<\/p>\n
Recenzja Erika Simona<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n Recenzowa\u0142em ju\u017c tu monografi\u0119 Marka Amusina, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w Jerozolimie w 1996 roku, po\u015bwi\u0119con\u0105 temu samemu tematowi, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 Wojciech Kajtoch i opatrzon\u0105 dok\u0142adnie tym samym tytu\u0142em i podtytu\u0142em (z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce pierwsza zosta\u0142a napisana po rosyjsku, druga po polsku). Tak wi\u0119c wypada por\u00f3wna\u0107 obie publikacje, chocia\u017c wyci\u0105gn\u0105\u0107\u00a0 zbyt daleko id\u0105cych wniosk\u00f3w zapewne si\u0119 nie uda. Inaczej ni\u017c ksi\u0105\u017cka Amusina, monografia Kajtocha powsta\u0142a w \u015brodowisku uniwersyteckim – to skr\u00f3cona wersja obronionej przez niego w 1991 roku pracy doktorskiej. I cho\u0107 wydawnictwo, w kt\u00f3rym ksi\u0105\u017cka si\u0119 ukaza\u0142a, zaopatrzy\u0142o j\u0105 w adnotacj\u0119, \u017ce autor unika \u201ehermetycznego j\u0119zyka nauki\u201d i opracowanie przeznaczone jest dla szerszego kr\u0119gu czytelnik\u00f3w – aparat poj\u0119ciowy, bibliografia i \u017ar\u00f3d\u0142a znacznie przewy\u017cszaj\u0105 to, co w tym zakresie proponuje ksi\u0105\u017cka Amusina; w szczeg\u00f3lno\u015bci Kajtoch zdecydowanie lepiej dokumentuje zw\u0142aszcza om\u00f3wienie krytycznoliterackiego odbioru dzie\u0142 tych rosyjskich pisarzy science fiction<\/em> i publicystycznych wypowiedzi ich samych *1\/.<\/span><\/p>\n Kajtoch konsekwentnie (z ma\u0142ymi wyj\u0105tkami) trzyma si\u0119 porz\u0105dku chronologicznego (co Amusin uczyni\u0142 tylko w jednym, najd\u0142u\u017cszym z trzech rozdzia\u0142\u00f3w) i wszystkie aspekty omawianego tematu podporz\u0105dkowa\u0142 temu, kt\u00f3ry uczyni\u0142 dominuj\u0105cym \u2013 a mianowicie aspektowi politycznemu. Nici\u0105 przewodni\u0105 jest u niego rozw\u00f3j tw\u00f3rczo\u015bci rosyjskich autor\u00f3w w spo\u0142ecze\u0144stwie radzieckim – albo z nim zgodny, albo id\u0105cy mu pod pr\u0105d. Przedstawienie tego aspektu jest w pracy Kajtocha o wiele dok\u0142adniejsze ni\u017c u Amusina; nawiasem m\u00f3wi\u0105c, Polak wielokrotnie powo\u0142uje si\u0119 na artyku\u0142 Amusina z roku 1988, podczas gdy Amusin nie zdradzi\u0142, czy zna ksi\u0105\u017ck\u0119 Kajtocha.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Jedyn\u0105 konstrukcyjn\u0105 s\u0142abo\u015bci\u0105 monografii jest to, \u017ce Kajtoch po\u015bwi\u0119ca wcze\u015bniejszym utworom Strugackich wyra\u017anie wi\u0119cej uwagi ni\u017c ich dzie\u0142om p\u00f3\u017aniejszym; i nie mo\u017cna pozby\u0107 si\u0119 wra\u017cenia, \u017ce pod koniec jego zainteresowanie obiektem bada\u0144 s\u0142abnie \u2013 czy to z powodu presji czasu, zwi\u0105zanej z terminem oddania dysertacji, czy te\u017c dlatego, i\u017c to, co go interesowa\u0142o, ju\u017c by\u0142 