<\/p>\n
Mapa \u015bwiata, na kt\u00f3rej nie ma Utopii, nie jest warta nawet jednego spojrzenia…<\/em><\/span><\/p>\n Oskar Wilde<\/span><\/p>\n Pisma Kropotkina i literackie utopie Morrisa i D\u00e9jacque znalaz\u0142y kontynuacj\u0119 w pracy Pierre Quiroule\u2019a Anarchistyczne miasto Ameryki<\/em>. Ta utopijna fabu\u0142a porusza niekt\u00f3re z budz\u0105cych najwi\u0119ksze kontrowersje zagadnie\u0144 w filozoficznej debacie wok\u00f3\u0142 anarchizmu, r\u00f3wnocze\u015bnie proponuj\u0105c praktyczne alternatywy dla dotychczasowych modeli anarchokomunistycznych. Zanim jednak zajmiemy si\u0119 prac\u0105 Quiroule\u2019a, musimy zbada\u0107 historyczny i spo\u0142eczny kontekst, w jakim powsta\u0142a, czyli argenty\u0144ski ruch wolno\u015bciowy na pocz\u0105tku XX stulecia.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Argenty\u0144ski anarchizm by\u0142, od swych pocz\u0105tk\u00f3w w latach 80. XIX wieku a\u017c po lata 30. XX wieku, jedn\u0105 z dominuj\u0105cych ideologii miejskiego proletariatu nad Rio de la Plata (Cappelletti i Rama s. IX, Oved, s. 1, Zamora, s. 461). W Buenos Aires prze\u0142omu stuleci intelektualne debaty zdominowane by\u0142y przez pozytywizm, p\u00f3\u017any romantyzm, nowe pr\u0105dy w pedagogice, literaturze i polityce, jak i kosmopolityzm. Zje\u017cd\u017cali si\u0119 tu robotnicy – imigranci z ca\u0142ego \u015bwiata, przywo\u017c\u0105c ze sob\u0105 rewolucyjn\u0105 filozofi\u0119 socjalizmu i anarchizmu. Pierwszymi anarchistami w Argentynie byli indywiduali\u015bci ze szko\u0142y niemieckiego filozofa Maxa Stirnera. Jako przeciwnicy zorganizowanych ruch\u00f3w – popierali akcj\u0119 bezpo\u015bredni\u0105 jako najbardziej skuteczny rodzaj propagandy. Ta odmiana anarchizmu prze\u017cywa\u0142a szczyt popularno\u015bci oko\u0142o roku 1890, jednak w obliczu zorganizowanego ruchu anarchistycznego wkr\u00f3tce popad\u0142a w zapomnienie (V\u00e1zquez, s. 102). Obecno\u015b\u0107 w Buenos Aires W\u0142och\u00f3w Errico Malatesty i Pietro Goriego oraz Hiszpana Antonio Pellicer Parairego wzmocni\u0142a ruch anarchistyczny, a szczeg\u00f3lnie zwolennik\u00f3w wolno\u015bciowego syndykalizmu. Do ko\u0144ca XIX wieku powstawa\u0142y r\u00f3\u017cne, inspirowane anarchizmem stowarzyszenia robotnicze, wydawnictwa i biblioteki ludowe, organizowano r\u00f3wnie\u017c konferencje po\u015bwi\u0119cone tej ideologii. Powstawa\u0142y te\u017c nowe organizacje stricte <\/em>anarchistyczne, jak\u00a0 C\u00edrculo Comunista Anarquista<\/em> (Klub Komunist\u00f3w Anarchist\u00f3w<\/em>) (1884), C\u00edrculo de Estudios Sociales<\/em> (Klub Studi\u00f3w Spo\u0142ecznych<\/em>) (1885), C\u00edrculo Socialista Internacional<\/em> (Mi\u0119dzynarodowy Klub Socjalist\u00f3w<\/em>), wspierany przez Malatest\u0119 w latach 1880-1884, Federaci\u00f3n Libertaria<\/em> (Federacja Wolno\u015bciowa<\/em>), stworzona przez Goriego, czy Federaci\u00f3n Obrera Regional Argentina<\/em> – FORA<\/em> (Argenty\u0144ska Federacja Robotnik\u00f3w Regionalnych<\/em>) w roku 1914.<\/span><\/p>\n R\u00f3wnie\u017c pras\u0119 rewolucyjn\u0105 zdominowa\u0142y anarchistyczne gazety i czasopisma: La Vanguardia<\/em> (Stra\u017c Przednia<\/em>) (1894) czy La Protesta Humana<\/em> (Sprzeciw Ludowy<\/em>) (1897), kt\u00f3ra b\u0119dzie si\u0119 p\u00f3\u017aniej ukazywa\u0107 jako La Protesta<\/em> (Sprzeciw<\/em>), od roku 1904 dziennik o du\u017cym nak\u0142adzie. Inne czasopisma, jak El Perseguido<\/em> (Prze\u015bladowany<\/em>), La Miseria<\/em> (N\u0119dza<\/em>), Ni Dios ni Amo<\/em> (Ani Boga ani pana<\/em>), La Autonomia Individual<\/em> (Autonomia Indywidualna<\/em>) i La Voz de la Mujer<\/em> (G\u0142os kobiet<\/em>) reprezentowa\u0142y podobn\u0105 lini\u0119 ideow\u0105. Wolno\u015bciowe czasopisma ukazywa\u0142y si\u0119 nawet w innych j\u0119zykach, jak w\u0142oski (Lavoriamo<\/em>, La Riscossa<\/em>, La Questione Sociale<\/em>, Venti Settembre<\/em> i La Conquista di Roma<\/em>) czy francuski (La Libert\u00e9<\/em> i Le Cyclone<\/em>).<\/span><\/p>\n Nie tylko ruch robotniczy by\u0142 silnie zideologizowany, r\u00f3wnie\u017c intelektuali\u015bci byli bardzo aktywni politycznie. Roberto J. Payr\u00f3, Jos\u00e9 Ingenieros, Juan B. Justo i Leopoldo Lugones byli sympatykami socjalizmu, podczas gdy Florencio S\u00e1nchez, Alberto Ghiraldo, Pascual Guaglianone czy Roberto Gonz\u00e1lez Pacheco wsp\u00f3\u0142tworzyli aktywnie ruch anarchistyczny (5).<\/span><\/p>\n Argenty\u0144ska literatura z tego okresu pozostaje pod wp\u0142ywem post\u0119powych ruch\u00f3w spo\u0142ecznych, kt\u00f3ry jednak nie przez wszystkich jest zauwa\u017cany. W przypadku anarchizmu, dzieje si\u0119 tak na skutek ideologicznej ignorancji, celowej lub niezamierzonej. W historii ruchu socjalistycznego, pisanej najcz\u0119\u015bciej z pozycji marksistowskich, anarchizm jest najcz\u0119\u015bciej traktowany jako ideologia marginalna i pozbawiona zwolennik\u00f3w, \u201eprodukt rewolucyjnej niedojrza\u0142o\u015bci, abstrakcyjnego utopizmu, domoros\u0142ego, drobnomieszcza\u0144skiego buntu, itp.\u201d (Cappelletti, Rama s. X).