<\/p>\n
O stosunku rz\u0105du RP do autonomii na ziemiach Wile\u0144szczyzny pisze Zbigniew Siemienowicz: \u201eNa kilka miesi\u0119cy bia\u0142o-czerwony sztandar tworz\u0105cego si\u0119 Polskiego Kraju Autonomicznego ukaza\u0142 si\u0119 nad wi\u0119kszo\u015bci\u0105 budynk\u00f3w urz\u0119dowych na Wile\u0144szczy\u017anie (\u2026). By\u0142 to rok 1990. Ale Polska, ju\u017c b\u0119d\u0105c niezale\u017cnym pa\u0144stwem, nie podtrzyma\u0142a tej inicjatywy, a w\u0142adze m\u0142odej nacjonalistycznej Litwy nie zawaha\u0142y si\u0119, by oskar\u017cy\u0107 Polak\u00f3w w rzekomej promoskiewskiej grze. Krzywd\u0119 czuj\u0105 Polacy dotychczas, bo przecie\u017c wsz\u0119dzie deklarowano o ch\u0119ci utworzenia Polskiego Kraju Autonomicznego w sk\u0142adzie niezale\u017cnej demokratycznej Litwy, nie w sk\u0142adzie ZSRR b\u0105d\u017a Rosji. Po rozp\u0119dzeniu przez Litwin\u00f3w demokratycznie wybranych rad rejonowych, zacz\u0119\u0142a si\u0119 nagonka na polsko\u015b\u0107, kt\u00f3ra w zawoalowanych formach trwa do dzi\u015b. Polska reagowa\u0142a niemrawiej ni\u017c Council of Europe<\/em>, pozorowa\u0142a zatroskanie\u201d.[1]<\/a> Ewa Nowicka podtrzymuje tez\u0119 o indyferentnym stosunku w\u0142adz polskich do oskar\u017conych dzia\u0142aczy: \u201ePodobnie jak w 1989 i 1990 roku, gdy wa\u017cy\u0142y si\u0119 losy polskiej autonomii na terenie Wile\u0144szczyzny, rz\u0105d polski nie zareagowa\u0142 ani w \u017caden spos\u00f3b nie pom\u00f3g\u0142 oskar\u017conym Polakom\u201d[2]<\/a>.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Gra\u017cyna Dziedzi\u0144ska z kolei uwa\u017ca, i\u017c sprawa aresztowania przez Litwin\u00f3w czterech Polak\u00f3w i bezprawnego skazania ich na ci\u0119\u017ckie roboty by\u0142a wymownym przyk\u0142adem inercji w\u0142adz polskich, kt\u00f3re nie maj\u0105 opracowanej \u017cadnej polityki wobec Polak\u00f3w na dawnych polskich Kresach Wschodnich. \u201eTa niesprawiedliwo\u015b\u0107 nie spotka\u0142a si\u0119 z \u017cadn\u0105 reakcj\u0105 ze strony rz\u0105du w Warszawie, mimo i\u017c by\u0142o to ewidentne naruszenie praw cz\u0142owieka. Minister spraw zagranicznych Bronis\u0142aw Geremek nie przej\u0105\u0142 si\u0119 nies\u0142usznym ukaraniem Polak\u00f3w. Polskie MSZ nie stan\u0119\u0142o w obronie rodak\u00f3w, jak czyni\u0105 w\u0142adze wszystkich cywilizowanych pa\u0144stw \u015bwiata<\/strong>. Jedynie prezes Wsp\u00f3lnoty Polskiej, Andrzej Stelmachowski, pojecha\u0142 do Wilna i w tamtejszym s\u0105dzie o\u015bwiadczy\u0142: \u201eWy, Litwini, robicie u siebie stalinowskie \u0142agry dla zastraszenia Polak\u00f3w\u201d[3]<\/a>.<\/span><\/p>\n Autorka wyra\u017ca przekonanie, i\u017c jedyn\u0105 skuteczn\u0105 akcj\u0119 w obronie uwi\u0119zionych podj\u0119\u0142a Dora Kacnelson<\/strong>. Przygotowa\u0142a ona list protestacyjny i zebra\u0142a 40 podpis\u00f3w dziennikarzy z mi\u0119dzynarodowego forum Dziennikarze Polonii \u015awiata<\/em>, kt\u00f3re obradowa\u0142o w\u00f3wczas w Tarnowie. \u201eDokument trafi\u0142 do sejmu litewskiego. Zrobi\u0142 si\u0119 skandal. Polacy zostali uwolnieni, ale… \u017ceby by\u0142o \u015bmieszniej (jak powiedzia\u0142 pani docent jeden z polskich dziennikarzy w Wilnie), prezydent Litwy dobi\u0142 targu<\/em>, stawiaj\u0105c polskim skaza\u0144com warunek: Uwolni\u0119 was, lecz pod warunkiem, \u017ce napiszecie, i\u017c ca\u0142kowicie popieracie wej\u015bcie Litwy do NATO<\/em>\u201d[4]<\/a>.