<\/p>\n
Walter Ruttmann niew\u0105tpliwie wyci\u0105gn\u0105\u0142 wnioski z uprawianego na pocz\u0105tku swej kariery tzw. \u201efilmu absolutnego\u201d. Od pocz\u0105tku istnienia kinematografii, artyst\u00f3w nale\u017c\u0105cych do najr\u00f3\u017cniejszych formacji awangardowych interesowa\u0142o pokrewie\u0144stwo sztuk. Termin \u201ekino absolutne\u201d zrodzi\u0142 si\u0119 w Niemczech lat 20. w kr\u0119gu weimarskiej szko\u0142y Bauhausu i o\u015brodka berli\u0144skiego na okre\u015blenie zupe\u0142nie nowych, abstrakcyjnych obraz\u00f3w filmowych realizowanych przez Niemc\u00f3w: Gerharda Richtera, Oskara Fischingera, Ruttmanna, Francuz\u00f3w: Geramaine Dullac i Fernanda L\u00e9gera oraz Szweda – Vikkinga Eggelinga. Opis pierwszych film\u00f3w absolutnych, kt\u00f3re Hans Richter zrealizowa\u0142 z Eggelingiem w 1921 r., mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w jego ksi\u0105\u017cce Dadaizm<\/em>. Niekt\u00f3rzy badacze uwa\u017caj\u0105 jednak, i\u017c pierwsze filmy absolutne zrealizowali w latach 90. XIX w. futury\u015bci w\u0142oscy Gino i Coreali, maluj\u0105c klatki filmowe, ich dokonania nie zachowa\u0142y si\u0119 jednak ze wzgl\u0119d\u00f3w technicznych. \u201eFilm absolutny\u201d \u2013 odmiana filmu animowanego \u2013 od pocz\u0105tku mia\u0142 by\u0107 dzie\u0142em sztuki autonomicznej, antyrealistycznej, uciekaj\u0105cej si\u0119 do syntezy i deformacji obraz\u00f3w, dodawania im dynamicznego ruchu. Badaj\u0105c zwi\u0105zek sztuki z rzeczywisto\u015bci\u0105 sta\u0142 si\u0119 bardzo wa\u017cnym narz\u0119dziem rewolty artystycznej. Celem wielu awangardowych koncepcji z lat 20. Sta\u0142a si\u0119 pr\u00f3ba w\u0142\u0105czenia \u201eczasoprzestrzeni\u201d do podstawowego s\u0142ownika poj\u0119\u0107 artystycznych. Pasj\u0105 wielu przedstawicieli awangardy sta\u0142o si\u0119 pragnienie stworzenia dzie\u0142a istniej\u0105cego w pe\u0142ni zar\u00f3wno w czasie, jak i przestrzeni. Dziedzin\u0105 sumuj\u0105c\u0105 do\u015bwiadczenia dokonane na polu plastyki m\u00f3g\u0142 by\u0107 film.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Tw\u00f3rcy, kt\u00f3ry do tej pory uprawiali malarstwo, b\u0105d\u017a rze\u017ab\u0119, po ich uwolnieniu od mimetycznej funkcji doszli do wniosku, i\u017c nie wystarczaj\u0105 im literackie modele narracji. Nie mog\u0105 mie\u0107 one zastosowania przy organizowaniu abstrakcyjnych kszta\u0142t\u00f3w w struktury czasowe. Kiedy wzi\u0119li do r\u0119ki kamer\u0119 lub aparat fotograficzny, nastawili si\u0119 na kreowanie zupe\u0142nie nowych obraz\u00f3w konstruowanych z animowanych w takt muzyki form geometrycznych. Oczywi\u015bcie wszystkie filmy absolutne s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z muzyk\u0105 (dzi\u015b wy\u015bwietlane zwykle bez niej, gdy\u017c zwykle nie zachowa\u0142y si\u0119 oryginalne