{"id":3860,"date":"2012-03-15T16:43:06","date_gmt":"2012-03-15T16:43:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=3860"},"modified":"2013-11-02T20:56:22","modified_gmt":"2013-11-02T19:56:22","slug":"ze-strugackianow-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/","title":{"rendered":"Ze strugackian\u00f3w (2)"},"content":{"rendered":"

\u00a0<\/span><\/p>\n

Komentarze Borisa Strugackiego do Braci Strugackich<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n

Pr\u00f3ba…<\/em> pozosta\u0142a opowiadaniem technologicznym. I je\u015bli w og\u00f3le my\u015bleli w\u00f3wczas Strugaccy o jakim\u015b buncie wobec norm kierunku, o rezygnacji z zasady happy endu<\/em>, to im nie zezwolono. A mo\u017ce nie my\u015bleli? \u201e [W Kajtoch: Bracia Strugaccy…<\/em>, s. 44].<\/span><\/p>\n

– Oczywi\u015bcie, \u017ce nie my\u015bleli\u015bmy. O ile pami\u0119tam, to opowiadanie nas interesowa\u0142o tylko ze wzgl\u0119du na naukowo-fantastyczne pomys\u0142y na temat tego, jak roboty b\u0119d\u0105 oswaja\u0107 przestrze\u0144. Wszystko inne \u2013 to typowe architektoniczne ozdobniki [uwaga Borisa Strugackiego].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201eAle zbytnie przywi\u0105zanie do kwestii psychiki stworzy\u0142o niebezpiecze\u0144stwo. Mog\u0142o postawi\u0107 na ich tw\u00f3rczej drodze pu\u0142apk\u0119, z kt\u00f3r\u0105 nie umia\u0142o sobie poradzi\u0107 wielu socjalistycznych tw\u00f3rc\u00f3w. Je\u015bli bowiem szalenie istotn\u0105 gwarancj\u0105 stworzenia komunistycznego spo\u0142ecze\u0144stwa jest wychowanie ludzi na tyle m\u0105drych, dobrych, \u015bwiadomych, \u017ceby zechcieli trzyma\u0107 si\u0119 jego regu\u0142 […], to trudno poradzi\u0107 sobie z pytaniem: \u201eA co, je\u015bli cz\u0142owiek nie jest dobry z natury, albo dobro ze z\u0142em pozostaj\u0105 w nim w r\u00f3wnowadze?\u201d [s. 56].<\/span><\/p>\n

– Takie pytanie pojawia\u0142o si\u0119 codziennie, ale nie znali\u015bmy na nie odpowiedzi. A poniewa\u017c podstawowym naszym celem by\u0142o ukazanie \u015bwiata, w jakim chcieliby\u015bmy \u017cy\u0107 \u2013 ten problem jak gdyby odsuwali\u015bmy. Ale potem si\u0119 pojawi\u0142 i mimo wszystko si\u0119 wcisn\u0105\u0142, do \u017buka w mrowisku<\/em> praktycznie ju\u017c si\u0119 wcisn\u0105\u0142 [uwaga BS].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201eTrudno odpowiedzie\u0107 na narzucaj\u0105ce si\u0119 pytanie o przyczyn\u0119 widocznej w sensach Pr\u00f3by ucieczki<\/em> radykalizacji pogl\u0105d\u00f3w pisarzy […]. Mo\u017ce zasz\u0142o co\u015b takiego, dzi\u0119ki czemu dostrzegli dot\u0105d przed nimi zakryte aspekty rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3re wyklucza\u0142y jej automatyczne i bezkonfliktowe ewoluowanie w stron\u0119 powszechnego szcz\u0119\u015bcia? Nie wiem, co to by\u0142o, ale mog\u0119 przypu\u015bci\u0107, \u017ce by\u0142o dotkliwe i nag\u0142e…\u201d. [s. 73].<\/span><\/p>\n