<\/span><\/p>\n Algimantas Degutis, b\u0119d\u0105c w tym okresie pracownikiem Polskiej Agencji Pra\u00adsowej, wspomina o reakcji prasy w Polsce dotycz\u0105cej tego incydentu: \u201eSytuacja zmieni\u0142a si\u0119 zasad\u00adniczo, gdy rozwi\u0105zane zosta\u0142y obie rady rejonowe: wile\u0144ska i solecznicka. Polsk\u0105 pras\u0119 zalewa\u0142a przez kilka lat fala antylitewsko\u015bci tak, \u017ce <\/em>nie nad\u0105\u017ca\u0142em w ci\u0105gu dnia przeczyta\u0107 wszystkiego, co pojawia\u0142o si\u0119 na temat Litwy. S\u0105dz\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 autor\u00f3w tych artyku\u0142\u00f3w nie wiedzia\u0142a, jaka jest rzeczywista sytu\u00adacja na Litwie, inni wykorzystywali sytuacj\u0119, \u017ceby szerzy\u0107 nastroje antylitewskie, jeszcze inni mogli w ten spos\u00f3b zas\u0142u\u017cy\u0107 na honorarium. Jakimi epite\u00adtami nie byli ochrzczeni<\/em> litewscy politycy. Wiadomo, najcz\u0119\u015bciej obrywa\u0142 \u00f3wczesny premier Rady Naj\u00adwy\u017cszej Litwy – Vytautas Landsbergis, kt\u00f3ry by\u0142 na\u00adzywany Polako\u017cerc\u0105<\/em>\u201d[5]<\/a>.<\/span><\/p>\n Dyskusja na temat dzia\u0142a\u0144 autonomicznych Polak\u00f3w na Wile\u0144szczy\u017anie trwa do dzisiaj. W prasie z Polski mo\u017cna si\u0119 spotka\u0107 z pot\u0119pieniem post\u0119powania przyw\u00f3dc\u00f3w mniejszo\u015bci polskiej. Na cytowanej wcze\u015bniej witrynie internetowej Przeciw hipokryzji <\/em>jest zamieszczona nast\u0119puj\u0105ca wypowied\u017a: \u201eMusimy stwierdzi\u0107, \u017ce post\u0105pili oni beznadziejnie g\u0142upio, sw\u0105 kr\u00f3tkowzroczno\u015bci\u0105 skompromitowali si\u0119 jako politycy. Upadek komunizmu le\u017ca\u0142 w interesie wszystkich narod\u00f3w, a polscy autonomi\u015bci, nie potrafi\u0105c unie\u015b\u0107 g\u0142owy ponad swoje podw\u00f3rko, obiektywnie wzmacniali sowiecki re\u017cim. Nie by\u0142aby to jednak pierwsza mniejszo\u015b\u0107, kt\u00f3ra szuka\u0142a schronienia pod opieku\u0144czymi skrzyd\u0142ami uniwersalistycznej (a faktycznie totalitarnej) utopii\u201d[6]<\/a>.<\/span><\/p>\n Czes\u0142aw Oki\u0144czyc[7]<\/a> w wywiadzie udzielonym Marcinowi Wojciechowskiemu oznajmi\u0142: \u201eOczywi\u015bcie przede wszystkim zyskali ci, kt\u00f3\u00adrzy poparli niepodleg\u0142\u0105 Litw\u0119. Jest w\u015br\u00f3d tutejszych Polak\u00f3w grupa dzia\u0142aczy, kt\u00f3rzy w tej kwestii zaj\u00admowali stanowisko bli\u017csze Moskwie, \u0142udzeni mgli\u00adstymi obietnicami autonomii. Moim zdaniem, nie po\u00adwinni oni bra\u0107 dzisiaj udzia\u0142u w \u017cyciu publicznym, bo nawet dzia\u0142aj\u0105c w dobrej wierze przynosz\u0105 wi\u0119\u00adcej szkody ni\u017c po\u017cytku\u201d[8]<\/a>.