partytury napisane do film\u00f3w). Analizuj\u0105c je nale\u017ca\u0142oby skorzysta\u0107 wi\u0119c z pomocy muzykolog\u00f3w. Podobnie, jak wczesne filmy muzyka jest struktur\u0105 opart\u0105 na czasie i operuje elementami abstrakcyjnymi. Najwi\u0119ksz\u0105 ambicj\u0105 artyst\u00f3w sta\u0142o si\u0119 stworzenie dzie\u0142a wizualnego, daj\u0105cego si\u0119 por\u00f3wna\u0107 do utworu muzycznego, z jego p\u0142ynn\u0105, nak\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 obrazowo\u015bci\u0105 rytmicznie odmierzan\u0105 monta\u017cem. Si\u0119gaj\u0105c po struktury muzyczne, mogli oni lepiej zobrazowa\u0107 na nowo odkrywany ruch filmowy, kt\u00f3ry domaga\u0142 si\u0119 nowych mo\u017cliwo\u015bci konstrukcyjnych. Dlatego pos\u0142ugiwali si\u0119 zanikaniem i nak\u0142adaniem obraz\u00f3w, superimpozycj\u0105, przeciwstawieniem negatywu i pozytywu, zmianami ostro\u015bci itp. W ten spos\u00f3b prze\u0142amywali oni granice obrazu. Dlatego pr\u00f3by przeniesienia ruchu do obrazu sztalugowego i nadania im rytmu doprowadzi\u0142y w spos\u00f3b naturalny do filmu \u2013 \u201eorkiestracji czasu\u201d. Arty\u015bci tacy, jak Hans Richter i Vikking Eggeling realizowali filmy, kt\u00f3re nie odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do \u017cadnych pozaformalnych element\u00f3w, a opieraj\u0105 si\u0119 jedynie na elementach w\u0142a\u015bciwych samej muzyce tj. harmonii, rytmie, melodii, kontrapunkcie itp. St\u0105d te\u017c cz\u0119ste aluzje do muzyki w tytu\u0142ach tych samych film\u00f3w: Opus<\/em> (W. Ruttmann), Rytmy <\/em>(G. Richter), Orkiestra<\/em> (V. Eggeling), Symfonia<\/em> (V. Eggeling), Studia<\/em> (O. Fischinger), Arabeski<\/em> (Pfeininger), Barkarola<\/em> (Pfeininger), Tematy i wariacje<\/em> (G. Dullac). Studium 9<\/em> Richtera zosta\u0142o zainspirowane Ta\u0144cami w\u0119gierskimi<\/em> Brahmsa, jego Studium 12<\/em> \u2013 Ta\u0144cem \u015bmierci<\/em> (Toten Dance<\/em>) Rubinsteina, w Studium 11<\/em> Oskar Fischinger prze\u0142o\u017cy\u0142 na j\u0119zyk obraz\u00f3w Menuet\u00a0 Mozarta<\/em> (Menuet von Mozart<\/em>).<\/span><\/p>\n Pierwszym filmem zrealizowanym w kr\u0119gu awangardy by\u0142a zaginiona, a najpewniej zniszczona Horyzontalno\u2013wertykalna orkiestra<\/em> Vikkinga Eggelinga z 1920 roku. Z\u0142o\u017con\u0105 ze zrytmizowanych kadr\u00f3w wype\u0142ni\u0142y proste elementy graficzne. Jego Symfonia diagonalna<\/em> z 1923 r. zosta\u0142a zrealizowana r\u00f3wnie\u017c metod\u0105 wizualnej dynamiki, zrytmizowania uk\u0142ad\u00f3w r\u00f3\u017cnorodnych form, jak r\u00f3wnie\u017c nak\u0142adania si\u0119 figur geometrycznych. Czarny ekran Eggeling zaaran\u017cowa\u0142 po diagonalu, pojawiaj\u0105cymi si\u0119 raz po raz, przecinaj\u0105cymi go r\u00f3\u017cnymi uk\u0142adami geometrycznymi: krzywiznami, \u0142ukami, falami, grzebieniowatymi