142eczno\u015bci uczonych. Obecnie teoria ta aspiruje wr\u0119cz do ca\u0142o\u015bciowego t\u0142umaczenia sposobu funkcjonowania organizm\u00f3w<\/span><\/a><\/span><\/span> \u017cywych, jak te\u017c spo\u0142ecze\u0144stw<\/span><\/a><\/span> i urz\u0105dze\u0144 lub system\u00f3w sztucznych. Z jednej strony przydaje jej to cech uniwersalno\u015bci, z drugiej powoduje fal\u0119 krytyki za jej zbytni\u0105 og\u00f3lno\u015b\u0107 i abstrakcyjno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

\n

Karolina Soroka<\/span><\/h1>\n
\n
\n
\n

[1]<\/a> Immanuel Wallenstein, Utopistika. Historick\u00e9 rozhodovani ve 21. stolet\u00ed<\/em>, transl. Rudolf P\u0159evr\u00e1til, INTU, Praha 2006<\/p>\n<\/div>\n

\n

[2]<\/a> Czes\u0142aw Cempel, Teoria i in\u017cynieria system\u00f3w<\/em>, Pozna\u0144 2003, http:\/\/neur.am.put.poznan.pl\/is\/<\/p>\n<\/div>\n

\n

[3]<\/a> Por. Blanchard B. S., Fabrycky W. J., Systems Engineering and Analysis<\/em>, Prentice Hall, New York 1990<\/p>\n<\/div>\n

\n

[4]<\/a> Czes\u0142aw Cempel, Teoria i in\u017cynieria system\u00f3w<\/em>, Pozna\u0144 2003, http:\/\/neur.am.put.poznan.pl\/is\/<\/p>\n<\/div>\n

\n

[5]<\/a> Mieczys\u0142aw Luba\u0144ski, Informacja \u2013 system<\/em>, (w:) Zagadnienia filozoficzne wsp\u00f3\u0142czesnej nauki. Wst\u0119p do filozofii przyrody<\/em>, Wyd. ATK, Warszawa 1997, wyd. IV, s. 17.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[6]<\/a> Ludwig L. von Bertalanffy, Og\u00f3lna teoria system\u00f3w. Podstawy, rozw\u00f3j, zastosowania<\/em>, t\u0142um. E. Woydyl\u0142o-Wo\u017aniak, Warszawa 1984, s. 31<\/p>\n<\/div>\n

\n

[7]<\/a> Mieczys\u0142aw Luba\u0144ski, Informacja \u2013 system<\/em>, (w:) Zagadnienia filozoficzne wsp\u00f3\u0142czesnej nauki. Wst\u0119p do filozofii przyrody<\/em>, Wyd. ATK, Warszawa 1997, wyd. IV, s. 19.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[8]<\/a> Jerzy Andrzej Chmurzy\u0144ski, Zarys teorii uk\u0142ad\u00f3w<\/em>, (w:) Teresa Zab\u0142ocka (red.), Organizm \u2013 jednostka biologiczna<\/em>, PZWS, Warszawa 1973, wyd. I, s. 24.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[9]<\/a> Mieczys\u0142aw Luba\u0144ski, Informacja \u2013 system<\/em>, (w:) Zagadnienia filozoficzne wsp\u00f3\u0142czesnej nauki. Wst\u0119p do filozofii przyrody<\/em>, Wyd. ATK, Warszawa 1997, wyd. IV, s. 24.<\/p>\n

[10]<\/a> Zbigniew Kierzkowski, Elementy informatyki \u2013 technika, metody, zastosowania<\/em>, Warszawa-Pozna\u0144 1976, s. 498.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[11]<\/a> Fritjof Capra, Punkt zwrotny<\/em>, t\u0142um. E. Woydy\u0142\u0142o, PIW, Warszawa 1987, Nale\u017ce\u0107 do Wszech\u015bwiata – poszukiwania na pograniczu nauki i duchowo\u015bci<\/em>, t\u0142um. P. Pie\u0144kowski, Znak Krak\u00f3w, 1995.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[12]<\/a> Fritjof Capra, Punkt zwrotny<\/em>, t\u0142um. E. Woydy\u0142\u0142o, PIW, Warszawa 1987, ss. 319-320.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[13]<\/a> W\u0142odzimierz \u0141ugowski, Paradoks powstawania \u017cycia<\/em>, Wiedza Powszechna, Warszawa 1987, s. 172<\/p>\n<\/div>\n

