\u00a0<\/p>\n
Najwy\u017cszy czas wyja\u015bni\u0107, czego dotycz\u0105 i sk\u0105d pochodz\u0105 zine\u2019y<\/em>. Zine\u2019y<\/em> to niskonak\u0142adowe, manufakturowe pisma, wydawane nieregularnie w III – alternatywnym do oficjalnych pism – obiegu i w\u0142a\u015bnie w tym\u017ce obiegu rozprowadzane. Na pocz\u0105tku publikowane jako lu\u017ane kartki o prymitywnym sk\u0142adzie \u2013 swoista technika wycink\u00f3w z gazet, po\u0142\u0105czonych z rysunkami w formie kola\u017cy (nowo\u015b\u0107 w Polsce)[1]<\/a>, pisane r\u0119cznie lub na maszynie teksty – do czasu rozpowszechnienia ksero czy offsetu. W ostatnich latach nast\u0105pi\u0142 boom<\/em> \u2013 sk\u0142ad zine\u2019\u00f3w<\/em> dokonuje si\u0119 na komputerze i cz\u0119sto ca\u0142y nak\u0142ad powstaje w drukarni w nak\u0142adach przekraczaj\u0105cych 200 sztuk! Nazwa zosta\u0142a zaadaptowana od powsta\u0142ych w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych pism, nosz\u0105cych miano fan magazine<\/em> \u2013 a wi\u0119c pismo fan\u00f3w danej muzyki czy subkultury. <\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Trudno okre\u015bli\u0107 dok\u0142adn\u0105 dat\u0119 czy kraj, w kt\u00f3rym jako pierwszym ukaza\u0142y si\u0119 zine\u2019y<\/em>. Wiadomo jednak, i\u017c d\u0142ugo przed pojawieniem si\u0119 tych\u017ce w Polsce istnia\u0142y ju\u017c w USA, Australii i Nowej Zelandii (One World<\/em>), na Wyspach Kanaryjskich (Cirrosis<\/em>), we Francji (Caladeshnikov<\/em>), w Hiszpanii (PuuAgg<\/em>), W Wielkiej Brytanii (Raising Hell<\/em>), we W\u0142oszech (Snowdonia<\/em>), w RFN (Trust<\/em>), w Szwecji (Arrrrgh<\/em>), w Finlandii (ULD<\/em>), na W\u0119grzech (VUGYU<\/em>). Do Polski prawdopodobnie trafi\u0142y z Anglii tak jak i muzyka, kt\u00f3r\u0105 propagowa\u0142y \u2013 muzyka punk <\/em>i zesp\u00f3\u0142 Sex Pistols<\/em>, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pod koniec lat siedemdziesi\u0105tych. Pojawi\u0142y si\u0119 fan zine\u2019y<\/em> \u2013 wspomniany ju\u017c Azotox<\/em>, wydawany przez zesp\u00f3\u0142 Dezerter<\/em>, ale tak\u017ce inne wydawane przez zespo\u0142y: Abaddon<\/em>, Moskwa<\/em>, Proces<\/em>, Zbombardowana Laleczka<\/em> i inne. Zawiera\u0142y g\u0142\u00f3wnie teksty zespo\u0142\u00f3w, kt\u00f3re je tworzy\u0142y i wszelkie artyku\u0142y, odnosz\u0105ce si\u0119 do tematyki punk<\/em>. Ale sk\u0105d wywodz\u0105 si\u0119 zine\u2019y<\/em> literackie, tzw. art zine\u2019y<\/em>, o kt\u00f3rych ma traktowa\u0107 ta praca? Wed\u0142ug Paw\u0142a Dunina-W\u0105sowicza art zine\u2019y<\/em> wyodr\u0119bni\u0142y si\u0119 jako cz\u0119\u015b\u0107 tzw. III obiegu, zdominowanego przez niezale\u017cne pisma muzyczne, ekologiczne i anarchistyczne[2]<\/a>. Zgoda. Ale czy ewoluowa\u0142y z fan zine\u2019\u00f3w<\/em>, w kt\u00f3rych z czasem pojawia\u0142o si\u0119 coraz wi\u0119cej prozy czy liryki, a\u017c powsta\u0142y czysto literackie zine\u2019y<\/em>? Czy te\u017c potrzebowa\u0142y do powstania jaki\u015b wzorc\u00f3w z zewn\u0105trz tzn. z poza III obiegu? Na pewno wz\u00f3r tw\u00f3rcy