<\/span><\/p>\n Wp\u0142ywy anarchist\u00f3w na pocz\u0105tku XX wieku by\u0142y tak znaczne, \u017ce Argenty\u0144ska Federacja Robotnik\u00f3w Regionalnych<\/em> na swym pi\u0105tym kongresie poleci\u0142a \u201ezapozna\u0107 robotnik\u00f3w z pryncypiami anarchokomunizmu\u201d (Abad de Santill\u00e1n. La F.O.R.A…,<\/em> s. 142). Obecno\u015b\u0107 idei anarchistycznej w spo\u0142ecze\u0144stwie argenty\u0144skim nie bra\u0142a si\u0119 z nik\u0105d. Tradycja utopijna w Argentynie si\u0119ga roku 1837 i wp\u0142yw\u00f3w Saint Simona. Wiele lat p\u00f3\u017aniej, Fourier i Proudhon stali si\u0119 dla argenty\u0144skich intelektualist\u00f3w najbardziej wp\u0142ywowymi my\u015blicielami. Do ko\u0144ca stulecia do\u015bwiadczenia Komuny Paryskiej, masowy nap\u0142yw emigrant\u00f3w z Europy, przyspieszona industrializacja i pojawienie si\u0119 zr\u00f3\u017cnicowanej klasy robotniczej przygotowa\u0142o grunt dla idei wolno\u015bciowych (6).<\/span><\/p>\n W tym historycznym kontek\u015bcie nale\u017cy rozpatrywa\u0107 ukazanie si\u0119 pracy Pierre Quiroule\u2019a Anarchistyczne miasto Ameryki. (Dzie\u0142o budownictwa rewolucyjnego)<\/em>, wydanej przez Ediciones Protesta<\/em> w roku 1914. Pierre Quiroule to pseudonim Francuza, Joaqu\u00edn Alejo Falconneta, urodzonego w Lyonie w roku 1867. Jako ch\u0142opiec Quiroule wyemigrowa\u0142 do Buenos Aires, gdzie w wieku 23 lat rozpocz\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z pismem El Perseguido<\/em> (Prze\u015bladowany<\/em>) (1890-1897). Za\u0142o\u017cy\u0142 tak\u017ce gazet\u0119 La Libert\u00e9<\/em> (1893) i by\u0142 cz\u0142onkiem komitetu redakcyjnego pisma La Protesta<\/em>, jednego z najwa\u017cniejszych czasopism anarchistycznych w Argentynie. Liczne ksi\u0105\u017cki i broszury, jakie wyda\u0142, uczyni\u0142y z niego \u201ejednego z najbardziej p\u0142odnych autor\u00f3w w argenty\u0144skim ruchu wolno\u015bciowym\u201d (Weinberg, s. 64). Pracowa\u0142 przez wiele lat w Bibliotece Narodowej – prac\u0119 t\u0119 uzyska\u0142 dzi\u0119ki pomocy przyjaciela i ziomka, Paula Groussaca. Zako\u0144czy\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 w roku 1920, by po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 pisarstwu filozoficznemu, kt\u00f3re kontynuowa\u0142 a\u017c do \u015bmierci 30. listopada 1938.<\/span><\/p>\n Praca Quiroule\u2019a ma decyduj\u0105ce znaczenie dla zrozumienia argenty\u0144skiego utopizmu. Stworzy\u0142 on najlepiej znan\u0105 anarchistyczn\u0105 utopi\u0119, Anarchistyczne miasto Ameryki<\/em>, stanowi\u0105c\u0105 pierwszy tom trylogii, kt\u00f3rej pozosta\u0142e cz\u0119\u015bci poruszaj\u0105 podobn\u0105 tematyk\u0119: Sobre la ruta de la anarqu\u00eda<\/em> (Na drodze ku anarchii<\/em>) (1912) i En la tierra so\u00f1ada del Ideal<\/em> (W ziemi obiecanej Idei<\/em>) (1924). Pierwsza z ksi\u0105\u017cek skupia si\u0119 na problemach, jakie towarzyszy\u0107 b\u0119d\u0105 radykalnej transformacji spo\u0142ecze\u0144stwa i proponuje strategi\u0119, gwarantuj\u0105c\u0105 ich przezwyci\u0119\u017cenie. Pozosta\u0142e k\u0142ad\u0105 nacisk na rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy post\u0119pem spo\u0142ecznym a rozwojem materialnym. Ca\u0142a praca jest za\u015b pr\u00f3b\u0105 rozwi\u0105zania kwestii, jakie \u201enaukowy\u201d socjalizm zostawia bez odpowiedzi: \u201eCo robi\u0107, gdy dokona si\u0119 ju\u017c rewolucyjna przemiana? Jak zorganizowa\u0107 komunistyczne spo\u0142ecze\u0144stwo, by unikn\u0105\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci? Jak zapewni\u0107 dobrobyt, porz\u0105dek i szcz\u0119\u015bcie bez uciekania si\u0119 do autorytaryzmu i koncentracji w\u0142adzy?\u201d Odpowiedzi, jakie proponuje Quiroule, s\u0105 nieraz tak ekstrawaganckie i barwne, i\u017c mog\u0105 si\u0119 wyda\u0107 naiwne lub wr\u0119cz \u015bmieszne, faktem jest jednak, \u017ce autor podejmuje ryzyko wyj\u015bcia poza tradycyjne ramy my\u015blenia rewolucyjnego, a proponowane przez niego recepty s\u0105 oryginalne, a nieraz nie pozbawione sensu.<\/span><\/p>\n Praca Quiroule\u2019a rozpoczyna si\u0119 dedykacj\u0105: \u201eDla dzielnych rewolucjonist\u00f3w Meksyku, walcz\u0105cych o Ziemi\u0119 i Wolno\u015b\u0107!\u201d Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce Anarchistyczne miasto Ameryki<\/em> zosta\u0142o napisane w szczytowym okresie Rewolucji Meksyka\u0144skiej, gdy bojownicy Zapaty walczyli pod has\u0142ami, inspirowanymi przez anarchistyczn\u0105 wizj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa. Druga dedykacja ujawnia inspiracj\u0119 autora dorobkiem tw\u00f3rc\u00f3w utopijnych: \u201eDla czcigodnych Utopist\u00f3w, kt\u00f3rzy wykuwaj\u0105 Ide\u0119, zwyci\u0119skich optymist\u00f3w w gronie my\u015blicieli\u201d.