powiedzia\u0142 w zwi\u0105zku z wcze\u015bniej analizowanymi dzie\u0142ami. Kajtoch zaznacza wprawdzie, \u017ce naumy\u015blnie zrezygnowa\u0142 z om\u00f3wienia opowie\u015bci fantastycznej dla dzieci Bajka o przyja\u017ani i nieprzyja\u017ani<\/em> oraz opublikowanego pod pseudonimem S. Jaros\u0142awcewa opowiadania Szczeg\u00f3\u0142y \u017cycia Nikity Woroncowa<\/em> (1984), ale jego ca\u0142kowity brak zainteresowania Jaros\u0142awcewem jest, m\u00f3wi\u0105c szczerze, intryguj\u0105cy.<\/span><\/p>\n Kajtoch wspomina tylko o dw\u00f3ch pierwszych cz\u0119\u015bciach Ekspedycji do piek\u0142a<\/em>, wydrukowanych w 1974 roku, mimochodem zreszt\u0105, jako o przyk\u0142adzie dzie\u0142 drugorz\u0119dnych, kt\u00f3re Strugaccy \u2013 w owym czasie b\u0119d\u0105cy persona non grata<\/em> \u2013 mimo wszystko zdo\u0142ali opublikowa\u0107. Cz\u0119\u015b\u0107 trzeci\u0105, drukowan\u0105 dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej i wydanie ca\u0142o\u015bci w 1988 roku – Kajtoch ignoruje zupe\u0142nie. Co prawda, dla aspektu, w kt\u00f3rym Kajtoch analizuje tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Strugackich dzie\u0142a te s\u0105 w istocie marginalne \u2013 lecz przecie\u017c nie w pracy przedstawiaj\u0105cej opera omnia<\/em> pisarzy. Na przyk\u0142ad ze Szczeg\u00f3\u0142\u00f3w \u017cycia Nikity Woroncowa<\/em> mo\u017cna wiele si\u0119 dowiedzie\u0107 o samopoczuciu i nastroju pisarza w okresie poprzedzaj\u0105cym g\u0142asnost\u2019<\/em>, a zawarte w nich motywy w spos\u00f3b interesuj\u0105cy wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z innymi utworami, np. Trudno by\u0107 bogiem<\/em>. Oczywi\u015bcie Kajtoch nie m\u00f3g\u0142 zna\u0107 opublikowanej dopiero w 1993 r., ju\u017c po \u015bmierci autora, kr\u00f3tkiej powie\u015bci Jaros\u0142awcewa Diabe\u0142 w\u015br\u00f3d ludzi<\/em>, skoro na prze\u0142omie 1991\/1992 r. zako\u0144czy\u0142 opracowywanie swojej monografii, lecz ta w\u0142a\u015bnie powie\u015b\u0107 jest istotna akurat dla problem\u00f3w, kt\u00f3re Kajtoch czyni w swojej pracy centralnymi. Zas\u0142u\u017cy\u0142 \u00f3w utw\u00f3r na to, by badacz uwzgl\u0119dni\u0142 go ex-post<\/em>, w uzupe\u0142niaj\u0105cej analizie. (Tego rodzaju uzupe\u0142nienie, dotycz\u0105ce Kulawego losu<\/em>, opublikowa\u0142 on w 1997 roku w jednym z polskich fanzin\u00f3w, cho\u0107 w tym wypadku do swoich wcze\u015bniejszych, w pe\u0142ni trafnych uwag, doda\u0142 on tylko par\u0119 drobiazg\u00f3w – i to nie ca\u0142kiem przekonuj\u0105cych – na temat powod\u00f3w w\u0142\u0105czenia tekstu Brzydkich \u0142ab\u0119dzi<\/em> w t\u0119 powie\u015b\u0107.) Poza tym ju\u017c oko\u0142o 1990 roku by\u0142o wiadomo (a od 1993 oficjalnie podano to do wiadomo\u015bci opinii publicznej), \u017ce \u201eS. Jaros\u0142awcew\u201d by\u0142 pseudonimem Arkadija, a nie, jak uwa\u017ca\u0142 Kajtoch, obu braci Strugackich.