<\/span><\/p>\n Na forum internetowym Wile\u0144szczyzny czytamy na ten temat wypowied\u017a internauty o pseudonimie Pacuk<\/em>. Zauwa\u017ca on: \u201e<\/em>Je\u015bli chodzi o ruch autonomii, to faktycznie takowy nie istnieje, zreszt\u0105 nie istnia\u0142 on i na pocz\u0105tku lat 90. By\u0142a to nieliczna grupa komunistycznej nomenklatury, kt\u00f3ra czeka\u0142a na powr\u00f3t Moskwy\u201d[9]<\/a>.<\/span><\/p>\n S\u0105 te\u017c inne g\u0142osy w tej sprawie. Aleksander Vile odpowiada na ten zarzut na \u0142amach zine\u2019a<\/em>[10]<\/a> W Paszczu<\/em>: \u201ePomys\u0142 autonomii zosta\u0142 skompromitowany przez kilku promoskiewskich dzia\u0142aczy[11]<\/a>. (\u2026) Owszem, na czele ruchu znale\u017ali si\u0119 w\u00f3wczas komuni\u015bci, a niby kto mia\u0142 by\u0107? Innych nie by\u0142o. Ale by\u0142 to ruch mo\u017ce i promoskiewski (czasami), ale ciesz\u0105cy si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie, na wiece przychodzi\u0142o po kilka tysi\u0119cy os\u00f3b. W listopadzie 1990 r. Zjazd Samorz\u0105dowc\u00f3w Wile\u0144szczyzny og\u0142osi\u0142 decyzj\u0119 o powo\u0142aniu polskiego narodowo-terytorialnego okr\u0119gu autonomicznego decyzj\u0105 200 deputowanych za<\/em> i tylko 4 – przeciw<\/em>. Tak wi\u0119c oskar\u017ce\u0144 o sympatie prosowieckie nie mo\u017cna zastosowa\u0107 do ca\u0142ego ruchu, kt\u00f3ry konsekwentnie opowiada\u0142 si\u0119 za polskim krajem autonomicznym w sk\u0142adzie niepodleg\u0142ej Litwy\u201d[12]<\/a>.<\/span><\/p>\n Z kolei na forum internetowym strony polonii ameryka\u0144skiej zamieszczona jest nast\u0119puj\u0105ca wypowied\u017a: \u201e\u017beby by\u0142o jasne: owi dzia\u0142acze polonijni na Litwie prowadzili pob\u00f3r do wojska sowieckiego po og\u0142oszeniu przez Litw\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, chcieli wprowadzi\u0107 okr\u0119g autonomiczny w tym w\u0142a\u015bnie czasie. A w owym czasie by\u0142a to dzia\u0142alno\u015b\u0107 prosowiecka, a nie propolska – bo rz\u0105dzi\u0142 jeszcze Gorbaczow i kaza\u0142 swoim wojskom mordowa\u0107 Litwin\u00f3w d\u0105\u017c\u0105cych do niepodleg\u0142o\u015bci\u201d[13]<\/a>.<\/span><\/p>\n Jaros\u0142aw Cytry\u0144ski na \u0142amach dziennika Gazeta Wile\u0144ska<\/em> stwierdza, \u017ce ludzie, kt\u00f3rzy w 1990 roku og\u0142aszali utworzenie polskiej autonomii, doskonale wiedzieli, i\u017c w razie zwyci\u0119stwa stronnik\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bci Litwy w\u0142adze im tego nie wybacz\u0105. Uwa\u017ca on, i\u017c nawet po odrzuceniu demagogicznych rozwa\u017ca\u0144 na temat \u201epotrzebna nam by\u0142a autonomia czy nie\u201d, nale\u017cy przyzna\u0107, \u017ce \u201etzw. autonomi\u015bci<\/em> naruszyli nie tylko konstytucj\u0119 niepodleg\u0142ej Litwy (mieli prawo \u2013 nie uznawali Republiki Litewskiej), ale te\u017c Konstytucj\u0119 Litwy Radzieckiej. Praktycznie bowiem \u017cadna z tych ustaw nie przewidywa\u0142a mo\u017cliwo\u015bci utworzenia okr\u0119gu autonomicznego\u201d[14]<\/a>.