<\/span><\/p>\n Sama ksi\u0105\u017cka zaczyna si\u0119 wst\u0119pem (Dwa s\u0142owa wyja\u015bnienia<\/em>), w kt\u00f3rym Quiroule przedstawia radykaln\u0105 krytyk\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa kapitalistycznego. Reformy nie wchodz\u0105 ju\u017c w gr\u0119, celem jest rewolucja: \u201eMy, Komuni\u015bci, chcemy zmienia\u0107 wszystko, udoskonala\u0107 wszystkie rzeczy\u201d. Autor jest przekonany o potrzebie zast\u0105pienia obecnego systemu przez \u201ebardziej racjonalne i doskonalsze spo\u0142ecze\u0144stwo\u201d. W pewnym sensie Quiroule przeciwstawia si\u0119 totalnej negacji, znanej z wi\u0119kszo\u015bci program\u00f3w wolno\u015bciowych, kt\u00f3re cz\u0119sto pot\u0119piaj\u0105 bur\u017cuazyjny porz\u0105dek, nie oferuj\u0105c wiarygodnych alternatyw. W swojej ksi\u0105\u017cce pr\u00f3buje przedstawi\u0107 idealne spo\u0142ecze\u0144stwo przysz\u0142o\u015bci (7).<\/span><\/p>\n Bezpo\u015brednim poprzednikiem Quiroule\u2019a by\u0142 Jean Grave i jego praca La soci\u00e9t\u00e9 au<\/em> lendemain de la r\u00e9volution<\/em>, przet\u0142umaczona na hiszpa\u0144ski jako La sociedad futura<\/em> (Spo\u0142ecze\u0144stwo przysz\u0142o\u015bci<\/em>). Ksi\u0105\u017cka Grave\u2019a opisuje potencjalne problemy spo\u0142eczne, jakie zaistniej\u0105 po zwyci\u0119stwie hipotetycznej rewolucji.<\/span><\/p>\n Quiroule k\u0142adzie nacisk na fakt, \u017ce zmiany nie mog\u0105 sko\u0144czy\u0107 si\u0119 wraz z odebraniem w\u0142adzy bur\u017cuazji. Nalega na radykaln\u0105 i trwa\u0142\u0105 przebudow\u0119 ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. Wed\u0142ug niego, prawdziwa rewolucja polega\u0107 musi na stworzeniu spo\u0142eczno\u015bci, skupionych w ma\u0142ych miastach, pozostaj\u0105cych w kontakcie z Natur\u0105. W przeciwie\u0144stwie do \u201enaukowego\u201d socjalizmu, anarchizm walczy o uwolnienie jednostki z pu\u0142apki, jak\u0105 zastawi\u0142o na ni\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo. Quiroule, w odr\u00f3\u017cnieniu od innych utopist\u00f3w, wkracza na trudny teren rzeczywistej historii. Tradycyjne utopie nie wyja\u015bnia\u0142y nigdy, jak dojdzie do rewolucji. Zmiany by\u0142y ju\u017c przeprowadzone, nowy porz\u0105dek ju\u017c ustanowiony i funkcjonuj\u0105cy bez problem\u00f3w.\u00a0<\/span><\/p>\n Quiroule dystansuje si\u0119 tak\u017ce od wcze\u015bniejszych utopii, osadzaj\u0105c swoj\u0105 w \u0142atwo rozpoznawalnym miejscu. Pierwsze utopie XVI i XVII wieku przedstawiane by\u0142y zawsze jako funkcjonuj\u0105ce w odleg\u0142ym, idealnym miejscu, do kt\u00f3rego dost\u0119p by\u0142 prawie niemo\u017cliwy (zwykle na wyspie). Gdy zabrak\u0142o nieodkrytych l\u0105d\u00f3w, utopie XIX i XX wieku przenios\u0142y si\u0119 w przysz\u0142o\u015b\u0107: L\u2019an 2440<\/em> (Rok 2440<\/em>) Louisa Sebastiana Merciera zapocz\u0105tkowa\u0142 nurt utopijnego futuryzmu, do kt\u00f3rego zalicza si\u0119 tak\u017ce Le monde dans deux mille ans<\/em> (\u015awiat za<\/em> dwa tysi\u0105ce lat<\/em>) Georgesa Pellerina, Patrz\u0105c wstecz<\/em> Edwarda Bellamy i Wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 Utopi\u0119<\/em> H. G. Wellsa.<\/span><\/p>\n Quiroule operuje na bardziej precyzyjnie okre\u015blonym terenie. Nazwy geograficzne w jego powie\u015bci s\u0105 fikcyjne, jednak zawieraj\u0105 niedwuznaczne odniesienia do geografii Argentyny (Weinberg, s. 69). Kraj, gdzie za spraw\u0105 rewolucji idealne spo\u0142ecze\u0144stwo anarchistyczne staje si\u0119 mo\u017cliwe, nosi nazw\u0119 Kr\u00f3lestwa El Dorado, zapo\u017cyczon\u0105 od mitycznego pa\u0144stwa, kt\u00f3re jak wierzyli hiszpa\u0144scy konkwistadorzy istnia\u0142o w Nowym \u015awiecie. Stolica tego kraju nazywa si\u0119 Las Delicias (Buenos Aires?) i jest po\u0142o\u017cona na brzegach Rzeki Diamentowej (La Plata?). Nowe miasto, w jakim wprowadzany jest wolno\u015bciowy komunizm le\u017cy na p\u00f3\u0142noc od Las Delicias, w pobli\u017cu prowincji Santa Felicidad (Santa Fe?). Autor opisuje rozleg\u0142e, monotonne r\u00f3wniny, ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 na po\u0142udnie od nowego miasta (Pampa?). Przy wielu okazjach wspomina tak\u017ce Indian, staro\u017cytnych w\u0142adc\u00f3w tych ziem, pokonanych nast\u0119pnie przez konkwistador\u00f3w. Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, w ksi\u0105\u017cce pojawia si\u0119 tak\u017ce \u201elegendarna posta\u0107 dzikiego gaucho<\/em> z argenty\u0144skich r\u00f3wnin\u201d.<\/span><\/p>\n Czas w powie\u015bci traktowany jest ambiwalentnie, jej akcja toczy si\u0119 w nieokre\u015blonej przysz\u0142o\u015bci, mo\u017cna jednak w przybli\u017ceniu okre\u015bli\u0107 jej ramy czasowe. W prologu powie\u015bci jest mowa o zniesieniu monarchii przed dwudziestu laty, s\u0105 tam r\u00f3wnie\u017c aluzje do faktu, \u017ce w\u0142a\u015bnie rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 nowe stulecie. Rewolucja, kt\u00f3ra obali\u0142a rz\u0105d, mia\u0142a miejsce podczas obchod\u00f3w stulecia ustanowienia monarchii, co przypominaj\u0105 uroczysto\u015bci z okazji Pierwszego Stulecia Niepodleg\u0142o\u015bci, \u015bwi\u0119towanego w ca\u0142ej Ameryce \u0141aci\u0144skiej w roku 1910. Cho\u0107 autor zachowuje niezb\u0119dn\u0105 dla narracji utopijnej wieloznaczno\u015b\u0107, mo\u017cna z du\u017c\u0105 doz\u0105 prawdopodobie\u0144stwa za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce rewolucja zatriumfowa\u0142a w roku 1910, i \u017ce akcja powie\u015bci toczy si\u0119 oko\u0142o roku 1930. Tak jak w klasycznych utopiach, autor pisze o przysz\u0142o\u015bci z punktu widzenia chwili obecnej. Utopia jego istnieje w czasie r\u00f3wnoleg\u0142ym.