– No jak\u017cesz? By\u0142 przecie\u017c XX Zjazd, kt\u00f3ry otworzy\u0142 nam oczy i Strugaccy, kt\u00f3rzy pisali Pr\u00f3b\u0119 ucieczki<\/em> to ju\u017c nie byli ci Strugaccy, kt\u00f3rzy pisali Powr\u00f3t<\/em>. Ju\u017c bardzo powa\u017cnie r\u00f3\u017cnili si\u0119 ci ludzie.<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3ba…<\/em> by\u0142a przed XXII Zjazdem KPZR. Ale to ju\u017c by\u0142o po XX zje\u017adzie… 56 rok \u2013 to XX Zjazd, je\u015bli si\u0119 nie myl\u0119. I w 56 roku dosz\u0142o do silnego wzburzenia nastroju. Tak\u017ce W\u0119gry jak\u0105\u015b rol\u0119 odegra\u0142y, nie tak siln\u0105 jak po dziesi\u0119ciu latach Czechos\u0142owacja, ale tak\u017ce odegra\u0142y. Ale okre\u015blona radykalizacja, oczywi\u015bcie, zasz\u0142a. Wystarczy powiedzie\u0107, \u017ce w oryginale, w pierwszym wariancie, Saul ucieka z radzieckiego \u0142agru, a nie z niemieckiego… [uwaga BS].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201eUog\u00f3lniam: To, \u017ce \u015bwiat, w kt\u00f3rym rozgrywa\u0142 si\u0119 dramat Skliarowa, by\u0142 \u015bwiatem Utopii, przeszkadza\u0142o czytelnikom odczytywa\u0107 autorskie, etyczne przes\u0142anie, w jego uszczeg\u00f3\u0142owionej, uaktualnionej wersji, przekazywanej poprzez \u00f3w dramat. By\u0142a ona (ta wersja) przes\u0142oni\u0119ta tym \u015bwiatem, niczym zamalowany olejn\u0105 farb\u0105 fresk. Utopia z\u0142a nie znosi i nawet, je\u015bli si\u0119 w ni\u0105 je wprowadzi, i tak nikt go tam szuka\u0142 nie b\u0119dzie\u201d [s. 78].<\/span><\/p>\n

– Tak, s\u0142usznie. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, Skliarow \u2013 to pierwszy wariant opisu nieszcz\u0119\u015bliwego cz\u0142owieka w \u015bwiecie Po\u0142udnia<\/em>, pierwsza pr\u00f3ba. On przecie\u017c jest g\u0142upi, chcia\u0142by zajmowa\u0107 si\u0119 nauk\u0105, do czego nie jest zdolny. To jego wielka tragedia. Ale ona rzeczywi\u015bcie zosta\u0142a zamazana przez inne wydarzenia. To bardzo s\u0142usznie zauwa\u017cone [uwaga BS].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201eAtak Niemcowa i politolog\u00f3w, dokonany z intelektualnej pozycji stalinowskiej ortodoksji w my\u015bleniu o literaturze, […] zapewne podzia\u0142a\u0142 na Braci jak przys\u0142owiowa \u201ep\u0142achta na byka\u201d. […] Mo\u017cna postawi\u0107 hipotez\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie nowa, stworzona przez atak sytuacja sk\u0142oni\u0142a ich do uczynienia z opowie\u015bci [\u015alimak na zboczu<\/em>] narz\u0119dzia walki z tym wszystkim, co Niemcow uosabia\u0142\u201d [ss. 97-98].<\/span><\/p>\n