strukturami, kt\u00f3re harmonijnie przechodz\u0105 jedne w drugie. To rozwijanie si\u0119 figur wzd\u0142u\u017c, wszerz i w g\u0142\u0105b ekranu r\u00f3wnie\u017c zastosowali w swoich filmach r\u00f3wnie\u017c Richter i Ruttmann. Dominuj\u0105cy w filmie silny kontrast czerni i bieli, odej\u015bcie od realnej rzeczowo\u015bci, literackiej warstwy fabularnej filmu na rzecz czystej abstrakcji kojarzy si\u0119 ze sztuk\u0105 Wasyla Kandinsky\u2019ego, kt\u00f3ry w O duchowo\u015bci w sztuce<\/em> poszukiwa\u0142 zwi\u0105zk\u00f3w abstrakcyjnej formy z czystym absolutem. Oskar Fischinger – najwa\u017cniejszy przedstawiciel nurtu w II po\u0142. lat 20., podejmuj\u0105c pr\u00f3by wizualizacji muzyki, w tw\u00f3rczy spos\u00f3b stara\u0142 si\u0119 prze\u0142o\u017cy\u0107 konkretne utwory muzyczne na j\u0119zyk obraz\u00f3w, by \u0142atwiej zobrazowa\u0107 ich abstrakcyjn\u0105 z natury rzeczy budow\u0119. Nakr\u0119ci\u0142 on seri\u0119 kr\u00f3tkich Studi\u00f3w 5-9 <\/em>(Studie no 5-9<\/em>; 1921-31) \u2013 film\u00f3w inspirowanych bardzo r\u00f3\u017cnymi tematami muzycznymi, jak cho\u0107by Ta\u0144ce w\u0119gierskie<\/em> Brahmsa (Studie no 9<\/em>), czy ca\u0142kiem mu wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 muzyk\u0105 taneczn\u0105 z lat 20. (Studie no 5<\/em>). Rytm muzyki oddaje w nich nat\u0119\u017cenie geometrycznych, skacz\u0105cych, pl\u0105saj\u0105cych po ekranie, wiruj\u0105cych wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi, przechodz\u0105cych jedne w drugie figur, migotliwych punkt\u00f3w, zrytmizowanych uk\u0142ad\u00f3w fal (Studie no 5<\/em>), linii \u0142amanych, zygzak\u00f3w, paraboli, wycink\u00f3w k\u0105t\u00f3w ostrych, koncentrycznych punkt\u00f3w i kwadrat\u00f3w (Studie no 6<\/em>), \u201eksi\u0119\u017cyc\u00f3w\u201d i krzy\u017cuj\u0105cych si\u0119 mi\u0119kko linii (Studie no 8<\/em>). W filmie Menuet Mozarta \u2013 Studium 11 <\/em>(Menuet von Mozart \u2013 Studie 11<\/em>; 1931) Fischinger zobrazowa\u0142 takt muzyki za pomoc\u0105 bia\u0142ych punkcik\u00f3w, kresek, znaczk\u00f3w goni\u0105cych po ekranie, kt\u00f3re przypominaj\u0105 stos str\u0105conych, spadaj\u0105cych i porwanych przez wiatr lu\u017anych kartek. Regularno\u015b\u0107 kompozycji graficznych dodatkowo podkre\u015bla abstrakcyjny charakter obrazu filmowego. W Studium 12<\/em> (Studie no 12<\/em>; 1931) \u2013 bia\u0142e zygzaki, fale, znaczki, przecinki tworz\u0105 na ekranie w zrytmizowane uk\u0142ady \u201etaneczne\u201d; jednak zostaj\u0105 one rozbite przez 3 grube, przeszywaj\u0105ce ca\u0142y ekran pasma. Pod\u0105\u017caj\u0105 one jedna za drug\u0105 w rytm muzyki. Przypominaj\u0105 samoloty kr\u0119c\u0105ce piruety i inne podniebne akrobacje. Ze wzgl\u0119du na dynamik\u0119 obrazu niekt\u00f3re filmy G. Dulac okre\u015bla si\u0119 mianem \u201emuzyki