<\/span><\/p>\n Analogicznie do koncentracji na utworach wczesnych i pochodz\u0105cych ze \u015brodkowego etapu tw\u00f3rczo\u015bci Strugackich, ma si\u0119 rzecz z jedn\u0105 z mocnych stron monografii Kajtocha: z analiz\u0105 krytycznoliterackiej percepcji tw\u00f3rczo\u015bci Strugackich. Tu tak\u017ce g\u0142\u0119bia refleksji s\u0142abnie w miar\u0119 zbli\u017cania si\u0119 ku ko\u0144cowi ksi\u0105\u017cki i to nie dlatego, \u017ce p\u00f3\u017aniejsze dzie\u0142a wywo\u0142ywa\u0142y generalnie mniej kontrowersji. Fala bardzo r\u00f3\u017cnych, rozbie\u017cnych krytycznoliterackich ocen prac Strugackich, zrodzona w czasach g\u0142asnosti<\/em> tak\u017ce w ma\u0142ym zakresie znajduje odbicie w ksi\u0105\u017cce Kajtocha. Zak\u0142adam, i\u017c wynika to g\u0142\u00f3wnie z tego, \u017ce wypowiedzi krytyki, pochodz\u0105ce z drugiej po\u0142owy lat osiemdziesi\u0105tych by\u0142y publikowane w tak r\u00f3\u017cnych miejscach, i\u017c jej obserwowanie sta\u0142o si\u0119 niezwykle trudne.<\/span><\/p>\n Kontekst literacki, tj. przede wszystkim radziecka fantastyka, rzadko pojawia si\u0119 w polu widzenia badacza i najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje jako wyliczanka nazwisk i dzie\u0142. W pierwszych s\u0142owach wst\u0119pu, gdzie autor prezentuje niekt\u00f3re ze swoich za\u0142o\u017ce\u0144, konstatuje on r\u00f3wnie\u017c potrzeb\u0119 uwzgl\u0119dnienia tendencji rozwojowych gatunku, uprawianego przez braci Strugackich –\u00a0 zar\u00f3wno w literaturze radzieckiej, jak i \u015bwiatowej [s. 10], postulatu tego jednak w\u0142a\u015bciwie nie realizuje. Kajtoch ogarnia pobie\u017cnie tendencje w radzieckiej science fiction<\/em> lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, a potem zwraca uwag\u0119 g\u0142\u00f3wnie na zmiany w polityce wydawniczej. Co prawda, w spos\u00f3b znacz\u0105co bardziej wyczerpuj\u0105cy Kajtoch nie m\u00f3g\u0142by przedstawi\u0107 tych problem\u00f3w – w ramach, jakie posiada jego monografia (a ju\u017c zupe\u0142nie jest to niemo\u017cliwe w dysertacji filologicznej, gdzie przyj\u0119te kryteria naukowo\u015bci wykluczaj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 uznania czego\u015b za og\u00f3lnie znane i gdzie ka\u017cde nowe spostrze\u017cenie poci\u0105ga za sob\u0105, niczym ogon komety, d\u0142ugi ci\u0105g obja\u015bnie\u0144, cytat\u00f3w i podawania \u017ar\u00f3de\u0142), lecz jednak \u201emi\u0142o\u015bnik\u00f3w science fiction<\/em>\u201d – wymienionych na ostatniej stronie ok\u0142adki tej ksi\u0105\u017cki jako jej adresaci – musi dziwi\u0107, \u017ce na mi\u0119dzynarodowe motywy SF, daj\u0105ce si\u0119 zaobserwowa\u0107 w dzie\u0142ach Strugackich badacz wskazuje jedynie w rzadkich i najbardziej oczywistych przypadkach; np. na Wellsa (i na specyficznie radziecki, tak\u017ce czerpi\u0105cy z Wellsa, pamflet powie\u015bciowy \u0141agina) w przypadku Drugiej inwazji Marsjan<\/em>. A oto np. Olaf Stapledon wymieniany jest tylko