\n

[14]<\/a> Fritjof Capra, Punkt zwrotny<\/em>, t\u0142um. E. Woydy\u0142\u0142o, PIW, Warszawa 1987, ss. 363-364.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zanim przejd\u0119 do prezentacji nurtu, zwanego autopoiesis, zarysuj\u0119 w du\u017cym skr\u00f3cie i przybli\u017ceniu teori\u0119 system\u00f3w, kt\u00f3ra jeszcze nie tak dawno<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[4],"tags":[363,380,374,365,373,364,370,369,367,372,379,366,375,377,362,376,381,371,368,378],"class_list":["post-806","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nauka","tag-blanchard-b-s","tag-claude-e-shannon","tag-cybernetyka","tag-czeslaw-cempel","tag-erich-jantsch","tag-fabrycky-w-j","tag-fritjof-capra","tag-immanuel-wallenstein","tag-jerzy-andrzej-chmurzynski","tag-karolina-soroka","tag-kolo-wiedenskie","tag-ludwig-l-von-bertalanffy","tag-marian-mazur","tag-niklas-luhmann","tag-rudolf-prevratil","tag-society-for-general-systems-research","tag-teoria-systemow","tag-wlodzimierz-lugowski","tag-zbigniew-kierzkowski","tag-zygmunt-bauman"],"yoast_head":"\nAutopoiesis (1) \u2013 Kilka s\u0142\u00f3w o teorii system\u00f3w - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"de_DE\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Autopoiesis (1) \u2013 Kilka s\u0142\u00f3w o teorii system\u00f3w - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Zanim przejd\u0119 do prezentacji nurtu, zwanego autopoiesis, zarysuj\u0119 w du\u017cym skr\u00f3cie i przybli\u017ceniu teori\u0119 system\u00f3w, kt\u00f3ra jeszcze nie tak dawno\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-11-20T00:26:24+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-13T22:45:31+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Verfasst von\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Gesch\u00e4tzte Lesezeit\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"20\u00a0Minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Autopoiesis (1) \u2013 Kilka s\u0142\u00f3w o teorii system\u00f3w\",\"datePublished\":\"2011-11-20T00:26:24+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-13T22:45:31+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/\"},\"wordCount\":3994,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"keywords\":[\"Blanchard B. S.\",\"Claude E. Shannon\",\"cybernetyka\",\"Czes\u0142aw Cempel\",\"Erich Jantsch\",\"Fabrycky W. J.\",\"Fritjof Capra\",\"Immanuel Wallenstein\",\"Jerzy Andrzej Chmurzy\u0144ski\",\"Karolina Soroka\",\"Ko\u0142o Wiede\u0144skie\",\"Ludwig L. von Bertalanffy\",\"Marian Mazur\",\"Niklas Luhmann\",\"Rudolf P\u0159evr\u00e1til\",\"Society for General Systems Research\",\"teoria system\u00f3w\",\"W\u0142odzimierz \u0141ugowski\",\"Zbigniew Kierzkowski\",\"Zygmunt Bauman\"],\"articleSection\":[\"Nauka\"],\"inLanguage\":\"de\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/\",\"name\":\"Autopoiesis (1) \u2013 Kilka s\u0142\u00f3w o teorii system\u00f3w - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website\"},\"datePublished\":\"2011-11-20T00:26:24+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-13T22:45:31+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"de\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Autopoiesis (1) \u2013 Kilka s\u0142\u00f3w o teorii system\u00f3w\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"de\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Autopoiesis (1) \u2013 Kilka s\u0142\u00f3w o teorii system\u00f3w - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/","og_locale":"de_DE","og_type":"article","og_title":"Autopoiesis (1) \u2013 Kilka s\u0142\u00f3w o teorii system\u00f3w - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Zanim przejd\u0119 do prezentacji nurtu, zwanego autopoiesis, zarysuj\u0119 w du\u017cym skr\u00f3cie i przybli\u017ceniu teori\u0119 system\u00f3w, kt\u00f3ra jeszcze nie tak dawno","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2011-11-20T00:26:24+00:00","article_modified_time":"2013-11-13T22:45:31+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Verfasst von":"admin","Gesch\u00e4tzte Lesezeit":"20\u00a0Minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Autopoiesis (1) \u2013 Kilka s\u0142\u00f3w o teorii system\u00f3w","datePublished":"2011-11-20T00:26:24+00:00","dateModified":"2013-11-13T22:45:31+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/"},"wordCount":3994,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"keywords":["Blanchard B. S.","Claude E. Shannon","cybernetyka","Czes\u0142aw Cempel","Erich Jantsch","Fabrycky W. J.","Fritjof Capra","Immanuel Wallenstein","Jerzy Andrzej Chmurzy\u0144ski","Karolina Soroka","Ko\u0142o Wiede\u0144skie","Ludwig L. von Bertalanffy","Marian Mazur","Niklas Luhmann","Rudolf P\u0159evr\u00e1til","Society for General Systems Research","teoria system\u00f3w","W\u0142odzimierz \u0141ugowski","Zbigniew Kierzkowski","Zygmunt Bauman"],"articleSection":["Nauka"],"inLanguage":"de","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/","name":"Autopoiesis (1) \u2013 Kilka s\u0142\u00f3w o teorii system\u00f3w - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website"},"datePublished":"2011-11-20T00:26:24+00:00","dateModified":"2013-11-13T22:45:31+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/#breadcrumb"},"inLanguage":"de","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-1-kilka-slow-o-teorii-systemow\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Autopoiesis (1) \u2013 Kilka s\u0142\u00f3w o teorii system\u00f3w"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"de"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/806","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=806"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/806\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=806"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=806"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=806"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}