<\/span><\/p>\n Autonomia mo\u017ce przybiera\u0107 rozmaite formy. Im wi\u0119ksza presja asymilacji ze strony pa\u0144stwa, tym wi\u0119ksza ch\u0119\u0107 do autonomii. \u201e<\/em>Na Wile\u0144szczy\u017anie nie istnieje ruch autonomiczny (owszem takowy by\u0142, ale na pocz\u0105tku lat 90. XX wieku i zosta\u0142 nast\u0119pnie rozbity przez litewskie s\u0142u\u017cby specjalne) – dzi\u015b Polacy boj\u0105 si\u0119 nawet publicznie wypowiedzie\u0107 s\u0142owo autonomia<\/em>. Szczerze m\u00f3wi\u0105c, spora cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa litewskiego nadal odmawia nam prawa do nazywania si\u0119 Polakami, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce jeste\u015bmy tutejsi<\/em> (wed\u0142ug jednych od\u0142am narodu bia\u0142oruskiego, wed\u0142ug innych – spolonizowani Litwini). Bior\u0105c pod uwag\u0119 fakt, \u017ce tak cz\u0119sto w Polsce uwa\u017cani jeste\u015bmy za tzw. Ruskich – by\u0107 mo\u017ce najwy\u017cszy czas na stworzenie nowej narodowo\u015bci – Wilniukow<\/em>\u201d[15]<\/a>?<\/span><\/p>\n \u201eInteresuj\u0105ce jest, \u017ce <\/em>Dzukowie i \u017bmudzini[16]<\/a> s\u0105 w kwestii autonomii bardziej zdecydowani, ale ich Litwini traktuj\u0105 w kategoriach hobby, zabawy i happeningu<\/em>. Polak\u00f3w za\u015b – jako zagro\u017cenie dla terytorialnej ca\u0142o\u015bci republiki\u201d – stwierdza Vile.<\/span><\/p>\n Podczas rozmowy, kt\u00f3r\u0105 odby\u0142am z Aleksandrem Vile w kwietniu br. w Wilnie, na pytanie o aktywno\u015b\u0107 polityczn\u0105 litewskich Polak\u00f3w w ostatnim dwunastoleciu, Vile odpowiedzia\u0142: \u201eJeste\u015bmy hiperaktywni politycznie. Mamy dwie partie polityczne, 50 organizacji spo\u0142ecznych, Polacy s\u0105 w sk\u0142adzie wi\u0119kszo\u015bci licz\u0105cych si\u0119 og\u00f3lnokrajowych litewskich partii politycznych. W Sejmie jest siedmiu pos\u0142\u00f3w – Polak\u00f3w. Czy ta aktywno\u015b\u0107 ma jednak jakie\u015b pozytywne wyniki? W\u0105tpi\u0119 – od roku 1991 Polacy na Litwie na p\u0142aszczy\u017anie politycznej notuj\u0105 prawie wy\u0142\u0105cznie same kl\u0119ski (nie licz\u0105c kr\u00f3tkiego okresu uczestniczenia Akcji Wyborczej w dzia\u0142alno\u015bci rz\u0105du koalicyjnego Rolandasa Paksasa w latach 2000-2001). Tak naprawd\u0119 dzisiaj polonijni politycy s\u0105 bardziej zatroskani utrzymaniem si\u0119 na swoich sto\u0142kach, ni\u017c obron\u0105 interes\u00f3w swoich wyborc\u00f3w, wyborcy za\u015b g\u0142osuj\u0105 na swoich<\/em> bez wi\u0119kszych nadziei na zmiany na lepsze. Elektorat polski jest rozbity i zniech\u0119cony. Brakuje naszemu \u017cyciu politycznemu idei, kt\u00f3ra by zjednoczy\u0142a ca\u0142\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 polsk\u0105 na Litwie. Tak\u0105 ide\u0105 w latach 1989-91 by\u0142 pomys\u0142 polskiej autonomii terytorialnej<\/em>. By\u0107 mo\u017ce warto by do czego\u015b podobnego powr\u00f3ci\u0107. Z odrzuceniem s\u0142owa polska<\/em> – po prostu autonomia terytorialna Wile\u0144szczyzny<\/em>\u201d[17]<\/a>.