– Je\u015bli serio m\u00f3wi\u0107 o sprzeciwie, to\u015bmy oczywi\u015bcie tak nie uwa\u017cali, niemniej to – o czym wiedzieli\u015bmy, \u017ce to robimy \u2013 zacz\u0119\u0142o si\u0119 wcze\u015bniej ni\u017c \u015alimak…<\/em>. Jeszcze kiedy pisali\u015bmy Drapie\u017cno\u015b\u0107 rzeczy wieku<\/em> – ju\u017c wiedzieli\u015bmy, co robimy. Kiedy pisali\u015bmy Trudno by\u0107 bogiem<\/em> \u2013 wiedzieli\u015bmy, \u017ce wyst\u0119pujemy przeciwko istniej\u0105cemu porz\u0105dkowi spraw. Tak\u017ce \u015alimak na<\/em> zboczu<\/em> w tym sensie nie by\u0142 pierwszym, a – by\u0107 mo\u017ce – nawet by\u0142, je\u015bli kto\u015b chce… podsumowuj\u0105cym utworem. To nie by\u0142o pierwsze wyst\u0105pienie. Pierwszym by\u0142a Drapie\u017cno\u015b\u0107 rzeczy wieku<\/em>, a naj\u015bci\u015blej rzec – Trudno by\u0107<\/em> bogiem<\/em>. Tam ju\u017c sobie sformu\u0142owali\u015bmy, jakie jest nasze po\u0142o\u017cenie na tym \u015bwiecie: \u017cyjemy w\u015br\u00f3d \u017c\u0142ob\u00f3w, kt\u00f3rzy nas nigdy nie zrozumiej\u0105, nigdy nie pokochaj\u0105 \u2013 i piszemy nie dla nich. Oto taki by\u0142 mniej wi\u0119cej nasz pogl\u0105d [uwaga BS].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201eTrudno bez dowod\u00f3w uzna\u0107 ten my\u015blowy w\u0105tek Brzydkich \u0142ab\u0119dzi<\/em> za g\u0142os w sprawach ruchu dysydenckiego \u2013 niemniej powy\u017csza koncepcja spo\u0142ecznej roli inteligenta z punktu widzenia psychicznych potrzeb uczestnika tego ruchu by\u0142aby bardzo pocieszaj\u0105ca\u201d [s. 109].<\/span><\/p>\n

– Z ruchem dysydenckim nie mieli\u015bmy nigdy jakiej\u015b jednoznacznej styczno\u015bci. Baniew \u2013 czy to dysydent? To mieszanina Okud\u017cawy i Wysockiego. To inteligent, kt\u00f3ry pr\u00f3buje \u017cy\u0107 w zgodzie z w\u0142asnym rozumem i wed\u0142ug swoich praw \u2013 oto kim jest Baniew [uwaga BS].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201eKulisy tego wydania s\u0105 do\u015b\u0107 tajemnicze. Autorzy twierdzili p\u00f3\u017aniej konsekwentnie, \u017ce r\u0119kopis przes\u0142a\u0142 za granic\u0119 \u201ejeden \u0142ajdak\u201d. Ale to sprawy nie wyczerpuje. O ile bowiem od\u017cegnanie si\u0119 od udzia\u0142u we frankfurckim druku nie dziwi, to zar\u00f3wno powierzenie r\u0119kopisu \u201e\u0142ajdakowi\u201d, jak i zupe\u0142na niefrasobliwo\u015b\u0107 emigranckiego wydawnictwa […] s\u0105 ju\u017c mniej prawdopodobne. [s. 123].<\/span><\/p>\n