w kontek\u015bcie ma\u0142o istotnym (inteligentnych ps\u00f3w) i jego nazwisko nie pada przy omawianiu wa\u017cnego dla Strugackich motywu \u201enadcz\u0142owieka\u201d, kt\u00f3rego t\u0142u mi\u0119dzynarodowemu Kajtoch po\u015bwi\u0119ca zreszt\u0105 zaledwie jedn\u0105 uwag\u0119. Simak parokrotnie pojawia si\u0119 w pracy Kajtocha tylko dzi\u0119ki temu, i\u017c badacz wyczerpuj\u0105co omawia przedmow\u0119 Strugackich do rosyjskiego wydania All Flesh in Grass<\/em>. Strugaccy byli jednak bardzo dobrze zorientowani w mi\u0119dzynarodowym kontek\u015bcie SF – w ka\u017cdym razie dobrze znali pisarzy starszych i bardziej znanych – i nierzadko czynili do nich aluzje, jak np. wtedy, gdy w Sta\u017cystach<\/em> przywo\u0142ali kopalnie w pasie planetoid *2\/ jako model standardowy prywatnej przedsi\u0119biorczo\u015bci.<\/span><\/p>\n Nieco bardziej obszernie omawia Kajtoch stan radzieckiej SF w okresie, gdy bracia Strugaccy rozpocz\u0119li sw\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107, przy czym koncentruje si\u0119 na roli, jak\u0105 w stworzeniu gatunku odegra\u0142 Jefremow (kt\u00f3rego wspomina i p\u00f3\u017aniej).<\/span><\/p>\n Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, jednak nie istnia\u0142y bliskie zale\u017cno\u015bci i zwi\u0105zki pomi\u0119dzy Strugackimi a innymi autorami, kt\u00f3rych to zwi\u0105zk\u00f3w mo\u017cna by si\u0119 spodziewa\u0107, bior\u0105c pod uwag\u0119 wiod\u0105c\u0105\u00a0 pozycj\u0119 Strugackich w radzieckiej SF; zapewne w rzeczy samej du\u017co ich nie by\u0142o, po pierwsze dlatego, \u017ce szybko wyro\u015bli oni ponad to \u015brodowisko, a po drugie dlatego, i\u017c w radzieckim SF lat siedemdziesi\u0105tych w og\u00f3le nie istnia\u0142o \u017cadne \u015brodowisko literackie (w sensie spo\u0142eczno\u015bci), a w latach osiemdziesi\u0105tych istnia\u0142o ono w formie bardzo rozdrobnionej. Wyczerpuj\u0105ce przedstawienie istniej\u0105cych, mimo wszystko, relacji w tej dziedzinie przekroczy\u0142oby ramy tematu, jaki sobie wyznaczy\u0142 Kajtoch. W trzech jednak kwestiach m\u00f3g\u0142by on powiedzie\u0107 troch\u0119 wi\u0119cej.<\/span><\/p>\n 1) W p\u00f3\u017anych latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i wczesnych sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych istnia\u0142o jeszcze co\u015b takiego, jak koherentna grupa radzieckich autor\u00f3w SF, w kt\u00f3r\u0105 Strugaccy jeszcze wtedy w pe\u0142ni si\u0119 wpisywali; i nieco bardziej dok\u0142adne zbadanie tego etapu rozwoju, kt\u00f3ry przeszli nie tylko Strugaccy prowadzi\u0142oby, by\u0107 mo\u017ce, do lepszego zrozumienia wyj\u015bciowych warunk\u00f3w ich tw\u00f3rczo\u015bci.<\/span><\/p>\n 2) Z pewno\u015bci\u0105 nale\u017ca\u0142oby cz\u0119\u015bciej wskazywa\u0107, nie omawiaj\u0105c tematu dog\u0142\u0119bnie, na bezpo\u015brednie i ukryte odniesienia do literatury spoza obszaru fantastyki, od kt\u00f3rych a\u017c roi si\u0119 w dziele Strugackich.