<\/span><\/p>\n Na pocz\u0105tku jak i w podsumowaniu Anarchistycznego miasta Ameryki<\/em>, autor odnosi si\u0119 do kwestii zdobycia w\u0142adzy i problem\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa postrewolucyjnego. Obalenie monarchii dokonuje si\u0119 w drodze zamachu stanu. P\u00f3\u017an\u0105 noc\u0105 ma\u0142a grupa powsta\u0144c\u00f3w wykorzystuje zamieszanie, towarzysz\u0105ce patriotycznym ceremoniom i aresztuje monarch\u0119, premiera wraz z ministrami jego gabinetu i szefa policji, osadzaj\u0105c ich w sto\u0142ecznych koszarach. Nast\u0119pnego dnia rebelianci og\u0142aszaj\u0105 upadek bur\u017cuazyjnej monarchii i powstanie wolnego spo\u0142ecze\u0144stwa. Wiadomo\u015b\u0107 t\u0119 z entuzjazmem przyjmuj\u0105 masy ludowe, kt\u00f3re wychodz\u0105 na ulice, by zademonstrowa\u0107 sw\u0105 lojalno\u015b\u0107 wobec rz\u0105du rewolucyjnego. Kraje kapitalistyczne og\u0142aszaj\u0105 mi\u0119dzynarodowy bojkot wkr\u00f3tce po opanowaniu El Dorado przez komunist\u00f3w, co zmusza rz\u0105d do wprowadzenia \u015bcis\u0142ego centralizmu. W ten spos\u00f3b autor przewidzia\u0142 wiele z problem\u00f3w, z kt\u00f3rymi wkr\u00f3tce zmierzy\u0107 si\u0119 b\u0119dzie musia\u0142a Rewolucja 1917 roku w Rosji. Dla przyk\u0142adu, praca w przemy\u015ble metalurgicznym wymaga od robotnik\u00f3w po\u015bwi\u0119cenia dla dobra kraju; tak\u017ce po rewolucji kto\u015b musi wykonywa\u0107 brudn\u0105 robot\u0119. Rolnicy pozostaj\u0105 przywi\u0105zani do ziemi i wykonuj\u0105 prac\u0119 najemn\u0105 (na rzecz kolektywnych farm, w miejsce dawnych obszarnik\u00f3w). Wkr\u00f3tce pojawia si\u0119 gro\u017aba roz\u0142amu mi\u0119dzy miastami a wsi\u0105. Jedynym rozwi\u0105zaniem (r\u00f3wnie cz\u0119sto stosowanym przez \u201eprawdziwy\u201d socjalizm) jest koncentracja w\u0142adzy i wprowadzenie autorytarnych metod. Problem, na jaki zwraca uwag\u0119 Quiroule, polega na tym, \u017ce prawdziwy anarchista nigdy nie poprzestanie na zwyk\u0142ej zmianie rz\u0105du czy ekonomicznych i administracyjnych organ\u00f3w pa\u0144stwa. Oryginalno\u015b\u0107 Anarchistycznego miasta Ameryki<\/em> polega w\u0142a\u015bnie na postawieniu tych pyta\u0144, kt\u00f3re nigdy wcze\u015bniej nie pojawia\u0142y si\u0119 w prozie utopijnej. Proponowane przez Quiroule\u2019a rozwi\u0105zania przedstawia w powie\u015bcie wizjoner, \u201enaukowiec\u201d i architekt tak zwanej \u201eDrugiej rewolucji El Dorado\u201d. Ta archetypiczna posta\u0107, znana jedynie pod imieniem Super, przywodzi od razu na my\u015bl nietzschea\u0144skiego nadcz\u0142owieka. Jego towarzysze s\u0105 r\u00f3wnie emblematyczni, a ich imiona maj\u0105 alegoryczne brzmienie: Optimus, wynalazca – mechanik, Utop, artysta i rze\u017abiarz, oraz dwie kobiety, Corola i Caricias. Postaci te wsp\u00f3lnie wcielaj\u0105 w \u017cycie rewolucyjny plan o prawdziwie wolno\u015bciowym charakterze, z nadziej\u0105 na stworzenie radykalnie nowego modelu spo\u0142ecznego.<\/span><\/p>\n Quiroule twierdzi, \u017ce przyczyn\u0105 pora\u017cki Pierwszej Rewolucji by\u0142o to, i\u017c jej centrum sta\u0142o si\u0119 wielkie miasto, stolica starego re\u017cimu. Radykalna przemiana codziennego \u017cycia, jakiej pragn\u0105 anarchi\u015bci, nie mo\u017ce si\u0119 dokona\u0107 w \u015brodowisku wielkomiejskim. Po pierwsze, miasta s\u0105 siedliskiem armii biurokrat\u00f3w i spekulant\u00f3w, bezu\u017cytecznych lub wr\u0119cz szkodliwych dla spo\u0142ecze\u0144stwa. Ponadto, funkcjonowanie metropolii wymaga rozbudowanego sektora us\u0142ug i przemys\u0142u ci\u0119\u017ckiego, zmuszaj\u0105cego klas\u0119 robotnicz\u0105 do wyczerpuj\u0105cej pracy. \u015arodki zaradcze, jakie proponuje Super i jego wsp\u00f3\u0142pracownicy to og\u0142oszenie kompletnej wolno\u015bci i organizacja pracy \u201ewed\u0142ug nowych zasad, nie narzucaj\u0105cych jednostce jednego zawodu czy stylu \u017cycia\u201d. Pierwszy krok w tym kierunku to \u201eopu\u015bci\u0107 wielkie miasta a potem je zburzy\u0107… jakby by\u0142y przekl\u0119te\u201d. Alternatyw\u0105 dla \u017cycia w metropoliach jest stworzenie \u201ema\u0142ych miast, kt\u00f3re produkuj\u0105c wszystko, czego same potrzebuj\u0105 s\u0105 samowystarczalne\u201d. Nowe spo\u0142ecze\u0144stwo ma si\u0119 ponadto opiera\u0107 na intensywnej produkcji rolnej.<\/span><\/p>\n Proces przemian spo\u0142ecznych wymaga stopniowego wprowadzenia nowego porz\u0105dku. Mijaj\u0105 cztery lata, zanim nowe spo\u0142eczno\u015bci osi\u0105gn\u0105 samowystarczalno\u015b\u0107, kolejne cztery zajmuje formowanie filozoficznych podstaw funkcjonowania anarchistycznych komun; w ci\u0105gu kolejnych dziesi\u0119ciu nowe osady uzyskuj\u0105 kszta\u0142t, jaki maj\u0105 w czasie, gdy zaczyna si\u0119 w\u0142a\u015bciwa akcja powie\u015bci. Na jej pocz\u0105tku, \u201ewolne i szcz\u0119\u015bliwe spo\u0142ecze\u0144stwo\u201d ju\u017c zapu\u015bci\u0142o korzenie. Dopiero pod koniec powie\u015bci (rozdzia\u0142y 17. i 24.) czytelnik poznaje histori\u0119 rewolucji i reform, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do jego powstania.