– Brzydkie \u0142ab\u0119dzie<\/em> posz\u0142y na Zach\u00f3d absolutnie bez naszej \u015bwiadomo\u015bci i wbrew naszej woli. Je\u015bli kto\u015b zaproponowa\u0142by nam zrobienie tego, odpowiedzieliby\u015bmy: \u201eW \u017cadnym wypadku\u201d [uwaga BS].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Tak by\u0142o w\u0142a\u015bnie z \u201ekosmitami\u201d, o kt\u00f3rych w dojrza\u0142ej (z 1980) wersji programu m\u00f3wi si\u0119 ju\u017c tylko w kontek\u015bcie fantastyki naukowej. A wszak na prze\u0142omie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych mia\u0142o by\u0107 ca\u0142kiem inaczej! W og\u00f3le bardzo uderzaj\u0105ca cech\u0105 my\u015blenia pisarzy by\u0142 w\u00f3wczas fakt, \u017ce niezbyt powa\u017cny, klasycznie wymieniany w\u015br\u00f3d ulubionych w naukowej fantastyce temat kontaktu z \u201eobcymi\u201d, w podziale Strugackich znalaz\u0142 si\u0119 tam, gdzie znalaz\u0142 – i to jako pe\u0142nowarto\u015bciowe, godne literatury \u201eserio\u201d zagadnienie og\u00f3lnoludzkie. Zachodzi podejrzenie, \u017ce tak dowarto\u015bciowuj\u0105c najbli\u017csze plany, Strugaccy publicznie ratowali sw\u00f3j pisarski i obywatelski honor, s\u0142odzili gorycz pora\u017cki\u201d [s. 127].<\/span><\/p>\n

– No nie, to zbyt ostro powiedziane. W rzeczy samej tematyka kosmiczna, jak i w og\u00f3le wszystkie tematy \u015bci\u015ble fantastyczne, kt\u00f3rymi zajmowali si\u0119 Strugaccy \u2013 by\u0142y interesuj\u0105ce same przez si\u0119. Istnieje szeroka spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra interesuje si\u0119 tymi tematami. Strugaccy do tej spo\u0142eczno\u015bci si\u0119 zaliczali. Rozum we Wszech\u015bwiecie, kosmiczni przybysze, cuda parapsychologii, potw\u00f3r z Loch Ness, rozumne g\u0142owonogi \u2013 wszystko to s\u0105, ze swojej istoty, bardzo ciekawe i atrakcyjne tematy. Strugaccy bynajmniej nie zamierzali z nich rezygnowa\u0107.<\/span><\/p>\n

A co do tego, czy tym \u201eos\u0142adzali\u015bmy pigu\u0142k\u0119\u201d \u2013 czy jak tam jest powiedziane \u2013 to nie, by\u0142y to zaj\u0119cia po prostu nie gorsze ni\u017c inne. By\u0142o to dla nas ciekawe, kontynuowali\u015bmy Wellsowskie tradycje, zderzali\u015bmy zwyk\u0142ego cz\u0142owieka z niezwyk\u0142ymi okoliczno\u015bciami. To jak najbardziej literacki temat. Kajtoch nie ma racji. Gdyby nie uzna\u0107 tych temat\u00f3w za literackie \u2013 trzeba by ca\u0142ego wczesnego Wellsa w og\u00f3le wykre\u015bli\u0107 z literatury, co by\u0142oby straszn\u0105 niesprawiedliwo\u015bci\u0105. W dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu procentach Lema trzebaby wykre\u015bli\u0107 z literatury. W dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu, a mo\u017ce i w dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu pi\u0119ciu. Wiem, \u017ce Polacy Lema nie lubi\u0105. Nie wiem dlaczego. A mo\u017ce w\u0142a\u015bnie… Ci Polacy, z kt\u00f3rymi rozmawia\u0142em nie lubili Lema w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce Lem ucieka\u0142 w kosmos, w cybernetyk\u0119 w tym czasie, gdy wojska okupacyjne stacjonowa\u0142y nad Wis\u0142\u0105. Ale \u017ceby go wykre\u015bla\u0107? Mo\u017cna tak lub inaczej si\u0119 do Lema odnosi\u0107, ale \u017ceby go wykre\u015bla\u0107 z literatury \u2013 to ju\u017c, prosz\u0119 wybaczy\u0107, za du\u017co. I tylko dlatego, \u017ce on zajmowa\u0142 si\u0119 jakoby nieliterackimi problemami. Tak wi\u0119c tu zgodzi\u0107 si\u0119 nie mog\u0119.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, to by\u0142y dla nas sprawy \u201enumer dwa\u201d. Oczywi\u015bcie, gdyby\u015bmy mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 – tak jak dzisiaj – by pisa\u0107 o wszystkim, o czym si\u0119 chce, pisaliby\u015bmy nie o kosmicznych przybyszach, nie o W\u0119drowcach by\u015bmy pisali. Raczej o czym\u015b ca\u0142kiem innym [uwaga BS].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201eWszystkie interesuj\u0105ce nas teraz utwory: Sprawa zab\u00f3jstwa<\/em> (pisany ok. 1969), Koniec akcji \u201eArka\u201d<\/em> (pisany ok. 1970?), Przyjaciel z piek\u0142a<\/em> (drukowany 1974), Piknik na skraju drogi<\/em> (pisany ok. 1971?), prezentowa\u0142y r\u00f3\u017cne warianty spotkania anachronicznego cz\u0142owieka z czym\u015b nie mieszcz\u0105cym mu si\u0119 w g\u0142owie, wszystkie opiera\u0142y si\u0119 na fantastycznonaukowym motywie kontaktu i ka\u017cdy sta\u0142 przed identycznymi problemami: jak zainteresowa\u0107 sob\u0105 czytelnika, jak wstrz\u0105sn\u0105\u0107 nim intelektualnie i zmusi\u0107 przez to do my\u015blenia zbie\u017cnego z nadziejami autor\u00f3w.\u201d [s. 134].<\/span><\/p>\n