<\/span><\/p>\n 3) Nale\u017ca\u0142oby cho\u0107 na marginesie wspomnie\u0107 o wp\u0142ywie Strugackich na radzieck\u0105 SF, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 widoczny o wiele wcze\u015bniej, ni\u017c w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, nie uwzgl\u0119dnianych przez Kajtocha. Wp\u0142yw nie tylko \u017ce ukszta\u0142towa\u0142 ca\u0142\u0105 now\u0105 generacj\u0119 autor\u00f3w – mo\u017cna go te\u017c dostrzec w dorobku kilku znanych r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w Strugackich (jak r\u00f3wnie\u017c u niekt\u00f3rych mniej szanowanych pisarzy, w kt\u00f3rych tw\u00f3rczo\u015bci odniesienia do dzie\u0142 Strugackich przypominaj\u0105\u00a0 raczej rzucanie kalumnii).<\/span><\/p>\n Umieszczenie w centrum uwagi problematyki politycznej, a wi\u0119c utopii i krytyki spo\u0142ecznej, to samo przez si\u0119 zrozumia\u0142e podej\u015bcie do tw\u00f3rczo\u015bci Strugackich, tym bardziej, \u017ce pozwoli\u0142o ono na relatywnie obiektywne potraktowanie tematu, jak i wymaga\u0142a tego praca akademicka. Kajtoch przewa\u017cnie traktuje t\u0119 problematyk\u0119 bardziej krytycznie i analitycznie ni\u017c Amusin, przy czym jego analiza jest (je\u015bli tylko za\u0142o\u017cenia s\u0105 stosowne) nadzwyczaj precyzyjna. Czasem jednak chcia\u0142oby si\u0119 \u017cyczy\u0107 Kajtochowi cho\u0107 troch\u0119 tego zachwytu tematem, jaki czuje si\u0119 u Amusina. W\u00f3wczas r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce i ocena wczesnych dzie\u0142 Strugackich (tych wydanych do po\u0142owy lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych), kt\u00f3rej dokona\u0142 Kajtoch, mia\u0142aby jeszcze jeden wymiar. Co prawda wzrost poziomu literackiego dzie\u0142 Strugackich \u015bci\u015ble \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z coraz g\u0142\u0119bszym i krytyczniejszym stosunkiem autor\u00f3w do ideologii i praktyki pa\u0144stwa radzieckiego, lecz jednak mimo wszystko wynika\u0142 niekoniecznie tylko z tej \u015bcis\u0142ej przyczynowej zale\u017cno\u015bci, widzianej z obserwacyjnego punktu Kajtocha. Dzie\u0142a Strugackich odzwierciedlaj\u0105 przecie\u017c tak\u017ce nadzieje, iluzje, a przede wszystkim romantyczn\u0105 atmosfer\u0119 literatury pocz\u0105tku lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, istniej\u0105c\u0105 w\u00f3wczas w tak wielu utworach SF, \u017ce mo\u017cna j\u0105 uzna\u0107 za og\u00f3lnie uznany element tamtej tradycji *3\/ .