wzrokowej\u201d. G\u0142\u00f3wnym przedmiotem Arabesek<\/em> (1928), nakr\u0119conych do muzyki Chopina, stanowi p\u0142yta gramofonowa. Rejestruj\u0105c z g\u00f3ry jej ruch wirowy Dullac wprowadza mi\u0119kk\u0105 gr\u0119 \u015bwiat\u0142em i zmi\u0119kcza do\u015b\u0107 ostrych przej\u015b\u0107 mi\u0119dzy blaskiem, a cieniem. Nast\u0119pnie na p\u0142yt\u0119 nak\u0142ada obrazy ro\u015blin, maszyn, naturalnych form przyrody, ro\u015blin zbieranych do zielnika, r\u0119k\u0119 na pianinie i malowane zygzaki. Animowane filmy Barkarola<\/em> (Barcarolle<\/em>, 1929) i Serenada<\/em> (Serenade<\/em>, 1931) R. Pfeiningera to po\u0142\u0105czony wsp\u00f3ln\u0105 puent\u0105 dyptyk, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy ta sama stylistyka artystyczna, zakorzeniona silnie w poetyce teatru kukie\u0142kowego dla dzieci.<\/span><\/p>\n Ogl\u0105daj\u0105c Balet mechaniczny<\/em> w re\u017cyserii Fernanda L\u00e9gera (1924) poruszamy si\u0119 w wyimaginowanym \u015bwiecie z pogranicza fantastyki i ba\u015bniowo\u015bci. Film abstrakcyjny otwiera wizerunek specyficznego ludzika niczym z obrazu kubist\u00f3w, by ust\u0105pi\u0107 tak zr\u00f3\u017cnicowanym, popularnym \u201eobrazom i wzorom\u201d, jak: dziewczyna na hu\u015btawce w bia\u0142ej sukni, s\u0142omkowy kapelusz, uszminkowane, kobiece usta, tafla wody, kwitn\u0105ce kwiaty w padaj\u0105cym deszczu, przek\u0142adnia parowozu, tancerka, ogl\u0105dany w zbli\u017ceniu mechanizm, widok przymkni\u0119tych oczu, rondle kuchenne ze srebrzystego metalu ustawione w zr\u00f3\u017cnicowanych rytmach, nogi manekin\u00f3w, butelki po winie z czarnego, nieprzezroczystego szk\u0142a. Przeplata je migocz\u0105cymi uk\u0142adami cyfr \u2013 zerami i pi\u0105tkami, a tak\u017ce filmowanymi mechanizmami zegarowymi, k\u00f3\u0142kami z\u0119batymi, d\u017awigniami, poruszaj\u0105cymi si\u0119 wahad\u0142ami. Oniryczny film ko\u0144czy sekwencja z kubistycznym ludzikiem, kt\u00f3rego rygoryzm formy kontrastuje ze zmi\u0119kczon\u0105 fotografi\u0105 ukazuj\u0105c\u0105 dziewczyn\u0119 na hu\u015btawce w ogrodzie. Zosta\u0142 on oparty na estetyzacji niezwykle wysublimowanych obraz\u00f3w i przejmuj\u0105cej sw\u0105 si\u0142\u0105 grze kontrast\u00f3w \u015bwiat\u0142a i cienia. Zmi\u0119kczaj\u0105c przej\u015bcia mi\u0119dzy optycznymi skrajno\u015bciami, L\u00e9ger wykorzysta\u0142 gr\u0119 refleks\u00f3w \u015bwiat\u0142a. Nieustannie gra efektem, jaki tworz\u0105 krystaliczne pryzmaty, zwielokrotnione obrazy i nak\u0142adaj\u0105ce si\u0119 odbicia zwierciad\u0142a. Ta struktura obrazu niczym z kalejdoskopu koresponduje z akcentowanym w filmie ruchem wirowym. Podporz\u0105dkowuje mu zar\u00f3wno rytmiczne, p\u0142ynne gesty r\u0105k tancerki, piruet baletnicy skojarzony z obok ruchem ko\u0142a maszyny fabrycznej oraz wiruj\u0105c\u0105 