– No oczywi\u015bcie wszystko to prawda, za wyj\u0105tkiem tego, \u017ce nie nale\u017cy \u0142\u0105czy\u0107 tego wszystkiego w jedn\u0105 kup\u0119. S\u0105 to, mimo wszystko dwie klasy dzie\u0142. Do pierwszej nale\u017cy Sprawa zab\u00f3jstwa<\/em>, a do drugiej \u2013 Koniec akcji \u201eArka\u201d<\/em> i Przyjaciel z piek\u0142a<\/em>. Koniec akcji \u201eArka\u201d<\/em> i Przyjaciel z piek\u0142a<\/em> to powie\u015bci, kt\u00f3rych by\u015bmy w innych warunkach nie pisali. Na przyk\u0142ad dzisiaj by\u015bmy ich nie pisali. Pisali\u015bmy je dlatego, \u017ce niczego innego pisa\u0107 w tamtych czasach nie mo\u017cna by\u0142o. Inna kwestia – a mo\u017ce nie warto ich by\u0142o pisa\u0107? Rafai\u0142 Nudelman na przyk\u0142ad uwa\u017ca, \u017ce po prostu nie warto by\u0142o pisa\u0107 tych rzeczy, to by\u0142o niepotrzebne. One, rzec mo\u017cna, obni\u017caj\u0105 poziom braci Strugackich. By\u0107 mo\u017ce, nie zamierzam si\u0119 o to spiera\u0107. W ka\u017cdym razie s\u0105 to dzie\u0142a niekonieczne, tak powiedzmy. Mamy ma\u0142o niekoniecznych utwor\u00f3w, ale s\u0105. I te dwa do nich w\u0142a\u015bnie nale\u017c\u0105.<\/span><\/p>\n

Ale Sprawa zab\u00f3jstwa<\/em> to co\u015b ca\u0142kiem innego. Przy ca\u0142ej swojej aspo\u0142eczno\u015bci i apolityczno\u015bci jest to utw\u00f3r, kt\u00f3ry pisali\u015bmy z przyjemno\u015bci\u0105, do kt\u00f3rego napisania d\u0105\u017cyli\u015bmy. Chcieli\u015bmy napisa\u0107 krymina\u0142. Co wi\u0119cej: chcieli\u015bmy napisa\u0107 krymina\u0142 nowego typu. Ta powie\u015b\u0107 by\u0142a dla braci Strugackich rozwi\u0105zaniem problem\u00f3w nie tyle politycznych czy socjologicznych \u2013 a literacko-technicznych: jak m\u00f3g\u0142by wygl\u0105da\u0107 prawdziwy krymina\u0142?<\/span><\/p>\n