<\/span><\/p>\n Do sukcesu anarchistycznego projektu przyczynia si\u0119 walnie wynalezienie przez Super nowej, \u015bmiertelnej broni masowej zag\u0142ady: vibralibra<\/em>, dzi\u0119ki kt\u00f3rej pokonano bur\u017cuazyjne rz\u0105dy Europy i powszechnie wprowadzono wolno\u015bciowy komunizm. Rozmowy mi\u0119dzy Super, Optimusem i Utopem s\u0105 pretekstem do szczeg\u00f3\u0142owego przedstawienia organizacji utopijnego \u201eMiasta dzieci S\u0142o\u0144ca\u201d. Jego za\u0142o\u017cenia urbanistyczne na\u015bladuj\u0105 rozwi\u0105zania, znane z wielu wcze\u015bniejszych utopii. Geometryczny porz\u0105dek miasta ma odzwierciedla\u0107 nowy \u0142ad spo\u0142eczny, st\u0105d do kwestii planowania przywi\u0105zano wielk\u0105 wag\u0119. By\u0142a to zreszt\u0105 ambicja tw\u00f3rc\u00f3w wielu utopii, ufaj\u0105cych bardziej urbanistycznemu porz\u0105dkowi Idealnego Miasta, ni\u017c nie daj\u0105cym si\u0119 przewidzie\u0107 zachowaniom jego mieszka\u0144c\u00f3w (Ainsa, La reconstrucci\u00f3n…,<\/em> s. 196).<\/span><\/p>\n Geometryczny \u015brodek stolicy zajmuje plac Anarchizmu. Krzy\u017cuj\u0105 si\u0119 tu cztery g\u0142\u00f3wne aleje – Cz\u0142owiecze\u0144stwa, Przyja\u017ani, Harmonii i Wolno\u015bci – dziel\u0105ce koncentryczne czworoboki miasta na identyczne sektory. Pierwszy z czworobok\u00f3w, otaczaj\u0105cy ogrody placu Anarchizmu, zawiera warsztaty mechaniczne i elektryczne, zak\u0142ady szewc\u00f3w i wytw\u00f3rc\u00f3w mebli, drukarnie, piekarnie, zak\u0142ady zegarmistrzowskie i tkalnie. Ka\u017cdy z warsztat\u00f3w ma w\u0142asn\u0105 bibliotek\u0119 techniczn\u0105 i sale wyk\u0142adowe. Drug\u0105 stref\u0119 miasta zajmuj\u0105 sk\u0142ady produkt\u00f3w rolniczych, sk\u0142ady towar\u00f3w przemys\u0142owych i gara\u017ce dla maszyn. Na obrze\u017cach miasta zlokalizowano domy mieszkalne, rozdzielone ogrodami i zbudowane z prefabrykat\u00f3w z \u017caroodpornego szk\u0142a. Farmy i centra produkcyjne po\u0142o\u017cone s\u0105 poza obszarem miejskim.<\/span><\/p>\n Kluczem do w\u0142a\u015bciwego funkcjonowania anarchistycznego miasta s\u0105 ma\u0142e rozmiary i ca\u0142kowita autonomia. Jego mieszka\u0144cy nie musz\u0105 pokonywa\u0107 du\u017cych odleg\u0142o\u015bci, by pracowa\u0107 czy zdobywa\u0107 niezb\u0119dne dobra. Wszystko, czego potrzebuj\u0105, mog\u0105 znale\u017a\u0107 na miejscu, a ka\u017cda spo\u0142eczno\u015b\u0107 jest prawie ca\u0142kowicie samowystarczalna. Populacja miasta jest ograniczona do 10-12 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, gdy liczba ta zostaje przekroczona, tysi\u0105c lub dwa spo\u015br\u00f3d nich odchodzi i zak\u0142ada now\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107, w odleg\u0142o\u015bci nie mniejszej ni\u017c 20 kilometr\u00f3w od istniej\u0105cej.<\/span><\/p>\n W\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych instytucji wsp\u00f3lnotowych istniej\u0105cych w mie\u015bcie jest Cuna<\/em> (\u017b\u0142obek), gdzie nowo narodzeni cz\u0142onkowie spo\u0142eczno\u015bci pozostaj\u0105 do osi\u0105gni\u0119cia sz\u00f3stego roku \u017cycia z dala od w\u0142adzy rodzic\u00f3w, szpital, Dom Zdrowia, \u201ezak\u0142ad k\u0105pielowy wraz z basenem\u201d i obserwatorium astronomiczne. Cztery Centra Edukacji, odpowiedzialne za rozw\u00f3j intelektualny dzieci, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142y sze\u015b\u0107 lat, uzupe\u0142niaj\u0105 nowy system edukacyjny. \u017bycie spo\u0142eczne anarchistycznego miasta toczy si\u0119 w centralnie po\u0142o\u017conych obiektach. Czas wolny mieszka\u0144cy sp\u0119dzaj\u0105 w Koloseum, czym\u015b pomi\u0119dzy ate\u0144sk\u0105 agor\u0105 a rzymskim cyrkiem, gdzie odbywaj\u0105 si\u0119 wyst\u0119py artystyczne na cze\u015b\u0107 S\u0142o\u0144ca, \u017bycia, Natury, Anarchii, Wolno\u015bci i Solidarno\u015bci. Obok Koloseum znajduje si\u0119 siedziba w\u0142adz stolicy, znana jako Rada Doradcza (Sala del Consejo<\/em>), gdzie ka\u017cdej nocy wsp\u00f3lnie obraduj\u0105 aktywni cz\u0142onkowie spo\u0142eczno\u015bci. S\u0142u\u017cy ona tak\u017ce jako centrum informacyjne. Przechodz\u0105c w pobli\u017cu, mieszka\u0144cy miasta mog\u0105 zg\u0142asza\u0107 problemy, jakie powinny zosta\u0107 rozwi\u0105zane na forum rady.<\/span><\/p>\n Zmiany w dziedzinie \u015brodk\u00f3w produkcji doprowadzi\u0142y do radykalnych przemian stylu \u017cycia i zwyczaj\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w, maj\u0105cych teraz wi\u0119cej czasu wolnego, kt\u00f3ry sp\u0119dzaj\u0105 na wyk\u0142adach, konferencjach i zawodach sportowych. Nie \u017cyj\u0105 w rodzinach (instytucja rodziny zosta\u0142a w nowym spo\u0142ecze\u0144stwie zniesiona), kobiety ciesz\u0105 si\u0119 tymi samymi, co m\u0119\u017cczy\u017ani swobodami i tworz\u0105 w\u0142asne organizacje. Zwi\u0105zki s\u0105 dobrowolne i nie poci\u0105gaj\u0105 za sob\u0105 \u017cadnych skutk\u00f3w prawnych. Szczeg\u00f3\u0142owo\u015b\u0107, z jak\u0105 Quiroule opisuje ka\u017cdy aspekt \u017cycia anarchistycznej spo\u0142eczno\u015bci wraz z jego nieraz