szpul\u0119. Posuwisty ruch t\u0142oku silnika parowego kojarzy z podskokami i sk\u0142onami baletnicy. L\u00e9ger nak\u0142ada i miesza kadry (tancerka i magiczne zdj\u0119cie lasu). Wykorzystuje operatorskie cofni\u0119cia i przyspieszenia kamery (scena, w kt\u00f3rej kobieta nie mo\u017ce wspi\u0105\u0107 si\u0119 na szczyt schod\u00f3w). Uj\u0119cia postaci swobodnie przeplata z kadrami przedmiot\u00f3w ze \u015bwiata techniki i czystymi figurami geometrycznymi. Ruch jednej znajduje swe kontinuum w ruchu drugiej, jak cho\u0107by ko\u0142a przechodz\u0105cego p\u0142ynnie w kwadrat.<\/span><\/p>\n Wr\u00f3\u0107my jednak do film\u00f3w abstrakcyjnych Waltera Rutmanna. Cykl Opus 1-4<\/em> (1921-31) zosta\u0142 po\u015bwi\u0119cony efektom kinetycznym i dynamizacji abstrakcyjnych figur geometrycznych. W Opus nr 1<\/em> (1921) wykorzysta\u0142 on rozproszone fale, mg\u0142awice, kt\u00f3re zderzaj\u0105 si\u0119 na ekranie z prostok\u0105tami. Koncentruje si\u0119 na ich powrotach i obrotach. W pocz\u0105tkowej sekwencji z ekranu wynurza si\u0119 bia\u0142y owal, po czym widzimy przemieszczaj\u0105c\u0105 si\u0119 po nim figur\u0119 przypominaj\u0105ca bia\u0142\u0105 fal\u0119, kt\u00f3ra jest konsekwencj\u0105 ruchu owalu. Cia\u0142a faliste ulegaj\u0105 dalszej przemianie w migoc\u0105ce pasma \u2013 fale i krzywizny. Nast\u0119pnie ekran przecina bia\u0142ym klinem, kt\u00f3ry niczym w kompozycji El Lissitzky\u2019ego pt. Klinem czerwonym bij bia\u0142ych<\/em> rozbija, rozcina jednolite, ciemne t\u0142o. Natomiast przekszta\u0142caj\u0105c czarne kliny, Ruttmann wprowadza r\u00f3wnie\u017c lewituj\u0105ce, sto\u017ckowate postaci, przypominaj\u0105ce zabawne figurki niby to z rysunkowego filmu dla dzieci. Przebrane niczym na balu maskowym, odpowiadaj\u0105 popularnemu wyobra\u017ceniu czarodzieja w spiczastej czapce. Nast\u0119pnie przechodz\u0105 one metamorfoz\u0119 w fale, krople niby to rozlewaj\u0105cej si\u0119 substancji, p\u0119dz\u0105ce po ekranie kwadraty, pojawiaj\u0105ce si\u0119 rytmicznie okr\u0119gi. Te za\u015b zamieniaj\u0105 si\u0119 w dymne owale, przys\u0142anianie raz po raz nasuwaj\u0105cego si\u0119 dymu czarnymi kr\u0105\u017ckami. Film wzbogacaj\u0105 elementy animacji rysunkowej. Natomiast w Opus nr 4<\/em> (1925) Ruttmann wprowadzi\u0142 na ekran poziome, przenikaj\u0105ce si\u0119 migotliwe pasma, kt\u00f3re przechodz\u0105 w krzywizny. (cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n Agnieszka Maria Wasieczko<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Walter Ruttmann niew\u0105tpliwie wyci\u0105gn\u0105\u0142 wnioski z uprawianego na pocz\u0105tku swej kariery tzw. \u201efilmu absolutnego\u201d. Od pocz\u0105tku istnienia kinematografii, artyst\u00f3w<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-6709","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\n