Powtarzam, s\u0105 utwory, kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o nie napisa\u0107, s\u0105 utwory, kt\u00f3rych nie mo\u017cna by\u0142o nie napisa\u0107. Spraw\u0119 zab\u00f3jstwa<\/em> powinni\u015bmy byli napisa\u0107 [uwaga BS].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201eScen\u0119 t\u0119, jak gdyby \u017cywcem wyj\u0119t\u0105 z propagandowej literatury, uboga ilo\u015bciowo krytyka Przyjaciela…<\/em> wysuwa\u0142a na pierwszy plan […] osobi\u015bcie, cho\u0107 dostrzegam w Przyjacielu…<\/em> r\u00f3wnie\u017c pozytywy, jestem zdania, \u017ce stereotypowo\u015b\u0107 przemiany kaprala przes\u0105dza wyrok\u201d [s. 136].<\/span><\/p>\n

– Wed\u0142ug mnie, trudno rzec, \u017ce kapral tak si\u0119 zmieni\u0142. Jak by\u0142 zwierzakiem \u2013 tak nim pozosta\u0142. Co\u015b tam w nim si\u0119 pojawi\u0142o, jaka\u015b tam iskierka cz\u0142owiecze\u0144stwa si\u0119 w nim pojawi\u0142a, ale nic ponad to. I nie jestem pewny, czy on nie narozrabia w najbli\u017cszych miesi\u0105cach, jak dotrze do swoich.<\/span><\/p>\n

Wydawa\u0142o mi si\u0119 tak oczywiste, \u017ce si\u0119 ma\u0142o zmieni\u0142, \u017ce to podej\u015bcie a\u017c mnie dziwi. Nie wiem, co powiedzie\u0107. Ma\u0142o si\u0119 zmieni\u0142… [BS].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201eNie s\u0105dz\u0119, aby Strugaccy planowali z nienowej moralizatorskiej problematyki uczyni\u0107 g\u0142\u00f3wn\u0105, czytelnicz\u0105 atrakcj\u0119 Ko\u0144ca akcji \u201eArka\u201d.<\/em> Utw\u00f3r raczej powinien by\u0142 przeczy\u0107 schematom i by\u0107 oryginalny dzi\u0119ki temu, czego bracia spr\u00f3bowali w nim po raz pierwszy, tj. dzi\u0119ki pr\u00f3bie opisania nieludzkiej, nadludzkiej istoty, tj. dzi\u0119ki pr\u00f3bie szczeg\u00f3\u0142owego przedstawienia odbiorcom kosmicznego Cudu, z kt\u00f3rej SF rzadko wychodzi zwyci\u0119sko. […] Pr\u00f3ba nie mog\u0142a si\u0119 powie\u015b\u0107 na mocy \u017celaznej […] zasady: Nie spos\u00f3b opisa\u0107 czego\u015b niedost\u0119pnego naszej wyobra\u017ani, czego\u015b nas naprawd\u0119 zaskakuj\u0105cego, bo ju\u017c w momencie zako\u0144czenia opisu owo \u201eco\u015b\u201d staje si\u0119 zwyczajne i pospolite. Jego istnienie mo\u017cna tylko zasugerowa\u0107\u201d [s. 138].<\/span><\/p>\n

\u00a0– To jak najbardziej s\u0142uszne.<\/span><\/p>\n

Prawda, \u017ce Malca rysuj\u0105 zawsze nieprawid\u0142owo, to znaczy, \u017ce on w og\u00f3le jest odbierany przez czytelnik\u00f3w nie tak, jak go autorzy pragn\u0119li stworzy\u0107. Prosz\u0119 zauwa\u017cy\u0107, jakie s\u0105 wszystkie rysunki, wszystkie wyobra\u017cenia Malca \u2013 \u017ce to taki mi\u0142y ch\u0142opczyk, taki Mowgli.<\/span><\/p>\n