przesadnie poetyckim stylem, prowadzi do komicznych efekt\u00f3w. Tak ma si\u0119 sprawa z dok\u0142adnym opisem stroj\u00f3w, na jakie sk\u0142adaj\u0105 si\u0119, w przypadku m\u0119\u017cczyzn, letnie tuniki bez r\u0119kaw\u00f3w i poncha<\/em>, noszone w porze zimowej, szerokie spodnie i sanda\u0142y, podobne do noszonych przez gauchos<\/em>. Kobiety do pracy ubieraj\u0105 bluzy i spodnie, a w czasie wolnym d\u0142ugie tuniki: \u201eTak wi\u0119c \u017ce\u0144ska cz\u0119\u015b\u0107 anarchistycznej spo\u0142eczno\u015bci wracaj\u0105c z pracy na polach czy w warsztatach pozbywa si\u0119 m\u0119skich element\u00f3w ubioru na rzecz odzie\u017cy bardziej podkre\u015blaj\u0105cej naturalne pi\u0119kno kobiet, tak jak larwy porzucaj\u0105 twardy, tymczasowy pancerz aby sta\u0107 si\u0119 delikatnym i pi\u0119knym motylem.\u201d.<\/span><\/p>\n Miejska utopia Quiroule\u2019a jest pe\u0142na paradoks\u00f3w. Cho\u0107 w jego anarchistycznym mie\u015bcie nie ma przedstawicieli formalnej w\u0142adzy, przestrze\u0144 spo\u0142eczna i organizacja wsp\u00f3lnoty podporz\u0105dkowana jest \u015bci\u015ble prawom symetrii. Wszystkie propozycje zmian s\u0105 poddawane pod debat\u0119, jednak przyjmowane rozwi\u0105zania s\u0105 zawsze podobne. Kwestia \u017cywno\u015bci (wegetaria\u0144ska), edukacji (holistyczna), ubioru (klasyczny), wszystko rozwi\u0105zane jest wed\u0142ug sztywnego, zaplanowanego porz\u0105dku, kt\u00f3ry niewiele ma wsp\u00f3lnego z antyautorytarnym duchem anarchizmu (Guttierez, s. 164). Zcentralizowane planowanie przestrzenne, skupione wok\u00f3\u0142 instytucji Rady Doradczej, jest sprzeczne z duchem wolno\u015bciowym i ca\u0142kowicie ignoruje istnienie tak typowej dla Ameryki \u0141aci\u0144skiej tradycji, jak publiczna przestrze\u0144 w centrum miasta. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 odrzuca wszelkie hierarchiczne formy organizacyjne, jednak jak si\u0119 zdaje, istotne decyzje podejmuje w\u0105ska elita wizjoner\u00f3w pod przyw\u00f3dztwem Super, znanego tak\u017ce jako Fizyk, Wynalazca lub Staro\u017cytny. Autor sugeruje wr\u0119cz, \u017ce ca\u0142y rewolucyjny projekt jest jego autorstwa (8). Projekt Quiroule\u2019a nie przewiduje istnienia du\u017cych fabryk czy centr\u00f3w naukowych, nie wyja\u015bnia on jednak, sk\u0105d mieszka\u0144cy utopii bior\u0105 produkty wysokiej technologii, jakimi dysponuj\u0105: \u017caroodporne szk\u0142o, helikoptery, telefony kom\u00f3rkowe, czy bro\u0144 masowej zag\u0142ady (jak wspomniany wcze\u015bniej vibralibra<\/em>).<\/span><\/p>\n Jedyn\u0105 rzecz\u0105, jakiej nie obejmuje sztywne planowanie przestrzenne, jest lu\u017ana zabudowa obszar\u00f3w mieszkalnych, kt\u00f3ra przypomina dzielnice podmiejskich rezydencji bur\u017cuazji w okolicach Buenos Aires. Jak si\u0119 wydaje, kalkulacje autora s\u0105 tu mocno na wyrost. W jaki spos\u00f3b zapewni\u0107 mieszkania dla 10-12 tysi\u0119cy ludzi, tak rozrzutnie gospodaruj\u0105c przestrzeni\u0105, je\u015bli nie maj\u0105 oni korzysta\u0107 z transportu publicznego? Co wi\u0119cej, plan miasta – jaki autor do\u0142\u0105czy\u0142 do swojej pracy zawiera – jedynie 650 dom\u00f3w mieszkalnych. Szczeg\u00f3\u0142owe spojrzenie na proponowane rozwi\u0105zanie kwestii mieszka\u0144 w jasny spos\u00f3b pokazuje trudno\u015bci w praktycznej realizacji takiej utopii miejskiej. Z tych i innych powod\u00f3w Ram\u00f3n Guti\u00e9rrez krytykuje projekt Quiroule\u2019a, twierdz\u0105c z nadmiern\u0105 by\u0107 mo\u017ce surowo\u015bci\u0105: \u201eJego propozycje s\u0105 sprzeczne (…) plan przysz\u0142ego miasta jest z\u0142y i z funkcjonalnego i ekonomicznego punktu widzenia niepraktyczny.\u201d (s. 173).<\/span><\/p>\n W innych aspektach wizje Quiroule\u2019a s\u0105 jednak prorocze. Niekt\u00f3re z jego pomys\u0142\u00f3w nie tylko s\u0105 mo\u017cliwe, lecz ju\u017c znalaz\u0142y zastosowanie. Np. koncepcja \u201ezielonego\u201d miasta, zaczerpni\u0119ta zreszt\u0105 z pracy Ebenezera Howarda Jutro Miasta-ogrodu<\/em> (1898), oparta na otwartych przestrzeniach i ma\u0142ych skupiskach dom\u00f3w w miejsce brudnych robotniczych osiedli na przedmie\u015bciach, by\u0142a wielokrotnie realizowana. Miasta wed\u0142ug tego modelu powstawa\u0142y w Anglii (Letchworth czy Goldner\u2019s Green). Kilka lat p\u00f3\u017aniej argenty\u0144ski architekt Vladimiro Acosta w swojej ksi\u0105\u017cce Projekt miasta przysz\u0142o\u015bci<\/em> (Bosquejo de la ciudad del futuro<\/em>) (1938) przy\u0107mi\u0142 te projekty w\u0142asn\u0105 wizj\u0105 miasta, opart\u0105 na przenikaj\u0105cych si\u0119 wzajemnie strefach zabudowanych i zielonych oraz racjonalnej organizacji przestrzeni, s\u0142u\u017c\u0105cej mieszkaniu, pracy, przemys\u0142owi i rolnictwu.