mieli na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki \u2013 II obieg literacki. Ponownie zacytuj\u0119 \u015bwietny artyku\u0142 Piotra Rypsona: \u201eLata osiemdziesi\u0105te spowodowa\u0142y osobliwe zamro\u017cenie sytuacji, bo wprawdzie podziemne drukarnie t\u0119tni\u0142y w dzie\u0144 i w nocy, i drugi obieg osi\u0105gn\u0105\u0142 nie notowane dotychczas w historii rozmiary \u2013 to jednak my\u015bl\u0105cy jeszcze inaczej nie mogli w tych imad\u0142ach szuka\u0107 swego miejsca. St\u0105d te\u017c pojawi\u0142o si\u0119 zjawisko Pomara\u0144czowej Alternatywy<\/em> i niezwyk\u0142a posta\u0107 Majora<\/em>\u201d[3]<\/a>. I tu autor cytuje s\u0142owa redaktor\u00f3w Czerwonego Kapturka<\/em> na temat przyw\u00f3dcy Pomara\u0144czowej Alternatywy<\/em> [4]<\/a>: \u201eWpad\u0142 mi\u0119dzy te szcz\u0119ki umys\u0142owej prasy obu obieg\u00f3w (oficjalnego i solidarno\u015bciowego). I tu nagle okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jego zabarwiony socjalizmem surrealizm nie sta\u0142 si\u0119 zbyt twardym orzechem. To konsekwentne d\u0105\u017cenie do pokochania krasnoludk\u00f3w (bo s\u0105 czerwone) do Rewolucji Pa\u017adziernikowej stan\u0119\u0142o ko\u015bci\u0105 w gardle zaczerwienionej w\u0142adzy i skrojonej na jej miar\u0119 opozycji\u201d[5]<\/a>. Cho\u0107 Czerwony Kapturek<\/em> nie ucieka\u0142 od k\u0105\u015bliwych uwag na temat W\u0142adzy Ludowej, to nie szcz\u0119dzi\u0142 tak\u017ce ostrych i szyderczych s\u0142\u00f3w opozycji… Aby odpowiedzie\u0107 na pytanie, czym zosta\u0142y tak naprawd\u0119 zainspirowane do powstania i dzia\u0142alno\u015bci art zine\u2019y<\/em>, warto zajrze\u0107 do pierwszego numeru tego\u017c w\u0142a\u015bnie Czerwonego Kapturka<\/em>, uznanego za pierwsz\u0105 publikacj\u0105 art zine\u2019ow\u0105. Oto datowane na 1980 rok pisemko, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z 8 stron formatu A 5, pisane na maszynie… Tak oto przedstawia, a raczej uzasadnia swoje powstanie Szanowna Redakcja; warto je zacytowa\u0107 w ca\u0142o\u015bci: \u201eWychodz\u0105c naprzeciw, nie wiadomo dlaczego, pragniemy si\u0119 przekre\u015bli\u0107 wobec przysz\u0142ych pokole\u0144. Uwa\u017camy, \u017ce zatrwa\u017caj\u0105cy stan naszych umys\u0142\u00f3w predestynuje nas do odegrania powa\u017cnej roli w procesie degeneracji polskiej kultury. Dlatego wa\u017cne jest, aby zda\u0107 sobie spraw\u0119 z faktu, \u017ce je\u015bli gumka za m\u0142odu nasi\u0105knie, my\u015bl\u0105 na staro\u015b\u0107 tr\u0105ci. W sytuacji, kiedy listy pisze si\u0119, b\u0105d\u017a z polecenia organizacji partyjnej, b\u0105d\u017a z podpuszczenia wrogich o\u015brodk\u00f3w zachodnich, kiedy zgadzasz si\u0119 na to, by kierowa\u0142a tob\u0105 albo partia, albo mafia syjonist\u00f3w, a sam nic zrobi\u0107 nie mo\u017cesz; kiedy proces ateizacji doprowadzi\u0142 nas do momentu, w kt\u00f3rym B\u00f3g kojarzy si\u0119 ju\u017c tylko ze stoj\u0105cymi za nim czo\u0142gami, ze wszech miar pos\u0142uszn\u0105 jest rzecz\u0105, aby\u015bmy opowiedzieli si\u0119 za komunizmem. My Czerwony Kapturek, jako posta\u0107 z socrealistycznej bajki, chcieliby\u015bmy jednak znale\u017a\u0107 miejsce na pytanie: czym jest sztuka?