<\/span><\/p>\n Alternatyw\u0105 do autonomii terytorialnej<\/em> pozostaje autonomia kulturalna<\/em>, kt\u00f3ra jest mo\u017cliwa do zrealizowania bez nara\u017cania si\u0119 w\u0142adzom. Litewska Konstytucja gwarantuje prawo do zachowania i rozwoju j\u0119zyka, kultury i tradycji, a tak\u017ce pa\u0144stwowe wsparcie dla tych dzia\u0142a\u0144. Europejska Ramowa Konwencja Ochrony Praw Mniejszo\u015bci gwarantuje ca\u0142y szereg dodatkowych praw: do u\u017cywania j\u0119zyka ojczystego w \u017cyciu publicznym i prywatnym, wykszta\u0142cenia w j\u0119zyku ojczystym, informacji. Obok autonomii kulturalnej mo\u017ce istnie\u0107 autonomia o\u015bwiatowa, oparta na w\u0142asnym szkolnictwie podstawowym, \u015brednim, wy\u017cszym, do czego podstawy ju\u017c istniej\u0105. Mo\u017ce te\u017c istnie\u0107 autonomia gospodarcza – w\u0142asne przedsi\u0119biorstwa i ich zrzeszenia, izby gospodarcze, fundacje, zwi\u0105zki zawodowe[18]<\/a>. (cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Ewelina Danowska<\/span><\/strong><\/p>\n Przypisy:<\/strong><\/p>\n [1]<\/a>\u00a0 Z. Siemienowicz, Przestrzelony, ale \u017cywy Pi\u0142sudski, albo podro\u017c do Pikieliszek,<\/em> http:\/\/www.najmici.org\/pikieliszki.htm;<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> E. Nowicka, Polacy czy cudzoziemcy<\/em>\u2026, s. 87;<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> G. Dziedzi\u0144ska, Zaniedbane, poni\u017cone, zdradzone\u2026<\/em>;<\/p>\n<\/div>\n [4]<\/a> Tam\u017ce;<\/p>\n<\/div>\n [5]<\/a> A. Degutis, Czy zbli\u017cenie jest mo\u017cliwe?<\/em>\u2026, s. 8;<\/p>\n<\/div>\n [6]<\/a> Redakcja (w:) \u201ePrzeciw Hipokryzji\u201d\u2026;<\/p>\n<\/div>\n [7]<\/a> Czes\u0142aw Oki\u0144czyc jest by\u0142ym pos\u0142em i wiceprzewodnicz\u0105cym komisji spraw za\u00adgranicznych parlamentu Republiki Litewskiej, sygnatariuszem Aktu Odrodzenia Niepod\u00adleg\u0142o\u015bci Litwy, za\u0142o\u017cycielem i prezesem polskiego radia Znad Wilii<\/em>;<\/p>\n<\/div>\n [8]<\/a> M. Wojciechowski, Mog\u0119 wi\u0119cej ni\u017c demagodzy, Rozmowa z Czes\u0142awem Oki\u0144czycem<\/em>, \u201ePolis\u201d \u201eEuropa\u201d 1998, nr 28;<\/p>\n<\/div>\n [9]<\/a> RegioPolis Forum Index<\/a> -> Region Vilna<\/a>, http:\/\/www.regiopolis.net\/forum\/viewforum.php?f=13;<\/p>\n<\/div>\n [10]<\/a> Zine<\/em> \u2013 jest to rodzaj czasopisma \u015brodowiska alternatywnego wydawane metod\u0105 DIY (do it yourself<\/em>) i rozpowszechniane w nieoficjalnym obiegu;<\/p>\n<\/div>\n [11]<\/a> J. B. Good, \u017b\u0105damy autonomii kulturalnej, rozmowa z Vile\u2019em, liderem \u201eAutonomii Kulturalnej\u201d<\/em>, \u201eW Paszczu\u201d 2003;<\/p>\n<\/div>\n [12]<\/a> RegioPolis Forum Index<\/a> -> Region Vilna<\/a>\u2026;<\/p>\n<\/div>\n [13]<\/a> Lana, Polacy w Polsce o Litwie i Litwinach – zapraszam do dyskusji Polak\u00f3w i Litwin\u00f3w, http:\/\/tygodnikforum.onet.pl\/1,11,8,449531,1720571,forum.html<\/a>,<\/em> 2002-08-17;<\/p>\n<\/div>\n [14]<\/a> J. Cytry\u0144ski, Niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0119dziowska<\/em>, \u201eGazeta Wile\u0144ska\u201d 1999, nr 211;<\/p>\n<\/div>\n [15]<\/a> RegioPolis Forum Index<\/a> -> Region Vilna<\/a>\u2026;<\/p>\n<\/div>\n