A on jest straszny, potworny, okaleczony. Z ludzkiego punktu widzenia to potw\u00f3r wprost straszny. I my to w powie\u015bci niejednokrotnie podkre\u015blamy. I zasadniczo Kajtoch ma racj\u0119. Jak tylko pr\u00f3bujesz pokaza\u0107 co\u015b nieludzkiego \u2013 od razy popadasz w sprzeczno\u015b\u0107 z w\u0142asnym zamierzeniem. W\u0142a\u015bnie dlatego my nigdy nie pr\u00f3bowali\u015bmy pisa\u0107 o potworach… [BS].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201eOt\u00f3\u017c je\u015bli uzna\u0107 Pillmana za porte-parole<\/em> pisarzy, to wypadnie doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce Strugaccy nie tyle zignorowali w swoim uj\u0119ciu to, co wielkie \u2013 lecz \u017ce przyj\u0119li perspektyw\u0119 jedynie mo\u017cliw\u0105, bo wynik eksperymentu brzmi: pokazane fakty innej, ni\u017c ma\u0142a i ciemna, strony obiektywnie nie posiadaj\u0105, tzw. \u201eprze\u0142omowym wydarzeniem w historii ludzko\u015bci\u201d nie s\u0105, a zatem […] zachodzi uzasadnione podejrzenie, czy poj\u0119cia \u201eprze\u0142omowego wydarzenia historycznego\u201d i b\u0119d\u0105cego \u0142a\u0144cuchem takich \u201ewydarze\u0144\u201d \u2013 \u201ehistorycznego post\u0119pu ludzko\u015bci\u201d w og\u00f3le maj\u0105 sens. Podejrzenie akurat z rodzaju takich, kt\u00f3re w dobie Bre\u017cniewa mogli \u017cywi\u0107 wszyscy zawiedzeni w oczekiwaniach na reformy…\u201d [s. 144].<\/span><\/p>\n

– Tak, bezwarunkowo. Wtedy byli\u015bmy ju\u017c z Arkadijem Natanowiczem przekonani, \u017ce ludzko\u015b\u0107 to system nies\u0142ychanie stabilny, \u017ce potrzebne by\u0142yby jakie\u015b niewyobra\u017calne naciski i ciosy, by go jako\u015b rozrusza\u0107, zachwia\u0107 nim, zmusi\u0107 do zmiany drogi…<\/span><\/p>\n

Ja i dzisiaj trzymam si\u0119 tego punktu widzenia. Z optymizmem patrz\u0119 w przysz\u0142o\u015b\u0107. W najbli\u017csz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107, w ka\u017cdym razie, gdy\u017c na nast\u0119pne sto lat czego\u015b pryncypialnie odr\u00f3\u017cniaj\u0105cego si\u0119 od tego, co jest teraz \u2013 nie przewiduj\u0119 [uwaga BS].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0\u201e[…] Kiedy Aba\u0142kin zapytuje […], czy nie s\u0142ysza\u0142 nic o losie jego (Aba\u0142kina) rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy tajemniczo zgin\u0119li w \u201e37 lub 38\u201d roku, to […] tylko dure\u0144 nie odczyta\u0142by aluzji\u201d [s. 165].<\/span><\/p>\n