<\/strong>\u201d. Czy\u017cby ci m\u0142odzi ludzie mieli dosy\u0107 literatury zaanga\u017cowanej politycznie? Przecie\u017c oba istniej\u0105ce obiegi, cho\u0107 na dw\u00f3ch zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnych ideologicznie kra\u0144cach, by\u0142y politycznie zaanga\u017cowane i takow\u0105 prezentowa\u0142y literatur\u0119. Alternatywy w dziedzinie literatury niestety w tym okresie nie by\u0142o. Dlatego mo\u017ce nast\u0119pstwem tych\u017ce nastroj\u00f3w by\u0142a w\u00f3wczas fascynacja artzine\u2019owc\u00f3w<\/em> okresem mi\u0119dzywojennym i pr\u0105dami tamtego okresu: dadaizmem, futuryzmem i surrealizmem[6]<\/a>. Redakcja Czerwonego Kapturka<\/em> kontynuuje: \u201eMy, Czerwony Kapturek, b\u0119dziemy si\u0119 przeciwpodstawia\u0107\u00a0 mitycznemu pos\u0119powi spo\u0142ecznemu, co le\u017cy na w\u0105trobie Prometeusza, tego cz\u0142owieka greckiego, przodownika pracy u podstaw\u201d[7]<\/a>. M\u0142odzi tw\u00f3rcy pragn\u0119li rozkwitu spontanicznej, niczym nieskr\u0119powanej literatury. Literatury \u015bwie\u017cej, bez balastu ideowego i wyzwole\u0144czego. Cz\u0119stochowski art zine Fenactil<\/em> g\u0142osi: \u201eDosy\u0107 pozytywizmu spo\u0142ecze\u0144stwa, komunizmu, religii i romantyzmu Solidarno\u015bci<\/em>! Skaczmy z wie\u017cowc\u00f3w!\u201d. Pytanie – czym jest sztuka -pojawia\u0107 si\u0119 b\u0119dzie nieraz w niezale\u017cnym obiegu literackim i padnie na nie niejedna odpowied\u017a.<\/span><\/p>\n Nazwa art zine<\/em> pochodzi od angielskiego s\u0142owa art magazine<\/em>, czyli magazynu sztuki. Uleg\u0142a skr\u00f3ceniu i jako taka funkcjonuje od samego pocz\u0105tku na gruncie polskim. Nie ma tak\u017ce \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci co do faktu, i\u017c art zine\u2019y<\/em> ewoluowa\u0142y z fan zine\u2019\u00f3w<\/em>, kt\u00f3re jako pierwsze ukaza\u0142y si\u0119 w Polsce, chocia\u017c nie pozosta\u0142y bez wp\u0142ywu wydawnictw ukazuj\u0105cych si\u0119 w obiegu drugim.\u00a0 W poszukiwaniu genezy mo\u017cemy nawet cofn\u0105\u0107 si\u0119 do ko\u0144ca XIX wieku. Krzysztof Varga w swojej pracy magisterskiej stwierdza: \u201eZa pre art ziny<\/em> uzna\u0107 nale\u017cy nieregularniki modernistyczne jak cho\u0107by bardzo dba\u0142\u0105 o stron\u0119 graficzn\u0105 nieregularnie si\u0119 ukazuj\u0105c\u0105 i datuj\u0105c\u0105 do\u015b\u0107 dowolnie Chimer\u0119<\/em>, wszelkiego rodzaju jednodni\u00f3wki futurystyczne, dadaistyczne, czy pisma ekspresjonistyczne jak Zdr\u00f3j<\/em>\u201d. Nie spos\u00f3b nie poprze\u0107 tej tezy. Jest jednak kolosalna r\u00f3\u017cnica w sposobie obrazowania i manifestowania swego pojmowania sztuki. Nawi\u0105zuj\u0105ce do dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego has\u0142a: \u201eMiasto, masa, masarnia\u201d czy \u201eSmrut w butonierce\u201d, wytyczaj\u0105 ca\u0142kowicie odmienn\u0105 drog\u0119 dla prowokuj\u0105cego obiegu alternatywnego[8]<\/a>. Pawe\u0142 