<\/span><\/p>\n Tak\u017ce przy ocenie p\u00f3\u017aniejszych dzie\u0142 Strugackich od czasu do czasu przebija u W. Kajtocha spojrzenie zaw\u0119\u017cone, nowoczesno-polityczne. S\u0105dz\u0119 np., \u017ce Kajtoch, cho\u0107 przy okazji zaskakuj\u0105co oszcz\u0119dnego om\u00f3wienia Miasta skazanego<\/em> wymieni\u0142, co prawda, rozmaite modele socjologiczne, to jednak zlekcewa\u017cy\u0142 elementy powie\u015bci rozwojowej – podstawowe dla specyfiki dzie\u0142a. Przecie\u017c socjologiczne koncepcje s\u0142u\u017cy\u0142y w tej powie\u015bci nie tylko jako t\u0142o rozwoju bohater\u00f3w, lecz r\u00f3wnie\u017c jako uzewn\u0119trznione symbole wewn\u0119trznego nastroju; same w sobie \u2013 rozumiane jako spo\u0142eczne modele sensu stricte<\/em> \u2013 mia\u0142y one drugorz\u0119dne znaczenie, dawa\u0142y mo\u017ce kilka wskaz\u00f3wek, ale nic wi\u0119cej.<\/span><\/p>\n Na temat relatywnie wczesnej ksi\u0105\u017cki Drapie\u017cno\u015b\u0107 rzeczy wieku<\/em> zgromadzi\u0142 Kajtoch ca\u0142\u0105 mas\u0119\u00a0 trafnych uwag i nie ma sensu polemizowa\u0107 z jego ocen\u0105, \u017ce to mniej udane dzie\u0142o Strugackich. Nie do przyj\u0119cia jest jednak jeden jego argument. Uwa\u017ca on Drapie\u017cno\u015b\u0107<\/em> rzeczy…<\/em> za pewn\u0105 wizj\u0119 absurdaln\u0105, nies\u0142usznie podaj\u0105c\u0105 si\u0119 za antyutopi\u0119 (s. 83). W dalszym miejscu ksi\u0105\u017cki (s. 182) nazywa ten utw\u00f3r \u201eniekonsekwentn\u0105, nieudan\u0105 parodi\u0105 socjalno-technologicznej utopii nowego typu\u201d, na kt\u00f3ra to kategori\u0119 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 wczesne, komunistyczne utopie Strugackich.<\/span><\/p>\n \u017beby nie traktowa\u0107 Drapie\u017cno\u015bci rzeczy wieku<\/em> jako realistycznej – og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c – i proroczej antyutopii, trzeba \u017cy\u0107 w \u015bwiecie innym ni\u017c ten, kt\u00f3rego nadej\u015bcie przewidzia\u0142 Bradbury ju\u017c w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, a kt\u00f3ry w 1963 roku opisa\u0142 Herbert W. Franke w Klatce orchidei<\/em> i w kt\u00f3rym pisz\u0105cy te s\u0142owa \u017cyje od 1990 roku \u2013 w \u015bwiecie, gdzie co pi\u0105ty ucze\u0144 klas starszych bierze narkotyki, a doskonalenie osobowo\u015bci odbywa si\u0119 za pomoc\u0105 telewizji, skok\u00f3w na bungee<\/em> i morderstw z nudy. (Albo trzeba to wszystko uzna\u0107 za po\u017c\u0105dane).<\/span><\/p>\n Zdarzaj\u0105 si\u0119 jeszcze s\u0105dy autora, z kt\u00f3rymi si\u0119 nie zgadzam lub te\u017c zgadzam si\u0119 niezupe\u0142nie, lecz s\u0105 te r\u00f3\u017cnice zapewne wynikiem odmienno\u015bci indywidualnych punkt\u00f3w widzenia.*4\/ Mam jednak wra\u017cenie, \u017ce Kajtoch sk\u0142ania si\u0119 ku wy\u017cszej ocenie tych dzie\u0142 Strugackich, kt\u00f3re zawieraj\u0105 wyra\u017an\u0105 (cho\u0107 i z u\u017cyciem fantastycznych przeno\u015bni) krytyk\u0119 \u00f3wczesnego systemu. Wy\u015bwiadcza si\u0119 jednak tw\u00f3rcom nied\u017awiedzi\u0105 przys\u0142ug\u0119, sprowadzaj\u0105c ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 tylko do odzwierciedlania (oboj\u0119tnie jak rozumianego \u2013 jako propagowanie, krytyk\u0119 lub odrzucenie) komunizmu radzieckiego typu. Przecie\u017c w takim wypadku sens owych dzie\u0142 zanik\u0142by razem z nim.