– Nie, nie s\u0105dz\u0119. My\u015bmy po prostu tak wyliczyli czas akcji, jak robili\u015bmy to zawsze, aby nie popa\u015b\u0107 w du\u017ce chronologiczne b\u0142\u0119dy (ile lat powinien mie\u0107 Gorbowski \u2013 na przyk\u0142ad?). I wyszed\u0142 koniec lat siedemdziesi\u0105tych. Nie, to czysty przypadek. A ju\u017c zaginieni w 37 roku rodzice \u2013 to czysty przypadek [uwaga BS].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201eOceniaj\u0105c t\u0119 o 180 stopni zmian\u0119 pogl\u0105du, chcia\u0142oby si\u0119 odwo\u0142a\u0107 do sytuacji politycznej, w kt\u00f3rej tworzono te obie powie\u015bci: Piknik…<\/em> pisany by\u0142 w czasach tryumfu neostalinowskich konserwatyst\u00f3w i jakby t\u0142umaczy\u0142: \u201ejest \u017ale, bo nic si\u0119 nie zmienia i zmieni\u0107 nie mo\u017ce\u201d. \u201eFale…\u201d […] wyra\u017caj\u0105 […] optymistyczne przekonanie: \u201edobrze, \u017ce nic si\u0119 trwale nie zmienia i po szale\u0144stwach nast\u0119puje opami\u0119tanie\u201d, nie przez przypadek chyba manifestowane ju\u017c po og\u0142oszeniu przez now\u0105 rz\u0105dz\u0105c\u0105 ekip\u0119 zdroworozs\u0105dkowych reform.\u00a0 Przepraszam autor\u00f3w, je\u015bli upraszczam \u2013 ale tak to wygl\u0105da\u201d [s. 168].<\/span><\/p>\n

– Nie, to si\u0119 z datami nie zgadza. Fale…<\/em> pisane by\u0142y w 1983 roku. Jakie reformy? To by\u0142o, mo\u017cna powiedzie\u0107, najwi\u0119ksze rozpasanie zastoju. Nie, to b\u0142\u0105d [BS].<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Otrzymane w styczniu 2003<\/p>\n

(cdn.)<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Wojciech Kajtoch<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 Komentarze Borisa Strugackiego do Braci Strugackich Pr\u00f3ba… pozosta\u0142a opowiadaniem technologicznym. I je\u015bli w og\u00f3le my\u015bleli w\u00f3wczas Strugaccy o jakim\u015b<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-3860","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nZe strugackian\u00f3w (2) - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"de_DE\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ze strugackian\u00f3w (2) - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00a0 Komentarze Borisa Strugackiego do Braci Strugackich Pr\u00f3ba… pozosta\u0142a opowiadaniem technologicznym. I je\u015bli w og\u00f3le my\u015bleli w\u00f3wczas Strugaccy o jakim\u015b\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-03-15T16:43:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T19:56:22+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Verfasst von\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Gesch\u00e4tzte Lesezeit\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13\u00a0Minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Ze strugackian\u00f3w (2)\",\"datePublished\":\"2012-03-15T16:43:06+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:56:22+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/\"},\"wordCount\":2560,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"de\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/\",\"name\":\"Ze strugackian\u00f3w (2) - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website\"},\"datePublished\":\"2012-03-15T16:43:06+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T19:56:22+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"de\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ze strugackian\u00f3w (2)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"de\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ze strugackian\u00f3w (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/","og_locale":"de_DE","og_type":"article","og_title":"Ze strugackian\u00f3w (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"\u00a0 Komentarze Borisa Strugackiego do Braci Strugackich Pr\u00f3ba… pozosta\u0142a opowiadaniem technologicznym. I je\u015bli w og\u00f3le my\u015bleli w\u00f3wczas Strugaccy o jakim\u015b","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2012-03-15T16:43:06+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T19:56:22+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Verfasst von":"admin","Gesch\u00e4tzte Lesezeit":"13\u00a0Minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Ze strugackian\u00f3w (2)","datePublished":"2012-03-15T16:43:06+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:56:22+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/"},"wordCount":2560,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"de","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/","name":"Ze strugackian\u00f3w (2) - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website"},"datePublished":"2012-03-15T16:43:06+00:00","dateModified":"2013-11-02T19:56:22+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"de","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ze-strugackianow-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ze strugackian\u00f3w (2)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"de"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3860","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3860"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3860\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3860"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3860"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3860"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}