Dunin-W\u0105sowicz nazwa\u0142 opracowany przez siebie S\u0142ownik Literatury Urodzonej po 1960 roku<\/em> – ostatni\u0105 powie\u015bci\u0105 postmodernistyczn\u0105… Poj\u0119cie postmodernizmu jest bardzo cz\u0119sto u\u017cywane w zwi\u0105zku z III obiegiem literackim, szczeg\u00f3lnie przez krytyk\u00f3w z obiegu oficjalnego. Obecnie termin ten ma g\u0142\u0119boko pejoratywne znaczenie i nazwanie jakiejkolwiek formy tw\u00f3rczo\u015bci tak w\u0142a\u015bnie – to wed\u0142ug niekt\u00f3rych najwi\u0119ksza obraza. Czy III obieg jest postmodernistyczny? Zapewne znikom\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wydawanych w nim pozycji mo\u017cna nazwa\u0107 tym mianem[9]<\/a>. Przecie\u017c okres postmodernizmu to czas mi\u0119dzy po\u0142ow\u0105 lat siedemdziesi\u0105tych, a ko\u0144cem osiemdziesi\u0105tych [10]<\/a> i trudno, by tak popularny na zachodzie nurt nie mia\u0142 wp\u0142ywu na tw\u00f3rc\u00f3w rodzimych, kt\u00f3rzy w\u0142a\u015bnie wtedy zachwycali si\u0119 np. Andy Warhol\u2019em. Nie chcieli jednak burzy\u0107 pomnik\u00f3w, tylko podda\u0107 ma\u0142ej korekcie ich spi\u017cowe formy. Wed\u0142ug Barry\u2019ego Smarta – postmodernizm to nie tylko problem sztuki lecz i socjologii, filozofii oraz wielu nauk pokrewnych. Pragn\u0119 zacytowa\u0107 Michela Foucault\u2019a: \u201eC\u00f3\u017c to jest ponowoczesno\u015b\u0107? (…) Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce od dawna m\u0119czy mnie to pytanie (…), poniewa\u017c nigdy nie uda\u0142o mi si\u0119 jasno uchwyci\u0107 znaczenia s\u0142owa nowoczesno\u015b\u0107\u201d[11]<\/a>. W sugestywny spos\u00f3b konfrontuje postmodernizm z m\u0142od\u0105 polsk\u0105 literatur\u0105 Pawe\u0142 Dunin-W\u0105sowicz: \u201e(…) \u0141atwo si\u0119 nim mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 krytyk (s\u0142owem postmodernizm -K.K.), je\u015bli nie wie co napisa\u0107. Dzia\u0142a r\u00f3wnie\u017c w drug\u0105 stron\u0119 \u2013 je\u015bli autor nie wie co pisa\u0107, a bardzo chce, zak\u0142ada, \u017ce b\u0119dzie postmodernist\u0105\u201d[12]<\/a>. <\/em>Cytuje tak\u017ce Marcina \u015awietlickiego, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142 w wywiadzie drukowanym w nr 5 Odry<\/em> z 1995 roku: \u201ePostmodernizm jest wyrazem tak obrzydliwym i tak niejasnym, \u017ce nie wypada go u\u017cywa\u0107 w dobrym towarzystwie\u201d. Tak czy inaczej ju\u017c oko\u0142o 10 lat temu og\u0142oszono \u015bmier\u0107 postmoderny i uwa\u017cam, \u017ce generalnie (tak je\u015bli chodzi o literatur\u0119 oficjaln\u0105 jak i nieoficjaln\u0105) trudno jest wychwyci\u0107 pisma czy zgo\u0142a twory postmodernistyczne. Pismo literackie Fa-art<\/em> (chyba jako jedyne) odnosi si\u0119 do dorobku Derridy i opisuje postmodernizm na gruncie polskim[13]<\/a>. Je\u015bli chodzi o art zine\u2019y<\/em>, to Rewia Kontrsztuki<\/em> deklarowa\u0142a si\u0119 jako pismo postmodernistyczne, ale na deklaracjach si\u0119 sko\u0144czy\u0142o. Tak wi\u0119c pomin\u0119 to \u201es\u0142owo\u201d w dalszych mych rozwa\u017caniach, poniewa\u017c