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n Propozycje Quiroule\u2019a, dotycz\u0105ce alternatywnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii, s\u0105 szczeg\u00f3lnie dalekowzroczne. Przewidzia\u0142 on uzyskiwanie elektryczno\u015bci z energii wiatru, wody, S\u0142o\u0144ca czy w\u00f3d geotermalnych. Co do jego propozycji spo\u0142ecznych i administracyjnych, niekt\u00f3re z nich wypr\u00f3bowano w praktyce a cz\u0119\u015b\u0107 jest wci\u0105\u017c stosowana. Weinberg wymienia tu kolektywizacj\u0119 ziemi w Aragonii podczas Rewolucji Hiszpa\u0144skiej, komuny w Chinach czy ruch kibucowy w Izraelu (s. 94). Ainsa dodaje komuny lat 60. i ostatnie wolno\u015bciowe eksperymenty we Francji, W\u0142oszech, Szwecji, Holandii, Niemczech, Argentynie czy Urugwaju. Przybieraj\u0105 one zazwyczaj form\u0119 autarkicznych, zamkni\u0119tych spo\u0142eczno\u015bci, w kt\u00f3rych utopijne idee znane z literatury, staj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 codziennego do\u015bwiadczenia (La<\/em> reconstrucci\u00f3n<\/em>, s. 199).\u00a0<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Od czas\u00f3w kolonialnych a\u017c do teraz – Ameryka by\u0142a utopijnym laboratorium. Cho\u0107 prawd\u0105 jest, i\u017c w Nowym \u015awiecie powstanie utopijnych spo\u0142eczno\u015bci poprzedzi\u0142o napisanie utopii literackich, od ko\u0144ca XIX wieku literacka tradycja wymy\u015blania idealnych spo\u0142eczno\u015bci, przewa\u017cnie o wolno\u015bciowym charakterze, jest obecna r\u00f3wnie\u017c i w Ameryce. Proces \u00f3w by\u0142 odwr\u00f3ceniem historii utopii europejskich, gdzie literatura doby Renesansu (More, Campanella, Bacon) poprzedza\u0142a o ca\u0142e stulecia praktyczne eksperymenty. Dla obu tych tradycji wsp\u00f3lna jest jednak wizja Ameryki, jako ojczyzny wszystkich utopii. Dalej nazywamy ten kontynent \u201eNowym \u015awiatem\u201d, m\u0142odym \u015bwiatem, gdzie idea\u0142y s\u0105 wci\u0105\u017c osi\u0105galne. Wci\u0105\u017c te\u017c spo\u0142eczne realia Ameryki cz\u0119sto przypominaj\u0105 najbardziej ponure antyutopie (Giudicelli, ss. 6 – 7). Ameryka\u0144ski sen cz\u0119sto zmienia si\u0119 w ameryka\u0144ski koszmar.<\/span><\/p>\n To, jak bardzo idealna Ameryka r\u00f3\u017cni si\u0119 od tej rzeczywistej, mo\u017cna sobie u\u015bwiadomi\u0107, je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce powstanie ka\u017cdej utopii jest efektem r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy \u015bwiatem takim, jakim jest a takim, jakim chcieliby\u015bmy, \u017ceby by\u0142. Stworzenie Utopii, b\u0119d\u0105cej nieistniej\u0105cym miejscem, zmusza do tw\u00f3rczego wysi\u0142ku budowy innego \u015bwiata, alternatywnej rzeczywisto\u015bci, jaka zachowuj\u0105c to, co najlepsze w przesz\u0142o\u015bci – sama istnieje w przysz\u0142o\u015bci czy cho\u0107by w innej przestrzeni. Ten inny \u015bwiat, alternatywa, stanowi krytyczn\u0105 refleksj\u0119 nad rzeczywisto\u015bci\u0105, kt\u00f3ra pr\u00f3buje poprawia\u0107 sam\u0105 siebie poprzez reformowanie struktur niesprawiedliwo\u015bci.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Santiago Juan-Navarro<\/span><\/strong><\/p>\n T\u0142um. Wila<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0Za: Manufaktura produkcyjna INNY \u015aWIAT, <\/strong>Mielec 2011<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Przypisy autora:<\/strong><\/p>\n (5) W swoim wst\u0119pie do El anarquismo en Am\u00e9rica Latina<\/em> (Anarchizm w Ameryce<\/em> \u0141aci\u0144skiej<\/em>) Cappaletti i Rama oceniaj\u0105, \u017ce \u201ew przypadku Argentyny i Urugwaju mo\u017cna powiedzie\u0107, i\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 pisarzy, publikuj\u0105cych pomi\u0119dzy rokiem 1890 a 1920 w pewnym momencie kariery i do pewnego stopnia by\u0142a anarchistami\u201d (s. 12);<\/p>\n (6) Utopie pojawi\u0142y si\u0119 w Argentynie ponownie na prze\u0142omie XIX i XX stulecia, jako skutek nowych reali\u00f3w spo\u0142ecznych i ideologicznych, zwi\u0105zanych z imigracj\u0105. Liczba mieszka\u0144c\u00f3w Buenos Aires wzros\u0142a z 76 tysi\u0119cy w roku 1853\u00a0 do 5 i p\u00f3\u0142 miliona w roku 1920, prawie po\u0142ow\u0119 spo\u015br\u00f3d nich stanowili W\u0142osi, a jedn\u0105 trzeci\u0105 Hiszpanie;<\/p>\n (7) Quiroule doskonale zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z tych argument\u00f3w przeciwko anarchistom i odnosi\u0142 si\u0119 do nich we wst\u0119pie do swej pracy: \u201ePowtarza si\u0119 wci\u0105\u017c, \u017ce anarchi\u015bci s\u0105 \u015bwietnymi krytykami i burzycielami istniej\u0105cego porz\u0105dku, nie zastanawiaj\u0105 si\u0119 jednak w og\u00f3le czym go zast\u0105pi\u0107… Poni\u017cszy projekt wolno\u015bciowego miasta i przysz\u0142o\u015bci zorganizowanej w ramach anarchistycznej wsp\u00f3lnoty ma za zadanie zniszczy\u0107 ten stereotyp\u201d;<\/p>\n (8) G\u00f3mez Tovar zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce \u201eposta\u0107 Super jest wzorowana na pozytywistycznym stereotypie badacza jako cz\u0142owieka pragmatycznego, znaj\u0105cego prawa i sekrety rz\u0105dz\u0105ce \u015bwiatem nauki, zdolnym by w\u0142ada\u0107 \u015bwiatem Natury i stale go udoskonala\u0107 dzi\u0119ki przymiotom etycznym i zaanga\u017cowaniu politycznemu.\u201d (s. 58).