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Erik Simon<\/strong><\/span> <\/span><\/p>\n (t\u0142umaczy\u0142a z niemieckiego Urszula Poprawska)<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Pierwodruk<\/strong>: \u201eQarber Merkur. Franz Rottensteiners Literaturzeitschrift f\u00fcr Science Fiction und Phantastik\u201d nr 97\/98, 2003 r., ss. 257-260<\/span><\/p>\n Przedruk (po rosyjsku): \u201ePoniedielnik\u201d 25. –\u00a0 26. stycznia 2004<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span>Przypisy:<\/strong><\/span><\/p>\n *1\/ Materia\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142owy, jaki zebra\u0142 Kajtoch, jest tak obszerny, \u017ce jeden z wa\u017cniejszych rosyjskich specjalist\u00f3w \u201eod Strugackich\u201d, kt\u00f3ry przet\u0142umaczy\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 Polaka na rosyjski – mia\u0142 problemy z dotarciem do orygina\u0142u niekt\u00f3rych cytat\u00f3w, przytoczonych przez tego ostatniego.<\/span><\/p>\n *2\/ John Brunner przypomina\u0142 zawsze swym kolegom, \u017ce za ka\u017cdym razem, gdy powo\u0142uj\u0105 oni do \u017cycia prywatn\u0105 kopalni\u0119 na planetoidzie, to sk\u0142adaj\u0105 tym samym deklaracj\u0119 polityczn\u0105.<\/span><\/p>\n *3\/ Recenzent skazany jest na tylko nieprecyzyjne wyobra\u017canie sobie, co by m\u00f3g\u0142 napisa\u0107 w tym wypadku, gdyby sam pisa\u0142. Wojciech Kajtoch jest o ca\u0142e siedem lat m\u0142odszy ode mnie. Dzi\u015b nie gra to \u017cadnej roli, czy jest si\u0119 w wieku czterdziestu pi\u0119ciu lat, czy ma si\u0119 nieco ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0105t. Lecz w\u0142a\u015bnie w wypadku recepcji wcze\u015bniejszych dzie\u0142 Strugackich mo\u017ce by\u0107 zasadnicz\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, czy w 1968 roku mia\u0142o si\u0119 osiemna\u015bcie czy jedena\u015bcie lat. Ponadto Kajtoch, jako Polak, patrzy\u0142 bodaj z wi\u0119kszym dystansem ni\u017c obywatel NRD na to, co dzia\u0142o si\u0119 w Rosji. Czerwona Armia, cho\u0107 nie sama, Niemcy w 1945 roku jednak wyzwoli\u0142a, a Polsk\u0119 \u2013 jak wiadomo \u2013 zacz\u0119\u0142a oswobadza\u0107 (i te\u017c nie sama) w 1939 roku, o czym Polacy niepr\u0119dko zapomn\u0105.<\/span><\/p>\n *4\/ Np. Koniec akcji \u201eArka\u201d<\/em> oceniam wy\u017cej ni\u017c Kajtoch –\u00a0 a nawet wy\u017cej ni\u017c sami Strugaccy. Podzielam zdanie Kajtocha, \u017ce ksi\u0105\u017ck\u0119 t\u0119 mo\u017cna postawi\u0107 obok Dalekiej T\u0119czy<\/em>, ale nie uwa\u017cam jej za proste powtarzanie si\u0119.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Recenzja Erika Simona Recenzowa\u0142em ju\u017c tu monografi\u0119 Marka Amusina, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w Jerozolimie w 1996 roku, po\u015bwi\u0119con\u0105 temu<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-4312","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\n