wi\u0119cej nasuwa si\u0119 pyta\u0144 ni\u017c odpowiedzi. C\u00f3\u017c, postmodernizm mo\u017ce czai\u0107 si\u0119 za ka\u017cdym rogiem… (cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n \u00a0<\/p>\n Krzysztof Kaim<\/span><\/strong><\/p>\n <\/strong>\u00a0<\/p>\n Przypisy:<\/strong><\/span><\/p>\n [1]<\/a> Zjawisko kola\u017cy jak i trzecioobiegowej tw\u00f3rczo\u015bci opisa\u0142 dok\u0142adnie Robert Tekieli w pi\u015bmie \u201eBrulion\u201d, nr 11\/12 z 1989 r.;<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> Parnas Bis. S\u0142ownik Literatury Polskiej Urodzonej po 1960 roku<\/em>, Pawe\u0142 Dunin-W\u0105sowicz, Lampa i Iskra Bo\u017ca, Warszawa 1998 r.;<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> Piotr Rypson, Dosy\u0107 Podporz\u0105dku!<\/em>, \u201eEx Libris\u201d z 5. stycznia 1994 roku, str. 10;<\/p>\n [4]<\/span> Zjawisko Pomara\u0144czowej Alternatywy<\/em> wymaga napisania oddzielnej pracy. Sama nazwa wskazuje na stosunek tych ludzi do koloru czerwonego. Poprzez swoje happeningi<\/em> wyra\u017cali sprzeciw wobec \u00f3wczesnej w\u0142adzy. Kolor pomara\u0144czowy \u2013 to by\u0142a ich alternatywa… Co dziwne, nie budzili sympatii ani w\u0142adzy ani opozycji… Dwuznaczno\u015b\u0107 w wyra\u017caniu pogl\u0105d\u00f3w?;<\/p>\n<\/div>\n [5]<\/a> Jakub Bu\u0142at, Czerwony Kapturek. Pono\u0107 wznowi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107!<\/em>;<\/p>\n<\/div>\n [6]<\/a> Te tendencje uwypukl\u0119 w rozdziale Art zine \u2013 wypisy<\/em>;<\/p>\n<\/div>\n [7]<\/a> We wszystkich cytatach stosuj\u0119 oryginaln\u0105 pisowni\u0119;<\/p>\n<\/div>\n [8]<\/a> Do tych i innych manifest\u00f3w w sztuce III obiegu wr\u00f3c\u0119 w rozdziale pt. Art zine \u2013 wypisy<\/em>;<\/p>\n<\/div>\n [9]<\/a> B\u0119d\u0119 pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 definicj\u0105 ze S\u0142ownika Wyraz\u00f3w Obcych PWN<\/em>. POSTMODERNIZM <\/strong>\u2013 nurt we wsp\u00f3\u0142czesnej sztuce, literaturze, filozofii, stanowi\u0105cy krytyk\u0119 nowoczesnej cywilizacji opartej na idei rozumowego i jednolitego porz\u0105dku istniej\u0105cego na \u015bwiecie, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 iluzj\u0105, przeciwstawiaj\u0105cy jej dekompozycj\u0119, dekonstrukcj\u0119 tradycyjnych sposob\u00f3w my\u015blenia, widzenia \u015bwiata, uprawiania sztuki; dekonstruktywizm;<\/p>\n [10]<\/a> Barry Smart, Postmodernizm<\/em>, Zysk i S-ka, Pozna\u0144 1998 r.;<\/p>\n<\/div>\n [11]<\/a> ibidem;<\/p>\n<\/div>\n [12]<\/a> S\u0142ownik Literatury Polskiej Urodzonej po 1960 roku<\/em> \u2013 has\u0142o: postmodernizm;<\/p>\n<\/div>\n [13]<\/a> Jest zreszt\u0105 w Internecie na stronie\u00a0 www.free.art.pl\/fa_art<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00a0 Najwy\u017cszy czas wyja\u015bni\u0107, czego dotycz\u0105 i sk\u0105d pochodz\u0105 zine\u2019y. Zine\u2019y to niskonak\u0142adowe, manufakturowe pisma, wydawane nieregularnie w III –<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-3072","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\n