<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Prace cytowane:<\/strong><\/p>\n Abad de Santill\u00e1n, Diego, La F.O.R.A. Ideolog\u00eda y trayectoria<\/em>, Buenos Aires: Ed. Nervio, 1933;<\/p>\n El organismo econ\u00f3mico de la revoluci\u00f3n<\/em>, w: El anarquismo en Am\u00e9rica Latina<\/em> (ss. 5 – 42);<\/p>\n Ainsa, Fernando, De la Edad de Oro a El Dorado: g\u00e9nesis del discurso ut\u00f3pico americano. M\u00e9xico<\/em>, w: Fondo de Cultura Econ\u00f3mica<\/em>, 1992;<\/p>\n La reconstrucci\u00f3n de la utop\u00eda<\/em>, Buenos Aires: Ediciones del Sol, 1999;<\/p>\n Utop\u00edas contempor\u00e1neas de Am\u00e9rica Latina<\/em>, w: Utopies en Am\u00e9rique Latine<\/em>, (ss.\u00a0 9 – 36);<\/p>\n Bestor, Arthur E., Jr. Backwood Utopias: The Sectarian Origins of the Owenite Phase of Communitarian Socialism in America, 1663-1829<\/em>, Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1950;<\/p>\n Cappelletti, \u00c1ngel J., El pensamiento ut\u00f3pico, siglos XVIII-XIX<\/em>, Madrid: Tuero, 1990;<\/p>\n Cappelletti, \u00c1ngel J., Carlos M. Rama,\u00a0 El anarquismo en Am\u00e9rica Latina<\/em>, Caracas: Biblioteca Ayacucho, 1990;<\/p>\n Cepeda, Alfredo, Los utopistas (Owen – Saint Simon – Fourier – Leroux – Consid\u00e9rant)<\/em>, Buenos Aires: Hemisferio, 1950;<\/p>\n Cerutti Guldberg, Horacio, Hacia una filosof\u00eda pol\u00edtica de la liberaci\u00f3n latinoamericana<\/em>, Buenos Aires: Bonum, 1974;<\/p>\n Creigh, Roland, L\u00b4imaginaire subversif (Interrogations sur l\u00b4utopie)<\/em>, Gen\u00e8ve: \u00c9ditions Noir-Atelier de cr\u00e9ation libertaire, 1982;<\/p>\n D\u00e9jacque, Joseph, El Humanisferio. Utop\u00eda an\u00e1rquica<\/em>, Buenos Aires: Editorial La Protesta, 1927;<\/p>\n Felici, Isabelle, La Cecilia. Histoire d\u2019une communaut\u00e9 anarchiste et de son fondateur Giovanni Rossi<\/em>, Lyon: Atelier de Cr\u00e9ation Libertaire, 2001;<\/p>\n Fuentes, Carlos, Valiente mundo nuevo: \u00e9pica, utop\u00eda y mito en la novela hispanoamericana<\/em>, Madrid: Mondadori, 1990;<\/p>\n Garc\u00eda Cant\u00fa, Gast\u00f3n, Utop\u00edas americanas<\/em>, M\u00e9xico: Era, 1963;<\/p>\n Giudicelli, Christian, Utopies en Am\u00e9rique Latine<\/em> (wydanie specjalne: Cahiers du CRICCAL), Paris CRICCAL, 2005;<\/p>\n G\u00f3mez Tovar, Luis, Geograf\u00eda de lo imaginario<\/em>, w: Utop\u00edas Libertarias Americanas<\/em>, (ss. 3 – 97);<\/p>\n G\u00f3mez Tovar, Luis, Ram\u00f3n Gutierrez, Silvia A. V\u00e1zquez, Utop\u00edas Libertarias Americanas<\/em>, Madrid: Tuero, 1991;<\/p>\n Guarneri, Carl J., The Utopian Alternative: Fourierism in Nineteenth-Century America<\/em>, Ithaca: Cornell University Press, 1991.<\/p>\n Gutierrez, Ram\u00f3n, La utopia urbana y el imaginario de Pierre Quiroule<\/em>, w: Utop\u00edas Libertarias Americanas<\/em>, (ss. 121-173);<\/p>\n Hegel, Georg Wilhelm Friedrich, Wst\u0119p do The Philosophy of History<\/em>, przek\u0142ad Leo Rauch, Indianapolis: Hackett, 1988;<\/p>\n Holloway, Mark, Heavens on Earth: Utopian Communities in America (1680-1880),<\/em> New York: Dover Publications, 1966;<\/p>\n Kropotkin, Peter A., Mutual Aid: A Factor of Evolution<\/em>, Whitefish, MT: Kessinger Publishing, 2004;<\/p>\n Fields, Factories And Workshops Or Industry Combined With Agriculture And Brain Work With Manual Work<\/em>, New York: G.P. Putnam\u2019s Sons, 1913;<\/p>\n Morris, William, News From Nowhere<\/em>, London: Longmans, 1908;<\/p>\n O\u00b4Gorman, Edmundo, La invenci\u00f3n de Am\u00e9rica: investigaci\u00f3n acerca de la estructura hist\u00f3rica del Nuevo Mundo y del sentido de su devenir<\/em>, w: Fondo de Cultura Econ\u00f3mica<\/em>, Mexico 1958;<\/p>\n Orvell, Miles, Looking Backward to Disneyworld: Bellamy, Mumford, and the Fate of Paradise in America<\/em>, w: Negotiations of America\u2019s National Identity<\/em>, pod redakcj\u0105 Rolanda Hagenb\u00fcchle i Josefa Raaba, Vol. 1. Tubingen: Stauffenburg, 2000. (ss. 447 – 463);<\/p>\n Oved, Yaacov, The Uniqueness of Anarchism in Argentina<\/em>, w: Estudios Interdisciplinarios de Am\u00e9rica Latina y el Caribe 8.1<\/em>, (January-June 1997);<\/p>\n Pagden, Anthony, The American Indian and the Origins of Comparative Ethnology<\/em>, Cambridge: Cambridge University Press, 1983;<\/p>\n Pitzer, Donald E., America\u00b4s Communal Utopias<\/em>, Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1997;<\/p>\n Quiroule, Pierre, La ciudad anarquista americana. Obra de construcci\u00f3n revolucionaria<\/em>, w: Utop\u00edas Libertarias Americanas<\/em>, (ss. 1 – 168);<\/p>\n Rama, Carlos, (redakcja), Utopismo socialista (1830-1893),<\/em> Caracas: Biblioteca Ayacucho;<\/p>\n Tocqueville, Alexis de, Democracy in America<\/em>, redakcja: J.P. Mayer, New York: Anchor Books, 1969;<\/p>\n Weinberg, F\u00e9lix, Dos utop\u00edas argentinas de principios de siglo<\/em>, Buenos Aires: Solar Hachette, 1976;<\/p>\n Zaragoza, Gonzalo, Anarquismo argentino (1876-1902)<\/em>, Madrid: Ediciones de la Torre, 1996.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Mapa \u015bwiata, na kt\u00f3rej nie ma Utopii, nie jest warta nawet jednego spojrzenia… Oskar Wilde \u00a0 Anarchistyczne miasto Ameryka<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-3910","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\n\u00a0<\/span><\/h4>\n
Anarchistyczne miasto Ameryka<\/span><\/h4>\n